Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
14 / 31
14 / 31

Nshapita 11 — Lumu lua Muanjelo wa Pa Buadi

John Norton Loughborough

GSAM 171.1“Ne muanjelo mukuabu wakamulonda, wamba ne: Babilona wakupuka, wakupuka, musoko eu munene, bualu bua wakanuisha bisamba bionso nvinyo wa tshiji tshia masandi andi.”1

GSAM 171.2“Pashishe muena nzubu wakakwatshibua ne tshiji, wakambila mupika wandi ne: Lupuka lubilu mu njila minene ne njila mikese ya musoko, ulue ne bapele, ne badi ne bilema bia mubidi, ne badi balemala ku makasa, ne bampofu kunoko.”2

GSAM 171.3Mukelenge, ku mudimu wa bena mudimu bandi, wakanyungisha ba pa buloba ne Lumu ne: “Diba dia dilumbuluisha diandi diakufika,”—Lumu luakadi mua kusangisha bantu bandi bonso badi badibikila ne dina diandi, bikala basue. Edi diakadi dibikila dia kumpala ku “bidia bia dilolo” bia dibaka. Diakamanyishibua “kudi bakadi babikidibue.”3 Bu mudi dibikila edi diakabengibua ne tubingila tua mishindu mishilashilangane, dibikila dia pa buadi diakafidibua, difuanangane ne Lumu lua Muanjelo wa Pa Buadi.4 Ku dibikila edi Mukelenge wakabulula bantu bua kuya kumpala too ne ku ndekelu wa tshikondo, ne butoke bua bulelela buandi buakadi buya buvudila.

GSAM 171Dibikila dia pa Buadi ku Bidia bia Dilolo bia Dibaka

GSAM 171.4Lumu lua pa buadi—elu luakadi lulonda lubila lua diba dia dilumbuluisha—ludi luamba ne: “Babilona wakupuka, wakupuka, musoko eu munene, bualu bua wakanuisha bisamba bionso nvinyo wa tshiji tshia masandi andi.” Ne dibikila dia pa buadi ku bidia bia dilolo didi diamba ne: “Lupukayi lubilu mu njila minene ne njila mikese ya musoko, luyayi ne bapele, ne badi ne bilema bia mubidi, ne badi balemala ku makasa, ne bampofu kunoko.” Mu tshitupa tshionso tshia mu bifundibua ebi, bantu badi badibikila bantu ba Mukelenge badi babikidibua “musoko.” Ne malongesha abu adi aluilangana ne atandangana, badi babikidibua “Babilona.” Ku tshitupa tshikuabu tshia mu bifundibua tshidi tshamba malu a bikondo bia ndekelu, tudi tumona ne, kumpala kakese kua dilua dia Mukelenge, bantu bandi badi babikidibua bua kulupuka mu “Babilona:” “Babilona munene wakupuka, wakupuka, wakulua muaba wa masombelu a bademona, ne muaba wa dilamibua dia nyuma yonso mibi, ne tshikumbi tshia nyunyu yonso minyanguke ne mibi ya kunyingalaja.... Lupukayi munda muandi, bantu banyi, bua kanuikalayi basangane nandi mu mibi yandi, ne bua kanuangatayi makenga andi.”5

GSAM 172“Vuluka Mushindu Wakunvua”

GSAM 172.1Mu meyi adi ambidibua ekelezia wa mu Sarde tudi tubala ne: “Nunku vuluka mushindu wakangata ne wakunvua, ulame bikole, ukudimune mutshima. Biwikala kuyi mutabale, nendue kudi wewe bu muivi, ne wewe kawena mua kumanya diba dindua kudi wewe.”6 Ekelezia wa mu Sarde udi umueneka bu wakapatuka ku Réforme dia Bena Protestante, ku nyima kua tshikondo tshia midima tshia mudimu wa “Yezabele”—ekelezia wakashiya ditabuja. Ekelezia wa mu Sarde wakambidibua ne wakadi ekelezia wa muoyo; kadi pakunvuaye ne pakabengaye dilongesha dia dilua dia Mukelenge, wakaditeka mu ngikadilu muakadi bualu ebu mua kumukuata bu “muivi wa butuku.” Ke mushindu udi mupostolo Paulo wamba mu 1 Tesalonike 5:1-5 ne ngikadilu wa badi bela lubila ne: “Ditalala ne dipanda ku njiwu,” pauikala dilua dia Mukelenge pabuipi. Badi balonda butoke bua bulelela badi babikidibua “bana ba munya,” ne Mukelenge kena mua kulua kudibu bu muivi.

GSAM 172.2Mu diumvuija edi dia tshiprofete dia bikelezia muanda mutekete, tudi tumona ne kupuka kua ekelezia wa mu Sarde kudi kulondibua diakamue kudi ekelezia wa Filadelefia, anyi (bu mudi muaku eu umvuija) ekelezia wa dinanga dia bana ba muntu umue. Bulelela, ke nunku muakadi bena kuitabuja 50,000 bakapatudibua mu bikelezia bionso bishilashilangane ku Lumu lua Muanjelo wa Pa Buadi, bakasangana mu tshisuikilu tshimue tshia dinanga dia bana ba muntu umue, pa bulelela bunene bua pa muanda bua dilua dia Kilisto didi pabuipi menemene.

GSAM 173Mushindu Wakadi Lumu lua pa Buadi Lumanyishibua

GSAM 173.1Lubila lua Mundankulu lua dia 12 dia ngondo wa 9 wa 1844 ludi ne meyi akambibua kudi Mukulu J. V. Himes bua Lumu lua Muanjelo wa Pa Buadi, ne malu akafikisha bantu ku dilumanyisha. Mukanda wandi udi ne muaba ne dituku ebi: McConnelsville, Ohio, dia 29 dia ngondo wa 8 wa 1844, ne udi wamba ne:—

GSAM 173.2“Patuakabanga mudimu ne Muanetu Miller mu 1840, wakadi mumane bidimu tshitema uyisha. Mu tshikondo atshi wakadi muimane pabuipi nkayandi. Kadi midimu yandi yakadi kayiyi ne dikisha ne yakapeta mamuma mu dibisha dia badi badibikila bena ditendelela bua kutangila ditekemena dilelela dia bantu ba Nzambi, ne didilongolola didi dikengela bua dilua dia Mukelenge; kabidi mu dibisha dia bantu ba mu bitupa bionso bakadi kabayi banji kukudimuna mitshima, bua bamanye ngikadilu wabu wa kujimina, ne mudimu wabu wa kukudimuna mitshima diakamue ne kupingana kudi Nzambi, bua kudilongolola bua kusambakana ne Muena Dibaka mu ditalala paluaye. Ebi ke biakadi bipatshila binene bia midimu yandi. Kakenza dikeba dia kukudimuna bantu bua kubafikisha ku tshisumbu anyi ku tshitupa tshimue tshia ditendelela.

GSAM 173.3“Patuakajadika ne dilua didi pabuipi diakadi bulelela, ne patuakitabuja dilongesha edi ku mesu kua bantu bonso, tuakadi ne menji amue aa, ne tuakalonda njila umue munkatshi mua bisumbu bishilashilangane, muakadi Nzambi mutubikile mu bulombodi buandi bua kuenzamu mudimu. Tuakambila bena mudimu ne bikelezia ne mudimu wetu kawakadi wa kubutula bisumbu biabu, anyi wa kubikosa ne kubitandanganisha: Tuakadi ne tshipatshila tshimue tshimanyike, tshiakadi tshia kuela ‘lubila,’ didimuija dia dilumbuluisha didi ‘ku tshibi,’ ne kusengelela bantu betu bua kudilongolola bua bualu ebu.... Bena mudimu ne bantu ba mu bikelezia bakangata dikuatshisha dia midimu yetu, kadi bakadi kabayi bitabuje dilongesha ne mitshima milelela, bakamona ne bakadi ne bua kulonda dilongesha edi, kudiyisha ne kudilama; anyi, mu tshikondo tshikole tshiakadi tshibafikila, bakadi ne bua kupeta makenga ne bena kuitabuja bakadi bajadikile ne bashindame. Nunku bakapanga kuitabuja dilongesha edi, bakasungula, bakuabu mu mushindu umue ne bakuabu mu mukuabu, bua kukandika kuyisha bualu ebu. Ebi biakateka bana betu balume ne bakaji bakadi munkatshi muabu mu ngikadilu wa diteta dikole menemene. Ba bungi ba munkatshi muabu bakadi banange bikelezia biabu, ne kabakadi mua kulanguluka bua kubishiya. Kadi pakadi bantu babaseka, babanyokesha, babapumbisha mu mishindu mishilashilangane bua kabasanganayi kabidi diakalenga ne masanka akadi abu kale, ne pakabapumbishabu ‘bidia mu tshikondo tshiakane,’ ne pakadi musambu wa lubombo wa ‘ditalala ne dipanda ku njiwu’ wimbibua mu matshi abu kubanga ku Sabatu ku Sabatu, bakamana lukasa kulekela dinanga diabu dia ku bitupa biabu. Bakabika mu bunene bua bukole buabu, bakadishipula ku tshikokedi tshia bupika, bakela lubila ne: ‘Lupukayi munda muandi, bantu banyi.’

GSAM 174Mu Ngikadilu wa Diteta

GSAM 174.1“Ngikadilu eu wa malu wakatuteka mu diteta, (1) bualu bua tuakadi ku ndekelu menemene kua tshikondo tshietu tshia tshiprofete, muakadi tuindile ne Mukelenge neasange bantu bandi bonso mu bumue; ne (2) tuakadi misangu yonso bayishe dilongesha dishilangane; mpindiewu malu mamane kushintuluka, bantu bakadi mua kutubala bu bena mashimi bituasangila mu lubila lua kudibulula ne kubutula bikelezia biakadi bituangate ne Lumu luetu. Nunku tuakela pa mbelu, tuakatungunuka kulonda ngikadilu wetu wa kumpala, too ne ekelezia ne bena mudimu bakatamba kuya ne bualu ebu kule, tuakakengejibua, mu ditshina dia Nzambi, bua kuimana bua kuluila bulelela ne bana ba Nzambi bakadi banyatshibua.

GSAM 174Tshilejilu tshia Bapostolo bua Njila Wetu

GSAM 174.2“‘Ne wakabuela mu sunagoga, wakamba ne dikima mu ngondo isatu, wakakokangana nabu ne kubasengelela bua malu a bukelenge bua Nzambi. Kadi bakuabu pakakoleshibu mitshima, kabakitabuja, bakamba bibi bua njila eu ku mpala kua tshisumbu tshia bantu; wakabumuka munkatshi muabu, wakabulula bayidi, wakakokangana ne bantu matuku onso mu kalasa ka muntu wakadi dina diandi Tirano.’7 Pakakoleshibua anu mitshima ya ‘bakuabu’ ne pakambabu ‘bibi bua njila eu [dilua dia Mukelenge] ku mpala kua tshisumbu tshia bantu,’ ke pakasakibua bana betu bua kulupuka ne kudibulula ku bikelezia. Kabakadi mua kutantamena ‘kuamba bibi’ eku kua ‘bapika babi,’ ne bikelezia biakadi mua kulonda njila wa dikengesha ne wa ‘kuamba bibi’ kudi bakadi bindile ‘ditekemena dia disanka,’ biakadi kudibu anu bana bakaji ba Babilona wa tshimanyinu. Bakabimanyisha nunku, bakabuela mu budikadidi bua lumu luimpe. Ne nansha tuikale katuyi bonso bitabujangane pa tshidi Babilona, tudi bitabujangane bua kudibulula diakamue ne tshiendelele kudi bonso badi babenga dilongesha dia dilua ne dia bukelenge bua Nzambi budi pabuipi. Tudi tuitabuja ne budi bualu bua muoyo ne lufu. Kuikala basangane ne bisumbu bidi bitonda anyi bibenga dilua dia Mukelenge budi lufu. Kulupuka mu malongesha onso a bankambua a bantu, kuimana pa diyi dia Nzambi, ne kuindila dimueneka dia Mukelenge dituku dionso budi muoyo. Nunku mpindiewu tudi tuambila bonso badi mu mushindu kampanda bashikame mu tshikokedi tshia bupika ne: ‘Lupukayi munkatshi muabu, nudibulule, Mukelenge udi wamba nunku, ne kanukumi ku tshintu tshinyanguke; ne meme nennuangate, ne nennikale Tatu wenu, ne nuenu nenuikale bana banyi balume ne bakaji, Mukelenge wa Bukole Buonso udi wamba nunku.’”8

GSAM 175Dibengangana Didi Kadiyi Mua Kumvuijibua

GSAM 175.1William Miller udi wamba nunku bua mvita yakadi mu tshikondo atshi munkatshi mua bikelezia ne Bena Adventiste:—

GSAM 175.2“Budi bualu butambe kushilangana ne ngikadilu muakane ne kabuyi mua kumvuijibua, bua bikelezia bia bena Kilisto kupatula dilongesha edi ne kupatula bantu babu bua ditekemena edi dia disanka. Ndi mumanye ne bikelezia bimue bia Bena Batiste bidi biamba ne kabena babapatula bua ditabuja diabu, kadi bua disangana diabu ku bidia bia Mukelenge ne bena kuitabuja dilua. Nunku, bikala kabiyi bua ditabuja diabu mu Musungidi udi ulua, bua tshinyi meme ndi mupumbishibue kuyisha mu miaba yabu ya diyisha, meme utshiyi muanjile kusangana ku bidia bia Mukelenge ne ekelezia mukuabu anu ne ekelezia wa Bena Batiste? Edi didi diyi dia kudisungila dia mashimi. Kadi Bena Metodiste ne Bena Presbiteriene kabena mua kuamba nunku; bualu bua badi bitabuja disangana ku bidia bia Mukelenge dia bantu ba bisumbu bishilashilangane. Badi babapatula bua tshinyi? Nakunvua ne bakuabu bakapatudibua bua ‘kuimba misambu’ ya Dilua dia pa buadi; bakuabu bua dipanga dia meji, kadi dipanga dia meji dionso diakajadikibua kudibu buakadi ne bakadi bindile Kilisto. E Nzambi, ‘ubabuikidile, bualu bua kabena bamanye tshidibu benza.’”

GSAM 176Storrs pa Ngikadilu wa Bikelezia

GSAM 176.1George Storrs wakamba nunku bua ngikadilu wa bikelezia kudi Bena Adventiste:—

GSAM 176.2“Nguepi wa munkatshi muabu, mu tshikondo etshi, udi kayi wamba ne: ‘Ndi mushikame bu mukaji mukelenge’? Ne nguepi wa munkatshi muabu udi kayi udisankisha ne menji ne dituku kampanda neanyenge buloba buonso, ne nebudikokeleshe ku ditabuja diandi? Nguepi wa munkatshi muabu udi mua kulekela muntu ashale munkatshi muabu mu ditalala, udi ujikula ne dikima ne kayi ne bowa ditabuja diandi mu dilua didi ku tshibi? Bua kushala munkatshi muabu kayi mutandanganishibue, kabena basua ne ‘uleke menemene’ kujikula ku mesu kua bantu bonso ditabuja mu dilua dia Mukelenge mu tshidimu etshi, nansha tshiwikale mujadikile mushindu kayi bua bualu ebu, nansha tshiwikale umona bunene bua mushinga wa kuela lubila ne: ‘Tshinayi Nzambi, numupeshe butumbi, bualu bua diba dia dilumbuluisha diandi diakufika’?”

GSAM 176Bumanyishi bua Mansfield

GSAM 176.3L. D. Mansfield, ufunda ku Oneida, N.Y., dia 21 dia ngondo wa 3 wa 1844, udi umanyisha nunku:—

GSAM 176.4“Nzambi udi wenza mudimu mu menji a bana bandi banangibue badi bindile Mukelenge ufuma mu diulu, ne udi ubalombola bua kabateleyi anu matshi kudi muanjelo ‘udi ne lumu luimpe lua tshiendelele lua kumanyisha, wamba ne: Diba dia dilumbuluisha diandi diakufika,’ kadi bua bakokele kabidi mukenji wakalonda ne: ‘Lupukayi munda muandi, bantu banyi!’ Ndi mutambe kujadika kupita kale ne bisumbu bia ditendelela bia matuku aa bidi tshitupa tshinene tshia Babilona eu udi ne bua kuimushibua ne bukole, kayi mua kumueneka kabidi nansha kakese.... Kadi ndi mmona ne mu bisumbu bimue difuanangana diabu ne lusengu lukese didi ditambe kumueneka. Bilejilu bimue nebimvuije bualu ebu.

GSAM 176Nyuma wa Tshisumbu tshia Banyoki Udi Umueneka

GSAM 176.5“Muanetu wakadi muenze mudimu ne mamuma a bungi mu tshitupa etshi, umanyisha dilua dia Mukelenge, wakateka dituku bua kuyisha ku muaba kampanda mu diba dinyungulule. Mukelenge wakalongolola malu bua yeye kuikala ntanta wa mpiminu ya maile dikumi ne isambombo ne muaba wakadiye ne bua kuyishila; kadi muena mudimu wa _____ wakadi muaba au, ku mpala kua tshisumbu tshia banyoki, ne manyi mafike a kulamata ne nsala ya nyunyu, bua kumuela nabi mupika eu wa Nzambi Mutambe Bunene. Muena mudimu eu wakabanga nsangilu wa matuku a bungi tshikondo tshikese ku nyima, kadi bionso biakadi ne mashika makole bu musulu wa mayi makuatakane wa ku Nordi—kakuakadi muntu mubishe anyi mukudimune mutshima. Ku ndekelu muena mudimu wakamba ne wakadi ulanga ne yeye ‘neakengele kuangata muaba wa badi banyingalala bua mibi yabu.’

GSAM 177.1“Mulombodi wa tshisumbu tshia diyila mu musoko eu wakambila tshisumbu tshiende, kubanga patudi benza nsangilu kunoko, ne bikala muntu ubuele mu nzubu wandi wamba ne udi witabuja ne Kilisto nealue mu tshidimu etshi, yeye neamupate ku nzubu.”

GSAM 177Mudimu ku Bikelesia

GSAM 177.2Kudi nsombelu ewu, tudi mua kutangila bumanyishi bufuma mu diakula diakambibua ku Nsangilu wa bena Dilua basangane mu Boston, Mass., ku dituku dia 31 wa ngondo wa 5, 1844, busoneki ne Wm. Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale, ne J. V. Himes. Badi bamba ne:

GSAM 177.3Pa mudimu wetu ku Bikelesia, tudi mua kuamba kabidi dîyi dimue. Kumpala kua bubi ewu, bu mu misangu ya mikuabu, tudi bumona bualua mu bitupa bibidi. Bubi bua kumpala buli bua kulekela bukokeshi bua Ekelezia udi tudi basangane nau bu kutukangila munwa mu bualu bua mudimu ewu. Kayi ne mpata, bantu binunu ne binunu bakadiletele dinyoka kumpala kua Nzambi pa mulandu wa kuitabuja mikenji ya Bikelesia yabo idi kayi mu Mukanda wa Nzambi mu bualu ebu. Bu bobu bakadi bashindame ne ba lulamatu, lelu bakadi mua kuikala mu ngikadilu wa ditalala ditambe bunene ne kuambuluisha bantu bikole, nansha bakadi mua kubikidibua kabidi bua kukenga.

GSAM 177.4Bubi bua bubidi buli bua kuitabuja mutshima wa kudisombuela ku Bikelesia pa mulandu wa bubi bua badi batupanga, ne bua kutangila bantu bonso ba bulongolodi ebu bu bena lukuna. Pa mudimu wa Bena Dilua ku Bikelesia biabu, ne baba badi basangane nabi, bikala batulombe bua kuenza nanku, katuena mua kufila malongesha adi mua kutumikila ku bantu bonso to. Badi ne bua kuenza mu ditshina dia Nzambi, bu biambila tshilumbu tshiawu.

GSAM 178.1Kadi tudi ne bua kwimana bukole mu kuenza mudimu wetu, ne kumanyisha bulelela mu misangu yonso idi ya lungenyi ne ya patuke. Ne bikala, ku kulonda nzila eyi, tunyingalaje Bikelesia, ne badi batutisha bua kutupatula bualu bua katuikala ne munwa (nansha, bikala tumone ne mbimpe kujikija malanda etu ne Ekelezia mu ditalala, ewu udi mua kuikala nzila mutambe buimpe), tuenze mudimu wetu; ne, bu batupatula, tudi ne bua kulindila mu busame bua bubi butuenzela, ne kukala ne mutshima umue ne Mfumu wetu bua ‘kuenda pambelu pa tshiibi, ne kuambula bundu buandi.’

GSAM 178.2Mu meyi aa matele bua bienzedi bia Bikelesia ku bantu badi bayisha Lumu lua Muanjelo wa Bubidi, tudi mua kumona lubilu ne, bu tshiakabidi tshia kumpala tshia kutuala lubila elu lua bubidi ku ‘didia dia dilolo,’ badi basanganyibue mu tshifulu tshimue tshia nyuma babikila ne ‘bantu batebuka,’ ‘balema,’ ne ‘bampofu’; etshi tshimanyisha bikole malu mabi avuabu babenzele ku ‘kukuma’ kua ‘bena mudimu nabu,’ bena kudi bapatukile.

GSAM 178Bantu Bapituluke Basungudibue bua Kuakidila Meyi Mampa

GSAM 178.3Lungenyi lua Mfumu tudi mua kulumona patoke pa kupatula bantu ba pa nkayabu mu lubila lua Lumu lua Muanjelo wa Bubidi—lubila lua bubidi lua ‘didia dia dilolo’—ne ‘Lubila lua Mundankulu.’ Malu malelela a mushinga munene bua matuku a ndekelu akadi ne bua kukebibua ne kuyishibua; mudimu ewu kawena mua kuenzibua mu Bikelesia bikangibue ku ‘mikenji ya ditabuja,’ bu bikadi kabiyi mua kuenzibua kudi Ekelezia wa batumwa bua kuyisha Nsangu mu nseke bu yeye utshidi mu malanda ne bisumbu bia bena Yuda. Nzambi wakeba dipatuka ko,9 ne wakeba ne Bena Dilua bapatuke pambelu pa bantu bavua bakeba kubalama munda mua mikalu ya mikenji ya ditabuja yabo.

GSAM 179‘Miyuki Isambombo’ ya Storrs

GSAM 179.1Panyima pa dipatuka edi, tudi bamona butoke buya ku mabundu a Bena Dilua pa tshilumbu tshia dinyoka didi dilua, bu bumanyishibue mu mukanda mutekete ‘Miyuki Isambombo’ wa George Storrs. Watuadila ne muntu, ku butekete bua muoyo, udi ne lufu; bafue kabena ne kumanya tshintu pakati pa lufu ne dibika; dinyoka dia ndekelu dia babi nedikale dijimina diabu tshishiki; ne bukole bua kanda kufua budi dipa dia Nzambi, didi dipetibua anu kupitshila mu ditabuja dia Mfumu wetu Yesu Kristo.

GSAM 179.2Bena Dilua binunu ne binunu bakidila dilesa edi pa ngikadilu wa muntu, kadi bonso kaye. Kukana dilesa edi kakuvua kuleta disumpakana munkatshi muabu, bualu bavua badimona anu bu bualu bua ditabuja patupu, kadi ki mbualu bua kulumbuluisha nabu ngikadilu wa muntu to; mpindiewu, mudimu wa bumue wa kukebesha nseke bua Dilua dia Kristo kumpala kawena ukanguka. Kadi diakabisha tshiji tshia Bikelesia bua kubaluisha.

GSAM 179Kayi Mua Kutuisha ‘Miyuki Isambombo’

GSAM 179.3Mulongi wa Bena Metodiste mu musoko mu nadi nkala, udi wakidila kumpala mu kuyisha dilesa dia Dilua mu 1843, wakidila ‘Miyuki Isambombo,’ wakubala, ne wakambila bena Ekelezia ne kayi mua kutuisha dilesa edi; kadi pamona ne bena Ekelezia bungi badi balukidila, wakambila bamuabo bua kabakubala mukanda ewu, bua ‘badi bakidila dilesa edi bu badi babala.’ Mu ngondo wa 9, 1844, panyima pa kumuka ku Nsangilu wa mwaka, wakimana mu tshifulu tshia kuyisha ne wakana patoke dilesa dia Dilua, ne wakalomba Ekelezia ne bupuekele bua kumulekelela bua muvuaye mubikile bayishi bua kuamba mu nzubu.

GSAM 179Balumbuluishibue bua Dibupuki

GSAM 179.4Muenza mudimu ewu wa mulongi wakudibua noki ne lukebelu lua kuambila Bena Dilua pa bualu bua dibupuki; kadi bua badi bapewa nzila ya kutangila milandu yabo mu Mukanda wa Nzambi, Ekelezia kakatshimuna to. Bamuabo bakapatudibua mu Ekelezia ewu bua nzila yabo kayena mu bumue ne mikenji ya Ekelezia, ne bamuabo bungi bapatuka bua dipatula edi dia bena Ekelezia bavua ne ditabuja divua kadiyi muntu mua kuleja ne didi dipingana ne Mikanda ya Nzambi. Bu ngikadilu ewu, dilesa dia Dilua dikangibua tshiendelela mu Ekelezia mu mudi bantu nkama bapeta Mupulushi ne basankila mu Nzambi.

GSAM 180.1Bualu buenzeka mu musoko wanyi wa kuledibua buenzeka kabidi mu Bikelesia nkama mu ditunga edi. Bantu bavua benzelibue malu aa kudi bena nabu ba kale bapeta disanka dingi mu meyi a muprofete Esaya: ‘Numvue dîyi dia Mfumu, yenu badi bazakala ku dîyi diandi: Bena nenu bavua banukine ne banupatule pambelu bua dina dianyi bakamba ne, Mfumu atumbishibue; kadi yeye neamueneke bua disanka dienu, ne bobo nebafuishibue bundu.’10

GSAM 180Tshiji tshia Babi Tshimueneshibue

GSAM 180.2Bu dituku dia kulua kua Mfumu dipelela, bena ditabuja bakolesha mudimu wabu, ne babi bakolela ne baseka ne bukole bungi, bu bidi biumvikanibwa mu mambu a musoneki wa Lubila lua Mundankulu wa dituku dia 31 wa ngondo wa 10, 1844:

GSAM 180.3Mushindu udi mudimu ewu wenzela babi wakumbusha ne kutukolesha mu ditabuja dietu ne, Nzambi wakadi mu mudimu ewu. Bu bana ba Nzambi basangane bua kukupama ne kuditshikila kumpala kuandi, ne kwitegika bua kumona kulua kuandi, bu biambila tshilanganyi tshia bena bubi bua kupeta lupandu kupitshila mu diyi dia luse, babi bakaleja lukinu lutambe bunene. Katuyi bamanyishe nsangilu yetu mu muaba mukuabu to, anu mu mukanda wetu mwene, ne katuyi babikile bantu, bana ba Belial basangane mu nsangilu eyi ne baleta muvulu munene. Mu dilolo dia dituku dia Disambombo, dia 12 wa ngondo wa 10 [12 wa ngondo wa 10, 1844], katuenze nsangilu mu tshilulu tshia kusambila, bua mutentekedi [mukengi] apete tshikondo tshia kulengeja nzubu bua Sabatu [Dituku dia kumudilu dia lumingu]. Kadi bantu ba mvita babuela mu nzubu ne bakana nansha nzila eyi. Muena bukokeshi wa musoko, nansha kabikibue, wabuela noki, ne wabatshika pambelu.

GSAM 181.1Mu nsangilu yetu wa Sabatu walonda, panyima pa tshilulu kujala, bantu bungi basangane mu nzila kumpala kua nzubu, ba bungi ba munkatshi muabu bakadi ne tshiji tshikole bua muvua muntu kayi yonso witabuja Dilua dia Mfumu. Pashishe, bua muvulu wa bantu, nsangilu kawenze; kadi nzila yajala ne bantu ba mvita ku ntatu; kadi kuyingila noki kua muena bukokeshi ne bapolisi bandi balueja nzila, panyima pa kutwala bamuabo ku nzubu wa bakengi. Tudi mua kufuanyikija mutendu wa bantu ba mvita ne bualu buenzeka kumpala kua tshiibi tshia Lota, mu dilolo dia kumpala kua dibutuka dia Sodoma.... Mudimu ewu wabu wakudibua noki, mu tshimue tshikondo ne mu bitupa bingi, ne kupatuka kwawu ku dituku dia kumpala dia ngondo wa muanda mutekete wa bena Yuda kwatukolesha mu dibanza dietu ne ngondo ewu ke ngondo wine.

GSAM 181Baseki Bavuala Mikalayi ya Kubanda mu Diyulu

GSAM 181.2Pa dituku dia 22 wa ngondo wa 10, 1844, dituku didi matuku binunu bibidi ne nkama isatu makumbana, ku Paris, Maine, bena ditabuja basangane mu nzubu wa kusambila, basambila Nzambi ne ditshina, balindila ne Mfumu akulua dituku edi. Baseki basangane ku nzubu, bayimba myimba ya kusekesha. Bantu babidi ba balwana aba bavuala mikalayi mileya ya mpembe, bakwela pa mutu pa nzubu, bayimba myimba, ne baseka bantu ba mu nzubu badi basambila ne balindila Mfumu.

GSAM 181.3Bidi mua kuikala ne mashimi avuabu bamuangalaje pa Bena Dilua bua kuvuala mikalayi ya kubanda mu diyulu avua mafumine ku bualu ebu; bua nansha mikanda ya Bena Dilua yadibikila difuta dia $500 bua bualu bumue bua bulelela bua Muena Dilua wavuala mukalayi wa kubanda mu diyulu mu 1844 ne walindila Mfumu, kakuena nansha bualu bumue buvua bulejidibue to.

GSAM 182Tshikena kumona tshia Hazen Foss, 1844

GSAM 182.1Pafupi ne tshikondo etshi, mu Poland, Maine, wakadi musangele musue wa dina dia Hazen Foss, wakidiye bulelela ne Mfumu akulua pa dituku dia dikumi dia ngondo wa muanda mutekete. Wakadi muntu wa buimpe bua kumona, wa dîyi dia kusankisha, ne mulongibue bimpe. Mabyanga makese kumpala kua Lubila lua Mundankulu ku ndekelu, Mfumu wamupalamina ne wamupe tshikena kumona, mu tshidi wamumanyisha lwendu lua bantu ba Dilua ku musoko wa Nzambi, ne makenga abu. Meyi makese a kukebesha amupeshabua bua kuyisha, ne wakumona kabidi makenga ne milabu eyi ikalua bu yeye wakadi wa kuyisha bulelela bualu bumumanyishibue. Bu Foy, wamumanyisha bitupa bisatu bidi bantu ba Nzambi ne bua kupitamo bua kubuela patoke mu nzila ya musoko wa tshijila. Bua wakadi mukididi wa lungenyi wa kulua kua Mfumu ‘mu matuku makese makuabu’ (bu muvuabu bayimba pa tshikondo atshi), tshitupa tshia tshikena kumona tshidi tshikula bua bitupa bisatu bia kubuela mu nzila tshiakadi tshimupite bua kutshiumvuija; ne bua wakadi ne mutshima wa luseke, wakatshina kutwala mutshi mutshiamakane, ne wakana kuyisha. Tshikena kumona tshiakudibua kabidi; ne bamutungila ne, bu wakadikana kuyisha bualu bumumanyishibue, muzitu newangatshibue kuandi ne upeshibue umue wa ku bana ba Mfumu batambe butekete, udi wakayisha bulelela bualu Nzambi akamumanyisha. Wakakana kabidi. Pashishe tshikena kumona tshia isatu tshiamupeshabua, ne bamubila ne wakafubuka, ne muzitu wakapeshabua umue wa ku batekete batambe butekete, udi ne bua kuenza tshidi Mfumu ukeba.

GSAM 182Foss Kayi Mua Kuyisha Tshikena Kumona

GSAM 182.2Bualu ebu bwamutshinta musangele, ne wakangata dipangadika dia kuyisha bualu bumumanyishibue, ne wakambila bantu dituku dia nsangilu. Bantu basanganyibue bua kumona ne kuumvua. Wakamanyisha ne lungenyi lonso bualu bwenzeka kuandi, ne mushindu wakakana kuyisha bualu Mfumu wamumanyisha, ne bualu budi buya kuenza bua kukana kuandi. ‘Mpindiewu,’ wakamba, ‘ndi ne bua kuyisha tshikena kumona.’ Kadi, mulawu! Tshikondo tshiakadi tshiambuka: wakimana kumpala kua bantu bu tshitupa tshia dibue, ne ku ndekelu wakamba mu disama dya mutshima: ‘Tshiena mua kuvuluka nansha dîyi dimue dia tshikena kumona.’ Wakakwatula maboko mu nyanga, ne wakamba ne disama: ‘Nzambi wakumbanyisha dîyi diandi. Wampatula tshikena kumona.’ Ne mu disama dya mutshima wakamba: ‘Ndi muntu mujimine.’ Pashishe wakajimija ditekemena diandi mu Kristo, ne wabuela mu ngikadilu wa kupangila ditekemena. Kakaya kabidi mu nsangilu wa Bena Dilua to, ne kakadi ne dikandala dia muntu mu diyi dia ditabuja. Ngikadilu wandi mu bualu bungi, bua kubala bua butekete, wakadi bu wa muntu mupatula ku luse lua Nyuma wa Mfumu, wa muntu ‘walekeledibua ku nzila yandi, bua kujala ne midimu yandi.’ Mu ngikadilu ewu wa mutshima, wakafua mu 1893.

GSAM 183Tshikena kumona tshia Foss Tshiyishibue ku Mukuabu

GSAM 183.1Panyima pa ngondo isatu kufuma ku tshikondo tshia kupangila kuvuluka tshikena kumona, wakumvua mu tshitupa tshia nzubu tshikuabu tshikena kumona tshiyishibue ku muntu mukuabu. Nsangilu wakadi mu nzubu wa bantu mu mudiye. Bamutumina bua kubuela mu nsangilu, kadi wakakana. Wakamba ne tshikena kumona etshi tshiakadi pabuipi ne tshidi bamupeshabue, bu bantu babidi badi mua kuyisha bualu bumue. Bu ngikadilu ewu, bualu bumumona kadi kayi mua kukumbula kuyisha bwakamanyibua. Panyima pa kumona muntu ewu, wakamba ne, ‘Ewu ke muntu udi Mfumu utumika nende, udiye muteke muzitu eu pa mutu.’

GSAM 183Kanyinganyinga Munene

GSAM 183.2Dituku dia dikumi dia ngondo wa muanda mutekete, mu tshikondo tshia bena Yuda (22 wa ngondo wa 10, 1844), diafikila ku ndekelu. Diakasangana binunu ne binunu bia bantu bavua balindila tshikondo etshi bua kukumbana kua matekemena abu. Bakadi balongolola bualu bua panshi kabuyi ne bua kupita dituku edi. Kabavua nansha bela meji ne, ‘bu kakulua,’ kadi bakadi balongolola malu abu a panshi bu badi balindila ne dituku edi dikumbane tshikondo tshia moyo wabu wa bumuntu. Bakadi babikila ne bakolesha babi bua kunyema tshiji tshidi tshilua, ne bungi bua bantu aba bakadi ne ditshina ne lumu ludi mua kuba bulelela. Bakadi bambila ne basambila ne bena nabu, ne bakalayangane ne bena nabu badi kabayi bapeshabue mitshima yabo ku Nzambi. Mu dîyi dimue, bakalayangana ne malu onso a panshi ne ditshina dionso dia muntu udi udimona pabuipi ne kumueneka mpala ne mpala kumpala kua Muilumbuluishi wa nseke yonso. Bu bantu badi ne mutshima wa kutshina ne kabayi mua kupumula, basangane ku nzubu yabu ya kusambila, balindila tshikondo ku tshikondo bua kumvua ‘dîyi dia Muanjelo Mukulu ne mpungi wa Nzambi,’ ne kumona diulu dionso diaka ne butumbi bua Mfumu wabu udi uya kulua.

GSAM 184.1Mêba akapita bitekete bitekete, ne pa ku ndekelu dîba diakabuela panshi pa muaba udi diulu ne buloba bipetangana ku weste, dituku dia dikumi dia ngondo wa muanda mutekete dia bena Yuda diakumbana. Mîdima ya butuku yakabuikila kabidi nseke yonso; kadi ne bukima ebu, disama dia mutshima diakumbuka mu mitshima ya Bena Dilua, disama didi mua kufuanyikijibua ne disama dia batumwa ba Mfumu wetu, bu bavua batambula nzila ya ku nzubu yabo ne kanyinganyinga mu butuku bwalonda kutentekibua kuandi ku mutshi mutshiamakane ne kujikibua kuandi, yeye udi bakadi batuala mu mukalenge mu Yerusalema pa dituku dikese kumpala.

Notes

  1. Buakabuluibua 14:8. ↩
  2. Luka 14:21. ↩
  3. Luka 14:17. ↩
  4. Luka 14:21; Buakabuluibua 14:8. ↩
  5. Buakabuluibua 18:2-4. ↩
  6. Buakabuluibua 3:3. Bua diunvuija dionso dia bikelezia muanda mutekete, tangila Menji pa Danyele ne Buakabuluibua. ↩
  7. Bienzedi 19:8, 9. ↩
  8. 2 Kolinto 6:17, 18. ↩
  9. Bienzedi bia Batumwa 13:46; ↩
  10. Esaya 66:5. ↩

Note

Back