Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
05 / 31
05 / 31

Nshapita 2 — Bulongolodi bua Lupandu Bubuluibue

John Norton Loughborough

GSAM 38.1“Ditekemena dilepeshibue didi disamisha mutshima: kadi padi dijinga dikumbana, didi mutshi wa moyo.”1 “Bua Mukelenge wa misumba udi wamba nunku: musangu umue kabidi, mu katupa kakese; ndi nkunyisha diulu ne ntanda, ne nyanja ne ditunga dia mua; ndi nkunyisha bisamba bionso, ne Udi bisamba bionso bijinga uya kuiza; ndi nzululuila nzubu ewu ne butumbi, bu mudi Mukelenge wa misumba wamba.”2

GSAM 38.2Kufuma ku tshikondo tshia Adama kuipatshibua mu budimi bua Edene ne ku mutshi wa moyo, meyi aambila Satana pa bualu bua muana wa mukaji—“Udi akukanda mutwe.”—apesha ditekemena dia ditshimunyibua dia ndekelu dia Mubi, kubutula mayele ende a bubi, ne kubwela ku mutshi wa moyo. Udi ulindila—Muan’a Mulayi—wakalua “Udi bisamba bionso bijinga.”

GSAM 38.3Mu tshisumbu tshia meyi a Hagai tshia kumpala, bimoneka ne kuiza kua Ewu udi bisamba bionso bijinga kudi kukwata ku tshikondo tshia Mukelenge kukunyisha diulu ne ntanda. Paulo, mu kufundila Bahebere, wakateka dikunyisha edi mu matuku atshilualua, wamba ne, “Musangu umue kabidi nenzakashe, ki anu ntanda nkayayi to, kadi ne diulu kabidi. Meyi aa, ‘musangu umue kabidi,’ adi aleja diumbusha dia bintu bidi binyunguluka, bu bintu bienjibua, bua bintu bidi kabiyi mua kunyunguluka bishale. Bua bualu ebu, tuetu tudi tupeta bukelenge budi kabuyi mua kunyunguluka, tuikale ne ngasa, udi utuambuluisha bua kuenzela Nzambi mudimu mu mushindu udi umusankisha, ne kanemu ne ditshina dia Nzambi.”3 Meyi aa a dikunyisha dimue, ditshilualua, adi amueneka bu adi aleja ne didi dikwata pabuipi ne dijadikibua dia ndekelu dia bukelenge bua Nzambi, mu maboko a Kristo, Muan’a Mulayi, “Udi bisamba bionso bijinga.”

GSAM 39.1Dipingaja didi ne bua kukumbana kupitshila kudi Kristo didi dimoneka bwino mu matuku aa a ndekelu kudi bonso badi ne Mukanda wa Nzambi mujima mujula kumpala kwabo. Kadi kabiakadi nanku kudi bantu ba kale to. Meyi a Mukelenge aabambila ne, “Mukenji pa mukenji, mukenji pa mukenji; mulongo pa mulongo, mulongo pa mulongo; apa kakese, ne kuna kakese.”4 Mu kubuluila kwabo bulongolodi bua lupandu, tshidi tshifwanyikiji tshia nzila ya bantu bakane, “bua tshidi butoke bua kuwala, budi buya bwala bungi too ne ku dituku dia kukumbana.”5 Bua bualu ebu, tshidi tshintu tshia disanka kulonda mu bukese mushindu udi bulongolodi ebu buakabuluibua bitupa bitupa kudi bantu ba kale ba Nzambi.

GSAM 39Dilepeshibua Kadiakamanyishibua Kumpala

GSAM 39.2Mukelenge kakalepesha diakamue dikumbana dia ditekemena diabo, ne kubasamisha mitshima pa kubambila ne bavua ne bua kulindila nkama ne nkama ya bidimu kumpala kua kufika ku dikumbana dia ditekemena diabo mu Muan’a Mulayi. Mu bintu bidi bimanyibue mu mikanda tudi tujingulula ne bakadi bapetela tshibalu bua kutekemena ne muana wa kumpala udi ubutuka udi Muan’a Mulayi; ne ne mu katupa kakese, mu njila kampanda, Edene uvua ne bua kupingajibua, ne bobu bavua ne bua kupeta kabidi nzila ya ku mutshi wa moyo. Pakabutuka Kayini, Eva wakamba ne, “Ndi mupeta muntu kudi Mukelenge.”6 Bamue bamanyi ba tshiena Ebelu bamba ne, mu kuludika kua meyi onso, tshisumbu tshidi ne, “Ndi mupeta muntu, Mukelenge.” Edi amba ne, “Ndi ne Muan’a Mulayi ewu wa kuenza mudimu wa bukelenge wa kutshimuna Satana.” Kadi kakuena disonga dia meyi aa kudi Eva pakabutuka Abele. Uvua mua kutekemena, ne bivua bikumbane ne atekemene, ne muana wa kumpala ke uvua ne bua kukumbaja mulayi. Matekemena ende avua ne bua kupona, ne nansha kufua, pakamanyika ngikadilu wa Kayini, ne udi amona njila waye wa bubi, uwalula ku kushipa kua muanabu. Kumpala kua Abele kufwa, bakadi bapete butoke ne bumanyi pa mulambu uvua ne bua kulambulabua bua bobu kumpala eku; bua Abele, mu kuludikibua ne Nzambi, wakalua ne muana wa mpate bua mulambu, kadi Kayini, wakaludikibua tshimue ne muanabu, wakalua ne milambu ya bibuma bya ditunga, ne wakavanga ne moyo wa bukanda ne tshima. Mulambu wa Abele wakadi muitabibue kupita wa Kayini, bua wakavangibua “mu ditabuja,” ne Paulo umuandikila ne, “Nansha mufue, udi anu wakula.”7

GSAM 40Sheta udi Muan’a Mulayi?

GSAM 40.1Panyima pa kufwa kua Abele, Sheta wakabutuka, ne ditekemena diakabika kabidi; Eva wamba ne, “Bua Nzambi, wampesha muana mukuebu muaba wa Abele, udi Kayini wakashipa.”8 Panyima, Sheta wakatekibua mu mulongo wa bana ba Adama. (Monayi Genese 5:3.) Kayini, muana wa kumpala wa bulelela, kena mu mulongo wa bana ba Adama. Kudi mua kuikala Eva wakatekemenanga ne Sheta udi Muan’a Mulayi. Mu musangu udi mu mukanda, panyima pa dibutuka dia Sheta, bantu babanga kudibikila ku dina dia Mukelenge. (Monayi mu mbelu wa Genese 4:26.) Kudi mua kuikala bakavanga bualu ebu ne lungenyi lua ne Sheta udi wa kuba mukokeshi wa ndekelu, Mukelenge, ne kubutula bukokeshi bua Satana bua buwizi.

GSAM 40Ditekemena Diakatekibua Kudi Noa

GSAM 40.2Mu musangu mukese wa bualu kufuma ku Adama kumpala kua dibutuka dia Noa, kabiena ne bintu bikuabu bia bungi to, anu mulongo wa bantu. Mu dibutuka dia Noa (“mululame,” mu mbelu), ditekemena diakabika kabidi, ne bantu bamba ne, “Ewu udi utuluiluila pa mudimu wetu ne pa bute bua maboko etu, bua ditunga didi Mukelenge wakanyingulula.”9 Meyi a Nzambi kayi amba njila kayi, kadi bakadi ne ditekemena ne mulawu wa ditunga uvua ne bua kupuekeshibua mu njila kampanda. Bumanyi bua bubi budi mu matuku a Noa, mpindiewu bantu bakadi mua kujalula ntanda ne bubi ne tshikisu, bua bantu bonso bakadi mua kunangulwa ku ntanda ne mayi, kadi anu Noa ne bantu ba mu nzubu wende ke bavua ne bua kupanduka; ne bualu bua yeye wakadi mua kumanyisha ntanda bidimu nkama ne makumi abidi pa bualu bua kunangulwa oku, bintu ebi bionso bakadi kabayi babambila.

GSAM 41Babele Wakatungibua

GSAM 41.1Panyima pa mayi manene, bantu baludikibua kudi Noa bua kujala ntanda; kadi pakabangabo kuvula, bakapela bulongolodi bua Mukelenge bua kubalombola. Nimrode wakatunga bukelenge bua Babele (panyima bwakatekibua Babilone, bukelenge bua kumpala bua mu ntanda).10 Panyima mukese bantu babanga kutunga munara wa Babele, bua kudienzeela dina, ne bua kabamuangalaki pa buloba bujima to, mu tshikisu ne bualu bua Mukelenge, mu njila wa Noa, wakabaludikila. Pa muaba pa kulindila ne lutulu Mukelenge bua kukumbana mikano yende, bakangata bualu mu maboko abo; ne Nzambi wakasambakanya muakulu wabo, bua bualu ebu bakamuangalaka.

GSAM 41Abrahamu Neikale Mupianyi wa Ntanda

GSAM 41.2Mu kulonda musangu mukese wa bualu too ne ku muana wa dikumi mu mulongo wa bana ba Noa, tudi tupeta kubikidibua kua Abrahamu, udi Mukelenge wambila ne, “Ditunga dionso didi wumona, ndi nkupesha didi ne muana webe kashidi. Nengenze muana webe bu lupuishi lua pa buloba; bikala muntu mua kubala lupuishi lua pa buloba, nanku muana webe pende neabalibue. Bika, enda mu ditunga edi mu bule ne mu buambi; bua ndi nkupesha didi.”11 Nansha mulayi ewu kudi Abrahamu bua kupeta ditunga, Mukelenge wakamumanyisha ne yeye ne afue. Paulo wamba ne wakafuma “mu muaba udi yeye ne kupeta panyima bu bupianyi.”12 Bualu ebu bua kukumbana kua mulayi bukadi mua kumanyibua kudi Abrahamu mu tshikena kumona kudi Nzambi, bua yeye “walindila tshimenga tshidi ne bishimikidi, tshidi Nzambi muibaki ne muenji watshi.”13 Mu Baroma 4:13, badi bamba ne mulayi wakadi “bua yeye ne kuikala mupianyi wa ntanda;” kadi kayi mu ngikadilu wa mpindiewu, kanshi panyima, panyima pa yeye mumane kubika kabidi.

GSAM 42.1Mu mesu a bantu, Abrahamu kena wakamona njila udi muana wa mulayi mua kuikala muana waye. Bua bualu ebu wakasengelela kubikidibua kua Eliezere, mushindikidi waye, bua kuikala muana. Mukelenge wamba ne, “Kayi; udi muntu udi mua kufuma mu nda webe mwinshi.” Mpindiewu Mukelenge ubangisha kumubuluila ne mudimu wa ndekelu wa muana waye kena wa kukumbana mbangilu. Wambila Abrahamu ne, “Muana webe ne kuikala mushimbi mu ditunga didi kayi diabo, ne ne ubatumikila; ne nebabakengeshe bidimu nkama inayi... Ne webe ne uya kudi batata bebe mu ditalala; ne neujikibue mu bukulu buimpe.”14

GSAM 42.2Mukaji wa Abrahamu wakasungula njila mubi bua kukumbanya ne lubilu mulayi; kadi panyima pa dibutuka dia Isaka, muana wa bulelela wa Abrahamu ne Sara, mukaji waye wa mikenji, Mukelenge wakamba bua Ishimayele ne nyina Hagara ne, “Ipata mupika ewu wa mukaji ne muana wende.”

GSAM 42.3Mu diteta dia ditabuja dia Abrahamu pa kulambula Isaka pa tshioshelu, yeye wakalonga dilongesha pa bualu bua dibika dia bafue. Badi bamba bua yeye ne, “Watekema ne Nzambi wakadi ne bukole bua kumubisha [Isaka], nansha kufuma ku bafue; ne kudi yeye wakamupeta mu tshifwanyikiji.”15

GSAM 42Muan’a Mulayi wa Bulelela

GSAM 42.4Mu tshikondo tshimue Abrahamu wakaludikibua ne Muan’a Mulayi wa bulelela, udi kudi yeye bisamba bionso bikadi mua kubeneshibua, nansha wakadi wa bana bende ku mubidi, mu bulelela wakadi Kristo wa Nzambi; bua Mukelenge kena wamubambila ne, “Bana, bualu bua bungi; kadi wa muntu umue, ne kudi Muan’a webe, udi Kristo.”16 Ntumwa Paulo wakamba pa bualu ebu ne, “Mukanda wa Nzambi, mumanye kumpala ne Nzambi neabingishe bantu ba bisamba bia bende mu ditabuja, wakayisha Abrahamu lumu luimpe kumpala, wamba ne, Mu webe bisamba bionso nebibeneshibue.”17 Mulayi kudi Abrahamu wakajadikibua kabidi kudi Isaka ne ku muana waye,18 ne kabidi kudi Yakoba.

GSAM 42.5Bua Yakoba wakadi ne bana dikumi ne babidi, bualu bukadi mua kubuela mu mutwe ne, Mulongo wa Muan’a Mulayi wa bulelela neulondibue kudi muana kayi? Mu bumanyishi buakafila Yakoba ku bukole bua Nyuma pa bana bende, bualu buakajikibua: “Tshianza tshia bukelenge kashiyi tshifumanga kudi Yuda, nansha muludiki mu makasa ende, kumpala kua Shilo kuiza; ne kudi yeye bantu ne basanguluka.”19 Mu kukumbana kua bualu ebu, tshidi tshimpe kumanya ne bena Isalele, nansha bakadi batumikila bisamba bikuabu, bakapeshibua Sanhedrine yabu. Bua bualu ebu Yuda—tshisamba tshia Bayuda tshidi tshibikidibua ku dina dia Yuda—wakadi ne tshibalu tshimue mu bulombodi buabo kumpala kua Shilo (Kristo) kuiza.

GSAM 43Tshikondo Tshakadi Tshifishibue

GSAM 43.1Batat’etu ba kale bakadi ne bumanyi bumue pa dipingaja ne Muan’a Mulayi; kadi tshikondo kayi, nansha bule bua tshikondo kumpala kua yeye kuiza, tshakadi tshifishibue kudi bo. Panyima pa bana ba Yakoba kubuela mu bungi mu Ejipitu, ne Muassuraya—Farao (Yeshaya 52:4)—udi “kena wakamanya Yosefu,”20 wakabakengesha, mitshima yabo yakavuluka bidimu 400 (mu bulelela 430) biambibue kudi Abrahamu, bidimu bya dikenga ne kuikala bashimbi, ne bakadi batekemena ne dipikudibua mu makenga aa nedilue ne bupianyi bua mulayi.

GSAM 43.2Pakabutuka Mose, baledi bende bakamona ne “wakadi muana mulenga.”21 Bavua ne bua kuikala bapete butoke bua ne yeye uvua ne bua kuikala, mu maboko a Nzambi, mupikudi wa Isalele mu bupika buabo buvua bubakengesha bikole. Kakuyi mpata, bumanyi ebu buakapeshibua Mose; bua pakadiye ne bidimu makumi anayi, wakasungula mu mutshima wende kuenda ne bena Isalele bakengeshibue, ne kukenga nabo, pa muaba pa kubikidibua muana wa muana wa bakaji wa Farao ne mupianyi wa bukelenge bua Ejipitu,22 Ne pakabangaye kuluila bantu bende, ne mu kulama bo wakashipa MuEjipitu, wakakema bikole bua bakadi kabayi bamanya mudimu waye; “bua wakadi mutekemene ne bana babu nebajingulule ne Nzambi uvua mua kubapikula ku tshianza tshiende.”23

GSAM 44.1Pakafika tshikondo tshia Mukelenge bua bena Isalele kufuma mu Ejipitu, bakafuma, mu tshikondo tshine tshiakadi tshiambibue kumpala, kakuyi dituku dimue dia kupita. Kutuluka 12:40, 41. Bakadi kabayi mua kutekemena Mose kuikala mukokeshi wa ndekelu ne muana udi mulayi wakapeshibua, bua yeye wakadi wa tshisamba tshia Levi, ne Yakoba kena wakamba mu bumanyishi buende ne Yuda ne ye mukokeshi wabo kumpala kua Shilo kuiza?

GSAM 44“Nemmumone, Kadi Kayi Mpindiewu.”

GSAM 44.2Mpindiewu bena Isalele bakadi mu nzila ya Kenana, Balaka, mukokeshi wa Mowabe (muana wa mu mulongo wa Lota), wakabikila Balama bua kunyingulula Isalele. Mukelenge wakashintulula mulawu wende bu dibenesha, ne bakapeta butoke bukuabu bua kumbusha mu mitshima yabo lungenyi lua ne dipikudibua dia ndekelu ku bukokeshi bua Satana dikadi mua kuikala diakamue pakabuelabo mu Kenana. Musangu wa Mikanda udi wamba ne Balama, mu tshikena kumona kudi Nzambi, wamba ne, “Nemmumone, kadi kayi mpindiewu; nemmutangile, kadi kayi pabuipi: nyenye ne ufuma mu Yakoba, ne tshianza tshia bukelenge ne tshibuka mu Isalele, ne ne tshikanda matondo a Mowabe, ne netshibutule bana bonso ba Sheta.”24

GSAM 44.3Muan’a bungi ewu wakafuma kudi Abrahamu wambibua kudi Paulo ne, “Bua bualu ebu, wakafuma kudi muntu umue, udi wakadi mua kuikala wafue, bantu ba bungi badi bu minyenye ya diulu, ne bu lusenga ludi ku muelelu wa nyanja, badi kabayi mua kubalibua. Bantu aba bonso bakafua mu ditabuja, kabayi bapeta milayi, kadi bakamona eyi kumpala, bakayitabuja, bakayambata, ne bakambila bonso ne bo bakadi bashimbi ne bakenda mu ditunga.”25

GSAM 44.4Muoyo wa Isalele kauvua ne bua kuteketa nansha kujimija dikima bua bualu bua Balama bumanyisha ne kukumbana kua ditekemena diabo kudi “kayi mpindiewu,” nansha “kayi pabuipi”; bua Mukelenge, kumpala kakese kua bumanyishi ebu, wakalapa ne moyo wende ne ngikadilu wa butumbi neulue ku ndekelu. Mu nzila ya Mose wamba ne, “Kadi bulelela bu ndi ne moyo, ntanda yonso ne yula ne butumbi bua Mukelenge.”26 Mu matuku a muprofete Habakuka, panyima pa bidimu 863, bulelela ebu bwambibua kabidi, kadi bu bualu butshilualua: “bua ntanda ne yula ne bumanyi bua butumbi bua Mukelenge, bu mayi adi ajala nyanja.”27

GSAM 45Mudimu wa Tshitendelelu Udi Tshifwanyikiji Tshia wa Bulelela

GSAM 45.1Mpindiewu Mukelenge wakafumisha Isalele mu Ejipitu, wakamanyisha mu matwi a kambi yonso mikenji yende ya ngikadilu, ne wakabapesha tshifwanyikiji tshia mikenji eyi pa mabue, yandikibue ne munu wende, bua bikale babandamena tshikondo tshionso kudi Musungidi udi ne kuenza mulambu wa mubidi waye bua bo; ne bua mibi yabu isukulibue ku bukole bua mashi ende a mushinga mukole, wakatunga Tshitendelelu mu tshipela. Ntenta eu, nansha Tshitendelelu, mu kutungibua kuende konso, Mose wakaludikibua bua kuutunga mu mushindu muomumue menemene ne tshifwanyikiji tshiakamuleja Mukelenge mu ditanta.28 Mudimu mu Tshitendelelu etshi wakadi tshiluilu tshia mudimu wa bulelela wa Kristo mu Tshitendelelu tshia mu diulu.29 Mukano wa Nzambi mu milambu ne mishindu ya Tshitendelelu uvua bua kulama kumpala kua bantu tshiluilu tshia “bintu bimpe bidi ne kuiza,”30 Kadi Satana wakadi ulonda kusambakanya bantu bua kumona mulambu wenye, pa muaba pa Kristo ne mudimu waye wa bulelela; mulambu au wakadi anu tshifwanyikiji tshia mudimu au. Bua bualu ebu wakalonda kubaludika bua kutekemena mu midimu yabo bua lupandu.

GSAM 45.2Wakadi mukano wa Mukelenge kuikala mukokeshi wa bantu bende,—bena Isalele,—kunwana mvita yabo ne kutshimuna bisamba. Wakadi ne njila waye ya kulombola, bu mudi tshisumbu etshi tshileja: “Pakamanaye kubutula bisamba muanda mutekete mu ditunga dia Kenana, wakabanyina ditunga diabo ku nshobo. Panyima pa bualu ebu wakabapesha balumbuluishi mu tshikondo tshia bidimu nkama binayi ne makumi atanu, kumpala kua Samuele muprofete.”31

GSAM 45Isalele Udi Usenga Mukokeshi

GSAM 45.3Bena Isalele bakadi bamona ne njila wa Mukelenge wa kubalombola kena ubasankisha. Kadi, wakadi mukano ne disua diende ne bikale tshisamba tshia pa buatshi, tshishilangane ne bisamba bionso bibanyunguluke. Bu bobu bavua batumikile malongesha ende ne mutshima onso, nansha bisamba bivua ne bua kuamba pa bualu buabo ne, “Bulelela, tshisamba etshi tshinene tshidi tshisamba tshia mayele ne tshia kumanya. Bua tshisamba kayi tshinene tshidi ne Nzambi pabuipi nabo bu mudi Mukelenge Nzambi wetu pabuipi netu mu bionso bidi tumubikila?”32

GSAM 46.1Mu bukanda buabo, bakasenga Samuele bua kubatekela mukokeshi, ne Mukelenge wambila Samuele ne, “Bakampela meme, bua tshikadi mukokeshi wabo.”33 Kabidi bakambila Samuele, ne mu mushindu wa bukole bukuabu, ne, “Mpindiewu, tuekele mukokeshi bua kutulumbuluisha bu bisamba bionso.”34 Samuele wakabaleja bimpe makenga adi mua kubuela pa bo kana bakadi ne mukokeshi, kadi “nansha bualu ebu, bantu bakapela kutumikila diyi dia Samuele; ne bakamba ne, Kayi; kadi netuikale ne mukokeshi; bua ne tudi mua kuikala bu bisamba bionso; ne mukokeshi wetu ne atulumbuluisha, ne atuendele kumpala, ne anwane mvita yetu.”35

GSAM 46.2Bua bualu ebu bakadi ne bakokeshi bua kubalombola mu bidimu bu 500, kumpala bu bukelenge bumue mu maboko a Sawulu, Davidi ne Solomone; panyima bukelenge bubidi, Isalele ne Yuda. Bakokeshi babo bakese bakadi bantu bimpe ne bakane, kadi bungi bwabo bakadi babi, baludika bantu mu kutendelela mpingu ne mu mibi minene. Bua bualu ebu bantu kabakadi bu bisamba bibanyunguluke anu mu kuikala ne mukokeshi to, kadi bakadi kabidi buabi mu bubi, mu kupela Nzambi wa batata babo, ne mu kusambila bimfuanyi ne misumba ya mu diulu.

GSAM 46.3Mukelenge wakamba pa bukelenge ebu, mu kanwa ka muprofete Hosea, ne, “Wewe Isalele, wakadibutula! Kadi kudi meme kudi dikuasa diebe. Ndi ne kuikala mukokeshi webe; udi mukokeshi mukuabu kayi udi mua kukupandisha mu miji yebe yonso? Ne balumbuluishi bebe, udi wambila ne, Npese mukokeshi ne balombodi? Nakakupesha mukokeshi mu tshiji tshianyi, ne nakamumbusha mu bukole bua tshiji tshianyi.”36

GSAM 47Bukalenge Bupumbushibue

GSAM 47.1Bukalenge ebu buakatungunuka too ne pakatshikishe Bena Kaladea Yelushalema ne kapia, bakangata bintu bia mu ntempelo, bakatuala Bena Yuda mu bupika ku Babulona. Bakashala muaba au bidimu makumi muanda mutekete, bu muakabambidibua mu tshiprofete. Pakashika bukalenge ebu ku ndekelu, Mukalenge wakambila Zedekiya, mukalenge wabo wa ndekelu, ku mukana kua muprofete Ezekiele ne: “Wewe mukalenge mubi wa Isalele, udi kayi mutshijila, dituku diebe diakushika, tshikondo tshia ndekelu wa bubi, Mukalenge Nzambi udi wamba ne: Umusha tshilamba tshia ku mutu tshia bukalenge, ne umushe tshifulu tshia bukalenge; bintu kabiena bishala bia muomumue; bandisha udi panshi [mukalenge wa Babulona], ne upuekeshe udi mulu [mukalenge eu wa mu tshisamba tshia Yuda udi udibandisha bikole]. Nempumbusha, nempumbusha, nempumbusha bukalenge ebu; kabuena bushala kabidi too ne palua udi ne bukokeshi buabu; nennemupesha buabu.”37

GSAM 47.2Mukalenge eu udi ne bukokeshi bulelela, udi Mbeu mulelela, udi Kristo. Muprofete Mika wakafunda bua bualu buende ne: “Wewe, tshibumba tshile tshia tshisumbu tshia mikoko, wewe muaba wa bukubi wa muana mukaji wa Siona, bukokeshi nebukuluila, bukokeshi bua kumpala [bukokeshi bua buloba, buapinganyibua mu Kristo]; bukalenge nebuluile muana mukaji wa Yelushalema.”38

GSAM 47.3Pakajimija Isalele nkonga wa bukalenge, wakaya mu bianza bia mukalenge wa Babulona. Pakadi bantu abu ku bukokeshi bua Media ne Peresia, pashishe bua Gelika, ne bua Lomo, bukalenge buakapumbushibua misangu isatu. Mu tshikondo tshia bukalenge bua Kaisala Augusto, mukalenge munene wa Lomo, Kristo wakaledibua mu mushindu wakambibua ku baprofete. Yeye udi mupianyi mulelela wa nkuasa wa bukalenge wa Davidi, Mbeu mulelela wa mukaji, wa Abalahama, ne wa Davidi.

GSAM 47.4Bua bantu bamanye ne Mukalenge udi ne bukokeshi bulelela, Mbeu mulelela, wakadi mutambe muntu wa tshianana udi ufua ne udi ne bukalenge bua tshikondo tshipi, Mukalenge wakasaka mufundi wa misambu bua afunde ne: “Nennemuvuija muana wanyi wa kumpala, mutambe bakalenge ba buloba. Nennemulamine luse luanyi tshiendelele, ne tshipungidi tshianyi netshijadikibue nende. Nennenzeshe ne bana bende bashale tshiendelele, ne nkuasa wende wa bukalenge bu matuku a diulu.” “Bana bende nebashale tshiendelele, ne nkuasa wende wa bukalenge bu diba kumpala kuanyi. Neujadikibue tshiendelele bu ngondo, ne bu mumanyishi wa lulamatu mu diulu.”39

GSAM 48.1Mu tshiprofete tshia Yeshaya tudi tubala kabidi bua Mukalenge eu ne: “Bualu bua muana wakatuleledibua, muana wa balume wakatupeshibua; bukokeshi nebube pa dipepe diende; ne dîna diende nedibikidibue ne: wa Kukema, Mupeshi wa Meyi a Mâyi, Nzambi wa Bukole, Tatu wa Tshiendelele, Mukalenge wa Ditalala. Dibanda dia bukokeshi buende ne dia ditalala kadiyi ne ndekelu, pa nkuasa wa bukalenge wa Davidi ne pa bukalenge buende, bua kubulongolola ne kubujadika ne dilumbuluisha ne buakane, katshia mpindiewu too ne tshiendelele. Disuminyina dia Mukalenge wa misumba nedienze bualu ebu.”40

GSAM 48Dibutshibua dia Enoka ne Eliya ku Diulu

GSAM 48.2Mikanda idi ilonda bua bantu ba mu tshikondo tshia kale bakabutshibua ku diulu kabayi kuonja lufu. Bua Enoka, wa muanda mutekete katshia Adama, bakamba ne wakadi “wendakana ne Nzambi; ne kakadi kabidi, bualu bua Nzambi wakamungata.”41 “Ku ditabuja, Enoka wakabutshibua bua kayi amone lufu; kabakumusangana, bualu bua Nzambi wakamubutsha; bualu bua kumpala kua dibutshibua diende wakadi ne bumanyishi ne wakasankisha Nzambi.”42

GSAM 48.3Kabidi, pakadi Eliya ne Elisha bendakana pamue, “pabakadi batungunuka ne luendu ne bayukila, tangilayi, dikalu dia kapia ne tubalu tua kapia biakamueneka, biakabatapulula bombi; ne Eliya wakabanda mu diulu mu tshipepele tshia tshitutu. Elisha wakabimona, wakela dîyi ne: Tatu wanyi, tatu wanyi, dikalu dia Isalele ne batambudi ba tubalu badiende! Ne kakamumona kabidi.”43

GSAM 48.4Enoka wakamba tshiprofete tshia dilua dia Kristo bu mulumbuluishi wa buloba buonso, ne meyi aa ne: “Tangilayi, Mukalenge udi ulua ne binunu dikumi bia bansantu bende, bua kulumbuluisha bantu bonso, ne kujadika ne bantu bonso babi badi munkatshi muabo badi ne tshilema bua bienzedi biabo bionso bibi biakabo benza mu bubi buabo, ne bua meyi onso makole akamba bena mibi badi kabayi batshina Nzambi bua kumuluisha.”44

GSAM 49Yobo Wakayisha bua Dilua dia Mukalenge

GSAM 49.1Yobo, udi batshinkana ne wakadi ne muoyo mu matuku a Mose, wakadi mumanye amue malu a dilua dia Kristo ne a dibika dia ku lufu; bualu bua wakamba ne: “A, bu meyi anyi akadi mafundibue mpindiewu! A, bu akadi mafundibue mu mukanda! Bu akadi makulibue mu dibue ne kalamu ka tshiamu ne tshiamu tshia mpembe bua tshiendelele! Bualu bua ndi mumanye ne Musungidi wanyi udi ne muoyo, ne mu dituku dia ndekelu neimane pa buloba. Ne nansha tuishi tumane kunyanga mubidi eu kunyima kua tshiseba tshianyi, mu mubidi wanyi nemmone Nzambi. Nemmumone meme nkayanyi, ne mesu anyi nemenze bua kumumona, ki a muntu mukuabu to.”45

GSAM 49Nkuasa wa Bukalenge wa Davidi Udi wa Mukalenge

GSAM 49.2Nkuasa wa bukalenge wa Davidi wakadi ubikidibua ne nkuasa wa bukalenge wa Mukalenge. “Solomona wakashikama pa nkuasa wa bukalenge wa Mukalenge bu mukalenge pa muaba wa tatuende Davidi.”46 Mukalenge wakadi “mumutshipele [Davidi] ne mutshipu ne, mu bana ba mu mubidi wende, bilondeshile mubidi, neabishe Kristo bua kushikama pa nkuasa wende wa bukalenge. Davidi, mu kumona bualu ebu kumpala, wakamba bua dibika dia Kristo ku lufu ne muoyo wende kawakashiyibua mu muaba wa bafue, ne mubidi wende kawakamona dibola.”47 Ne bakamba kabidi bua bukalenge bua Kristo budi bulua ne: Neshikame pa nkuasa wa bukalenge wa Davidi. (Tangila Yeshaya 9:7.) Kabidi ne: “Bakalenge ba buloba badi badiateka, ne bamfumu badi balangana meyi pamue bua kuluisha Mukalenge ne Mushingibue wende.... Kadi meme nakateka mukalenge wanyi pa mukuna wanyi mutshijila wa Siona. Nemmanyishe mukenji: Mukalenge wakangambila ne: Wewe udi Muana wanyi; lelu nakukuledila.”48 Kabidi ne: “Mukalenge wakambila Mukalenge wanyi ne: Shikama ku tshianza tshianyi tshia balume, too ne panavuija bantatuishishi bebe tshikalo tshia makasa ebe.”

GSAM 49Bena Yuda Bakadi Batata

GSAM 49.3Meyi aa a mu Mikanda yakadi atatshisha Bena Yuda. Bualu ebu buakadi bualu buakadibo kabayi mua kupatula: pikalaye Davidi umubikila ne Mukalenge, udi pashishe muana wende mushindu kayi? Wakadi mua kuikala muana muledibue mu bana ba Davidi ne kuikala kabidi Imanuele, mbuena kuamba ne Nzambi netu, mushindu kayi? Kadi Yeshaya, muprofete wabo nkayende, wakamba ne: “Nsongakaji udi kayi mumanye mulume neimite, nealele muana wa balume, neamubikile dîna diende ne Imanuele.”49

GSAM 50.1Kristo wakadi mumanye bimpe lukonko luakadi mua kutekesha Bafalese bakadi ne mpata. Nunku wakabakonka ne: “Nudi nuela meji kayi bua Kristo? Udi muana wa nganyi? Bakamuambila ne: Wa Davidi. Wakabambila ne: Bua tshinyi pashishe Davidi, mu kulombodibua kudi Nyuma, udi umubikila ne Mukalenge, wamba ne: Mukalenge wakambila Mukalenge wanyi ne: Shikama ku tshianza tshianyi tshia balume, too ne panavuija bantatuishishi bebe tshikalo tshia makasa ebe? Bikalaye Davidi umubikila ne Mukalenge, udi muana wende mushindu kayi?”50

GSAM 50.2Bakamba kabidi bua bualu ebu mu Misambu 45:6, 7 ne: “Nkuasa webe wa bukalenge, wewe Nzambi, udi wa tshiendelele ne tshiendelele; nkonga wa bukalenge buebe udi nkonga wa buakane. Udi munange buakane ne mukine bubi; nunku Nzambi, Nzambi webe, wakakushinga ne manyi a disanka kutamba bakuenu.”51 Ne Mikanda eyi mu meji abo, Bena Yuda bakadi mua kuikala ne meji manene bua ngikadilu wa Mukalenge ne Mupingajanganyi wakadi ulua. Kabiakadi mua kuikala mu mushindu mukuabu to.

GSAM 50Mbeu Udi Mulue Kudi Nzambi

GSAM 50.3Dilongesha dia malu makese onso diakapanyibua bua Kristo ne bua diledibua diende, bualu bua Mukalenge, ku mukana kua muprofete Mika, wakamanyisha ne udi mulue kudi Nzambi, ne nansha musoko mukese wakadiye ne bua kuledibua muawu ne: “Kadi wewe, Betelehema Efalata, nansha udi mukese munkatshi mua binunu bia Yuda, munda muebe nemupatuke muntu bua meme, bua kuikala mukalenge mu Isalele; mapatukilu ende adi a kale, a tshiendelele” (ku luseke lua mukanda, mu Tshiebelu, katshia ku “matuku a tshiendelele”).52

GSAM 50Dikalaku dia Nzambi Dimueneshibue mu Shekina ne mu Ditutu

GSAM 50.4Pashishe mu malu a kale a Bena Isalele, pakajikija Solomona dibaka dia ntempelo, wakadiye muambe ne wakadi ne bua kuikala “wa butumbi bunene bikole,” shekina wa butumbi bua Nzambi wakangata muaba wende munkatshi mua bakerubi, pa mulu pa tshibuikilu tshia luse. Mukanda udi wamba ne, mu dituku dia dipanyibua dia ntempelo kudi Nzambi, pakapatuka basaserdote mu muaba mutshijila, “ditutu diakauja nzubu wa Mukalenge, ne basaserdote kabakadi mua kuimana bua kuenza mudimu bua ditutu; bualu bua butumbi bua Mukalenge buakadi buuje nzubu wa Mukalenge.”53 Dikalaku dia Mukalenge mu ntempelo eu diakamueneka ku mesu kua bantu mu ditutu dia butumbi. Mukalenge wakandamuna disambila dia Solomona tshikondo atshi, wakamuambila ne: “Nakunvua disambila diebe, ne nakudisunguila muaba eu bu nzubu wa milambu.”54

GSAM 51.1Bantu bakenza mibi, bakatendelela mpingu; nunku musumba wabo ne Tshitendelelu tshiawu biakadi binyange bidimu makumi muanda mutekete. Kunyima kua bupika, ntempelo wakabakibua kabidi mu bulombodi bua Zelubabele. Nansha wakadi ne butumbi bukese kutamba eu wakabaka Solomona, Mukalenge wakamba bua bualu buende ku mukana kua muprofete wende ne: “Butumbi bua nzubu eu wa kunyima nebupite bua eu wa kumpala.”55 Helode wakalengeja nzubu eu, ne Musungidi wakayisha mu bipangu biende. Nzubu wa kumpala wakadi ne ditutu dia butumbi diakadi dileja Mukalenge, kadi mu nzubu muibidi muakalua Musungidi nkayende, Mufuki wa bintu bionso.

GSAM 51Bukalenge bua Butumbi bua Tshikuku tshia Yese

GSAM 51.2Kudi bantu bakadi ne ditekemena ne balindila mu matuku a Yeshaya, bimfuanyi biakaleja tshiprofete tshiende bia bintu bia butumbi biakadi bisambakane ne disungidibua dia ndekelu biakadi ne bua kubapesha bukole ne kubasamba. Biprofete ebi bidi bileja kabidi patoke mu diku kayi Musungidi eu wakadibo balindila wakadi ne bua kulua, bu mudi meyi aa ne: “Lutshi nelupatuke ku tshikuku tshia Yese, ne Tshitamba netshikole ku miji yende. Nyuma wa Mukalenge neashikame pa mutu pende, nyuma wa meji ne wa dijingulula, nyuma wa meyi a mâyi ne wa bukole, nyuma wa dimanya ne wa ditshina dia Mukalenge. Neamupeshe dijingulula dia lubilu mu ditshina dia Mukalenge. Kena ulumbuluisha bilondeshile budi mesu ende amona, anyi ulaya bilondeshile budi matshu ende umvua; kadi nealumbuluishe bapele ne buakane, nealaye bua bantu bapuekele ba pa buloba ne dilongolola dikane. Neakume buloba ne nkonga wa mukana muende, ne ne mupepe wa mishiku yende neashipe mubi.”56

GSAM 52Dibika dia ku Lufu Diakayishibua Kudi Baprofete

GSAM 52.1Muprofete Yeshaya wakayisha kabidi dilongesha dia dibika dia bafue, ne meyi aa a busambi ne: “Pa mukuna eu, Mukalenge wa misumba nealongoluele bantu bonso dibanji dia biakudia bia manyi, dibanji dia vinyo mushale pa bisadila biende, dia biakudia bia manyi biuje ne mafuta a mu mifuba, dia vinyo mushale pa bisadila biende ne mulengesheshibue bimpe. Ne pa mukuna eu neanyange tshilamba tshidi tshibuikile bantu bonso, ne tshibuikilu tshidi tshiangate bisamba bionso. Neamine lufu mu ditshimuna; ne Mukalenge Nzambi neakupule binsonji ku mpala yonso; ne neumushe bundu bua bantu bende pa buloba buonso, bualu bua Mukalenge wakamba nanku. Ne mu dituku adi nebambe ne: Tangilayi, eu udi Nzambi wetu; tuakamulindila, ne neatusungile; eu udi Mukalenge; tuakamulindila, netusanke ne netusanke bikole mu lupandu luende.”57

GSAM 52Bukalenge bua pa Buloba Buvuijibue Bupia

GSAM 52.2Muprofete eu wa muomumue udi wamba ne bukalenge bua ndekelu nebujadikibue pa buloba buvuijibue bupia ne: “Bualu bua, tangilayi, ndi mfuka diulu dipia [diulu dia mupepe] ne buloba bupia; ne bintu bia kale kabiena bivulukibua anyi bilua mu meji [ku luseke lua mukanda, mu Tshiebelu, “kulua ku mutshima,” mbuena kuamba ne, bua kubisamina kabidi]. Kadi sankayi ne nuikale ne disanka tshiendelele mu bindi mfuka; bualu bua, tangilayi, ndi mfuka Yelushalema bu muaba wa disanka, ne bantu bende bu disanka. Nensanke mu Yelushalema, ne nensanke mu bantu banyi; dîyi dia didila kadiena diumvuika kabidi munda muende, nansha dîyi dia lubila. Katshia apu [katshia tshikondo tshia difuka dia buloba bupia], kamuena muanuke wa matuku makese [muana udi ulama matuku makese], nansha mununu udi kayi mukumbaje matuku ende [bununu bua kumpala kua tshikondo]; bualu bua muana neafue ne bidimu lukama [mu matuku akadibo bantu bashikija bidimu nkama tshitema, bana bakadi mua kuikala ne bidimu lukama]; kadi muena mibi udi ne bidimu lukama [mu bidimu bia ndekelu bia muoyo wa bidimu lukama] neikale muipibue. [Badi bafua mu tshikondo tshidi buloba bupia butuadijibua badi bantu badi bajimina mu “dijimina dia bantu badi kabayi batshina Nzambi.” 2 Petelo 3:7.] Nebabake nzubu ne bashikame munda muayi; nebakune madimi a mitshi ya vinyo, ne badie bimuma biayi. Kabena babaka ne mukuabu ashikame; kabena bakuna ne mukuabu adie; bualu bua matuku a bantu banyi adi bu matuku a mutshi [mutshi wa muoyo, mu Dikudimuna dia Makumi Muanda Mutekete], ne basungudibue banyi nebasanke matuku male ne mudimu wa bianza biabo.”58

GSAM 53.1Ezekiele udi utangila mu tshikondo tshile tshidi tshilua too ne ku dibika dia bafue. Ku mukana kuende, Mukalenge udi wamba ne: “Tangilayi, bantu banyi, nenjule nkita yenu, nennupatule mu nkita yenu, ne nennutuale mu ditunga dia Isalele.”59

GSAM 53“Wakatuala Manyinganyinga Etu”

GSAM 53.2Kudi Yeshaya, muprofete wa lumu luimpe, dilumbuluishibua dia Musungidi, makenga ende, ne lufu luende bua bantu biakabuludibua bimpe bikole. “Nganyi,” muprofete udi wamba ne, “wakatabuja lumu luetu? Ne kudi nganyi tshianza tshia Mukalenge tshiakabuludibua? Bualu bua neakole kumpala kuende bu mutshi mutekete, ne bu muji mu buloba bukole bua dikala. Kena ne tshimuenenu tshimpe nansha bulenga; ne patumumona, kamuena bulenga bua kumusamina. Bantu badi bamupetula ne bamubenga; muntu wa manyinganyinga, mumanye makenga; ne tuakadi bu bantu badi basokoka mpala yetu kumpala kuende. Wakadi mupetudibue, ne katuakamubala ne mushinga. Bulelela, wakatuala makenga etu, ne wakambula manyinganyinga etu; kadi tuakamuela meji ne wakadi mukumibue, mututibue kudi Nzambi, ne mukengeshibue. Kadi wakadi mulashibue bua matomboka etu, wakadi munyashibue bua mibi yetu; dinyoka diakatupesha ditalala diakadi pa mutu pende, ne ku mabenga ende tuakondapibua.”60

GSAM 53.3Bantu, pamue ne muprofete, bakadi mua kukonka ne: Malu aa a kukema bikole neenzeke mu matuku anyi anyi? Diandamuna diakadi mua kuikala ne: Kaena enzeka mpindiewu; tshikondo tshia dilua dia Musungidi eu munene katshiena tshishike; kadi muprofete udi wamba ne: “Mesu ebe neamone Mukalenge mu bulenga buende; neatangile ditunga didi kule bikole.”61

GSAM 54Biprofete bia Danyele Bidi Bibulula Malu Adi Alua

GSAM 54.1Kadi ku mukana kua muprofete Danyele, Mukalenge wakatuadija kuyisha bantu bende bua bukalenge buakadi ne bua kubika ne kulondangana mu kukokesha, too ne ku dijadika dia bukalenge buende bua tshiendelele. Wakatuadija kabidi kubulula tshikondo tshikumbane, katshia ku bualu buakadi kabuyi buenzeke, too ne ku dimueneka ne ku kushipibua kua Masiya. Dipatula dia tshilota tshia Nebukadenesala diakaleja ne bukalenge bunayi buakadi ne bua kukokesha buloba buakadi ne bua kupueka mu bukole ne mu butumbi, bu mudi mushinga wa or, wa tshiamu tshia arjan, wa tshiamu tshia mitaku ne wa tshiamu tshifiike ukepela. Ne ku ndekelu, ngikadilu wa bukalenge buakadi butshibuke ne bubuluke wakadi ne bua kuikala bu butekete bua tshiamu tshisambakane ne ditaka dia diloba. Pashishe bukalenge bua diulu buakadi ne bua kulua kunyima kua dinyangibua dia bukalenge abu. Bukalenge abu buakadi ne bua kulua bu mpekese ya ku tshihulu tshia dibasa dia ntete mu tshikondo tshia luya, bua kabayi basangane muaba wabu kabidi, kadi bukalenge bua Nzambi buakadi ne bua kuuja buloba buonso.

GSAM 54.2Pashishe, mu Tshikena kumona tshia nshapita wa muanda mutekete, mu bimanyinu bia nyama minene inayi, malu a muomumue adi alejebua kabidi, ne malu makuabu a bukalenge abu adi amanyishibua. Mu nshapita eu badi balonda luendu ne mudimu wa bukokeshi bua “kasenga kakese” buakadi ne bua kubika kunyima kua diabanya dia bukalenge bua bunayi mu bitupa dikumi, ne bupumbusha anyi bukokesha bitupa bisatu biawu, bua kudijadika bu mukalenge wa malu a nyuma pa mutu pa bitupa bionso. Bukokeshi ebu bua papa budi ne bua kutungunuka mu ngikadilu wa dibuluka ne wa butekete bua bukalenge bua bunayi, too ne bidimu 1260. Nunku malu akabuludibua akadi ashika too ne ku tshikondo tshidi Kristo wangata bukalenge kudi Tatuende ne ubupesha bansantu ba Udi Mutambe Bunene; bukalenge ebu ku ndekelu nebukokeshe buloba buonso, ne nebushale tshiendelele.

GSAM 55Matuku binunu bibidi ne nkama isatu

GSAM 55.1Mu nshapita wa muanda mukulu wa Danyele, mu Tshikena kumona tshia mukoko mulume, tshia mbuji mulume, ne tshia “kasenga kakese kakakola bikole be,” muprofete udi utualibua kabidi too ne ku ndekelu wa tshikondo. Mu mvese 13 ne 14, udi utangijibua ku tshikondo, Matuku binunu bibidi ne nkama isatu, atungunuka too ne ku dilumbuluisha. Etshi tshiakadi tshikondo tshile, ne muprofete wakatshiumvua nanku; bualu bua muanjelo wakamumanyisha ne Tshikena kumona tshiakadi tshia matuku male akadi kumpala. Kabakadi banze kupesha dituku dia mbangilu wa matuku au; nunku udi ujikija nshapita wamba ne: “Nakakema bua Tshikena kumona, kadi kakuyi muntu wakatshiumvua.”

GSAM 55Lumingu Makumi Muanda Mutekete Too ne Kudi Masiya

GSAM 55.2Nshapita wa tshitema udi ulonda bua muanjelo wakalua kudi Danyele, bua kuandamuna ditendela diende, ne kumupesha lungenyi ne dijingulula. Wakamumanyisha bua tshikondo tshia lumingu makumi muanda mutekete. Lumingu makumi asambombo ne tshitema lua mu lumingu elu lua bidimu [tuambidibua ne au udi mmuandu wa dîyi shevooim, didi dikudimunyibua ne “lumingu”] luakadi ne bua kutungunuka too ne kudi Masiya. Bualu buakadi ne bua kutuadija tshikondo atshi, “mukenji wa kupingaja ne kubaka Yelushalema,” kabuakadi buanze kupanyibua. Lukonko ludi lubika ne: Danyele wakadi mua kumanya mushindu kayi muaba wakadi lumingu makumi asambombo ne tshitema ne bua kujikila? Mu nshapita wa dikumi ne ibidi, bualu bua tshikondo budi butangidibua kabidi, ne ku lukonko luende ne: “Ndekelu wa malu aa neikale tshinyi?” udi wambidibua bua aye mu njila wende, bualu bua meyi adi “mashibue ne majadikibue ne tshimanyinu too ne ku tshikondo tshia ndekelu,” padi “bena meji nebumvue.”

GSAM 55.3Kakuyi mpata, bualu ebu bua tshikondo budi bumue bua malu adi mupostolo Petelo uvuluka padiye wamba ne: “Baprofete bakakonka ne bakakeba bikole bua lupandu elu, bakamba tshiprofete tshia ngasa wakadi ne bua kunuluela. Bakakeba bua kumanya tshikondo kayi, anyi tshikondo tshia mushindu kayi, tshiakadi Nyuma wa Kristo wakadi munda muabo uleja, pakadiye umanyisha kumpala makenga a Kristo ne butumbi buakadi ne bua kulonda.”62

GSAM 56Ndekelu wa Bantu Badi Kabayi Batshina Nzambi

GSAM 56.1Malaki, wa ndekelu wa baprofete ba Tshipungidi Tshikulukulu, udi ushila bantu meyi adi asankisha mutshima bua dinyangibua dia ndekelu dia bantu babi ne: “Tangilayi, dituku didi dilua, didi dipia bu difula; bantu bonso ba budishiminyi, ne bonso badi benza bibi, nebikale bu bisala bia ntete; ne dituku didi dilua nediboshike, Mukalenge wa misumba udi wamba nanku, bua kadibashidi nansha muji anyi tshitamba. Kadi bua nuenu nudi nutshina dîna dianyi, Diba dia buakane nedipatuke ne bukondapi mu mapuapua adi; nenupatuke ne nukole bu bana ba ngombe ba mu tshibambalu. Ne nenudiatshile babi, bualu bua nebikale butu panshi pa makasa enu, mu dituku dinenza bualu ebu, Mukalenge wa misumba udi wamba nanku.”63

GSAM 56.2Bena Isalele bakadi ne Tshipungidi Tshikulukulu tshiakafundibua malu aa onso, ababuluila malu a bungi a bulongolodi bua lupandu. Nunku, dijinga dia balongi ba dîyi bakadi balonga ne dinanukila diakadi ne bua kuikala dinene be, pabadibo bamona ne bajingulula ne bakadi basemena tshikondo tshia dilua dia Mbeu eu wakalayibua! Pakadi bisumbu bia bantu, nansha bakadi babala Mikanda mu nsunagoga Sabatu yonso, kabayi bumvua dîyi (Bienzedi 13:27), bantu ba ditabuja bakadi balonga ne dinanukila, bakadi bakeba mu Mikanda ne lulamatu mu bulombodi bua Nyuma, kakuyi mpata bakadi basambila bikole, bu muakenza mupostolo Yone mu tshikondo etshi ne: “Lua, Mukalenge Yesu, lua lubilu.”

Notes

  1. Bingana 13:12. ↩
  2. Hagai 2:6, 7. ↩
  3. Bahebere 12:26-28. ↩
  4. Yeshaya 28:13. ↩
  5. Bingana 4:18. ↩
  6. Genese 4:1. ↩
  7. Bahebere 11:4. ↩
  8. Genese 4:25. ↩
  9. Genese 5:29. ↩
  10. Genese 9:1; 10:9, 10. ↩
  11. Genese 13:15-17. ↩
  12. Bahebere 11:8. ↩
  13. Bahebere 11:10. ↩
  14. Genese 15:13-15. ↩
  15. Bahebere 11:19. ↩
  16. Bagalatia 3:16. ↩
  17. Bagalatia 3:8. ↩
  18. Genese 28:13, ↩
  19. Genese 49:10. ↩
  20. Kutuluka 1:8; Bisalu bya Bapostolo 7:18, ↩
  21. Bahebere 11:23. ↩
  22. mona Mikanda ya Yosefu, Bintu bya Bayuda, Mukanda 2, nshapita 9, tshikoso 7; Nyuma wa Tshiprofete, volime 1, nkasa 165, 166. ↩
  23. Bisalu bya Bapostolo 7:25. ↩
  24. Mibelo 24:17. ↩
  25. Bahebere 11:12, 13. ↩
  26. Mibelo 14:21. ↩
  27. Habakuka 2:14. ↩
  28. Kutuluka 25:40; 26:30; 27:8; Bisalu bya Bapostolo 7:44. ↩
  29. Bahebere 8:3-5; 9:8-12. ↩
  30. Bahebere 10:1. ↩
  31. Bisalu bya Bapostolo 13:19, 20. ↩
  32. Mibango ya Mikenji 4:6, 7. ↩
  33. 1 Samuele 8:7. ↩
  34. 1 Samuele 8:5. ↩
  35. 1 Samuele 8:19, 20. ↩
  36. Hosea 13:9-11. ↩
  37. Ezekiele 21:25-27. ↩
  38. Mika 4:8. ↩
  39. Misambu 89:27-29, 36, 37. ↩
  40. Yeshaya 9:6, 7. ↩
  41. Genese 5:24. ↩
  42. Ebelu 11:5. ↩
  43. 2 Bakalenge 2:11, 12. ↩
  44. Yuda 14, 15. ↩
  45. Yobo 19:23-27. ↩
  46. 1 Kulondolola 29:23. ↩
  47. Bienzedi 2:30, 31. ↩
  48. Misambu 110:1. ↩
  49. Yeshaya 7:14. ↩
  50. Matayo 22:42-45; Misambu 110:1. ↩
  51. Ebelu 1:8, 9. ↩
  52. Mika 5:2. ↩
  53. 1 Bakalenge 8:10, 11. ↩
  54. 2 Kulondolola 7:12. ↩
  55. Hagai 2:9. ↩
  56. Yeshaya 11:1-4. ↩
  57. Yeshaya 25:6-9. ↩
  58. Yeshaya 65:17-22. ↩
  59. Ezekiele 37:12. ↩
  60. Yeshaya 53:1-5. ↩
  61. Yeshaya 33:17. ↩
  62. 1 Petelo 1:10, 11. ↩
  63. Malaki 4:1-3. ↩

Note

Back