Nshapita 24 — Meyi a Tshiprofete Akumbana Makuabu
GSAM 376.1“Elanganayi meji mpindieu, kubangila ku dituku edi ne kuya kumpala, kubangila ku dituku dia makumi abidi ne anayi dia ngondo wa tshitema, anu ku dituku divuabu bateke tshishimikidi tshia ntempelo wa Mukalenge; elanganayi meji bua bualu ebu. Mbutu utshidi mu diyeba anyi? Eyowa, too ne mpindieu muonji wa mvinyo, mutshi wa mfigi, mutshi wa grenade ne mutshi wa olive kabianji kulela bimuma; kubangila lelu nennubenesha.”1
GSAM 376.2Dikuluka dijadike, didi katshiyi dilekela, dia Lumu lua Muanjelo wa Pa Isatu, kubangila ku ntuadijilu walu, didi mua kufuanyikijibua bimpe ne diakalengelela divua dilonde Zelubabela kubangila ku dituku divuaye muteke dibue dia tshishimikidi tshia ntempelo.
GSAM 376Mudimu uvua umueneka mukole bikole
GSAM 376.3Pavuabu babikile bena Yuda bua kubaka ntempelo wa Mukalenge, kabayi ne makuta mu bipatshi anyi ntete mu mayeba, ku mesu kua bantu mudimu au uvua umueneka mukole bikole. Pavuabu batumikile dibikila ne ditabuja, batshinkame mu mudimu ne muoyo wa disua, tshianza tshia Nzambi tshivua tshibapatshila malu tshiakadileja kudibu. Patudi tulondolola malu avua menzeke mu ntuadijilu wa lumu elu lua pa isatu, tudi tumona tshianza tshilombola badi basungula njila wende. Nansha makenga ikale tshitupa tshiabu, badi bamueyemena batu bamona patoke ditabalela dia Nzambi bua bantu bende ne bua mudimu wende.
GSAM 376Bumanyishi buvua buleja ngikadilu wa bantu
GSAM 376.4Mu dituku dia 24 dia ngondo wa 11, 1862, nsangilu ibidi yakenzekela pa diba dimue mu nzubu wa William Wilson, wa mu Greenville, Michigan, bua kulongolola ekelezia ibidi ya bantu bavua bitabe bulelela bua Sabatu mu tshitupa atshi. Mukulu White ne mukaji wende bavua balombola nsangilu wa ekelezia wa Greenville mu tshibambalu tshimue; Mukulu Byington ne meme tuvua balombola nsangilu wa ekelezia wa West Plains mu tshibambalu tshikuabu. Patutshivua tuenza mudimu wa dilongolola dia kumpala mu tshibambalu tshimue, tuvua mua kumvua dîyi dia Mrs. White pavuaye ufila Bumanyishi buende mu tshikuabu. Tuvua tupeta ntatu imue mu mudimu wetu, padi anu mu tshikondo tshimpe Mrs. White wakabulula tshibi, wakamba ne: “Muanetu Loughborough, pandi ntangila tshisumbu etshi, ndi mmona ne: ndi ne Bumanyishi bua bamue ba ku bantu badi apa. Panuikala badilongolole, nengibuele bua kuakula.” Bualu atshi tshivua anu tshikondo tshituvua tukengela diambuluisha, wakabuela. Pambelu pa Mukulu Byington ne meme, uvua mumanye anu mena a bantu basatu mu tshibambalu atshi. Bakuabu bavua bantu ba ku babende kudiye, bantu bakuye muanji kumona, anu muvuabu bamulejabu mu Tshikena kumona.
GSAM 377Nsombelu wa Tatu Pratt udi ulejebua
GSAM 377.1Pavuaye muimane bua kuakula, wakamba ne: “Nuikale mua kumbuikidila pandi nuleja tshindi ne bua kuamba, yeye ndi nuleja ku bimuenekelu bienu, bualu tshiena mumanye mena enu to. Pandi mmona mpala yenu, malu avua Mukalenge musue kundesha bua nuenu adi apingana mu meji anyi. Muntu au udi mu ditumba, udi ne dîsu dimue [muntu mukuabu wakamba ne: ‘Dîna diende ngu Pratt’], udi udimanyisha bikole ne udileja bu muena ntendelelu munene, kadi kanji kukudimuna muoyo wende to. Kanumuitabiji mu ekelezia mu ngikadilu wende wa mpindieu, bualu kena muena Kristo to. Udi upitshisha tshikondo tshiende tshia bungi udiengelangana mu nzubu ya bena midimu ne ya bapanyi ba bintu, upatanangana bua diyisha dia bulelela; kadi mukaji wende mu nzubu udi ne bua kuteta nkunyi, kulama budimi, ne midimu mikuabu ya nunku. Mu masambakane ende a lupetu udi ulaya malu adiye kayi ukumbaja. Bena mutumba bende kabena bitaba meyi ende a kudimanyisha bu muena ntendelelu to. Bua mudimu wa ntendelelu, bivua mua kuikala bimpe yeye mu ngikadilu wende wa mpindieu kayi wamba tshintu bua ntendelelu.”
GSAM 378Muanetu Barr udi upeteshibua disanka
GSAM 378.1Wakatungunuka wamba ne: “Muanetu mukulumpa eu [pavuaye umuleja ne munu, muntu mukuabu wakamba ne: ‘Muanetu Barr’] uvua mundeshibue ne ngikadilu mupishilangane menemene ne wa muntu mukuabu au. Nsombelu wende udi tshilejilu tshimpe bikole; udi utabalela bua kukumbaja milayi yende yonso, ne udi ulama diku diende bimpe. Udi nansha utshina kuambila bena mutumba bende bua bulelela, utshina ne: neonakaje mudimu ne kuenza bualu bubi. Kena umvua mudi Mukalenge mua kuikala ne luse lunene nunku bua kumubuikidila mpekatu yende to; udi udibala bu udi kayi mukumbane nansha kubuela mu ekelezia.” Pashishe wakamuambila ne: “Muanetu Barr, Mukalenge wakantuma bua kukuambila ne: wewe mmuatule mpekatu yonso iuvua mumanye, ne yeye wakakubuikidila mpekatu yebe kale, anu wewe mua kuitaba.” Kanyinganyinga kavua ku mpala kua muanetu kakajimina diakamue. Wakabanda mesu ne kamuesu, wakamba ne muoyo muakane ne: “Wakambuikidila anyi?” Mrs. White wakandamuna ne: “Eyowa; ne bakangambila bua kukuambila ne: ‘Lua, ubuele mu ekelezia; ne paudi upeta mpunga, amba dîyi bua kuambuluisha bulelela; nedipeteshe malu mimpe, bualu bena mutumba bebe badi bakueyemena.’” Wakandamuna ne: “Nenenze nunku.”
GSAM 378.2Pashishe wakamba ne: “Tatu Pratt yeye wangate ku tshikondo tshimue ngikadilu udi ufuana ne uvua Muanetu Barr nende, bualu ebu nebumuambuluishe.”
GSAM 378.3Ke muvua bualu bumue bua ku ntatu yetu mu Bulongolodi bua Ekelezia bumbushibue. Kumpala kua kufilaye Bumanyishi buende, tuvua katuyi mua kufikisha Tatu Barr ku ditabuja dia kubuela mu ekelezia; kadi ku luseke lukuabu, tuvua tupeta bu bantu bonso bakandika bua kuitaba Tatu Pratt mu ekelezia, kadi muntu nansha umue kavua umona mudiye mua kuamba bua tshinyi uvua ukandika to.
GSAM 378Mukawu wa mu diku udi ujikijibua
GSAM 378.4Pashishe wakakuakula ne mulume uvua ne mubidi mutoke bu lusenga, uvua mushikame ku luseke lumue lua tshibambalu; pashishe wakaleja ne munu mukaji uvua ne mpala mukese muvunduke, uvua mushikame ku nsongo wa luseke lukuabu menemene, wakuakula nabu bu mulume ne mukaji bende. Wakaleja malu amue avua menzeke mu nsombelu wabu wa kale, kumpala kua muntu nansha umue wa kudibu kudimanyisha bu muena bulelela. Wakamba ne: Satana uvua muneneje malu au mu meji a mukaji too ne kufikishaye ku dibungama dia lungenyi. Mrs. White wakamba ne: “Ngakamona ne: mukaji eu uvua mupitshishe tshidimu tshimue mu nzubu wa buondapi bua bantu babungame lungenyi; kadi pavuaye mupetulule lungenyi luende, wakalekela mukawu wa muomumue udi utatshisha meji ende, bikole bua kanyinganyinga ka mulume wende, uvua muenze malu onso avuaye mua kuenza bua kuleja mukaji wende ne: uvua umulamatila, ne yeye kavua ne bualu bua kumuepuka mushindu udiye wenza.”
GSAM 379.1Diakamue mukaji wakanyema utabuka tshibambalu, wakakukuila ku makungulu, wakasengelela mulume wende bua kumubuikidila. Bantu abu bavua bu bantu ba ku babende mu tshitupa atshi tshia ditunga, ne malu a nsombelu wabu wa kale avua kaayi mamanyibue. Kadi bavua babamanye kupita bakuabu bavua bamanye ne: kuvua dipanduka munkatshi muabu, kadi kabavua bamanye tshiakadienze to.
GSAM 379Bu bualu bua Elisha ne Hazaele
GSAM 379.2Pashishe pa Mrs. White kufila Bumanyishi buende, mudimu wa Bulongolodi bua Ekelezia wakajika lubilu. Tatu Barr wakabuela ne muoyo wende mujima mu bulongolodi abu, kadi Tatu Pratt wakashala pambelu. Anu pavua nsangilu mujike, muntu eu wa ndekelu wakamba ne bukole bua bungi ne: “Ndi nuambila ne: kakuena mushinga wa kuteta kuya ne bantu aba ne kuikala muena lubombo; kuena mua kuenza nunku to.”
GSAM 379.3Dileja dia ngikadilu wa muntu, bu mu tshilejilu tshia ku mutu eku, didi dituvuluija bikole bualu buvua bufuane nabu, bufundibue mu matuku a muprofete Elisha:2 Bene-hadada, mukalenge wa Sulia, uvua mutume muena mudimu wende Hazaele kudi Elisha bua kuebeja yeye uvua mua kusangala ku disama diende. Elisha uvua mumone bualu bua Hazaele mu Tshikena kumona; ne pavua muntu au mulue kumpala kuende, pavuaye mutangile mpala wende, malu onso akapingana mu meji ende patoke menemene.
GSAM 379Mukulu White udi ukuatshibua ku kaneke
GSAM 379.4Mu dituku dia bunayi dia lumingu, dia 16 dia ngondo wa 8, 1865, Mukulu White wakakuatshibua ku kaneke, bua mudimu wa bungi upite ne dipanga dia tulu. Bualu nzubu ya bukole bua mubidi ivua kayiyi mianji kutungibua munkatshi mua bantu betu, bakamutuala ku Dansville, New York, mu nzubu wa bukole bua mubidi uvua ubikidibua ne: “Nzubu wetu wa ku luseke lua mukuna.” Mukaji wende ne mufundi wa malu aa tuvua nandi muaba au kubangila ku dituku dia 14 dia ngondo wa 9 too ne ku dituku dia 7 dia ngondo wa 12. Bualu buondapi buvua bumupeshibua mu nzubu au buvua bumuambuluisha anu kakese, tuakaya ku nzubu wa Bradley Lamson, uvua utuangata bimpe, mu Lake View, Rochester, New York, mutuvua bashale pabuipi ne mingu isatu. Muaba eu tuakasanka bua kusangakena ne Mukulu J. N. Andrews, uvua anu mupingane mu tshimenga atshi, pashishe pa kupitshishaye ngondo ya bungi mu Maine.
GSAM 380Disambila bua Mukulu White
GSAM 380.1Mêku a Mukulu Andrews ne a Tatu Orton avua adisangisha netu dilolo dionso mu tshikondo tshia disambila pamue ne Mukulu White ne bua bualu buende. Bualu ebu buakatungunuka too ne ku dituku dia 25 dia ngondo wa 12. Pavua bantu ba pa buloba bavua bule tente ne disanka ne bidia bia dibanji mu dituku adi dia Nowele, ekelezia wa Rochester wakaditambusha bu dituku dia didila biakudia ne disambila bua Mukulu White. Tuakenzela nsangilu mu dinda ne mu dilolo mu nzubu wa Mukulu Andrews, mu njila wa New Main; ne mu bufuku bavua basambila ne Mukulu White kumpala bakadisangisha nandi kabidi mu nzubu wa Tatu Lamson.
GSAM 380Tshikena kumona tshivua tshipeshibue mu bufuku bua Nowele
GSAM 380.2Nsangilu wa bufuku abu uvua ne bukole bua bungi. Mukulu White wakabeneshibua bikole, ne Mrs. White wakapeshibua Tshikena kumona tshia dikema, mu tshivua malu a bungi mamulejibue. Munkatshi mua malu au kuvua mibelu kudi Mukulu White bua mudiye ne bua kuenza bua kuleja mu bienzedi ditabuja diende kudi Nzambi, uvua muolole tshianza tshiende patoke menemene bua kumuambuluisha bua yeye kupetulula bukole bua mubidi wende.
GSAM 380Diluisha dia Satana didi diambibua kumpala
GSAM 380.3Kudi bavua basambila bua Mukulu White, Mrs. White wakamba ne:
GSAM 380.3“Disua dia Satana divua dia kubutula mulume wanyi ne kumufikisha mu lukita. Ku masambila aa a muoyo mujima, bukole buende mbutulibue. Mbandeja ne: Satana udi ne tshiji bua tshisumbu etshi tshia bantu bavua batungunuke mingu isatu basambila ne muoyo mujima bua muena mudimu wa Nzambi eu, ne mpindieu mmuimane bua kubaluisha bikole. Bakangambila bua kunuambila ne: ‘Shalayi pabuipi bikole ne Nzambi, bua nuikale badilongolole bua malu adi mua kunukuatshila.’”
GSAM 381Meji avua alemendeja J. T. Orton kumpala kua bualu bubi
GSAM 381.1Mu dituku dia kumpala dia ngondo wa 1, 1866, Mukulu White ne diku diende bakatuadija luendu ne mashinyi a njila wa bibende bua kuya ku Battle Creek, Michigan. Ngakashala mu tshitupa tshia ku ouest kua New York mu tshikondo tshionso tshivua tshishale tshia mashika. Kubangila anu ku bufuku buvua Tshikena kumona tshipeshibue, Tatu J. T. Orton uvua umvua mu muoyo ne: muoyo wende udi mu njiwu, nansha muvuaye kayi mumanye kuvua njiwu au ulua. Wakambila bantu ba bungi bua meji aa. Mu bufuku bua dituku dia kumudilu dia lumingu, dia 4 dia ngondo wa 3, wakapingana ku Rochester ufuma ku Parma, kuvuaye muyile ku nsangilu wa matuku abidi, pamue ne Tatu E. B. Sanders (udi mpindieu, mu 1905, usomba mu San Jose, California). Wakamulomba bua kulonda anu njila uvua ne butoke bua bungi pavuabu benda mu tshimenga, bualu wakamba ne: “Ndi ngumvua tshikondo tshionso bu ne muntu mukuabu udi musue kuteta kundipaya.” Kadi kavua umueneka mumanye muntu uvua musue kumunyenga muoyo wende to.
GSAM 381.2Ngakapingana ku Rochester mfuma ku Parma mu dituku dia 7 dia ngondo wa 3, ngakaya kushala kudi Tatu Lamson, mulume wa muana mukaji wa Tatu Orton. Mu dituku dia 8, yeye ne Mamu Orton bakalua kututangila, ne tuakalongolola bua kuya ne mashinyi a njila wa bibende dinda dialonda ku Lancaster, mu tshitupa tshia Erie, kungavua ne bua kulombola tshilele tshia dibaka tshia muana wende mulume umuepele. Tuakapitshisha dituku edi ne disanka, kadi divua dituku dia meji male.
GSAM 381Dipaya dia J. T. Orton
GSAM 381.3Bakapatuka kudi Tatu Lamson mu diba dia 5 dia dilolo; mu diba dia 7:30 dia bufuku, mutumibue wakalua kutuambila bua diluisha dia bualu bunyama divua muntu udi kayi mumanyibue muenzele Tatu Orton mu nzubu wende wa kulamina nyama, pavuaye ulama tubalu tuende. Tuakanyema muaba au, tuakasangana ne: bavua bamukume ku mutu ne tshitshi tshia ku ditempu tshivua tshishinge ne tshibende, ne kavua upetulula lungenyi to. Wakafua mu diba dia 12:35 dia bufuku abu. Too ne lelu, muntu uvua muenze bualu bunyama abu kena mumanyibue to. Bushuwa kabavuabu bamuenzela bua makuta, bualu diba diende dia mu tshipatshi divua kadiyi diangatshibue, anu bu tshipatshi tshiende tshia makuta tshivua ne $45. Bualu ebu buakasama Mamu Orton bikole mu muoyo; kakapetulula bukole ku bualu abu nansha kakese. Bukole bua mubidi wende buakapungila lubilu, ne kakasomba tshikondo tshile pashishe pa lufu lua mulume wende to.
GSAM 382Meyi a Tshiprofete avua mambibue pa Nowele au adi akumbana
GSAM 382.1Mu ngondo mikese pashishe pa bufuku bua Nowele abu bua kuvuluka, bantu basambombo ba ku tshitema bavua benze disambila mu mingu isatu ayi bavua mu nkita yabu. Ke muvua meyi makuabu a Tshiprofete makumbane mu mushindu wa kukema bikole.
GSAM 382Diambuluisha kudi bantu badi bapange ditekemena
GSAM 382.2Dinda menemene dia dituku dia 12 dia ngondo wa 12, 1866, Elias Stiles, wa ku North Liberty, Indiana, wakalua ku nzubu wanyi, undomba bua kuya nandi muaba au bua kuambuluisha, bikalabi bishoboke, James Harvey, uvua mutekete muoyo, umvua ne: kakuena ditekemena nansha dimue bua bualu buende. Bualu mvua mumanye ne: Mrs. White uvua mumone malu a bungi bikole mu Tshikena kumona tshia ndekelu tshivua tshipeshibue, ne malu a bantu ba bungi avua mamulejibue mu mushindu wa Tshiprofete, ngakamuambila ne: “Bidi mua kuikala ne: Muan'abo mukashi White mmumone tshintu bua bualu buende; bikalabi nunku, ne yeye muitabe kutshifunda, tshiakafunda netshikale ne bukole bupite tshintu tshionso tshindi mua kumuambila.”
GSAM 382.3Tuakaya kudiye diakamue. Katuyi banji kumuambila dîyi nansha dimue bua ngikadilu wa Tatu Harvey, ngakamuebeja ne: “Muan'abo mukashi White, mu Bikena kumona bivua binupeshibue, nuvua bapete butoke nansha bukese bua bualu bua Muanetu James Harvey anyi?” Wakamba ne: “Eyowa, mbupete; ne katshia matuku makese ndi ngumvua ne: ndi ne bua kubufunda ne kumutumina.” Pashishe wakatuadija kutuambila tshiavuaye mumone. Ngakamba ne: “Ndi nya kumutangila dinda; nuenu bafunde tshiakunulejabu, nentshituale kudiye.” Tuakamushiya ne diumvuangana edi, ne mu dilolo tuakapingana kudiye. Uvua mujikije kufunda, ne wakatuenzela bimpe utubadila tshiakafundaye ne dîyi dia kumvua.
GSAM 383Bumanyishi bua James Harvey mu Kanyinganyinga
GSAM 383.1Bumanyishi buaambila patoke ne pabuipi ne Muntu Harvey wakadi ne bukole bua mubidi budi buya kubola, ne ne Satana wakadi ne bua kukeba kumutuala mu kanyinganyinga, ne kuteta kumwenza amone ne kudi luse kayi, ne ditekemena kayi mu nshila yende; kadi wakamona ne wakadi wenza tshintu tshionso tshia mu bukole buende bua kulongolola bibi bia mu moyo wende wa kale, ne ne Nzambi wakamulekelela; ne lisusu, pakadiye ne bua kutetshibua bua kudishipa, wakamanyishibua ne banjelo ba Nzambi bakadi bamunyunguluile ne bamulombola ku ditekemena mu Nzambi ne mu diulu. Mu bumanyishi mwakadi mêyi a bungi a mushindu eu a busambi ne a kumupa mutshima.
GSAM 383.2Ne mukanda ewu mu maboko andi, twakaya ku North Liberty mu dinda dia dituku diakalonda. Mu njila, Muntu Stiles wakambila ne Muntu Harvey wakadi musue kumona meme, kadi wakambila ne nkayawu nkadi ne diyi dia ditekemena dia kumupesha; ne pamwakadi kumukumana, nakadi ne kuitabuja nende ne bualu buende buakadi kabuyi ne ditekemena, ne ne wakadi muntu mujimine; ne pashishe, bu Eli wa kale pamwakambila ne sanduku dia Nzambi diakadi ditwalibue, wakadi ne bua kupona ku nyima ne kufua.
GSAM 383.3Twafikile ku nzubu wa Muntu Harvey pabuipi ne dîba dia 3 P.M. Pamwakadi kumukumana, namwambila nti, “Muanetu Harvey, udi bishi?” Ne diyi dia bulanda bukole wakandamuna, “Ndi mujimine! mujimine!! MUJIMINE!!!” “Tòo! Kuena mujimine. Kudi ditekemena mu bualu buebe!” nakamwambila. Pamwamona ne nnamukumbula nunku, wakambila mu diyi dipole, “Mu mbingu isatu, nakadi ngela meji ne kakuena ditekemena kundi, ne ne ndi mujimine; ne lelu, pamwakadi neya mu musoko mufuma ku buloba, ne nkumuka pa buloko bua dijiba dia mashini a kutua ntete, tshintu tshiakadi tshia kunkambila, ‘Udi mujimine! Kudi ditekemena kayi kudi we! Tumpika mu dijiba dia mashini a kutua ntete ne udiine mu mâyi!’ Nnamona ne kuenza nanku kwakamweka nshinga pa nshila ya Kristo, ne nanku nakakandikibua kudishipa.”
GSAM 384Dipandishibua Diakalua Lukasa
GSAM 384.1“Eyo, Muanetu Harvey, kuena mufualuke!” nakambila. “Ndi ne bumanyishi apa bufuma mu diulu, buamba ne kuena mufualuke!” Wakambula, “Nanku ndi mua kuwumvua.” Pashishe namubalila bumanyishi, panyima pa kumwambila kumpala ne kabakadi bateke diyi nansha dimue mu bianza bianyi. Pamwakadi ndekelu wa dibala, mpala wende wakatoka ne wakaseka, ne wakamba, “Nanku kudi ditekemena mu bualu buandi. Ndi kutabuja mu Mukalenge.”
GSAM 384.2Panyima pa dibala, twakadi ne tshikondo tshia kusambila, ne wakafuma mu tshisambilu muntu mukudimuke ne wa disanka. Wakambila ne mukanda ewu wakadi mulumbulula mudimu wa meji ende mu mbingu isatu yakadi mipite mu bulelela, kupita buwakadi mua kuwenza yeye nkayende. Nunku dinanga dia Nzambi diakadi dilejibue mu kupatula muanetu ewu, ku nzila ewu, mu kanyinganyinga.
GSAM 384Tshitupa tshia Mudimu Tshiakadi Tshidiundishibue
GSAM 384.3Kufika ku tshidimu tshia 1868, tshitupa tshia mudimu tshia Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete tshiakadi kaka ku United States, ne ku tshitupa tshia ditunga etshi tshia ku node kua mupaka wa ku sude wa Missouri ne ku diba dia Musulu wa Missouri. Pa nsangilu wa kumona bitupa bia mudimu ne kupangila mudimu, mu tshikondo tshia Nsangilu Munene tshiakadi tshienzewa ku Battle Creek, Michigan, pa 28/05, bakadi bamutabule ku kutuma bena mudimu babidi ne tshilulu tshia makasa makumi asambombo ku California. Mukulu D. T. Bourdeau ne nkayanyi twafika ku San Francisco pa 18/07 wa mwaka ewu.
GSAM 384Mbangilu wa Mudimu wa California
GSAM 384.4Tshintu tshimue ntshisue kumona mu dibangila dia mudimu wa California, tshidi tshilombola bimpe mudimu wa bukole wa Tshipedi tshia Tshiprofete. Paulo, pamwakadi amba pa bipedi bia nyuma, ne pamo ne Tshipedi tshia Tshiprofete, wakamba ne bidi “bua kuenza bantu basantu bakumbane, bua mudimu wa disadila, bua kuibaka mubidi wa Kristo.”3 Kadi nshila ya pabuipi ya kuenza bantu basantu bakumbane ntshia kubalombola bibi biabo, bua babipatule, ne basukudibue ku mashi a mushinga a Mukalenge wetu Yesu Kristo. Bua tshintu etshi, lusadisu luenzibua ku Tshipedi tshia Tshiprofete mu mudimu wa disadila lwakadi ludi lubonekela mu mudimu wa Bulelela bua Mpindiewu, ludi lubalombola bena mudimu ba Mukalenge bibi mu nshila ya mudimu wabo, ne nansha mu nshila mukuabu bakadi mua kuenza bimpe mu kupandisha mitshima ya bantu.
GSAM 385Bumanyishi pa Nshila ya Kuenza Mudimu ku California
GSAM 385.1Pa makumbu makese panyima pa kufika ku California, twakafikila mukanda wa Mrs. White, mwakadi mulumbulula Tshikena kumona tshiamupeshibue ku Battle Creek pa mpokwa wa kumpala kua Sabatu, 12/06,—dituku diatwakapitshila ku Lancaster, N. Y., kumpala kua kuya ku California. Mrs. White wakadi kayi muye ku California, ne wakadi kayi ne mumanye ngikadilu wa bantu bakadi kuaku. Patoke, mu tshikondo etshi wakadi kayi muye ku mbeta wa Musulu wa Missouri. Mumanye wende pa bintu bia kuaku wakafuma anu ku tshiakadi Mukalenge musue kumumanyisha.
GSAM 385.2Mu malongesha a mu mukanda wende, wakadi mulumbulula nshila ya bukuyakuya ya bantu ba California, ne tshiakadi ne kuenza mudimu mu kati kabo mu bulongolodi bua bukukute bua kulama mbongo nansha mikese. Mu kuyisha bantu ba California, bakadi ne kubafikila mu nyuma ya bukuyakuya buo bu bakadi enza mudimu, kadi kabayi mu nshila ya kufutakana bintu.
GSAM 385Bipeta Bimpe Biakadianjila Kuambibua Biakafika
GSAM 385.3Pandi ntalulula lelu bidimu makumi asatu ne muanda mutekete kufuma mudimu wakadi ubangila ku California, ne ndituala mu meji ngikadilu wakadi pa tshikondo etshi, ne ngikadilu wa bantu, ne nshila itwakadi tuenza mudimu wetu padi kadi bumanyishi buakadi kabuyi, ne pandi mmona bipeta bia kulonda malongesha mapeshabue, ndi mua kuamba ne mudimu wetu wakaya kumpala mu ngondo isatu kupita buwakadi mua kuya mu tshidimu tshimue padi katwakadi tuasadibua “mu mudimu wa disadila” ku malongesha atwakadi twamona ku Tshipedi tshia Tshiprofete. Kufika ku tshilundu tshia 1871, ku bukole bua midimu ku Sonoma County, bikelesia bitanu bia bakulami ba Sabatu biakadi bimangibue.
GSAM 386Nsangilu wa Kumpala wa mu Tshilulu ku San Francisco
GSAM 386.1Mu ngondo wa 06 wa mwaka umwewu, twakimanga tshilulu tshietu musangu wa kumpala ku San Francisco. Padi Mukulu Bourdeau wakadi mubwele ku diba, muena mudimu mukuabu wa Michigan wakatumibua ku kutuala tshifulu tshiende. Wakafika pa 17/06, ne mu tshikondo etshi wakadi usangila ne ndi mu mudimu mu tshimenga. Panyima pa mbingu mikese ya mudimu mu tshilulu, twakadi tutungunuka misangilu yetu mu nzubu ya kufuta kufika ku 01/12/1871. Ku bukole bua mudimu ewu, bantu kupita makumi atanu bakatabujila lumu ku San Francisco.
GSAM 386Mateta a Kati mu California
GSAM 386.2Kufika ku dituku edi, mateta etu ku California akadi a bungi kufuma ku kupikidila kwa pambelu, kadi lelu kuteta kua ditabuja kua bantu betu kwakafuma mu tshintu tshikuabu tshia kayi kumanyibua. Muena mudimu mukuabu wakadi utungunuka mu nshila wa mudimu udi ndi mumanye ne wakadi ne kutuala yeye ne lumu ku nshinga. Twakadi ne bapikidi ba bukole mu musoko, bakadi balonda mudimu wetu onso, ne bakadi bakale kuenzesha mudimu onso mubi ku kutupikidila. Nanku, kwakadi ne mfunu munene bua kuumvua ntembenu wa mupostolo “kufutula tshintu tshionso tshidi tshimoneka tshibi.”
GSAM 386Dikanda dia Kayi Kumvwila Bantu
GSAM 386.3Nkatadiamba ne muanetu wakadi wenza tshibi tshia bulelela, kadi nakadi ngela meji ne bapikidi betu bakadi ne kuangata tshintu tshiakadi yeye amba ne katshiyi tshibi bua kutuluisha. Wakadi wimanga pa meji ne wakadi ne bukokeshi bua “kuenza tshiakadi amusue” mu tshintu etshi, nangananga bu muakadibu bitabuje ne kakuena tshibi mu tshiakadi wenza. Bintu biakadi bitungunuka kufika ku 23/01/1872, pamwakadi mfuma ku Sonoma County neya ku San Francisco bua kumona tshiakadi mua kuenzibua bua kukanga bintu bia kuaku.
GSAM 387.1Mu tshikondo etshi bapikidi betu bakadi benza mudimu ne nshila yende bu munakadi ntshina, ne yeye wakadi wimanga ne ntshia “mudimu wabo kayi,” ne ne wakadi ne kubalombola ne wakadi ne meji ende nkayende, ne mua kutambuka mu nzila bu amusue, ne ne muntu amusue, kabayi ne kumutuala ku mambu abo. Nakateta, ku mudimu wa pa nkayabo, kumulombola ne nshila ewu ya mudimu kayi ne kuenda bimpe, ne ne nyuma ewu wa ku nkayende wakadi ne ndekelu mubi. Wakadi ne balunda bende, bakuabo bakadi bamumvuila ne mutshima onso, ne bakuabo bakadi batangila ku nshila yakadi ne kumutuala ku dipatula dia bunene. Tshitupa tshinene tshia ekelezia tshiakamona bubi bua bulema buende, ne tshiakadi tshidilongolole bua kukuatshisha midimu yakadi ndi nenza bua kupandisha lumu ku nshinga.
GSAM 387Nsangilu wa Kukeba Wakadi Mupangibue
GSAM 387.2Nanku bintu biakadi pa Sabatu, pa 27/01, pamwakadi bamutabule ne kwakadi ne kukonkonona bualu ebu, ne tshintu tshia kuenza ne bukole ne ekelezia, bua kubapandisha ku disambuka diakadi ne kuleta nyuma ewu wa kupikidila. Nsangilu wakapangwa, bua kubangila pa Dituku dia Lumingu, 28/01, pa 9 A.M., bua kumona ngikadilu ewu, ne mudimu wetu bu ekelezia pa bintu biakadi. Ku mona kwa bantu, dipanduka dia ekelezia ewu diakadi kayi ne kukandika. Nnakadi mpita tshitupa tshinene tshia butuku ebu mu kusambila Nzambi, bua aenze mudimu bua bualu buetu.
GSAM 387Mukanda wa Kulomba Luse
GSAM 387.3Mu dinda dia 28, pamwakadi mfuma ku kuya ku nsangilu, nakakumana mueneyi mudimu mukuabu pa nzila, pabuipi ne nzubu mwakadi ndi lala, wakadi udila. Wakambila, “Muanetu Loughborough, lelu nkadi kuya ku nsangilu.”
GSAM 387.4“Kayi kuya ku nsangilu?” nakambila; “nsangilu ewu udi pa bualu buebe.”
GSAM 388.1“Ndi mumanye bualu ebu,” wakambila, “kadi ndi mu bubi bonso. Udi mu bulelela mu lungenyi luudi nalu mu bualu buandi. Pano kudi mukanda wa kulomba luse nnandikile ekelezia; utuale ewu ne ubabalile. Bidi bimpe kudi we, ne bidi bimpe kudi bakadi ne kumvwila ne ndi, padi nkadi kuaku.”
GSAM 388.2“Ntshinyi tshiakukudimuna bikole nunku kufuma makelela?” nakamukonka.
GSAM 388Tshikena Kumona Tshia Kukema Tshiamupeshibue
GSAM 388.3Wakambula, “Nnakadi kuya ku nzubu wa mikanda mpokwa wa dituku diakapita, panyima pa Sabatu, ne nakapeta mukanda kufuma kudi Muan'abo mukashi White, ku Battle Creek, Michigan. Mbumanyishi buakandikila.” Pakadiye umpesha mukanda, wakamba, “Bala ewu, ne udi kumona mudi Mukalenge utalanga bualu buandi.”
GSAM 388.4Wakandomba ne nkambile ekelezia ne wakapeta bumanyishi kudi Muan'abo mukashi White, bumupatula bubi bua ngikadilu wende, ne ne wakabutabuja, padi buakadi bulelela.
GSAM 388Ngikadilu wa Tshikena Kumona Wakadi Ne Bukole Bua Kunyungulula
GSAM 388.5Etshi tshiakadi tshitupa tshia Tshikena kumona tshiapeshibue Mrs. White ku Bordoville, Vt., pa 10/12/1871. Wakabangi kuandika tshitupa tshia bualu bua muanetu ewu pa 27/12/1871, kadi ku tshinyi tshimue ndekelu wa mukanda wakadi ukomoka kufika ku 18/01/1872, pamwakadi mulongolola ne kutuma kufuma ku Battle Creek. Pashishe kwakadi ne bu matuku tshitema bua mikanda kutambuka pa buloba kufuma ku Michigan kufika ku California.
GSAM 388.6Mu Tshikena kumona, badi bamuleja bintu bia bungi mu nshila ya tshiprofete. Nanku biakadi mu bualu ebu. Mu tshikondo tshia Tshikena kumona, kwakadi kaka mudidimbi wa tshiakadi ne kumoneka ne kupatuka pamwakadi bumanyishi bufika ku San Francisco. Bikamoneka, pa kulandanisha matuku, ne bualu bua ku San Francisco buakafika ku ndekelu panyima pa bumanyishi buandikibue kufuma ku Battle Creek. Bena betu ba San Francisco bakamona nunku ne muntu kayi wakadi mua kuandikila Battle Creek ne kutuma mumanye ewu kudi Mrs. White mu tshikondo tshia kumutuisha mukanda ewu, padi ngikadilu wakadi kayi ne kumoneka mu tshikondo etshi.
GSAM 389.1Tshintu etshi tshiakadi ne mushinga munene kudi bena betu bakadi kuaku, ne tshiakabajadikila ne bukole bua Nzambi buakadi mu Tshikena kumona etshi. Nkatadiandikila mukanda nansha umue kudi Mukulu White nansha kudi mukaji wende pa ngikadilu wa bintu ku San Francisco, ne mueneyi mudimu wakadi wamba ne wakadi kayi ne kuandikila tshintu; ne bena betu bakamba, “Padi wakadi muandike, wakadi kayi ne kuambila bintu biakadi bimupatula pa yeye nkayende.”
GSAM 389Nshila ya Kuandikila Bikena Kumona
GSAM 389.2Panyima, patwakadi tumanye kufuma ku mutu mukuabu wa njila pa kuandikibwa ne kutumibwa kua bumanyishi, kwakadi kumoneka lisusu ne Mukalenge wakadi mupesha Tshikena kumona wakadi ulama pa tshikondo tshia kuandikibwa ne kutumibwa kwayu kuaba, bua bufike kuaku mu tshikondo tshiakanyine mene.
GSAM 389.3Mu dinda menemene dia 18/01/1872, Mrs. White wakadi ubishibua, ne bumanyishi ewu wakadi ukolesha meji ende ne patoke. Tshiakadi mu meji ende bu diyi diakadi diambibua ne diyi, “Andika lukasa bumanyishi ewu bua California, ne ubutuale mu tshibanda tshia mikanda tshia kumpala tshidi tshifuma; budi ne mfunu.” Padi bakambila lisusu pa buadi, wakabika, wakafwala lukasa, ne wakajikija kuandika. Kumpala kakese kua didia dia mu dinda, wakapesha mukanda muana wende Willie, ne wakambila, “Tuala mukanda ewu ku nzubu wa mikanda, kadi kuwuteki mu dibokisi dia mikanda. Upesha mukanda kudi mukulu wa mikanda, ne umulomba ne awuteke mu tshibanda tshia mikanda tshidi tshifuma lelu mu dinda.” Pashishe wakamba ne wakadi wela meji ne malongesha ende akadi a kukema kakese, kadi wakakeba mambu kayi, ne wakenzesha bu wakadi mulombibue, ne “wamona mukanda ukuyila mu tshibanda tshia mikanda.”
GSAM 389Bumanyishi bua Kulombola kua Nzambi
GSAM 389.4Padi mumanye ngikadilu wetu ku San Francisco mu tshikondo etshi, udi mua kumona nunku mfunu wa kutuala mukanda ewu mu tshibanda etshi tshia mikanda. Mu matuku aa twakadi ne tshibanda tshimue kaka tshia mikanda tshia pa buloba ku dituku. Padi mukanda wakadi mufika mpokwa wa Lumingu, pa 28, pa muaba wa mpokwa wa Sabatu, pa 27, dipanduka dia bunene mu ekelezia diakadi ne kuenzeka bulelela. Padi wakadi mufika mu mbingu mikese kumpala, nansha panyima pa Tshikena kumona, ekelezia wakadi kayi ne kumona bukole bua mambu aa nunku.
GSAM 390.1Apa kwakadi bumanyishi buakadi bulombola bimanyinu bia diboko dia Mukalenge, kayi kaka pa tshiakadi bufika mu tshikondo tshiakanyine bua kulongolola bubi buakadi, kadi ne pa kutabuja ne kuenza kwayu ne muanetu ne budipuekeshi, buakadi ne bukole bua kuleeta bumue ne bukole mu ekelezia ewu mupya.
GSAM 390Nshila ya Kuandikila Bikena Kumona
GSAM 390.2Bualu ebu budi bulombola lisusu mambu ende nkayende pa nshila ya kuandikila tshiakadi mumona. Pa bintu ebi wakamba, “Nnakadi mbishibua mu tulo twandi ne mumanye munene wa bintu biakadi bipeshabue kumpala mu meji andi; ne nakadi ndi nbandikila, pankatshi pa butuku, mikanda yakadi itambuka kontina, ne pamwakadi ifika ku tshikondo tshia mambu, yakapandisha lumu ku dikenga dinene.”4