Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
23 / 31
23 / 31

Nshapita 20 — Milambu mu Mudimu wa Kumpala

John Norton Loughborough

GSAM 311.1“Nunsangishe bantu banyi bajila kundi, badi benze tshipungidi nanyi ku mulambu. Ne diulu ne dimanyishe buakane buende, bualu Nzambi nkayende udi mulumbuluishi.”1

GSAM 311.2Mu Ditalulula ne Mumanyishi wa dituku dia 3 dia ngondo wa 6, 1902, tudi tubala ne:

GSAM 311.2“Badi babuela mu mudimu mu tshikondo etshi kabena bamanye bikole kudipidia ne kudifila kua bantu bakateka Mukalenge bujitu bua mudimu wende mu mbangilu yawu. Bidi biabapitshila kale bifuanyikije kubambila bualu abu misangu mikuabu ne mikuabu; bualu badi ne bua kutungunuka ne mudimu mu kudipuekesha ne kudifila bia muomumue biakadi bimueneka kudi bena mudimu balelela ba kale.”

GSAM 311.3Kabidi, mu Bumanyishi bua Ekelezia, mukanda wa 7, mudi meyi aa:

GSAM 311.3“Tudi tusemena pabuipi ne ndekelu wa malu a buloba ebu, ne bitupa bishilangane bia mudimu wa Nzambi bidi ne bua kutungunuka ne kudifila ku bungi kupita kudifila kuakamueneka too ne mpindiewu.”2

GSAM 311.4Tuakamana kuakula bua malu akatuma Mukulu Bates, mu 1846, kufunda ne kupatula mukanda wende wa kumpala bua Sabatu. Tuakakula kabidi bua makenga a Mukulu James White, pakatshilula yeye mu 1849 kupatula mukanda wa lumu udi ubikidibua ne Bulelela bua Mpindiewu.

GSAM 311Mukanda Mukese bua Diulu Didi Dibuludibua

GSAM 311.5Pashishe pa Tshikena kumona tshiakapebua Mrs. White mu Topsham, Maine, mu tshikondo tshia mabeji kupuka mu 1846, pakamueneshibua yeye mimue ya minyinyi idi yenda mu diulu, Mukulu Bates wakalongolola bintu bifunda bua mukanda mukese udi ubikidibua ne Diulu Didi Dibuludibua. Kadi mfranga ya kupatula mukanda eu yakadi ikengela bikole. Bua kukumbaja dijinga edi, muan'abo mukashi wakadi musombe mu Massachusetts, wakadi mumane kenzesha tshilamba tshipiatshipia tshia bitekete bia bilamba ne kutandisha panshi, wakatshiambula, wakatshitshisha, wakapa Mukulu Bates mfranga yakapatuka. Mu mushindu eu yeye wakamona mushindu wa kupatula mukanda wende muibidi.

GSAM 312Mukanda Mukese bua Mudimu wa Kuteka Tshimanyinu

GSAM 312.1Pashishe pa Tshikena kumona tshia mudimu wa kuteka tshimanyinu, tshiakapebua mu Dorchester, Mass., dituku dia 18 dia ngondo wa 11, 1848, Mukulu Bates wakafunda mukanda mukese muisatu, udi ubikidibua ne Tshimanyinu tshia Nzambi Udi ne Muoyo. Apa kabidi wakadi kayi ne mfranga ya kunyanyangisha mukanda. Mukaji mufuilu mutshidi ne bidimu bikese, pakumvua malu aa, wakatshisha nzubu mukese wakadi nende mu musoko, wakapa Mukulu Bates tshitupa tshimue tshia ku bitupa bibidi bia mfranga yakamona. Mu mushindu eu wakakoka kabidi kufuta bua kunyanyangisha mukanda.

GSAM 312Majinga a Mudimu wa Kupatula Mikanda

GSAM 312.2Mu 1851-52 Ditalulula dia Dilua ne Mumanyishi wa Sabatu wakadi unyanyangishibua mu Saratoga Springs, N.Y. Muaba eu, Tatu Thompson wakapa Mukulu White ne mukajende muaba wa kusomba mu nzubu kayi mulombe mfranga; ne bintu bia mu nzubu biakabapeshila ku diazima, bakakoka kabidi kutshilula lusombelu luabo.

GSAM 312.3Mu tshikondo etshi, bena kutabuja Bulelela bua Mpindiewu bakadi baya bavula. Bungi buabo buakatuma dijinga dia mudimu wa Mukulu White ne Mrs. White divula. Dijinga edi, ne mudimu wa kulongolola bifundibua, biakatuma bakengela bantu ba kubakuatshisha mu nzubu wa mudimu. Mu tshikondo tshia muomumue, bantu bakuabu bakumvua mu mitshima yabo dijinga dia kukuatshisha mu mudimu wa mikanda. Bua kumuenesha mushindu udi Mukalenge wenza mudimu bua kuandamuna ditabuja dia bantu bende, ne ubisha bena mudimu mu tshikondo tshia dijinga, tudi tuamba malu akapitshila muan'abo mukashi wa didifila, Mamu Rebecca Smith, wa mu West Wilton, N.H.:—

GSAM 312.4Pashishe pa tshikondo tshiakadi tshilindila bantu kupita, muanende wa balume Uriah ne muanende wa bakaji Annie R. bakasua bikole kuya ku tshikola bua kulongolola mioyo yabo ku mudimu wa kuyisha. Mamu wabo wakadi utshina ne bana bakadi baya bamutanduluka bua kulonda buloba; ne bulelela, ditshina diende kadiakadi dia patupu nansha. Bana bakadi basue mamu wabo bu muakadi yeye mubasue.

GSAM 313Uriah Smith ku Tshikola tshia Phillips

GSAM 313.1Kutula mu 1848 too ne 1851, muana wa balume wakalonga ku Tshikola tshia Phillips mu Exeter, N. H. Ku tshikola etshi bayidi bakadi bayila malu a tshidimu tshia kumpala tshia koleje, bua pakubuela mu koleje bikale bamane kutangila kumpala ne tshidimu tshimue. Wakamanisha dilonga edi. Mu 1851 wakakola mudimu bua kumona mfranga ya kuya ku koleje; kadi, bualu bua muena kumupesha mudimu kujimija bintu biende mu bupitshi, wakajimija mfranga yende. Nunku wakaleka bulongolodi bua kuya ku koleje buakadi yeye musue katshia kale.

GSAM 313Nsongakaji Smith ku Tshikola tshia Bakaji

GSAM 313.2Pakadi Uriah ku tshikola, muakunabo wa bakaji wakadi uyila ku tshikola tshia bansongakaji mu Charlestown, Mass. Dilonga diende diakadi pabuipi ne kujika. Bualu wakadi pabuipi ne kupatuka ku tshikola, bakamupa yeye ne muakunabo wa balume mudimu wa kuyisha ku tshikola tshia mu Mt. Vernon, N.H., bua bidimu bisatu, ne difutu dia $1,000 ku tshidimu, ne biakudia ne muaba wa kusomba.

GSAM 313.3Mu tshikondo etshi mamu wabo wakatabuja “Bulelela bua Mpindiewu.” Milombu yende bua bana bende yakalua ya muoyo mujima ne ya tshisumi kupita kale, bu bikale malu aa makoka. Mukulu Bates wakaya kutangila West Wilton, ne Mamu Smith wakamuambila malu a bana bende; bakalua balomba bua dishintuluka dia mitshima yabo. Mukulu Bates wakadi ulindila kuenza nsangilu mu matuku makese mu Somerville, Mass., ku nzubu wa Paul Folsom. Mamu Smith wakadi ne bua kufundila muanende wa bakaji, kumubikila bua kulua ku nsangilu. Mu tshikondo atshi Mukulu Bates ne mamu eu bakadi ne bua kulomba Nzambi bua kusaka muoyo wende bua aye ku nsangilu.

GSAM 313Ndotu Ibidi Yakakumbana

GSAM 313.4Mukulu Bates kakadi muanji kubuela mu tshibambalu muakadi nsangilu ne bua kuenzekela, nunku kakadi mumanye muakadi muaba au. Mu butuku buakatangila nsangilu, wakalota ne udi mu tshibambalu atshi, ne miaba yonso ya kusomba yakadi miule bantu, kadi muaba umue wa pabuipi ne tshibi wakadi patupu. Wakalota kabidi ne wakashintulula bualu buakadi musue kuakula, wakakula bua Tshitendelelu; ne bakadi bamane kuimba musambu wa kumpala, kulomba, ne kuimba musambu muibidi, ne wakadi mumane kubulula Mukanda wa Nzambi wende, ubala ne: “Too ne Matuku binunu bibidi ne nkama isatu, pashishe Tshitendelelu netshilengeshibua,” ulenga ku tshimfuanyi tshia Tshitendelelu pa Tshiata tshia Tshiprofete. Mu tshikondo atshi tshibi tshiakabuludibua, nsongakaji wakabuela, wakasomba pa tshisombelu tshiakadi patupu. Wakalota kabidi ne muntu eu wakadi Annie R. Smith, ne wakatshilula diakamue kuteleja ne muoyo mujima, wakatabuja bulelela.

GSAM 314.1Nsangilu wa Mukulu Bates wakadi mu Sabatu (dituku dia muanda mutekete dia lumingu). Bualu kakuyi tshikola mu dituku adi, Annie wakamba ne: “Ndi nya anu bua kusankisha mamu wanyi.” Mu butuku buakatangila Sabatu eu wakalota ne wakaya, kadi wakashala kunyima ne tshikondo; ne pakafika ku tshibi bakadi bamane kuimba musambu wa kumpala ne kulomba, bakadi bapeta ku ndekelu wa musambu muibidi. Pakabuela, wakamona ne bisombelu bionso biakadi biule bantu, kadi tshia pabuipi ne tshibi tshiakadi patupu. Muambi mule, wa buneme ne wa bulenga, wakadi ulenga ku Tshiata tshia Tshiprofete tshia mushindu wakadi yeye kayi muanji kumona, upitulula ne: “Too ne Matuku binunu bibidi ne nkama isatu, pashishe Tshitendelelu netshilengeshibua.” Wakalota ne malu akadi yeye wamba akamusankisha bikole, ne akadi bulelela.

GSAM 314.2Wakaya ku nsangilu ne tshikondo tshikumbane, kadi wakajimija njila, nunku wakafika anu pakadi bantu bimba ndekelu wa musambu muibidi. Pakabuela, bintu bionso biakadi anu bu muakabimona mu ndotu; ne mulume wa mu ndotu yende wakadi upitulula, mu mushindu wa muomumue, meyi a mu Danyele 8:14. Diakamue muoyo wende wakajadika bulelela.

GSAM 314.3Mukulu Bates kakadi muanji kuvuluka ndotu yende too ne pakabuela yeye mu tshibi ne kusomba. Wakadi mudilongolole bua kuakula bualu bukuabu, kadi meji ende akadi ashala pa bualu bua Tshitendelelu. Pakadi upitulula meyi aa, wakavuluka ndotu yende diakamue, ne wakalomba mu muoyo bua kukuatshishibua kuakula ku mitshima ya badi bamuteleja. Wakakoka kulondolola bimpe bikole dipita dia tshikondo, diakadi Annie mumanye. Pashishe wakalondolola bulelela bua Lumu lua Muanjelo wa Pa Isatu ne bua Sabatu.

GSAM 315Annie Smith Udi Utabuja Bulelela

GSAM 315.1Pakamana nsangilu, wakasemene pabuipi ne Annie, wakamba ne: “Ndi ntabuja ne wewe udi muana wa bakaji wa Muan'abo mukashi Smith wa mu West Wilton. Tshiena muanji kukumona, kadi mpala webe udi ungikila bu wa muntu undi mumanye. Nakalota nkumona mu butuku bupite.” Pashishe Annie wakalondolola ndotu yende. Wakapatuka ku nsangilu ne malu a mu muoyo ne majinga ende onso mashintuluke, bualu mu tshikondo atshi ne mu muaba au wakatabuja bulelela bua Sabatu.

GSAM 315.2Wakapingana ku tshikola tshia bakaji, wakateka bintu biende mu mushete, wakaya ku nzubu. Pakumvua bujitu bua mudimu wa Mukulu White mu kupatula mikanda ne mudimu wende wa kuyisha, wakumvua ne Nzambi wakadi umubikila bua kuya kumukuatshisha mu mudimu wa mu nzubu wende wa mudimu. Mu ngondo wa 8, 1851, pakasamishibua mukanda wa lumu kutula mu Paris kuya mu Saratoga Springs, N.Y., Nsongakaji Smith wakaya muaba au bu umue wa bena mudimu.

GSAM 315Mulambu ne Didifila kudi Nzambi

GSAM 315.3Mu Ditalulula ne Mumanyishi, mukanda wa 2, numero wa 7, mudi meyi makese akafunda yeye, adi alondolola muakadi muoyo wende pashishe pa kuleka bulongolodi buende bua kale bua kuenza mudimu wende wa kudipuekesha, kayi ukeba butumbi. Udi wamba ne:

GSAM 315.3“Ndi ntabuja ne nakashiya bionso bua kulonda Muana wa Mukoko muaba wonso udi yeye undombola. Buloba budi bumane kujimija bintu bionso biakadi bingoka. Mpindiewu ditekemena dianyi, masanka anyi ne dinanga dianyi bidi bionso ku malu a mu diulu ne a Nzambi. Tshiena nkeba muaba mukuabu, anu kusomba ku makasa a Yesu ne kuyila kudiye; tshiena nkeba mudimu mukuabu, anu kuenzela Tatu wanyi wa mu diulu mudimu; tshiena nkeba disanka dikuabu, anu ditalala dia Nzambi didi dipita meji onso a bantu.”

GSAM 315.4Dikuatshisha dia Muan'abo mukashi Annie mu nzubu wa mudimu, mu kutangila ne kulengeja bifundibua kumpala kua kunyanyangisha ne midimu mikuabu, diakalua mu tshikondo tshiakengela. Wakakola mudimu ne lulamatu ne bimpe bua bidimu bisatu, upeta anu biakudia ne bilamba. Ku ndekelu wa tshikondo etshi, disama dia ntuntu diakadi dimane kumukuata bua kumushipa. Pakadi disama edi dia kukokakoka ne dia lufu dimunyanga, wakafunda misambu mimpe; musambu muimpe mutambe yakadi “Ku Nzubu pa Buloba ne ku Nzubu mu Diulu.” Meyi a kumpala a musambu au, akafundibua mu dituku diakatangila lufu luende, dituku dia 26 dia ngondo wa 7, 1855, adi amuenesha bimpe ngikadilu yende ya muoyo wa patupu ne ya kudipuekesha yakadi mikole bikole munda muende. Nunku katuena mua kuleka kufila meyi aa onso:

GSAM 316.1“Nakashakidila Nzambi wanyi, bualu pakadi ntshi pa buloba, Wakampa mudimu eu wa disanka; Ne pakamana meyi a misambu yanyi kupatuka, Nakakunama pa manungunungu, nakatangila mu diulu.
GSAM 316.2“Muntu nansha umue kena ne bua kutombokela mudimu eu wa kudipuekesha bua kumuenesha bilema biende; Wakapatuka mu tshilamba tshia makenga, Wakakola mu mume wa kanyinganyinga.”

GSAM 316Lusombelu lua mu Nzubu mu Makenga

GSAM 316.3Mu ngondo wa 4, 1852, Mukulu White wakasamuka mu Saratoga Springs kuya mu Rochester, N.Y. Mu tshimenga etshi, ku 124 Njila wa Mt. Hope, mbakatshilula kusomba bua musangu wa kumpala ne bintu biakabo basumbe, muaba wa bintu bia diazima. Kadi bakadi bakeba ne muoyo mujima bua mudimu wa kupatula mikanda utungunuke bimpe, bua mukanda wa lumu upatuke tshikondo tshionso tshiakadikibua, ne bulelela bumanyibue mu miaba yonso. Bualu bua dijinga edi bakadipidia bintu bia bungi biakadi bipetesha bantu muoyo muimpe mu lusombelu luabo lua matuku onso.

GSAM 316.4Nudi mua kubala mushindu wakatshilula bo lusombelu lua mu nzubu mu tshikondo etshi mu mukanda eu wa ku tshisokomenu wakafundila Mrs. White diku dia S. Howland, dituku dia 16 dia ngondo wa 4, 1852:—

GSAM 316.5“Tudi tutshilula kuditeka apa mu Rochester. Tuakapangisha nzubu mukulukulu ku $175 ku tshidimu. Tudi ne tshiamu tshia kunyanyangisha mikanda mu nzubu. Bu tshiamu etshi katshiyi mu nzubu, tudi ne bua kufuta $50 ku tshidimu bua muaba wa mudimu. Nuakadi mua kuseka, bu nuakadi mua kututangila ne kumona bintu bietu bia mu nzubu. Tuakasumba nseke ibidi mikulukulu ya bulalu ku 25 santime yonso umue. Bayanyi bakandetela bisombelu bisambombo bikulukulu, kakuyi bibidi bia muomumue, biakafutabo dolare umue. Pashishe pa tshikondo tshikese bakampa bisombelu bikuabu binayi bikulukulu, kabiyi ne bintu bia kusombela, biakafutabo 62 santime bionso pamue. Miti yabiu yakadi mikole; ndi mbenza miaba ya kusombela ne tshilamba tshikole. Manteka adi ne mushinga munene bikole, katuena tuasumba; katuena kabidi ne mfranga ya kusumba mbatata. Tudi tuadia tshiakudia tshia bimuma muaba wa manteka, ne mishiji ya navu muaba wa mbatata. Biakudia bietu bia kumpala tuakabiadila pa lupasa lua kukanga muaba wa kapia, lutekibue pa mipa ibidi ya bukula yakadi patupu. Tudi basue kutantamena dikengela dia bintu biimpe, bikale bua kutungunusha mudimu wa Nzambi. Tudi tutabuja ne tshianza tshia Mukalenge tshiakadi mu dilua dietu mu muaba eu. Muaba wa mudimu udi munene, kadi bena mudimu badi bakese. Mu Sabatu wakapita, nsangilu wetu wakadi muimpe bikole. Mukalenge wakatupesha bukole mu dikalaku diende.”

GSAM 317Muoyo wa Kupesha wa Bena Kutabuja

GSAM 317.1Mu numero wa kumpala wa Ditalulula ne Mumanyishi wakanyanyangishibua mu Rochester, dituku dia 6 dia ngondo wa 5, 1852, Mukulu White, wakula bua disamuka dia mu Saratoga kuya mu Rochester, wakamba ne:

GSAM 317.2“Bana betu bakafila mfranga ya kukuatshisha mukanda wa lumu kupita muakadi tuetu tulindila. Nansha mfranga yituakafuta bua kusamuka mu Saratoga Springs ne kutshilula mukanda wa lumu mu tshimenga etshi yakadi ya bungi, katuena ne dibanza.”

GSAM 317Kudifila kua Bena Mudimu

GSAM 317.3Mu meyi makese bua malu a mudimu mu numero wa 12, dituku dia 14 dia ngondo wa 10, tudi tubala ne:

GSAM 317.3“Kadi nzubu wa mudimu kena ne dibanza bualu bua bualu ebu: bana betu Belden ne Stowell, bakadi benze mudimu mu nzubu eu mu ngondo isambombo yakapita, bakamona anu mfranga mukese kupita mushinga wa biakudia biabo. Bakuabu badi benza mudimu wa muomumue kabakamona kupita bu muakamona bana betu aba nansha. Bulelela, netshikale disanka kudi balunda bonso ba Bulelela bua Mpindiewu bua kukuatshisha kukumbaja mfranga idi mikengedibue mu bipatshibua, bua badi bakole mudimu bikole, nangananga patuakadi katuyi, mu disama, bua kupatula Ditalulula ne Mumanyishi, bapete dikuatshisha dikumbane dia lusombelu.”

GSAM 317Bantu Badi Batabuja mu Rochester, N.Y.

GSAM 317.4Mu tshikondo tshia munya tshia 1852, pakadi mudimu wa kupatula mikanda mumane kutshilula bimpe mu Rochester, Mukulu White ne mukajende bakaya luendu lua ngondo isatu ne kabalu ne dikalu, too ne ku Bangor, Maine, ku esete. Bakadi benza nsangilu ne batangila Bakulami ba Sabatu bakadi basalangane mu njila. Kumpala kua dipingana diabo, kutula ku dituku dia 26 dia ngondo wa 9, Mukulu J. N. Andrews wakayisha misangu ya bungi ku 124 Njila wa Mt. Hope. Mu tshikondo etshi Bena Adventiste muanda mukulu ba dituku dia kumudilu dia lumingu bakatabuja Bulelela bua Mpindiewu; mufundi wa mukanda eu wakadi umue wa mu bo.

GSAM 318Oswald Stowell Udi Wondapibua

GSAM 318.1Mu ngondo wa 10, mu dilolo dia dituku dia 6 dia lumingu, Mukulu White ne mukajende bakafika ku nzubu, bapingana mu luendu luabo lua ku esete. Mu dituku diakalonda (Sabatu), tuakabamona bua musangu wa kumpala mu nsangilu wa Sabatu. Mu tshikondo tshia nsangilu eu, Oswald Stowell, muena kuenza mudimu ne tshiamu tshia kunyanyangisha mikanda, wakadi ukenga bikole ku disama dia tshilamba tshia mapapu, ne munganga wende wakadi mumane kuleka ditekemena dia kumupandisha ku lufu. Munganga wakamba ne kakadi mua “kumuenzela tshintu nansha tshimue.” Mu tshikondo tshia ditendelela, Oswald wakadi mu tshibambalu tshia pabuipi, ukenga bikole mu mubidi. Ku ndekelu wa nsangilu wakatuma dîyi bua bamulombele. Bakambikila pamue ne bakuabu bua kubuela mu tshikondo tshia milombu. Tuakakunama pabuipi ne bulalu buende; ne patuakadi tulomba, Mukulu White wakamushinga ne manyi “mu dina dia Mukalenge.” Dikalaku dia Nyuma wa Nzambi diakadi dimueneka patoke, ne wakondapibua diakamue. Patuakabika ku dilomba, wakadi musombe pa bulalu, ukuma mpembeni ya mubidi wende yakadi mikenge bikole kumpala, wamba ne: “Ndi muondapibue tshishiki. Malaba nenkoke kuenza mudimu ne tshiamu tshia kunyanyangisha tshia ku bianza.” Matuku abidi pashishe wakatshienza bu muakamba.

GSAM 318Tshikena kumona tshia Mrs. White Kumpala kua Tshisumbu tshia Rochester

GSAM 318.2Dibenesha dia muomumue diakondapa Muanetu Stowell diakakuluka kudi Mrs. White ne bukole buya bungi. Pakashintuluka Mukulu White bua kumutangila, wakamba ne: “Ellen udi mu Tshikena kumona; kena wosa mu ngikadilu eu. Bikala muntu wa mu nuenu musue kujadika bulelela ebu, udi ne budikadidi bua kumutangila bimpe.” Wakashala mu Tshikena kumona tshia mushindu eu pabuipi ne diba dimue ne minute 20. Mu ngikadilu au wakamba meyi, ne misangu mikuabu meyi mawuja adi umvuika patoke; kadi nansha bakamukonkonona bikole, kabakamona mu mubidi wende dimanyisha dia kuosa nansha.

GSAM 319Tshikena kumona bua Ngikadilu ya Muntu Wakadi Kayi mu Nsangilu

GSAM 319.1Pashishe pa Mrs. White kupatuka mu Tshikena kumona etshi, wakafila Bumanyishi bua biakadi mumone. Kumpala kua Mukulu White ne mukajende kupingana mu luendu luabo lua ku esete, umue wa mu tuetu wakadi mupatuke mu tshimenga, wenda bua malu a bupitshi mu ditunga dia Michigan. Nunku kakadi mu nsangilu eu, ne kakadi muanji kumona Mukulu White nansha mukajende. Pakalondolola Tshikena kumona tshiende, Mrs. White wakatuambila, munkatshi mua malu makuabu, biakamona bua mulume wakadi, mu luendu luende kule ne nzubu wende, wakula bikole bua mikenji ya Nzambi ne bua Sabatu, kadi mu tshikondo tshia muomumue wakadi utshipa umue wa mikenji. Wakamba ne wakadi muntu wakadi yeye kayi muanji kusangila nende; kadi wakadi utabuja ne neamumone mu dituku dikuabu, bualu malu ende akadi mamueneshibue kudiye. Kadi kakuyi nansha umue wa mu tuetu wakela meji ne muntu eu wakadi umue wa bantu batuakadi bamanye.

GSAM 319.2Pabuipi ne mingu isambombo kutula ku tshikondo tshia Tshikena kumona etshi, muanetu utuakamana kuamba wakapingana mu Michigan. Pakatangila Mrs. White mpala wende, diakamue wakambila umue wa bana betu bakaji ne: “Muntu eu ngudi nakamona mu Tshikena kumona, undi munuambile.” Pakalondoluelabo muanetu eu Tshikena kumona etshi kumpala kua mukajende ne bantu bakuabu, Mrs. White wakamuambila ne: “Bu muakambila Natana Davidi ne: ‘Wewe udi muntu au.’” Pashishe wakenza anu bu muakamba Paulo ne bantu bakuabu nebenze, pabapinganyinabo bua mibi yabo ku Tshipedi tshia Tshiprofete: “Kadi bonso bikala bamba meyi a tshiprofete, ne muntu udi kayi utabuja anyi kayi mumanye abuela, bonso nebamueneshe mibi yende, bonso nebamulumbuluishe. Nunku malu masokome a muoyo wende neabuludibue; ne yeye wakupua ne mpala wende panshi, neatendelele Nzambi, neamanyishe ne Nzambi udi munkatshi muenu mu bulelela.”3 Pashishe pa kuteleja Mrs. White ulondolola malu mabi ende, muanetu eu wakakunama pa manungunungu kumpala kua mukajende, ne mu mensu wakamuambila, yeye ne bantu bakese bakadi pepi ne: “Nzambi udi nenu mu bulelela,” wakaitabuja malu ende onso akadi muenze mu Michigan, utshipa mukenji wa muanda mutekete. Malu aa akadi mamueneshibue mu tshikondo tshiakapeteawu, muaba wakadi kule ne maile nkama itanu ne kupita.

GSAM 320.1Nunku mu mingu mikese tuakapeta dijadika dikole dia Bumanyishi. Katuakatabuja anu ne buakapatuka ku bukole budi bupita bua bantu, kadi kabidi ne buakapatuka ku muaba wakadi upangila bantu bua mibi yabo ne meyi a patoke.

GSAM 320Uriah Smith Udi Ubuela mu Mudimu wa Ditalulula ne Mumanyishi

GSAM 320.2Pakadi mukanda wa 3 wa Ditalulula ne Mumanyishi upatulibua, Uriah Smith wakatshilula kulama Sabatu, wakabuela mu mudimu wa Ditalulula ne Mumanyishi. Mu nzubu au wakafunda ne kulongolola bifundibua bua bidimu bia bungi bile. Tshintu tshiende tshia kumpala tshiakapatulibua mu mukanda wa lumu wakadi musambu udi ubikidibua ne “Dîyi dia Tshikondo ne dia Tshiprofete Didi Didimuija,” wakapatuka dituku dia 17 dia ngondo wa 3, 1853.

GSAM 320.3Mukulu Smith wakumvua Lumu lua Muanjelo wa Pa Isatu bua musangu wa kumpala ku nsangilu wakenzekela mu Washington, N.H., kutula dituku dia 10 too ne dia 12 dia ngondo wa 9, 1852. Pakapingana ku nzubu mu West Wilton, wakakonkonona ne muoyo mujima biakumvua, wakatshilula kulama dituku dia muanda mutekete mu Sabatu wa kumpala wa ngondo wa 12, 1852. Wakabuela mu mudimu wa Ditalulula ne Mumanyishi mu Rochester, N.Y., dituku dia 3 dia ngondo wa 5, 1853. Ku muaba au yeye ne muakunabo wa bakaji Annie bakakola mudimu bua kupeta biakudia ne bilamba, muaba wa kuyisha ku tshikola ne kupeta $1,000 ku tshidimu ne biakudia biabo. Ei yakadi mimue ya milambu yakafilabo bua kuteka mudimu wa Lumu lua Muanjelo wa Pa Isatu mu matuku awu a kumpala.

GSAM 320Mutentekibue bu Muena Mudimu

GSAM 320.4Pabuipi ne tshidimu tshia 1863, Mukulu Smith wakatshilula kuenza mudimu ne tshipedi tshiende tshia kuakula kumpala kua bantu. Mu 1866 wakatentekibua bu Muena Mudimu Mutentekibue wa lumu luimpe. Kutula mu tshikondo atshi wakakola mudimu wa bungi mu Nsangilu ya mu Kambi ne mu nsangilu mikuabu mu matunga mashilangane kutula ku Atlantike too ne ku Pasifike, ne kabidi mu midimu ya mulami wa Ekelezia wa mu Battle Creek, wakadi ekelezia wende. Pashishe pa dibulula dia Koleje wa Battle Creek, wakayisha misangu mishilangane mu tshitupa tshia dilonga dia Mukanda wa Nzambi tshia tshikola atshi. Bua malu a Ditalulula ne Mumanyishi wakajabuka mayi manene a Atlantike mu tshidimu tshia 1894, utangila matunga mashilangane a mu Eropa. Pakadi mu Siria wakakuatshibua ku disama dia mubidi kuya kapia, ne kakadi muanji kondapa tshishiki ku bibi biakamutshidila diawu.

GSAM 321Bidimu Makumi Atanu bia Mudimu Kayi ne Kuteketa

GSAM 321.1Kutula mu 1853 too ne 1903, tshitupa tshia bidimu makumi atanu, Mukulu Smith wakashala pabuipi ne tshikondo tshionso mu mudimu wa kulongolola bifundibua bia Ditalulula dia Dilua ne Mumanyishi wa Sabatu. Mu tshitupa tshinene tshia tshikondo atshi, wakadi ne bukokeshi bonso bua kulongolola bifundibua bia mukanda wa lumu au. Nansha mu dituku dia lufu luende, pakamukuata disama diakalemaja mubidi wende, wakadi mu njila uya ku nzubu wa mudimu ne bintu biakadi mulongolole bua kunyanyangisha. Wakafunda kabidi mikanda ya bungi ya mushinga bua mikanda ya tshisumbu tshia ditabuja. Munkatshi mua mikanda ei mudi Meji bua Danyele ne Buakabuluibua, Ngikadilu ne Ndekelu wa Muntu, mukanda munene wakavudijibua bua Tshitendelelu ne Matuku binunu bibidi ne nkama isatu, Tshishima tshia Bisamba, ne Diyukila ne Nyuma ya Bafue dia Mpindiewu. Mukanda wa kumpala wa mu mikanda ei wakafundibua nangananga kutula ku diba dia tshitema dia butuku too ne mundankulu, pashishe pa kumanisha mudimu wa dituku wa kulongolola bifundibua ne wa mu nzubu wa mudimu.

GSAM 321Lufu lua Mukulu Smith

GSAM 321.2Muoyo wende wakadi ne mushinga, wakawupitshisha bimpe. Udi uikisha ku midimu yende, mumane kulala tulu mu Yesu dituku dia 6 dia ngondo wa 3, 1903. Kadi bidi bikoka kuamba bua bualu buende mu bulelela ne: “Midimu yende idi imulonda”; ne nansha mufue, utshidi wakula.

Notes

  1. Misambu 50:5, 6. ↩
  2. Dibeji 240. ↩
  3. 1 Kolinto 14:24, 25. ↩

Note

Back