Nshapita 25 — Nzubu ya Dilongesha
GSAM 391.1“Peta meji, peta bumanyi; kupu muoyo; kupatuki ku mêyi a mukana wanyi to. Kulekedi meji; yeye ne akulame; umukudile, yeye ne akukingile. Meji nkintu tshia kumpala; bualu ebu peta meji; ne pa buonso bua upeta peta bumanyi.”1
GSAM 391Tshikola tshia Prof. G. H. Bell
GSAM 391.2Mudimu wa dilongesha wa Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete udi ne bunene bua kulonda lelu. Bu mudi bitupa bikuabu bia mudimu wa Nzambi bitudi bamone kale, wakadi ne ntuadijilu mutekete menemene. Mu 1868, Prof. G. H. Bell wakangula tshikola mu nzubu wa biro wa kale, ku nkona wa ku nore-este wa njila ya Kalamazoo ne Washington, mu Battle Creek. Ku mpala kua ebi, mu tshibungi tshia 1871, pa kuleku kua Nsangilu Munene, bakadi ne tshikoso tshia mayisha tshia milungu inayi, bua kukwasha badi benza mudimu wa bumanyishi ne wa Ekelezia.
GSAM 391Lubila bua Tshikola tshia Bena Adventiste
GSAM 391.3Mu Ditalulula ne Mumanyishi wa 16 wa Ngondo wa 4, 1872, mudi mukanda wakafuma ne dina, “Tudi ne bua kuikala ne Tshikola tshia Bena Adventiste anyi?” Mu mukanda eu bakaleja patoke majinga a tshikola tshia nunku. Mu Ditalulula ne Mumanyishi wa 16 wa Ngondo wa 7, bakamanyisha ne tshikola tshiakatuadija ne balongi dikumi ne babidi; pa mulungu ibidi bakafika ku makumi abidi ne itanu, ne kalasa ka lulimi ka mpokwa ka bantu makumi atanu kakambila. Tshikondo tshia bubidi tshiakambila pa 16 wa Ngondo wa 9, 1872, ne balongi makumi anayi. Pa 16 wa Ngondo wa 12 tshikola wakula munene mpala, bakatwala ku nzubu wa kusangila, kumbakila mabanka a kukangula ku mikongo ya mabenchi a Ekelezia. Kalasa ka bantutu ka balongi makumi asambombo ne isatu kakadi kandi mu galeri wa Ekelezia.
GSAM 392Makuta Akasangishibua bua Koleji
GSAM 392.1Nsangilu Munene wa Ngondo wa 3, 1873, wakamona tshikondo tshinene pa kufukula buimpe bua kusangisha makuta bua kwenza nzubu ya kutungila tshikola ya Bena Adventiste, mudi bakadi ne kulongesha benza mudimu bua kuya mu bisika bipitshisha. Bualu bumanyibua buimpe, bakasungula tshilongolodi bua kusangisha makuta. Mu tshikondo etshi, mikanda ya meji ne ya mushinga yakafuma pashishe mu Ditalulula ne Mumanyishi, ku Mukulu Butler, White, ne bakuabu; ne ku mudimu wa Mukulu Butler ne Haskell mu nsangilu ya mu makambi, makuta manene akasangwa bua tshikola tshiakadi tshilongolodi.
GSAM 392.2Nsangilu mukuabu wakadi pa 16 wa Ngondo wa 11, 1873; bakambila ne $52,000 wakadi ashidi mulembibue bua makuta a dilongesha a Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete, bua kusumba matongo ne kutunga nzubu ya mushinga mu tshikondo tshilonda. Ku dikumbu dia bantu, pa nsangilu umue, bakasungula tshilongolodi tshia bantu muanda mutekete bua kutungulula bulongolodi bua dilongesha ne kusumba pawu bua nzubu.
GSAM 392.3Pa nsangilu wakambibue, George I. Butler wakasungulua Mukambi wa Nsangilu Munene, ne Sidney Brownsberger wakasungulua mulembi. Badi bakasungulua ku Nsangilu Munene bakadi George I. Butler, S. N. Haskell, ne Harmon Lindsay. Mina ya James White, Ira Abbey, J. N. Andrews, ne Uriah Smith yakatumbibua bua kushala ne Tshilongolodi tshia Nsangilu Munene mu Tshilongolodi tshia Bantu Muanda Mutekete, bakadi batungulula “Bulongolodi bua Dilongesha bua Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete.” Kutangila pa tshikondo etshi, Profesa Brownsberger wakadi ne mudimu mu Koleji wa Battle Creek kumpala kua bamubikile bua kulombola koleji wakadi ne kukambila mu Healdsburg, Cal.
GSAM 393Ma-akre Dikumi ne Ibidi Amasumbibua bua Koleji
GSAM 393.1Pa 31 wa Ngondo wa 12, 1873, tshilongolodi etshi tshakasumba ma-akre dikumi ne ibidi mu tshitupa tshia ku weste tshia Battle Creek; ma-akre muanda mutekete akadi lubanza lua koleji wa Battle Creek.
GSAM 393.2Tshikola tshia Bena Adventiste mu Battle Creek tshiakambila tshikondo tshia mbeji mu mabala a nzubu wa biro wa katatu, pa 15 wa Ngondo wa 12, 1873, ne balongi nkama umue ne dikumi bakalembibua.
GSAM 393Mushinga wa Tshikola tshia Bena Adventiste
GSAM 393.3Pa bualu bua mushinga wetu, bu Bena Adventiste, wa tshikola ya dilongesha ya mushinga, Mrs. White wakalemba mu 1873 ne ebi:
GSAM 393.4“Bukole buonso bua meji budi ne bua kuenzeshibua ne kukudibua, bua balume ne bakaji badi ne meji a lukosa. Buloba budi buule tente ne balume ne bakaji badi bakudibue anu ku luseke lumue, bualu bukole bumue bua meji abu buakakudibua, ne bukole bukuabu bukadi bushala bua kudiabuka. Dilongesha dia bansonga ba bungi kadiena dikumbaja tshidi tshilombibua to. Badi badilongesha kupita muaba, kadi badi balengulula malu a muoyo wa mudimu wa ku dituku ku dituku....
GSAM 393Dilongesha dia Lufuku Lufuke Ndi dia Mushinga
GSAM 393.5“Kukeba ku dilongesha tshikondo tshionso, bu tshikola idi ikambila lelu, kudi kutuma bansonga kabayi bakumbane bua muoyo wa mudimu. Meji a muntu afuna mudimu. Bikala meji kaayi enza mudimu mu njila muimpe, neaenze mudimu mu njila mubi. Bua kuikala mu lukosa lua meji, mudimu ne dilongesha bifikile kusangisha mu tshikola.
GSAM 393.6“Mu bikondo bya kale, bakafwanela kulongesha mu ngelelu munene. Ne tshikola bakafwanela kutunga bipangu bya bulimi ne bipangu bia kwenza bintu. Bakafwanela ne balongeshaji ba mudimu wa mu nzubu, ne tshitupa tshia tshikondo tshia dituku dionso tshikafwanela kuikala tshia mudimu, bua bukole bua mubidi ne bua meji bikaluke pamo. Bu bitshikola biakadi bitungibue bilondeshile ngelelu utudi bavuluke, kakuakadi mua kuikala lelu bantu ba bungi nunku badi ne meji kaayi makumbane.”2
GSAM 394Koleji wa Battle Creek
GSAM 394.1Mu muvu wa été ne wa automne wa 1874, nzubu wa Koleji wa Battle Creek wakatungibua. Wakadi nzubu wa matadi a mulela, makongo asatu pa ntema, 75 x 75 makasa, mu mushindu wa nkuruse wa bena Greke. Wakamana kutungibua ne wakapetulua pa 4 wa Ngondo wa 1, 1875, ne milongolola ya mushinga. Tshikola tshiakambila mu nzubu ewu ne balongi kupita nkama umue, ne balongeshaji muanda mutekete bakumbane bua bitupa bipitshisha. Pa kukambila kua koleji mu tshikondo tshia dilongesha tshia 1877, bakamanyisha ne balongi nkama ibidi bakadi balonga. Mukanda wa Bulongolodi bua Dilongesha, wakapeshibua ku Nsangilu Munene mu Ngondo wa 10, 1880, wakalongolola ne balongi 1400 bakalembibua mu Koleji wa Battle Creek kufuma 1873 kutshika ku Ngondo wa 12, 1880.
GSAM 394Tshikola Ibidi Ikuabu Yakambila
GSAM 394.2Ku Nsangilu Munene wa Ngondo wa 12, 1882, bakambila ne tshikola ibidi ya Bena Adventiste yakambila mu bulombodi bua nsangilu mu tshidimu etshi: umue wakadi Koleji wa Healdsburg, mu Healdsburg, Cal., wakambila pa 11 wa Ngondo wa 4; mukuabu wakadi Akademi wa South Lancaster, mu South Lancaster, Mass., wakambila pa 19 wa Ngondo wa 4.
GSAM 394Koleji wa Healdsburg
GSAM 394.3Mu Ditalulula ne Mumanyishi wa 15 wa Ngondo wa 1, 1884, mudi malongolola a mushinga pa tshikola tshia Bena Adventiste tshia ku muelelu wa Mbu wa Pacific:
GSAM 394.4“Mu Ngondo wa 9, 1881, Nsangilu wa California wakangata dipangadika dia kukangula tshikola tshia Bena Adventiste, ne wakasungula tshilongolodi bua kuenza mudimu ewu. Kutshika ku Ngondo wa 4, 1882, matongo manene ne nzubu wa mushinga wa mabala dikumi wakasumbibua, balongeshaji babidi bakasambibua, ne tshikola tshia balongi makumi asatu ne isatu kakambila. Mu tshidimu tshia koleji (kufuma pa 29 wa Ngondo wa 7, 1882), tshikola tshiakambua mu mikenji bu koleji, matongo makuabu a ma-akre itanu akasumbibua, nzubu munene [wa nzubu wa balongi] wakatungibua, balongeshaji nsambombo bakasambibua, ne balongi 152 bakalembibua. Kufuma pa kukambila, bakadi balayile kufila makuta pabuipi ne $27,000 bua mudimu ewu, ne tshitupa tshinene tshia makuta aa tshiakadi tshifutibue kudi bantu ba California.”
GSAM 395Akademi wa South Lancaster
GSAM 395.1Bantu ba New England bakambila tshikola yabo mu nzubu wa nsambilu mu South Lancaster, Mass. Ku mudimu wa kukoka wa Mukulu S. N. Haskell ne milambu ya bantu betu ba New England, bipangu bia nzubu ya tshikola bikadi bikumbana bua kupetula mu muvu wa automne wa 1884. Nzubu ya Bulongolodi bua Akademi wa South Lancaster yakadi itanu; ibidi yakadi mipia menemene. Nzubu wa akademi wakadi 60 x 65 makasa, ne nzubu mukua wakatungibua pa nyuma, nzubu wa balongi, wakadi 36 x 88 makasa. Eyi yakapetulua pa 19 wa Ngondo wa 10, 1884.
GSAM 395.2Nzubu ewu, panyima pa tshidimu makumi abidi ne tshimue tshia mudimu wa buimpe, udi ulua mpala lelu, ne watuma benza mudimu ba tshikadilu tshia Mfumue mu bitupa bipitshisha bia buloba. Mulombodi wa akademi lelu udi Frederick Griggs, udi ne mudimu ne bulembi bua Dipartema dia Dilongesha dia Nsangilu Munene.
GSAM 395Tshikola tshia Kutungila Mudimu wa mu London (England)
GSAM 395.3Bu mudimu mu London, England, wakadi ulua mpala ne bukole, bakamona mu muvu wa été wa 1887 ne bualu bua kutangila tshikola tshia kutungila benza mudimu ba Mukanda wa Nzambi, mudi mudimu wa Mukanda wa Nzambi wakadi ne kusangisha. Kufuma ku tshikola ewu, benza mudimu bakatuma kuya kwenza mudimu mu bitupa bikuabu bia United Kingdom ne mu Mabota. Lelu tshikola idi ikambila mu Duncombe Hall, mu North London, ne Prof. H. R. Salisbury pa bulombodi; yeye wakapeta dilongesha dia kumpala mu koleji wa Battle Creek, Mich.
GSAM 396Koleji wa Battle Creek Wakulushibua
GSAM 396.1Dijinga dia kupeta muaba mukuabu mu Koleji wa Battle Creek diakadi dinene, kuamba ne mu muvu wa été wa 1886 bakafwanela kwenza yongoloka munene ku nzubu wa koleji; ne mu tshidimu tshilonda (1887), kutunga nzubu wa kulala (bakadi bawubikila West Hall) bua balongi bakaji. West Hall udi ne mabala bua balongi 150, ne bantu 225 bakafwanela mu nzubu wa kudia; South Hall, wakatungibua mu 1884 ku sude kua lubanza lua koleji, wakadi nzubu wa kulala wa balongi balume. Pa kukambila kua koleji bua tshikondo tshia mbeji, 1886-87, balongi 568 bakadi balonga.
GSAM 396.2Mu 1885 Prof. W. W. Prescott wakatekibua pa mutu wa Koleji wa Battle Creek, ne pashishe wakasungulua bua bulembi bua Dilongesha bua Bena Adventiste. Ebi byakafumisha ne bualu ebu bwakadi bua meji. Ki nganu Koleji wa Battle Creek wakapeta diambuluisha to, kadi ku mudimu wa mulembi ewu, ne lusakidilu lua Nzambi, bumue ne bukole bungi bwakambila mu mudimu wa bitshikola bionso bia Bena Adventiste.
GSAM 396Koleji wa Batangadiki Emmanuel
GSAM 396.3Koleji wa Battle Creek wakadi wenza mudimu wa buimpe kutshika ku tshidimu tshia 1901, pa matongo ne nzubu biakadi bisumbibua ku Bulongolodi bua Koleji wa Batangadiki ba Nzubu wa Bukole bua Mubidi wa Amerika, ne bulongolodi bua dilongesha bwakajikijibua. Pashishe bakatungulula bulongolodi bua koleji mupia, wakabikila Koleji wa Batangadiki Emmanuel. Bakasumba farmi pabuipi ne Berrien Springs, mu tshitupa tshia ku sude-weste tshia Michigan, mudi balongi batungile nzubu, ne tshikola tshia bukole idi ikambila. Tshipatshila tshia tshikola etshi ntshia kupesha “dilongesha dia bipungu bionso,” mu tshisungula ne malongolola akambibue mu tshitupa tshia kumpala tshia nshapita ewu. Kukumbisha benza mudimu bakadi bakumbana bua mudimu mu tshitupa tshionso tshia buloba, padi bulombodi bua Nzambi babikila, ndi mpindiewu mushinga ne lukeba lunene lua balongeshaji ba Koleji wa Batangadiki Emmanuel.
GSAM 397Tshikola tshia Mukanda wa Nzambi tshia Kati, Chicago, Ill.
GSAM 397.1Mu Ditalulula ne Mumanyishi wa Ngondo wa 3, 1887, Mukulu George I. Butler wakafila lungenyi lua kutunga nzubu wa mudimu mu Chicago, Ill., wakadi ne kuba tshikola tshia kati tshia Mukanda wa Nzambi bua kulongesha benza mudimu ba Mukanda wa Nzambi, ne ku tshikondo tshimue kuba tshapelala ne nzubu wa mudimu bua bantu betu mu tshimenga. Mu muvu wa automne ne wa mbeji wa 1888-89 nzubu wakatungibua. Makuta onso, ne matongo, nzubu, bintu, ne bikuabu, akadi pafupi ne $28,000. Wakakambibua ku mpala pa 4 wa Ngondo wa 4, 1889, ne nsangilu wa batambwishi ba mikanda. Pa kupetula, bakambila ne bantu betu bamanyanga bantu tshinunu anyi kupita bakadi bitabe bulelela bua mpindiewu mu bitupa bikuabu bia ditunga ku mudimu wa benza mudimu ba Mukanda wa Nzambi.
GSAM 397.2Tshikola etshi tshiakadi tshilombolwa ne Mukulu George B. Starr kutshika ku muvu wa printemps wa 1891. Pashishe, ne balongeshaji basungulua ku Tshilongolodi tshia Nsangilu Munene, tshiakadi tshienza mudimu kutshika mu 1893, pa kumanya ne nzubu wakadi kawukumbana bua mushinga mukula wa dilongesha dia Mukanda wa Nzambi. Bu bakatungulula bualu bua kusangisha tshikola tshia Mukanda wa Nzambi ne Koleji wa Battle Creek, nzubu wa Chicago wakasumbibua ku Bulongolodi bua Batangadiki ba Bukole bua Mubidi ne wa Bupole. Nzubu wakulushibua ne kutungibua bua kuba sanitarie mukese, ne lelu ubikidibua Tshitupa tshia Chicago tshia Sanitarie wa Battle Creek.
GSAM 397Koleji wa Bumue, Nebraska
GSAM 397.3Nsangilu Munene wa 1889 wakadi utangila lungenyi lua kutunga koleji mu pawu mukumbane bua nsangilu ya mu matunga tshitema alonda: Iowa, Minnesota, Kansas, Missouri, Nebraska, Dakota, Texas, Colorado, ne Arkansas. Bua bualu ebu, nsangilu wakasungula tshilongolodi tshia kusangula pawu pa tshikola. Bu bena Des Moines, Ia., Fremont ne Lincoln, Neb., ne bisika bikuabu bakamanya malu atuvua tuetu basue kuenza, bakalombangana mu makuta bua mudimu ewu, bualu bantu ba muaba wonso bakadi basue bikole bua nzubu itungibue mu musoko wabo. Bualu bena Lincoln, Neb., bakafila milayi ya makuta mipite ya bisika bikuabu mu bungi, ne bakamona buawu pawu pa mushinga, tshikola tshiakatekibua kuna.
GSAM 398.1Nzubu munene, Koleji wa Bumue mwine, udi nzubu wa 141 x 84 makasa. Bule bua mulu kufuma panshi kutshika ku mutu wa domi budi 100 makasa. Ku bualu bua nzubu ewu, kudi nzubu ibidi ya kulala, yonso 104 x 104 makasa, ne makongo asatu. Bakadi batekemena ne makuta a kupanyisha matongo akapeshibua bu mulambu akadi mua kufuta nansha tshitupa tshimue tshia mu bitupa bibidi bia makuta bua kutungulula koleji ewu wa kati wa Bena Adventiste, mudi benza mudimu bakalongeshibua mu bitupa bishilangane mu Kingeleza, mu lulimi lua Scandinavia, ne mu Jeremani, ku balongeshaji mu miakulu yabo.
GSAM 398.2Nzubu yakapetulua pa 24 wa Ngondo wa 9, 1891, ne tshikola tshiakambila pa 30 wa Ngondo wa 9. Balongi ba tshidimu tshia kumpala bakadi 301. Mu 1892 tshikola tshiakambila ne balongi 222, ne balongi bonso ba tshidimu bakadi 553. Mu baawu, makumi muanda mutekete ne umue bakadi mu dipartema dia Jeremani, ne makumi muanda mukulu ne itanu mu dia Scandinavia.
GSAM 398.3Farmi idi ne bumue ne koleji, ipesha mudimu balongi badi bafuna mudimu wa bulimi. Koleji udi kandi ne nzubu wa kuteka mampa, mudi bintu bia bukole bua mubidi bikenzibua mu tshitupa. Mu tshidimu tshia 1903, bulongolodi bwakatungibua bua kupatula mikanda ne mabuku mu ndinga ya Jeremani, Sweden, ne Danish-Norwegian. Bulongolodi ebu udi ne nzubu wa kupatula mikanda, ne mudimu wa kupatula mikanda wa Bena Adventiste ba Amerika bua bisamba ebi. Mudimu ewu udi wenziwa mingi ku balongi. Kabayi balongeshibua bua mudimu wa kupatula mikanda mpamba, kadi badi bapeta mushinga kuenza mudimu wa batangadiki mu kuenza mudimu mwine.
GSAM 398.4Mudimu wa bukole bua mubidi udi kandi ne tshitupa mu koleji ewu. Ku kuenzesha pawu bimpe, bakamona ne tshikola tshiakadi mua kulekela kuenzesha umue wa ku nzubu yatshi minene ya kulala; ne pa makuta makese, sanitarie wakambila, ne udi wenza mudimu wa buimpe.
GSAM 399Koleji wa Walla Walla
GSAM 399.1Tshikola etshi tshidi pabuipi ne Walla Walla, mu Ditunga dia Washington, ne tshakapetulua pa 8 wa Ngondo wa 12, 1892. Tshikola tshiakambila pa 7 wa Ngondo wa 12, 1892, ne balongi 101. Badi bakula mu tshidimu kutshika ku 185. Farmi mukese ne bualu bungi bua mudimu wa maboko budi ne bumue ne tshikola etshi. Tshidi mu ngikadilu wa buimpe ne tshienza mudimu wa mushinga. Prof. J. L. Kay udi pa mutu wa balongeshaji lelu.
GSAM 399Tshikola tshia Australia
GSAM 399.2Pa 24 wa Ngondo wa 8, 1892, tshikola tshiakambila mu Melbourne, Australia, mu nzubu wa bukashi, ne balongeshaji bataanu. L. J. Rousseau, wa mu Koleji wa Battle Creek, Mich., wakadi mulombodi wa kumpala wa tshikola. Mu 1894, tshikola etshi tshiakadi ne balongi 89 bakalembibua.
GSAM 399Kutwala ku Avondale
GSAM 399.3Badi batungile tshikola bakadi bafuna kusangisha mudimu ne dilongesha, bualu ebu bakamona ne bualu bua kupatula pawu. Bua bualu ebu bakatwala tshikola kufuma mu musoko munene wa Melbourne kuya ku Avondale, Cooranbong, New South Wales, mu tshitupa tshia mu bibangabanga, mudi bakasumba farmi ne kutunga nzubu ya mushinga. Lelu tshikola idi ikambila ne ngelelu wa mudimu wa maboko, ne idi ne bukole.
GSAM 399Meyi pa Avondale Akumbana
GSAM 399.4Mu kutungulula ne kulombola tshikola, lukeba lua tshilongolodi lwakadi lua kulombola tshikola, mu mushindu uvua mua kuenzeka, bilondeshile malongolola akapeshibua bua bitshikola bia mudimu wa maboko. Tshikola etshi tshikadi “tshikola tshia tshifwanyikiji”; bakambila tshikondo ne tshikondo ne bu tshilombolibua bimpe, tshiakadi ne kuba tshikola tshia buimpe, ne buloba buene, buvuabu bamone kabuyi ne mushinga, buakadi ne kupatula bimuma. Tshikondo, ne lusakidilu lua Mfumue, tshiakafukula bulelela bua meyi aa. Nansha mushipu mukole wa bidimu bingi bilondangane, wakanyanga mudimu wa bulimi ne wakapangisha bimuma mu bisika bionso bibazinguluka, farmi wa Avondale wakadi ne dimena dibishi ne upatula bimuma. Ebi byakadi bualu bua kukema; bakambuluji ba ditunga bakaya bua kubangula mitshindu ya bulimi yakenzibua bua kupeta bukole ebu bwa kukema.
GSAM 400.1Mukanda wa mudimu wa tshikola wa tshidimu tshia 1903 wakalongolola ne bungi bua balongi buakadi buvulangane ne makumi atanu pa nkama umue. Bualu bua makuta bwakadi kandi mu ngikadilu wa buimpe—makuta onso akafutibua, ne nseke ya $1,500 yakadi mu tshikuta bua kukenzela tshikola. Prof. C. W. Irwin wakadi mulombodi ne mukambi wa tshikola pafupi ne bidimu binayi.
GSAM 400Akademi wa Mt. Vernon
GSAM 400.2Nsangilu Munene, mu 1893, wakapeta dikumbu dia kusankisha kukambila akademi mu Mt. Vernon, Ohio. Tshikola etshi tshidi ne midimu ya maboko yakasangana ne tshikola etshi, ne bakambila ne tshienza mudimu wa buimpe. Balongi ba tshidimu tshia 1894 bakadi 140. Prof. J. W. Loughhead wakadi mulombodi wa tshikola etshi bidimu bingi, kutshika bamubikila ku Washington, D.C. Muaba wa kutumina mikanda ya tshikola ndi Academia, Ohio.
GSAM 400Tshikola tshia Mudimu wa Maboko wa Keene
GSAM 400.3Nsangilu Munene wa 1893 wakasankisha kukambila tshikola tshia mudimu wa maboko mu Keene, Texas. Farmi wa matongo a ma-akre kupita 130 wakasumbibua, nzubu yakatungibua, ne tshikola tshiakambila mu bulombodi bua Prof. C. B. Hughes ne bakwabo. Tshikola etshi tshidi tshienza mudimu mu ngelelu wa kusangisha mudimu ne dilongesha. Balongi ba 1894 bakadi 160. Tshikola etshi tshiakakumbaja kabidi mudimu watshi bimpe menemene.
GSAM 400Koleji wa Bumue wa Claremont
GSAM 400.4Tshikola etshi tshidi mu Kenilworth, pabuipi ne Cape Town, mu South Africa. Balongeshaji babo bangi bakasungulua mu Koleji wa Battle Creek. Tshikola tshiakambila mu 1894 ne balongi 90. Pa kuleku kua tshidimu tshia kumpala, balongi bakadi bakula mpala ne bakafwanela kwongolola nzubu bua kupeta pawu mupia. Lelu koleji udi mu bulombodi bua Prof. C. H. Hayton.
GSAM 401.1Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete bakadi kandi ne tshikola tshia mu musoko (tshia kumpala) mu Claremont ne balongi 70, ne tshikola tshia Ekelezia mu Beaconsfield, yakadi ne balongi 30 mu 1894.
GSAM 401Mufundilu wa Mudimu wa Dilongesha, 1895
GSAM 401.2Mukanda eu ulonda wakapeshibua ku mulembi wa dilongesha ku Nsangilu Munene mu Ngondo wa 2, 1895:
GSAM 401.3“Bipangu bia dilongesha bia Bena Adventiste bifwanela kulongololwa ne ebi: Kudi bakoleji bataanu mu bisika ebi: Battle Creek, Mich.; College View, Neb.; Healdsburg, Cal.; College Place, Wash.; ne Kenilworth, South Africa. Kudi ma-akademi anayi, anyi bitshikola bienza mudimu wa makalasa a mu ma-akademi mu ditunga edi, mu South Lancaster, Mass.; Mt. Vernon, Ohio; Keene, Texas; ne Graysville, Tenn.... Ku bualu ebu, kudi Tshikola tshia Mukanda wa Nzambi tshia Australia; tshikola mu Mexico ne mudimu wa bukole bua mubidi; tshikola bua bana ba ditunga mu Pitcairn Island; mu Raiatea, wa tshitupa tshia Society; mu Mbu wa Pacific wa ku sude; mu Bonacca wa Bay Islands mu Mbu wa Caribbean; pafupi ne bitshikola bia Ekelezia dikumi ne bitanu mu ditunga edi ne ku bisamba bikuabu; bitshikola bibidi bia Mukanda wa Nzambi bia Nsangilu Munene; ne tshikola mingi ya batambwishi ba mikanda ne ya nsangilu ya mu matunga, kayiyi itungululua mu mikenji.”
GSAM 401.4Pa kupesha mufundilu wa balongi ba mu bakoleji ne bitshikola bia Bena Adventiste, mulembi udi wamba ne: “Mu mufundilu wa bukole, kudi balongi kupita 3,000 ba myaka yonso bakalembibua mu bitshikola bia Bena Adventiste mu tshikondo tshia lelu.”
GSAM 402Mufundilu wa Nzubu ya Dilongesha, 1903
GSAM 402.1Mudimu wa dilongesha ne nzubu ya dilongesha mu kati ka Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete yakula mu tshikadilu tshia bitupa bikuabu bia Lumu. Bu mu Mukanda wa Tshidimu wa Nsangilu Munene wa 1904, lelu kudi bakoleji ne ma-akademi tshitema mu Amerika, ne itanu mu bisamba bikuabu. Bia bisamba bikuabu bidi mu bisika ebi: Avondale, New South Wales; Kenilworth, Claremont, pabuipi ne Cape Town, South Africa; Holloway, North London, England; Nyhyttan, Järnboås, Sweden; Friedensau, pabuipi ne Magdeburg, Germany.
GSAM 402.2Mu Amerika kudi bitshikola bia kati dikumi ne binayi; mu bisamba bikuabu, bitanu. Ebi bia nyuma bidi mu Copenhagen, Denmark; Honolulu, mu Ditunga dia Hawaii; Diamante, Entre Rios, mu Ditunga dia Argentine, Amerika wa ku sude; Curityba, Brazil, Amerika wa ku sude; Brusque, Brazil, Amerika wa ku sude.
GSAM 402.3Ku bualu bua nzubu ya dilongesha yakambibue kumpala, kudi bitshikola 357 bia Ekelezia bia bisika bisungula, bikambila ku Bena Adventiste. Mu ebi, 317 bidi mu United States, ne makumi anayi mu bisamba bikuabu. Bu tuakadi ne bimanyinu bia bulelela bifike too ne lelu, bungi ebu buakadi mua kuvulangana bikole. Bitshikola bingi byakambila panyima pa kuleku kua 1902. Bu tshifwanyikiji, Nsangilu wa Nebraska wakambila ne wakadi ne bitshikola bia Ekelezia dikumi. Pa 1 wa Ngondo wa 2, 1904, mukanda wabo wakamba ne “bitshikola bia Ekelezia makumi abidi ne binayi,” kukula kua dikumi ne binayi mu nsangilu umue.
GSAM 402.4Mu bulelela, tshianza tshia bulombodi tshia Mfumue tshiakalongolola ne tshiakabulula nzila bua mudimu wa dilongesha mu kati ka bantu aba. Bua apesha meji ku badi babikidibua bua kulombola tshitupa etshi tshia mudimu wende, bua bitshikola bipitshisha bikambibua mu bumue ne ngelelu wakamona. Pashishe bakadi ne benza mudimu bangi ba bukole, bakudibue bimpe, bua Mfumue, kabayi balume ne bakaji badi bakudibue anu ku “luseke lumue” mu dilongesha ne mu ngikadilu. “Mfumue wakapesha diyi,” mufundi wa Misambu udi wamba, ne “tshisumbu [tshisumbu tshia basalayi, ku luseke] tshia bantu bakadimanyisha tshiakadi tshinene.”