Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
25 / 31
25 / 31

Nshapita 22 — Bulongolodi

John Norton Loughborough

GSAM 343.1“Bua bualu ebu nakakushiya mu Kirete, bua wewe kulongolola malu akadi mashale, ne ushire bakulu mu bimenga bionso, bu munakakuambila.”1

GSAM 343.2Mu kuendelela kua lumu lua Muanjelo wa Pa Isatu, myaka ikumi ne ibidi yakapita (kuenda ku 1846 too ne ku 1858), kumpala kua bantu betu kumona ne bakadi ne dijinga dia busanganyi budi ne bulongolodi bua bungi kupita anu ditabuja dia bulelela ne dinanga dia bena-Klisto. Nansha Mukelenge wakambila bantu bende pa tshimue tshintu etshi bua tshipeedi tshia tshiprofete, bimwe bintu bibi biakenzeka biakadi bimueneka bikengela bua kubasaka bua bamone bimpe dijinga dia kulongolola misangilu ne makelezia ne bisumbu bia kulombola bintu bia mubidi ne makuta a mudimu.

GSAM 343Kupingana ne Bulongolodi

GSAM 343.3Mu diumvuija didi kuinshi kua dibeji 12 dia Supplement to Experience and Views, wakapatudibua mu 1854, Mukulu James White wamba ne:

GSAM 343.4“Panyima pa tshikondo tshiakapita mu 1844, kwakadi tshibuejakaji tshinene, ne bantu bangi bakadi ne lukandilu ku bulongolodi budi bonso, bualu bakamona ne buakadi bupingana ne budikadidi buakumbane bua lumu lua bulenga! Mrs. White wakadi misangu yonso ubenga mushindu wonso wa dienza malu a ditabuja mu bukole buvule kakuyi lungenyi, ne wakamanyisha kare ne bulongolodi bumue buakadi bukengela bua kukanga ne kuludika tshibuejakaji. Bantu bake lelu ke badi mua kumvua bukole bua mutshima buakadi bumukengela tshikondo atshi bua kushala muimane pa lungenyi luende, atantamena bupanga bua bulongame buakadi bukokesha.”

GSAM 344.1Bumue budi bukadi pakati pa Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete, buakadi bulongololwibua ne kusungidibua bikole ku madimuisha ne milangilu ya Mrs. White yakadi ilua mu tshikondo tshiakanyine.

GSAM 344George Storrs pa Bulongolodi

GSAM 344.2Bintu bidi bikoka ku George Storrs, bikandikibua mu 1844, nebileje tshiakadi tshilongeshibua bua bulongolodi ku bantu bakafumina mu makelezia bua lumu lua dilua:

GSAM 344.3“Nudimuke, kanukebi kulongolola ekelezia mukuabu. Ekelezia yonso udi mulongolodibue ku lungenyi lua bantu udi ulua Babilone diakamue padiye mulongolodibue. Mukelenge wakalongolola ekelezia wende muine ne bisuikidi bikole bia dinanga. Kabena mua kuenza bisuikidi bidi bikole kupita ebi; ne padi bisuikidi ebi kabiyi mua kusungila pamwe bantu badi bamba ne badi balondi ba Klisto, badi baleka kuikala balondi bende, ne bafuma ku mubidi bu tshintu tshidi tshilondangana nanku.”2

GSAM 344Bulongolodi mu Bikondo bia Bapostolo

GSAM 344.4Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete, bu tshiakamanyibua kumpala, bakadi kabayi ne bulongolodi budi ne mikenji bua mutundu kayi kumyaka ya bungi, kabayi ne bulongolodi bua ekelezia nansha. Muntu yonso wakadi ne bukole bua mutshima bua kwitabuja bulelela ne kubutumikila pa mesu kua lukandilu lua bantu, wakadi ubadibua bu muntu wa bulelela ne muakanyine dinanga ne buobumue bua bena-Klisto. Tshikondo tshiakafika mu matuku a bapostolo pakadi bikengela bua “kulongolola malu akadi mashale.”3 Pabuipi ne 65 A.D., Tito wakapewa bukokeshi bua “kushira bakulu mu bimenga bionso” mu miaba yakadi bena ditabuja, ne Timoteo wakapewa milangilu ikole pa tshimue tshintu etshi.4

GSAM 344Mukulu White pa Bulongolodi

GSAM 344.5Bintu bikoka ku Mukulu James White pa tshimue tshintu tshia bulongolodi ne dibela, bikafumina mu Ditalulula ne Mumanyishi dia Jan. 4, 1881:

GSAM 345.1“Bulongolodi buakadi bulongololwa bua kuleta bumue bua mudimu, ne bua kusungila ku didinga. Kabukadi bulongolodibue nansha bua kuikala lufimbu lua kuenzeja bantu ku bukole bua batumikile, kadi bua kusungila bantu ba Nzambi. Klisto kakuendeshi bantu bende ne bukole; udi ubabikila. ‘Mikoko yanyi idi itelela dîyi dianyi, ne meme ndi mmimanye, ne yoyo idi indonda.’ Mutu wetu udi ne moyo udi ulombola mu nzila, ne udi ubikila bantu bende bua kumulonda.

GSAM 345.2“Malongesha a ditabuja adi bantu benze kaena mua kuleta bumue. Bukokeshi bua ekelezia kabuyi mua kusangisha ekelezia mu mubidi umue. Klisto kakasua nansha bua meji a bantu abumbibue bua diulu ku bukokeshi bua meji a bantu bakuabu. ‘Mutu wa muntu yonso udi Klisto.’ Mudimu wende udi wa kulombola, wa kubumba, ne wa kuteka tshifuanyi tshiende muine mu badi ne bua kuangata butumbi bua tshiendelele bu bupianyi. Nansha mudi bulongolodi ne mushinga bua kusungila ekelezia ne bua kuleta bumue bua mudimu, kabuena ne bua kunyenga dibela mu bianza bia Mukelenge.

GSAM 345Bumue Pakati pa Mipita Ibidi

GSAM 345.3“Pakati pa mipita ibidi ya bukokeshi bua ekelezia ne budikadidi bua muntu yeye mwine kabuyi ne tshiendelelu tshia nyuma, tudi tupeta bualu bunene busokoka bua bumue ne bukole mu mudimu ne mu ekelezia wa Nzambi. Tudi tubikidibua bua kutangila bualu ebu mu disengelela dia mushinga mukole dia mupostolo Petelo udi munemekibue, kudi bakulu ba tshikondo tshiende: ‘Bakulu badi pakati kenu ndi mbasengelela, meme ndi mukulu nabu, ne mumanyi wa makenga a Klisto, ne muangatshi wa butumbi budi ne bua kubuluibua: nudishe tshisumbu tshia mikoko ya Nzambi tshidi pakati kenu, nutshilame, kanuyi benzeshibue ku bukole, kadi ne disua dienu; kanuyi benza bua biuma bia bundu, kadi ne mutshima mulongolole; kanuikale bakalenge pa bantu badi bupianyi bua Nzambi, kadi nuikale bilejilu bia mikoko. Ne pamueneka Mulami Munene wa mikoko, nenuangate tshifulu tshia butumbi tshidi katshiyi tshinyanguka. Muomumue, nuenu bansonga, nutumikile bakulu. Eyo, nuenu bonso nutumikilangane, ne nudiluatshishe budipuekeshi; bualu Nzambi udi ubenga badi badibandisha, kadi udi upesha badi badipuekesha ngasa. Nunku nudipuekeshe panshi pa diboko dia bukole dia Nzambi, bua yeye anubandishe mu tshikondo tshiakanyine.’5

GSAM 346Bupuekele ne Mushindu wa Bulongolodi bua mu Ntestamente Mupia

GSAM 346.1“Bantu bakalongolola mushindu wa bulongolodi wakapokelela Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete bakadi badienzeja bua kubikamu, mu mushindu uvuabu mua kuenza, bupuekele bua ngakuilu ne bua mushindu bidi mu Ntestamente Mupia. Padi nyuma wa lumu lua bulenga utamba kumueneka ne bulongolodi butamba kuikala bupepele, butu butamba kuenza mudimu bimpe.

GSAM 346.2“Nsangilu Munene udi ulombola mudimu mu bitupa biawu bionso, kubalamu ne misangilu ya matunga. Nsangilu wa mu Ditunga udi ulombola bitupa bionso bia mudimu mu ditunga, kubalamu ne makelezia a mu ditunga. Ne ekelezia udi mubidi wa bena-Klisto basanganyibue ne tshipungidi tshipepele bua kulama Mikenji ya Nzambi ne Ditabuja dia Yesu.

GSAM 346Bena Midimu ya Ekelezia Badi Bakambidi

GSAM 346.3“Bena midimu ya ekelezia wa muaba umue badi bakambidi ba ekelezia ewu, kabena balombola ba bukokeshi bua kuwangana ne bukole. ‘Muntu udi munene pakati kenu udi mukambidi wenu.’6 Bena midimu aba bafwile kuleja bena ekelezia bilejilu bia lutulu, bia kutabala, bia kusambila, bia buimpe ne bia kupa ne muoyo mujima, ne bafwile kuleja dinanga dia bungi kudi bantu badibu benzela mudimu, bu mudi dinanga edi dimueneka mu nsombelu ne mu malongesha a Mukelenge wetu.”

GSAM 346Bumanyishi bua Kumpala pa Bulongolodi

GSAM 346.4Mu Supplement to Experience and Views, wakapatudibua mu 1854, milangilu ya pa buayi ikapeshibua pa tshimue tshintu tshia bulongolodi bua lumu lua bulenga. Pa dibeji 15 tusoma bintu bidi bikoka ne:

GSAM 346.5“Ekelezia ufwile kunyemena ku Dîyi dia Nzambi, ne kushindama pa bulongolodi bua lumu lua bulenga, buakadi bulekele ne kulekibua. Etshi tshikengela bingi bua kuleta ekelezia mu bumue bua ditabuja.”

GSAM 347Bulongolodi Bukengela Pene ne Ndekelu

GSAM 347.1Mu bumanyishi buakapeshibua mu Dec. 23, 1860, tusoma ne:

GSAM 347.1“Bua tuena pene ne ndekelu wa tshikondo, Satana udi usuluka ne bukole bunene, bualu udi mumanye ne tshikondo tshiende tshidi tshikese. Nangananga, neenzeje bukole buende pa bantu bakashala. Udi ulwa nabo ne ukeba kubatandula ne kubamuangalaja, bua balue bapungile ne bakushibue panshi. Bantu ba Nzambi bafwile kuenda ne lungenyi, ne kusangisha mudimu wabo. Bafwile kuba ne milangilu umue, ne lungenyi lumue; pashishe mudimu wabo kawuyi panduka, kadi udi ubika bukole pa kutungununa mudimu wa bulelela bua mpindiewu. Bulongolodi bufwile kusungidibua, ne bumue bufwile kuba mu kusungila bulongolodi, bikalabi kabiyi nunku, Satana neangate kabingila ka kubenzela bibi.”7

GSAM 347Bulongolodi bua Banjelo Bua Kulondola

GSAM 347.2Mu Bumanyishi No. 14, wakapatudibua mu 1868, tusoma ne: “Patudi tutamba kuidikija bumue ne bulongolodi bua tshisumbu tshia banjelo, ke padi bena mudimu aba ba mu diulu batamba kupeta bipeta bimpe mu mudimu udibu benza bua buimpe buetu. Tuetu katuyi tumona dijinga dia kuenza mudimu mu bumue, ne tudi ne tshiendelelu tshia tshibuejakaji, katuyi ne dibela ne katuyi balongolodibue, banjelo badi balongololwibue bungi ne benda mu bulongolodi bua bulelela, kabena mua kutukuila ne bukole. Badi baya ne dinyingalala dia mutshima, bualu kabena bapewa bukokeshi bua kubenesha tshibuejakaji, tshiendelelu tshibi ne bulongolodi kabuyi.

GSAM 347Nzambi Udi Anu Nzambi wa Bulongolodi

GSAM 347.3“Nzambi wakapinduka ku kuba Nzambi wa bulongolodi? Tshiobo; udi mumue mu tshikondo etshi bu mudi mu tshikondo tshiakadi kumpala. Paulo udi wamba ne, ‘Nzambi kayena mubangi wa tshibuejakaji, kadi wa ditalala.’ Udi ukeba bulongame lelu bu muakadi ubukeba kumpala. Udi ulongolola bua tulonge milangilu ya bulongolodi ne kulongolola ku bulongolodi bulelela buakashiye mu matuku a Mose bua diambuluisha dia bana ba Isalele.”8

GSAM 348Disambila dia Klisto bua Bulongolodi

GSAM 348.1Mu bumanyishi buakandikibua mu 1882, tumona milangilu idi umue mu meyi aa,

GSAM 348.1“Bua bumue ne dinanga bikalua pakati pa balondi bende, eyi yakadi milangilu ya disambila dia ndekelu dia Mupikudi wetu bua babo kumpala kua kufa kuende pa mutshi mutshiamakane.... ‘Tshiena nsambila bua aba nkaya, kadi bua aba badi ne bua kunyitabuja ku diyi diabu pabu; bua bonso bikale umue; bu muudi wewe, Tata, munda mwanyi, ne meme munda muebe, bua bobu pabu bikale umue munda muetu; bua bantu ba pa buloba bitabuje ne wewe wakantuma.’”9

GSAM 348Njiwu ya Budikadidi bua Muntu Yeye Mwine

GSAM 348.2Mu 1885, bumanyishi obu buakapeshibua:

GSAM 348.2“Tudi ne bua kudimuka ne tshintu tshimue, ne tshintu etshi ke budikadidi bua muntu yeye mwine. Bu basole ba tshisumbu tshia nvita tshia Klisto, bafwile kuba ne mudimu umue mu bitupa bia mudimu bionso.”10

GSAM 348Satana Udi Ne Disanka bua Kuponda Bulongolodi

GSAM 348.3Mu bumanyishi bua pa buayi buakapatudibua mu 1895 tusoma ne,

GSAM 348.3“O, Satana wakadi mua kusanka bikole bikalaye mubuele pakati pa bantu aba ne munyange bulongolodi bua mudimu, mu tshikondo tshidi bulongolodi bua bulelela bukengela, ne budi ne bua kuikala bukole bunene bua kukanga matomboka a mashimi ne kupandula milangilu kayiyi ne luwilu lua Dîyi dia Nzambi. Tudi ne tshilombo tshia kusungila milongo mu bumue, bua kabuyi ne dipungila dia mikenji ne bulongolodi.”

GSAM 348Dianyisha dia Bakuidi

GSAM 348.4Tshintu tshia kumpala tshiakadi tshifwile kumonwa mu kulongolola bulongolodi pakati pa bantu betu, mu bumue ne bumanyishi buakambibua ne kumpala, tshiakadi mushindu wa kumanya bantu bakadi bamanyisha lumu. Ku 1850 too ne ku 1861, mushindu wakapokelelwa wakadi wa kupesha bakuidi bakadi bamanyisha lumu, bakadi bajadike tshipeedi tshiabu ne bamoneke ne bapokelelwe ku Mukelenge, ne badi mu bumue ne mudimu onso, mukanda wa kubanyisha kudi bantu ba Mukelenge mu miaba yonso bua kubangata mu buobumue, udi wamba anu ne badi banyishibue mu mudimu wa bakuidi ba lumu lua bulenga. Mikanda eyi yakadi ne matuku ne mikanda ya misinya ya bakuidi babidi bakadi balombola, bamanyibua ku bantu betu bua balombodi ba mudimu.

GSAM 349Mushindu wa Kupesha Bakuidi

GSAM 349.1Mu mpepo ya 1858-59, milangilu yakapeshibua ne Biblia ikadi ne bulongolodi bulelela bua kupesha bakuidi, ne ne bikalabu bantu betu balonge tshimue tshintu etshi bilondeshile Mikanda ya Nzambi, nebasangane bulongolodi obu. Nunku, kalasa ka Biblia kakadi mu Battle Creek, ne Mukulu J. N. Andrews wakadi mulombodi wa kalasa aka. Panyima pa kulongolola ne kusambila mu dibala dia Mikanda ya Nzambi, mukanda wakalongololwa ne kupatudibua mu Ditalulula ne Mumanyishi dia Feb. 3, 1859, wakadi umanyisha mushindu wakadi ne muoyo wa kupesha tshia dikumi. Meyi pa tshimue tshintu etshi akapeshibua ku tshisumbu tshinene tshia bantu betu, basanganyibue mu disangisha dia bonso mu Battle Creek, Mich., June 6, 1859, ne akapokelelwa ne dibota dia bantu bonso.

GSAM 349Bulongolodi Buakanyishibua Buanjishibua

GSAM 349.2Mu Bumanyishi No. 6, 1861, Mukelenge wakamba kupitshila kudi Mrs. White pa tshimue tshintu tshia bulongolodi buakapokelelwa ku Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete:

GSAM 349.2“Kanuibi Nzambi pa kumubenga tshia dikumi ne milambu yenu. Mmudimu wa kumpala wa tshijila wa kupesha Nzambi tshitupa tshiakanyine. Kanuitabi bua muntu nansha umue alua ne malu adiye ulomba, anukoke bua nuibe Nzambi. Bana benu kabena bafwile kwiba milambu yenu ku tshioshelu tshia Nzambi bua kukuila babo.

GSAM 349Bulongolodi bua Tshia Dikumi bua Kukolesha Ngikadilu

GSAM 349.3“Nakamona ne bulongolodi bua tshia dikumi ebu bukolesha ngikadilu, ne bumanyisa ngikadilu mulelela wa mutshima. Bikala bantu balejibue muanda eu mu diumvuija diawu dilelela, ne balekedibua bua kudisunguila nkayabu, nebamone meji ne bulongolodi mu bulongolodi bua tshia dikumi.”

GSAM 349.4Mu mushindu eu bulongolodi bua mali bwakajadikibua mu kati ka Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete, bua kusungila mudimu wa bena mudimu, ne mpindiewu budi bukenzela bantu betu mu buloba bujima.

GSAM 350.1Mu Ditalulula ne Mumanyishi dia 21 wa ngondo wa muanda mutekete, 1859, buya bua malongesha aambibue kumpala mu Bumanyishi, bakamba kumpala ne ditunga ne ditunga dikumbaje nsangilu wa mwaka ne mwaka, muwu bakononona mudimu nanku; ne nanku kuepuka tshivundu tshivua tshienzeka misangu ya bungi mu mushindu wa kuenza mudimu wa bena mudimu, ne kusungila bulongolodi ne njila mu mudimu wetu. Tshibinganyi etshi tshikale tshilonda kuenza bulongolodi bua misangilu ya ditunga.

GSAM 350Kusungila Bintu bia Ekelezia

GSAM 350.2Lumu palue ne bantu bavula, bintu byayidi bikolelela mu musangu wa bintu, ne malu aa akokesha bantu kuyiya ku kusungila mu mikenji bintu bia Ekelezia. Mu tshibandilu tshia Mukulu White, tshidi mu Ditalulula ne Mumanyishi dia 23 wa ngondo wa ibidi, 1860, tudi tubala ne:—

GSAM 350.3“Tudi ne ditekemena, nansha nanku, ne tshikondo etshi katshidi kule, tshikondo bantu aba nebikale mu ngikadilu udi ukengedibua bua kuikala ne bukokeshi bua kuteka bintu bia Ekelezia mu inshuransi, ne kusungila nzubu yawu ya kusangila mu mushindu wa buimpe, bua badi bafunda mukanda wa bupianyi, bikala basue, bapeshe tshitupa tshia bintu byabu ku mudimu wa kupatula mikanda. Tudi tubamba bena mudimu wetu ne bana betu balombola bua bateke meji abu ku muanda eu. Bikala muntu ubenga malu atudi tuambila kumpala, udi mua kutufundila njila idi etu bantu mua kulonda?”

GSAM 350Bulongolodi bua mu Mikenji Bujadikibue

GSAM 350.4Mu muvu wa été wa mwaka ewu, mudi mu Ditalulula ne Mumanyishi disangisha malu aa mu buanji ne mu busue. Ne mu nsangilu munene wa babinganyi ba bantu betu ba Michigan ne matunga makuabu, wakumbanibua mu Battle Creek kubangila ku 28 wa ngondo wa tshitema too ne ku 1 wa ngondo wa dikumi, bakononona malu aa mu bulelela, ne kusangisha mu buimpe ne mu busue malu aa a bulongolodi bua mu mikenji bua kusungila biro ne bintu bikuabu bia Ekelezia—nzubu ya kusangila, ne bikuabu. Meyi aa adi mu Ditalulula ne Mumanyishi, mukanda wa 16, bipande 21, 22, ne 23, bipatshibue mu ngondo wa dikumi 9, 16, ne 23, 1860.

GSAM 351.1Bua dibala dia malu mu nsangilu ewu, bakatula dîyi dia bumue bua kuenza mu mikenji tshisumbu tshia kupatula mikanda; ne bua kuenza tshisumbu etshi tshia mu mikenji mu tshikondo tshia paipi, nsangilu wakasungula tshisumbu tshia bantu batanu.

GSAM 351Dina dia Tshisumbu

GSAM 351.2Nsangilu ewu wakononona ne malu aa a dina didi bantu betu mua kuitabula. Muanda eu wakajula kabidi meji mashilangane; bantu bakuabu bakambila dina dimue, bakuabu dina dikuabu. Dina “Ekelezia wa Nzambi” didi ditangibue, bakatula tshilema ne dina edi kadiena dimanyisa tshintu nansha tshimue tshidi tshitapulula ditabuja dietu ne matabuja makuabu to; pashishe dina “Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete” didi kadi dimanyisa ditabuja dietu mu Dilua dia Kristo dia paipi, ne didi dimanyisa ne tudi tukulama Sabatu wa dituku dia muanda mutekete. Nsangilu wakadi mu bumue bua musue dina dia nshikidilu, bua padi balonga dîyi, muntu umue nkayende ke wakabenga, ne kunyima kua tshitupa tshikese wakalekela dibenga diende.

GSAM 351Dina Diyatabulua

GSAM 351.3Mu Bumanyishi bua 6, tudi tubala ne:

GSAM 351.3“Kakuyi dina didi mua kututuala didi dia buimpe, anu didi dipetangana ne bitudi tuitaba, ne dimanyisa ditabuja dietu, ne didi dituleja bu bantu ba pa buabu....

GSAM 351.4“Dina Muena Adventiste wa dituku dia muanda mutekete didi ditekela kumpala bintu bia bulelela bia ditabuja dietu, ne nedijadikila lungenyi lua muntu udi ukeba. Bu mukete udi ufuma mu nsapu wa mikete wa Mukalenge, nedilume bashipi ba mikenji ya Nzambi, ne nedituale ku dikudimuna dia mutshima kudi Nzambi ne ku ditabuja dia Mukalenge wetu Yesu Kristo.”

GSAM 351.4Bumanyishi ebu buakajikija muanda eu kashidi mu mitshima ya batabuji.

GSAM 351Mudimu wa Tshipedi tshia Bulelela

GSAM 351.5Kadi eu ki mmudimu wa pa buawu wa dimueneka dia bipedi bia Nyuma wa Nzambi anyi? Paulo wakamba ne bipedi ebi byakatekibua mu Ekelezia “bua kukumbaja bantu ba Nzambi, bua mudimu wa bena mudimu, bua kuenza mubidi wa Kristo ukole: kufika etu bonso mu bumue bua ditabuja,” ne bikuabu.11 Bidi bimpe bungi ne, pashishe batabuji bakeba butoke mu disambila ne mu kudipuekesha, Nyuma ukambe ne, “Eyi ye njila; mapangadika enu adi malelela;” pashishe “ukolesha” Ekelezia kumpala, bu mu malu aa, ne kubambila mushinga wa tshibazo etshi mu mudimu, ne amue a malu mimpe adi ne bua kulua ku mapangadika abu.

GSAM 352Bulongolodi bua Ekelezia

GSAM 352.1Mu dîyi didi Mukulu White wambila kumpala kua Nsangilu Munene mu Battle Creek, mu ngondo wa 4, 1861, ne dipatula mu Ditalulula ne Mumanyishi dia 11 wa ngondo wa 6, 1861, wakamba tshibinganyi tshia bulongolodi buvule bua bikelesia byetu. Bua dibikila, bena mudimu 9 bakumbaja kalasa ka Mikanda ya Nzambi bua kukeba butoke ku malu aa, ne Nsangilu wakabambila bua kupatula mu Ditalulula ne Mumanyishi mushinga wa kukeba kwawu. Pashishe pa kuambila bumanyishi bua mu Mikanda ya Nzambi bua bulongolodi bua Ekelezia ne balombodi ba Ekelezia, bakononona ne ditunga ne ditunga dikale ne babinganyi ba bungi bumue mu Nsangilu Munene, ne ne babinganyi ba bikelesia mu misangilu ya ditunga bakadi mua kwikala ba buimpe ne bumue. Mu bulelela, etshi tshiakadi tshibangilu tshia dîyi dia kuikala ne babinganyi basungulibue mu mikenji mu misangilu minene, mu tshikadilu tshimue tshia kubala tshiakadi mua kutabulibua.

GSAM 352Nsangilu wa Bikelesia mu Ditunga dia Michigan Wenzibua

GSAM 352.2Mu ngondo wa dikumi 6, 1861, Nsangilu wa Bikelesia mu Ditunga dia Michigan wenzibua bua kusungula mutuadidi, mubambiki wa mikanda, ne tshisumbu tshia balombodi basatu. Mu dîyi dia nsangilu, bakambila bikelesia bua biela mu bulongolodi, ne kutambula mikenji eyi bu tshipungidi tshia Ekelezia:—

GSAM 352.3“Etu, ne mêna etu mafunda panshi apa, tudi tudisangisha pamue bu Ekelezia, tudi tuangata dina dia Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete; tudipungila bua kulama mikenji ya Nzambi ne ditabuja dia Yesu Kristo.”

GSAM 353Mikanda ya Bena Mudimu

GSAM 353.1Mu nsangilu ewu, bakatula kumpala ne mikanda ya bumanyishi ipeshibue bena mudimu bonso ba Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete ba mu ditunga eli, badi ne dina dia buimpe; ne bena mudimu bakumbaja kutambula mikanda idi ne tshikanda tshia kutentekibua, ne mikanda ya bumanyishi isambibue ne mutuadidi ne mubambiki wa mikanda wa nsangilu, ne mikanda eyi ikadi ikuswa mwaka ne mwaka.

GSAM 353.2Bakatula diyi ne tshisumbu tshisungulibue bua kulongolola dîyi didi dimanyisa bantu betu njila wa kuenza bulongolodi bua bikelesia. Dîyi eli dipatshibua mu Ditalulula ne Mumanyishi dia 15 wa ngondo wa dikumi, 1861.

GSAM 353Mikanda ya Babinganyi

GSAM 353.3Mu ngondo wa 9, 1862, Nsangilu wa Bikelesia mu Ditunga dia Michigan wakumbaja tshikondo tshiawu tshia kumpala mu Monterey. Pano kumpala bakamba tshibinganyi tshia kutambula bikelesia mu misangilu bu bantu ba tshisumbu, bu bantu bakadi basungulibua mu bikelesia. Bua bikelesia 17 mu ditunga edi bikadi bimaze kuenza bulongolodi, bakabiela mu nsangilu bua dîyi; ne bantu bonso ba bikelesia ebi bakadi pano bakatambulibua bu babinganyi.

GSAM 353Difuta dia Bena Mudimu

GSAM 353.4Kadi mu nsangilu ewu bakatambula ne njila wa kufuta bena mudimu makuta amue mu lumingu lumue ne lumue bua mudimu wakenzibue. Bena mudimu, ku luseke lwawu, bakambibua kubambila tshikondo tshidi bakadi benza mudimu mu nsangilu, ne makuta a batambula ne a bafuta; ne nsangilu wakatambula mibiko eyi wakadi mua kuenza dibala dia buimpe.

GSAM 353Mikanda ya Babinganyi Yambibua Kumpala

GSAM 353.5Mu 20 wa ngondo wa 5, 1863, Nsangilu Munene wakenzeka mu Battle Creek, Mich. Tshikondo etshi tshiakadi tshia kumpala tshia tshisumbu etshi tshidi babinganyi batambula mikanda ya bumanyishi ku matunga awu. Kadi bungi bua babinganyi kabuakadi bulonda bungi bua bantu to; matunga akadi amanyibua pano akadi Michigan, Wisconsin, Iowa, Minnesota, New York, ne Ohio.

GSAM 354Mikenji ya Nsangilu Munene ne ya Misangilu ya Matunga

GSAM 354.1Mu 21 wa ngondo wa 5, bakatambula mikenji ya Nsangilu Munene, ne dituku adiadi bakambila misangilu ya matunga mikenji ya ditunga. Mikenji eyi yakatambulibua mu tshikondo tshia nsangilu wa Michigan. Mikenji eyi yakatekela tshikadilu tshia kubala bantu bua babinganyi mu misangilu ya matunga ne mu Nsangilu Munene. Mikenji ya ditunga yakambibua pano idi pabuipi ne ya misangilu ya bitupa, 72, idi mu buloba bujima.

GSAM 354.2Mu tshikondo tshia Nsangilu Munene, mu tshibangilu tshia 1864, bakambila kumpala nsangilu wa ditunga ne kusungula Tshisumbu tshia Kulongolola Mibalo, tshia bantu ba kabayi benza mudimu wa nsangilu mu mwaka, bua kuenza mudimu pamue ne tshisumbu tshia balombodi mu kukeba ne kulongolola mibalo ya bena mudimu. Nunku, ku pa ku pa, bu mushinga wakadi ulomba, bulongolodi bwakadi bushikama mu mudimu ne mu muanda wa Nzambi.

GSAM 354.3Mu mushindu eu tudi balula mu bufupi mapanda akadi atuala ku bulongolodi bua mudimu mu mikenji. Ebi byenzibua mu tshikondo tshidi tshisumbu etshi tshikadi tshikese bikole bua kutabela ne tshidi lelu.

GSAM 354.4Padi Nsangilu Munene wenzibua mu buimpe, mu 1863, bungi bua babinganyi bonso kabuakadi bunene bu budi lelu mwaka ne mwaka mu amue a misangilu ya bitupa mikese.

GSAM 354Mushinga wa Bulongolodi

GSAM 354.5Mushinga wa kuenza bulongolodi wakadi bua bintu bia tshisumbu bisungilibue mu mikenji ne bilongololibue mu mikenji; ne bua bena mudimu mu mudimu bakende mu bumue, kakuyi kusangashangana, bua bakadi benda ne mibelu, ne nanku kakuyi kusangashangana. Mikenji imwe eyi yakatambulibua mu bulongolodi wetu kufika mu 1864 yakabikidibua mu mudimu padi wakula ne wakanda ku matunga makuabu ne ku bisamba bikuabu.

GSAM 355Misangilu Minene Yenzibua

GSAM 355.1Bu lumu lwakadi lukuata, misangilu minene eyi yakenzibua, ne balombodi bayu bakasungulibua mu misangilu ya tshikondo ya Nsangilu Munene:—

GSAM 355.2Tshisumbu tshia Nsangilu Munene—tshisumbu tshia mu mikenji tshia bantu makumi abidi ne umue, tshia kulama mu dina diatshi bintu bia nzubu mishindu mishindu mu Amerika ne mu matunga makuabu.

GSAM 355.3Tshisumbu tshia Misiyo ya mu Matunga a Bende—tshia kulombola ne kukolesha mudimu wa misiyo kunja kua misangilu yenzibue.

GSAM 355.4Tshisumbu tshia Mikanda Mikese tshia Buloba Bujima—tshia kutandisha mikanda ya kubala ne kufundilangana mikanda, ne kukeba kubulula misiyo mipia.

GSAM 355.5Tshisumbu tshia Budikadidi bua Ntendelelu—mudimu watshia wa kusungila badi bakandamibua bua mutshima ne kuabanya mikanda ya mikenji ya budikadidi bua ntendelelu.

GSAM 355.6Tshisumbu tshia Kalasa ka Nsabatu tshia Buloba Bujima—mushinga watshi wakadi kujadika ne kukolesha mudimu wa Kalasa ka Nsabatu mu bifulu bionso.

GSAM 355.7Tshisumbu tshia Bena Mudimu ba Bukole bua Mubidi ne ba Bimpe—mudimu watshia wakadi wa kulongesha banganga ne bena kulama babedi, kulombola nzubu ya bukole bua mubidi, nzubu ya bana ba nshiya, bantu bakulu, ne bikuabu.

GSAM 355Tshifulu Tshia Mudimu Kufika mu 1868

GSAM 355.8Kufika mu 1868, tshifulu tshia mudimu wetu tshiakadi tshitupa tshia États-Unis tshidi lua ku est kua musulu wa Missouri ne lua ku nord kua mulongo wa latitude udi upetangana ne mukalu wa ku sud wa ditunga dia Missouri. Mu tshikondo etshi, Tshisumbu tshia Nsangilu Munene tshiakadi ne bantu basatu, ne mutungamidi wa nsangilu wakadi umue wa bantu abo. Misangilu ya bitupa muanda mukulu yonso yakadi panshi pa bulombodi bua Nsangilu Munene, ewu wakadi ne tshifulu tshiawu mu Battle Creek, Mich.

GSAM 356Bua Tshinyi Bulongolodi Bupia Buakakengedibua

GSAM 356.1Bu lumu lwakadi lukuata mu matunga makuabu, dijinga dia kuenza bulongolodi bupia bua tshifulu tshionso diakamueneka. Nunku, mapanda akatambibua mu 1897 mu njila ewu; kadi mudimu wa kuikala bupia wakumbanibua mu buimpe mu myaka inayi ya ndekelu, mu tshikondo etshi Nsangilu Munene wa Europa wenzibua, ne tshisumbu tshia balombodi tshia bantu 14; ne Nsangilu Munene wa kumpala, wakadi ne tshifulu tshiawu mu Washington, D.C., wakadi ne tshisumbu tshia balombodi tshia bantu makumi abidi ne muanda mukulu, bamanyisa mishindu yonso ya lumu, ne tshidi tshiangata muaba wa imue ya misangilu minene, idi mimane kujikijibua.

GSAM 356Bulongolodi Bwashikama mu 1 wa Ngondo wa Tshibangilu, 1903

GSAM 356.2Malu adi alonda, afuma mu Mukanda wa Mwaka wa Nsangilu Munene wa 1904, amanyisa mibalo idi ya mushinga kufika mu 1 wa ngondo wa tshibangilu, 1903:—

GSAM 356.3Mu tshikondo etshi mudimu wetu wenzibua wakadi ne misangilu minene ibidi, idi ne misangilu ya bumue dikumi ne inayi, misangilu ya bitupa 72, ne misiyo makumi anayi ne ibidi. Edi divulangana nunku: misangilu ya bitupa mu Amerika wa ku Nord, 49; kunja kua Amerika wa ku Nord, makumi abidi ne isatu. Misangilu ya bumue mu Amerika, muanda mukulu; mu matunga makuabu, isambombo. Misiyo mu Amerika, pamue ne Alaska, Hawaii, ne New Foundland, itanu; misiyo kunja kua Amerika, 37, idi mu njila ewu: dikumi ne ibidi mu Europa; inayi mu Afrika; isatu mu Asia; ibidi mu Amerika wa ku Sud; ibidi mu Afrika wa ku Sud; ne idi ishala mu Amerika wa kati, Mexico, Bisanga bia West Indies, ne Bisanga bia Pacific. Pamue ne misiyo eyi pali bena mudimu batentekibue ne batambulibue 67, ne bikelesia nkama umue ne makumi isatu ne umue.

GSAM 356Bumue mu Dishilangana

GSAM 356.4Bidi bintu bia kutukolesha kumona ne misangilu eyi mishindu mishindu mu matunga ne mu bisamba bikuabu yonso isangisha mu kuendeleza mushinga umue munene wa bulelela ne lupandu lua bantu. Katuena tueyemena anu bintu bia bulongolodi bia pa mutu, kadi tudi tueyemena Nzambi, Muenzi wa bulongolodi. Ne dibenesha diandi pa mudimu wa bumue ne wa diumvuangana wa bena mudimu bandi, tudi mua kumona buimpe ne disanka dia “bintu bionso kuenzibua mu buimpe ne mu bulongolodi.”

Notes

  1. Tito 1:5. ↩
  2. Lubila lua Munkatshi mua Butuku, Feb. 15, 1844. ↩
  3. Tito 1:5-9. ↩
  4. 1 Timoteo 3:1-15. ↩
  5. 1 Petelo 5:1-6. ↩
  6. Matayo 23:11. ↩
  7. Bumanyishi bua Ekelezia, Tshikanda 1, p. 210. ↩
  8. Mukanda umwewu, pp. 649, 653. ↩
  9. Bumanyishi bua Ekelezia, Tshikanda 5, pp. 236, 237. ↩
  10. Mukanda umwewu, p. 534 (meyi akatekibua ku mutshima). ↩
  11. Ba Efeso 4:12, 13. ↩

Note

Back