Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
02 / 31
02 / 31

Meyi a Kumpala a Dipatula dia 1992

John Norton Loughborough

GSAM -[Meyi a mulongolodi wa CD-ROM: Bu muakadi mu dipatula dia 1992 mifundu ya Loughborough yakadi kayiyi mipatuke kumpala (bu Tshitupa A tshia ku ndekelu), tudi tumona ne mbimpe kusakidila malu aa a pashishe adi aleja tshiakabangisha dipatula edi, ne malu a kale ne meyi adi alondangana nawu.]

GSAM 5Meyi Makese a Muoyo Wende

GSAM 5.1John Norton Loughborough wakamona ne mesu ende mbangilu wa ekelezia wa Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete. Malu makese a muoyo ne mudimu wende mu meyi ende muine (afumishibue mu Tshitupa A tshia ku ndekelu) nealeje tshiakabanga dipatula dipiadipia edi dia mukanda wende.

GSAM 5.2Nakalelueba mu Victor, mu tshitupa tshia Ontario, N.Y., dituku dia 26 dia ngondo wa 1 wa 1832. Musoko ewu wa bantu 200 nansha kupita wakadi munyungulukibue, ku mutuka wa mayila mavule, kudi bena madimi bakadi bashikame bimpe. Wakadi pa njila wa kale wa makalu akadi atuala mikanda ya poshta, afuma ku Albany aya ku Buffalo. Mu musoko ewu ke munakaya ku kalasa ka mu dituku dia kumudilu dia lumingu ne ku ditendelela dia bantu too ne mu tshikondo tshia bimena kupatuka tshia 1848, pakalua tshimenga tshia Rochester, N.Y., muaba wanyi wa kushikama. Tatu ne nkaka wanyi bakadi bonso bayishi ba muaba au mu ekelezia wa Methodist, kadi bakadi badilama ne mudimu wabo bobu bine....

GSAM 5.3... Mu lumingu lua ndekelu lua ngondo wa 12 wa 1843, nakumvua diyisha dianyi dia kumpala bua dilua dia Mukalenge. Wakadi Muanetu James Barry uyisha bua tshiena-bualu ne: “Diba dia Dilumbuluisha Diende Diakufika.” Bukole bunene bua Nzambi buakafikisha bulelela buakadiye umanyisha mu mitshima yetu. Biakadi bimueneka bu ne tudi batshimane kumpala kua tshilumbuluidi tshia Nzambi. Mu kudikankamija kua mulami wa ekelezia kuakalonda, meme ne bakuabu bavule tuakadi tutshinka njila bua kuya kumpala bua batulombele. Ke pakabanga didienzeja dianyi dia kumpala dia kulomba ne kukeba Nzambi....

GSAM 5.4Mu tshikondo tshia mashika tshia 1852, kumpala kua meme kubangisha kuyisha Lumu lua Muanjelo wa Pa Isatu, nakadi ngela meji nansha nakadi ne bua kuyisha Lumu, anyi kudilama meme ne mukajanyi ku mudimu wa bianza. Mu nsangilu wetu mu Rochester mu dituku dimue dia Sabatu, Muan'abo mukashi White wakapewa Tshikena kumona. Bakampa Bumanyishi bua patoke ne ndi ne bua kuleka kuikala ne mpata, kadi mpatuike kuyisha Lumu, ne Mukalenge neangunzulule njila wa kulamibua....

GSAM 6.1Panakatuadija kuenza mudimu bikole mu bikondo bia kumpala, kuakamueneka bualu buakadi mu tshikondo atshi tshisokoko kundi. Bualu buakadi ebu: mu nsangilu yonso ya mushinga mu matunga ashilangane yakadi Muanetu White ne Muan'abo mukashi White baya, bakadi bampeta bua kuya nabo. Nakadi ndiambila ne: “Bua tshinyi kabena balomba bayishi aba, kadi badi balomba meme misangu yonso?”

GSAM 6.2Kabidikabidi, pakafika butomboke busatu ebu kubanga mu 1853 too ne mu 1865, ne pakabangishabo mikanda ya bikondo isatu ya pa buayi, umue bua ditomboka dionso edi, bua tshinyi nakadiku ne nakamona mbangilu wa ditomboka dionso? Kabidi, bua tshinyi nakadiku bua kumona Muan'abo mukashi White mu Bikena kumona Bibulula biende misangu mipite makumi anayi, kumona minganga bamuteta, ne kumvua uyamba malu akadi ne bua kuenzeka, malu akadi amueneka kaayi mua kutabujibua kudi bakadi baumvua, kadi akakumbana bushuwa bu muakadiane kuamba? Ndi ngamba ne mutshima wa bulelela ne bikondo ebi kabivua bindundisha, kadi biakadi tshisokoko kundi. Nakadi ndiambila ne: “Bua tshinyi malu aa onso adi mua kuikala nunku?”

GSAM 6.3... Mu 1890, Nsangilu Munene wakandomba kuenza mudimu ku luseke ludi diba dipatukila lua Rocky Mountains. Pashishe kuakafika Bumanyishi ebu, bufundibue bua Mukulu O. A. Olsen, buakantumina kabidi tshifuanifuanyi tshia mifundu yabu ne: “Ndi ngamba ne baleke Mukulu Loughborough enze mudimu udi ulindila kuenzebua mu bakelezia. Mukalenge udi musue ne diyi diende diumvuike bu dia Yone, alonda malu akamupitshila yeye muine mu mbangilu ne dikuluka dia Lumu lua Muanjelo wa Pa Isatu. Baleke Mukulu Loughborough emane mu muaba wende muimpe, bu Kaleba udi uya kumpala, ufila Bumanyishi bukole kumpala kua dipidia ditabuja, mpata ne dipanga kutabuja, ne: ‘Tudi mua kuya ne kuangata buloba bulenga.’ Kanukangi Mukulu Loughborough mu tshitupa tshimue mu muaba nansha umue. Kanumusuiki ku Nsangilu umue wa Bakelezia. Baleke aye eku ne eku, ne mu miaba yonso, alonda biakadiane mumone, mumanye ne mukuate ne bianza mu mbangilu wa Lumu lua Muanjelo wa Pa Isatu.

GSAM 6.4(Tangila Tshitupa B tshia ku ndekelu bua matuku a mushinga mu muoyo wa Loughborough.)

GSAM 7Dibikila dia pa buatshi bua Kumwanga Mukanda wa Loughborough

GSAM 7.1Mu tshikondo tshiakadi bidimu lukama bipua ne bikuabu bibanga, pashishe pa Muanetu Loughborough kufunda Mbangilu ne Dikuluka dia Lumu lua Muanjelo wa Pa Isatu, wakadi kumpala kua Mudimu Munene wa Dilua dia Pa Buadi, Ellen White wakafunda meyi aa:

GSAM 7.2Ndi ne kanyinganyinga kanene bua ngikadilu wetu wa mpindiewu. Tudi ne bua kuenza mpindiewu mudimu wakadi ne bua kuenzebua kale. Tudi ne bua kuenza bu muakalombola Mukalenge Mose kuenza, pakadi bana ba Isalele bapite mu tshipela ne bashikame mu kambi ku muelelu wa Yadene. Mose wakalombibua bua kubavuluija malu onso akabenzela Mukalenge pakadibu benda mu tshipela. Malu a divuluija edi adi mafundibue mu mukanda wa Dutelonome.

GSAM 7.3Malu mafundibue a biakapitshila bantu ba Nzambi mu bikondo bia kumpala bia mudimu wetu adi ne bua kupatululua. Bantu bavule bakalue mu bulelela pashishe kabena bamanye mushindu wakadi Mukalenge wenza mudimu. Malu akapitshila William Miller ne bena mudimu nende, Kapitene Joseph Bates, ne batuadiji bakuabu ba Lumu lua dilua, adi ne bua kushala kumpala kua bantu betu. Mukanda wa Mukulu Loughborough udi ne bua kuangadilua. Balombodi betu badi ne bua kutangila tshidi mua kuenzebua bua kumwanga mukanda ewu.

GSAM 7.4Tudi ne bua kukeba njila muimpe wa kutangilula biakatupitshila kubanga mu mbangilu wa mudimu wetu, pakatuakapatuka mu bakelezia ne kuya kumpala dikasa pa dikasa mu butoke buakatupa Nzambi. Mu tshikondo atshi tuakangata dipangadika dia ne Mukanda wa Nzambi, ne anu Mukanda wa Nzambi, wakadi ne bua kuikala mulombodi wetu; katudi ne bua kupatuka ku dipangadika edi. Tuakapewa bimanyinu bia kukema bia bukole bua Nzambi. Malu a kukema akenzebua. Misangu mivule, pakatuakafikishibua mu malu makole, bukole bua Nzambi buakamueneshibua bua kutukuatshisha.—Mukanda wa 105, 1903 (CWE145) (mulongolodi ke wakashindika meyi aa).

GSAM 7Bua Tshinyi Kupatulula Mukanda?

GSAM 7.5Mu butoke bua Bumanyishi buakapita, tuele meji bua tshinyi bakalombola Muanetu Loughborough bua kulonda malu etu a kale, ne bua tshinyi tudi bumvue bulombodi bua kupingaja malu akalondaye mu bianza bia bantu bua kubabala kabidi.

GSAM 8—Dibikila dia Kuvuluka

GSAM 8.1Tshia kumpala, kutangilula malu a kale kudi kutupa mushindu wa kulonda tshianza tshia Nzambi mu mudimu, ne kumona bimanyinu bia dilama diende dia dinanga. Bualu ebu budi bukolesha ditabuja, ne butuyisha malu a kale, mimpe ne mabi. Budi butangilula bishimikidi bia ekelezia wetu bidi mu Mukanda wa Nzambi, ne buleja nyuma wa kudifila wa batuadiji betu. Budi butuvuluija miji yetu ya mu nyuma. Bu muakamba Muanetu Loughborough pa dibeji dia 33 ne: “Bikalabi biakadi bimpe bua Isalele kuvuluka mushindu wakabalombola Mukalenge, kabiena bimpe bua bietu petu anyi? Mu disanka dinene, muena misambu udi wamba kabidi ne: ‘Muoyo wanyi, utumbishe Mukalenge, ne kuupui mimpe yende yonso.’”

GSAM 8—Tshikondo tshia pa Buatshi mu Malu a Kale

GSAM 8.2Bidimu bia mbangilu wa mudimu wa Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete biakadi tshimue tshia bikondo bia pa buabi mu malu a kale. Tudi tuvuluka nansha bimanyinu bisatu bia bikondo bia mushindu eu.

GSAM 8.3(1) Padiku tshiprofete tshinene tshikumbana. Misangu mivule bantu kabena bamanya bualu bua mushindu eu nansha kubumvua buonso mu tshikondo tshibu tshienzeka. Ke bualu kayi bidi nangananga ne mushinga ne bidi biambuluisha bua kutangila kunyima ne dimanya dia pashishe, bua kumvua bunene bua tshiprofete: meyi akalongolola Mukalenge bu Bulelela bua Mpindiewu bua tshikondo atshi mu malu a kale a buloba.

GSAM 8.4(2) Padibu bateka bishimikidi bia mudimu wa pa buawu udi Mukalenge ulongolola kuenza. Bua kumvua bikondo bia mushindu eu, bidi ne mushinga munene kumona mushindu wakatekabo makunji, bimanyinu bia mu Mukanda wa Nzambi, ne malu a bulombodi bua Nzambi akalombola dikasa pa dikasa “batuadiji”, badi bantu bakuasa aba bakabikilabo bua tshikondo tshia mushindu au, bua kufika ku dijadikila dia mushinga ne dia meji mimpe bua Lumu ne mudimu wakabapa Nzambi.

GSAM 8.5(3) Padiku dipingana dinene dienzeka mu mudimu wa Tshitendelelu tshilelela, tshiakaleja bifuanikiji bia kale. Bu mudi njila wa Nzambi “mu Tshitendelelu” (Misambu 77:13), bidi ne mushinga munene kumvua ne kulonda ku ditabuja tshidi Nzambi wenza bua kujikija bualu bua bubi. Tshidi nangananga tshiambuluisha mu bualu ebu ndifuanija dia dipingana dinene diakadi kumpala ne edi dia mu dibisha dia dilua. Mukalenge udi musue ne tuela meji bua tshiakenzeka pakapatukabo ku lupangu baya ku muaba wa tshijila (kubanga ku Kalvari too ne ku Dibanda mu diulu), ne bua mushindu wakadi bantu bakadi batshina Nzambi mu tshikondo atshi kabayi bumvue tshiakenzeka ku mbangilu. Ke bakapitshila mu kanyinganyinga munene wakabateta, kadi ku ndekelu bakamona muaba wabo mu dikumbana dia malu akalongolola Nzambi. Malu akabapitshila adi atemesha butoke pa malu a bena ditabuja mu 1844 ne pashishe, pakadi dipingana dia ku muaba wa tshijila kuya ku muaba wa tshijila tshia tshijila (kubanga ku Dilombela too ne ku Dilumbuluisha dia mu Dilombela).

GSAM 9.1Tudi tumona bimanyinu bisatu ebi bionso mu tshikondo tshia mbangilu tshidi tshilejibue mu malu akalonda Muanetu Loughborough. Tudi basue kumvua ne kuikala ne nyuma umue ne bantu bakakeba bulelela “bu bubanji busokokibue”, bakabusangana, ne bakafila bionso bua kubumanyisha.

GSAM 9—Kujadika Nyuma wa Tshiprofete

GSAM 9.2Bualu bukuabu bua kupatulula Bumanyishi bua Loughborough mbua kujadika kabidi mu matuku etu mudimu wa Ellen White mu malu a kale ne mu Mukanda wa Nzambi, bu mufundi, muambi, ne muntu wakapewa tshipedi tshia pa buatshi tshia Nyuma, tshiakadiane mutumbule mu meyi ende a kumpala.

GSAM 9—Malu a Bulelela bua Mbangilu Alondibue ku Muntu Wakabumona

GSAM 9.3Bimanyinu bidi bileja nansha malu asatu akafila Ellen White malongolodi pabuipi ne bidimu 90 kunyima bua kupesha bantu bavule mukanda ewu, ne bua kutangilula ne kupatulula meyi ne malu alondibue ku bakateka bishimikidi bia mudimu. (1) Bantu aba bakamona malu bakadi bafua, ne nunku Bumanyishi buabo bua mukana bua malu akabapitshila buakadi buya bujika. (2) Binunu bia bantu biakadi bivudila, bibuela mu ekelezia kabayi bamanye bobu bine malu a mbangilu nansha bantu ba mbangilu, biakadi ne bua kufikisha ekelezia mu dipanga kumanya miji yende yakateka Nzambi. (3) Midimu ya mayisha a mashimi yakadi ne bua kuteta ekelezia, nangananga mu ngikadilu wende wa bupofu, bu muakaleja malu a Minneapolis, ne bu muakafuma ngikadilu au mu malu aa. Nunku ditabuja dia bantu bavule dia ne Mukalenge wakadi mulombole mudimu ewu diakadi ne bua kutetebua bikole mu mishindu mivule, ya pa buayi ne ya budimu. Biakadi ne mushinga munene bua bimanyinu bia tshianza tshiende mu mudimu kuikala bilondibue ne butoke ne bukole.

GSAM 9Meyi bua Tshitupa A tshia ku Ndekelu

GSAM 9.4Dipanga kumanya didi ne nkonko ne mpata dia bantu bakadi kabayi bamone malu aa diakamueneka mu muoyo wa Muanetu Loughborough muine. Tshimue tshia bilejelu bia bualu ebu tshiakamusaka bua kufunda tshidi etshi tshifidibue apa bu Tshitupa tshia ku ndekelu. Tudi tumona ne ndiakalengele ne mudimu wetu bua kusakidila diandamuna diende mu dipatula edi, bu mudi ewu musangu wa kumpala wa kupatuka kuadi. Tuakamanya ne tshiakadiku ku tshilejelu tshiakadi mu mukanda mukese wa L. E. Froom, Disangana dia Bamanyishi ba Tshiprofete Bakajimine. Tudi tufila meyi a Froom adi alonda malu a tshifundibua tshidi tshienza Tshitupa A tshia ku ndekelu:

GSAM 10.1Tshintu tshikuabu tshia mushinga tshiakafika tshiakadi tshifundibua tshinene tshia J. N. Loughborough tshiakadiye mufunde ku mashinyi a kale a kufunda a telegrafa a Blick, ne maleta manene onso. Tshiakadi diandamuna diende, diakalongololaye mu 1918 matuku makese kumpala kua lufu luende, bua malu a kumubanda bua mashimi, dikudimuna dia bulelela ne dipanga kujadika, akadi bamue bakadi bamupumbisha bamba matuku makese kumpala kua bualu ebu, bua mikanda yende ya kumpala ya malu a mbangilu wa Mudimu wa Dilua dia Pa Buadi. Pakatumabo tshifundibua atshi kudi umue wa Nzubu ya Kupatula Mikanda yetu bua kutshipatula, biakamueneka ne bantu bavule kabakadi batshijinga bikole bua kutshipatula. Ke bakatshipingaja kudi mufundi.

GSAM 10.2Pakadi bidimu biende biya bivula, Mukulu Loughborough wakatshipesha H. A. Washburn, wakadi mu tshikondo atshi muyishi wa malu a kale ku Pacific Union College, wakatshimona tshia mushinga ne wakatshilama. Dituku dimue nzubu mukese wa muyishi wakasha too ne ku buloba, ne nzubu wende wa mikanda mimpe wakasha nende. Mikanda mikese yakashala yakadi pa mesa ende a mudimu ku kalasa. Mu mikanda eyi muakadi tshifundibua etshi tshiakadi ne dina dia “Malu Makuabu Akampitshila.” Ku ndekelu kua tshitupa tshianyi tshia kumpala tshia mayisha bua Mudimu wa Bena Miller, tshiakabandomba kuyisha ku mbangilu wa Kalasa ka Mukanda wa Nzambi ka pa Ndondo wa Muulu kakadi mu tshidimu atshi ku Pacific Union College, Muyishi Washburn wakalua ne tshifundibua etshi ne wakatshiteka mu bianza bianyi, wamba ne: “Mpindiewu ndi mumvue bua tshinyi tshifundibua etshi tshiakadi tshimue tshia bintu bikese biakalama ku mikanda yanyi yonso, bualu tshiakadi pa mesa anyi ku kalasa. Nzambi wakadi musue ne batshilama bua kutumikibua nunku. Utshiteke mu Tshisumbu tshia Mikanda ya Mbangilu wa Mudimu wa Dilua dia Pa Buadi.”—mabeji 48, 49

GSAM 10Mudimu wa Mukalenge Pamue ne Bantu

GSAM 10.3Bu mutudi bumvua bikese ngikadilu wa bantu bu mudiwu umueneka mu mitshima yetu, tudi bamanye bimpe ne Mukalenge wakadi anu wenza mudimu ne bantu badi bu milondo ya buloba. Tudi tufila mukanda ewu bua kukolesha ditabuja mu mushindu wakadi Mukalenge wenza mudimu, bua katutungi ditekemena dia mashimi mu butekete bua bantu bakakebaye kuenza disua diende kupitshila kudibu. Katudi tufunda malu a kulekelela ngikadilu wa bumuntu wa balume ne bakaji aba bakadi batshina Nzambi, nansha mu mushindu kayi udi mua kumuenekela mukebi wa bulelela wa mu matuku etu, padiye ubala mukanda ewu nansha malu makuabu mafundibue bua bikondo binene ebi. Nzambi wakadi anu wenza mudimu pamue ne bantu, mu disangana dia bumuntu ne bunzambi (Efeso 2:20). Tuikale anu bateleje diyi diende, nansha diku diapita mu meyi a bakuabu adi ne butekete. “Kanufutuludi meyi a tshiprofete; nutete malu onso; nulamate malu adi mimpe.” (1 Tesalonike 5:20, 21). (Tangila Meyi Masungudibue 3:342-347)

GSAM 11Tshikondo tshia Mbangilu Ntshiena-bualu Tshinene

GSAM 11.1Tudi tumona ne tshintu tshinene tshidi mukanda ewu utupa ndandamuna dia nkonko mivule (misangu mivule nansha nkonko idi kayiyi milombibue) bua tshikondo tshia mbangilu wetu ne bidimu bia kumpala. Nkonko mikuabu idi ilondangana ne malu a ekelezia a pashishe, ku ndekelu kua bidimu lukama bia 19 ne kubanga ku tshikondo atshi, idi milondibue bimpe mu mikanda mikuabu. Muena lumu wa Mukalenge wakaleja mu Bumanyishi ngikadilu wa ekelezia mu tshikondo atshi, butoke buakakeba Mukalenge kufikisha mu 1888, ne biakafumina mu dipidia dia Lumu elu dia ekelezia, bua tshikondo atshi ne bua bidimu biakafika too ne mu matuku etu.

GSAM 11.2Bidi ne mushinga bua kumona dishilangana didi pankatshi pa dijanguluka dia ditekemena dia bantu, diakapitshila bantu ba Nzambi mu bikondo bionso, bakatekemena ne bakadi pabuipi ne dilua dia Mukalenge kadi bakapewa bimanyinu bia ne kadiakadi bua tshikondo tshia muoyo wabo, ne dijanguluka dia masungula a Mukalenge, pakatufikishaye bu bantu bende ku mielu ya Kanana, bu Isalele wa kale, ne wakamba ne: “Nubuele,” kadi katuakabuela bualu bua dipanga ditabuja. Tutangile mutudi ne bua tshinyi tudi apa. Tuyile malu a bankambua betu, tulonde dibenesha ne lutulu lunene lua Mukalenge, ne tumulekela enze munda muetu ne kupitshila kutudi tshiakadiane kayi mua kuenza bidimu 100 kunyima.

GSAM 11.3(Tangila Tshitupa C tshia ku ndekelu)

GSAM 11Dibikila bua Ekelezia wa Mpindiewu

GSAM 11.4Mu meyi a kumpala a Muanetu Loughborough, wakamba ne Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete 100,000 bakadi benza ekelezia mu tshikondo atshi bakadi baleja bukole ne tshisumi biakabamonkesha bu miliyo 2. Tuangate tshilejelu tshimue atshi, tudi mua kuamba mpindiewu ne miliyo 6 yetu idi imueneka bu miliyo 120 anyi? Malu ende alondibue a bidimu bia kumpala adi abikila ekelezia wa lelu ku tshinyi?

GSAM 12.1Tudi tunulekela nkonko mikuabu kayiyi miandamune, itudi tulomba ne dipatula dipiadipia edi nidibishe:

GSAM 12.2(1) “Mudimu” ewu udi muye penyi?

GSAM 12.3(2) Wakashala ne bulelela ku bishimikidi biende anyi?

GSAM 12.4(3) Ku mutuka kayi tudi mua kuleja ne dishintuluka dia ngikadilu wa bantu nansha mudimu wa Mukalenge muetu bidi bifila dimumvuija dia malu ashintuluka atudi tumona mu ekelezia kubanga mu matuku a Loughborough?

GSAM 12.5(4) Bua tshinyi tutshidi apa pabuipi ne bidimu 150 pashishe pa mbangilu wa mudimu ewu wa kumanyisha dipingana dia Kristo didi pabuipi?

GSAM 12.6Pandi ntangilula malu etu a kale, bu mundi muende mu dikasa dionso dia kuya kumpala too ne ku muaba utudi mpindiewu, ndi mua kuamba ne: Tutumbishe Nzambi! Pandi mmona tshiakuenza Mukalenge, ndi muule tente ne dikema, ne ditekemena dia Kristo bu Mulombodi. Katuena ne tshintu tshia kutshina bua bikondo bidi bilua, anu bikala tuapua mushindu wakatulombola Mukalenge ne diyisha diende mu malu etu a kale.—Meyi Makese a Muoyo wa Ellen G. White, 196

GSAM 12.7Kuumbushi tshimanyinu tshia kale tshia muelelu tshiakateka batatu bebe.—Nsumuinu 22:28 Tshisumbu tshia Nzubu wa Mikanda ya Batuadiji ba Bena Adventiste, Loma Linda, California, dituku dia 1 dia ngondo wa 3 wa 1992

Note

Back