Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
18 / 31
18 / 31

Nshapita 15 — Butoke Buya Bungi ne Malu a Kukema Apite Bunene

John Norton Loughborough

GSAM 235.1“Nuvuluke matuku a kale, anu panuakapatshibua butoke, nuakakankamana mu mvita munene wa makenga; misangu mikuabu bakanuvuija bantu ba kutangila ku mesu kua bantu bonso, ku bipendu ne makenga; ne misangu mikuabu nuakalua balunda ba bantu bakenzedibua nanku.”1

GSAM 235.2Tshikondo tshia kumbukila ku Kanyinganyinga wa 1844 too ne pakapatuka butoke bua patoke bua malu a Tshitendelelu ne Lumu lua Muanjelo wa Pa Isatu tshiakadi tshikondo tshia diteta dia pa buawu. Bena Adventiste bakadi batungunuka ne kuamba ne: Mu Mudimu wa Dilua dia Pa Buadi wakapitakana tuakadi mu bulelela, bakadi bushuwa “bantu ba kutangila ku mesu” kudi bakadi bela meji ne Lumu luakadi luakupanga tshishiki; bua bualu ebu bakadi bapendibua bikole. Bakadi mua kukankamana mu malu aa ne disanka pavuakadi balamata kudi Mukelenge ku ditabuja, ne bavua ne Nyuma wende Muimpe munkatshi muabo.

GSAM 235Malu Abidi a Pa Buawu a Kuluisha

GSAM 235.3Satana wakadi ne njila ibidi ya pa buawu ya kuteta Bena Adventiste. Wa kumpala wakadi bua kuvuija bantu bakadi bashindame mu ditabuja dia ne tshikondo tshia tshiprofete tshiakadi tshimane, batabuje ne dilua dia pa buadi dia Kristo diakadi dilua dia mu nyuma, ne ne mu njila kampanda wakalua ku ndekelu kua Matuku binunu bibidi ne nkama isatu. Wa pa buadi wakadi bua kusaka bantu bakadi batatana bua malu avuabu bapitshilemu kale, bua kuashiya onso. Nunku, pavuakadi bulelela bua Tshitendelelu ne Lumu lua Muanjelo wa Pa Isatu bupatuka mu Mifundu Mikole kakese kakese, meyi a Nyuma wa Nzambi, ku Tshipedi tshia Tshiprofete, akajikija ne Mudimu wa Dilua dia Pa Buadi wakapitakana wakadi wa bulelela. Akawubikila ne “butoke bua kukenka” buakateka Nzambi ku mbangilu kua njila, bua kutemena njila yonso too ne ku tshimenga. Akalombola kabidi bimanyishilu bia mu Mifundu ne Dilua dia pa buadi dia Kristo nedikale dilua dia bushuwa dia yeye muine, nanku kadiyi mua kuikala bualu buakenzeka ku ndekelu kua “matuku.”

GSAM 236Bimanyinu bia Kukema

GSAM 236.1Bikalaku Mukelenge wakula ne bantu bende ku bikena kumona mu matuku aa a ndekelu, katuena mua kutekemena ne mu dimueneka edi muine nemuikale bimanyinu bitoka bia Nzambi anyi? Bimanyinu ebi bidi bimueneka mu bikena kumona bia mukaji E. G. White. Malu a bikena kumona ebi bine, bu muakaleja nshapita wa 13, adi anu malu a tshishima; kadi kudi malu a kukema a bungi adi akumbana ne bikena kumona biende bia kumpala, bienudi numona panudi nutungunuka ne kubala mukanda ewu. Tuakadi mua kutekemena malu mashilangane mu tshipedi tshia nunku, tshiakateka Nzambi bua kusaka bantu kutangila ne kuabalombola bua kuamba bu Mose ne: “Nempetuke ku luseke, ntangile tshintu etshi tshinene tshia kukema” anyi? Kuamba kua muana mukaji mupele, muena masama, mupungila, wakadi umueneka bu muntu udi pabuipi ne lufu, ne Mukelenge wakamupesha Tshikena kumona, kakukadi nkukumbane bua kuenza bualu ebu. Bimanyinu bia kukema biakadi bikumbana ne bikena kumona biakavuija bantu batele matshi ku bidi bimueneka; bakabikila muana mukaji ewu bua kuya mu miaba mishilangane ne kubambila malu akamutuma Mukelenge bua kumanyisha bakuabu.

GSAM 236Bimanyinu bia Pa Buawu mu Tshikena kumona tshia Pa Isatu

GSAM 236.2Nenambile apa malu kampanda bua Tshikena kumona tshiende tshia pa isatu, tshiakamupebua mu nzubu wa tatuende, tshiakambibua mu nshapita wa 13, dibeji dia 212. Malu aa akangambila tatuende ne mamuende wa mukaji White, muan'abo mukashi, mukaji Sarah Belden, ne bantu bakuabu.

GSAM 236.3Mu tshibambalu tshiakamupebua Tshikena kumona, muibidi wa Biblia munene bikole wa diku wakadi pa kabadi. Wakadi umue wa Biblia yakapatudibua ku Boston kudi Joseph Teale mu tshidimu tshia 1822. Mukanda ewu udi ne inshi 18 mu bule ne 11 mu bupamyi, inshi 4 mu bunene, ne bujitu buawu budi bupite mapondo 18 kakese. Pavuakadi mu Tshikena kumona, wakabika, wakangata Biblia ewu mujitu ne diboko diende dia bakaji, mukanda ubuluke, wakawulamula kule ne mubidi wende, diboko diende dienza ne mubidi tshinfuanyi tshia ditumba ditelame. Pashishe, mu tshikondo tshiakapita minuta 30, wakadi upetula mabeji ne tshianza tshiende tshia balume, uleja mivese mishilangane ya Mifundu Mikole ne uyamba, mesu ende atangile mulu ne ku luengu luakashilangana ne mukanda. Muan'abo mukashi Sarah (wakalua pashishe mukaji wa Stephen Belden), anyi misangu mikuabu muntu mukuabu wakadi apu, wakadi utangila mvese yonso yakadi munu wende uleja; wakamona patoke ne misangu yonso wakadi wamba meyi a mu Mifundu pakadi munu wende. Mamu Harmon wakamba ne muana wende mukaji Ellen, pavuakadi anu mu ngikadilu wende wa tshianana, “kakadi ne bukole bua kubusha Biblia mujitu ewu pa kabadi; kadi mu Tshikena kumona wakawulama ne bupepele, bu mudi bimueneka, bu mukanda mukese wa Dipungila Dipia-dipia wa kuteka mu kapatshi.”

GSAM 237.1Apa pakadi bushuwa tshishima! Muana mukaji mupungila, ne bujitu bua mapondo 70 nkayawu, wakalama Biblia mujitu mu tshikondo tshiakapita minuta 30, mu ngikadilu wakadi muntu wa balume mukole kayi mua kuwulama nansha mu minuta 2. Kabidi, wakapetula mabeji ku miaba mishilangane ya Mifundu Mikole, ne misangu yonso mvese yakadi uleja yakadi yoyi yakadi wamba, mesu ende atangile mulu ne ku luengu luakashilangana ne mukanda. Tshia ndekelu, diyi diakadi dipatuka kudi muntu wakadi ne mapunga kayi anyunguka, kayi usumina lupepele, kadi wamba bimpe mivese yakadi uleja. Bualu ebu kabuena mua kushimbudibua bu budi buenzeke ku bukole bua muntu, anyi bu tshintu tshiakapatuka ku disama. Bantu bakadimona bakadiangata patoke bu dimueneka dia Nyuma wa Yeye wakakula mu tshisaka tshiakadi tshitema ne kapia. Bimanyinu bia nunku bia mu Tshikena kumona tshia pa isatu tshia muana mukaji Harmon, mu miaba yakabimanya bantu, biakapatula bumanyishi buakajikija bantu ne mu bikena kumona muakadi bukole buakapita bua muntu.

GSAM 237Tshikena kumona tshia ku Topsham

GSAM 237.2Tshitupa tshipi panyima pa bualu ebu, tshisumbu tshia Bena Adventiste ba ku Topsham, pabuipi ne mila 30 ku luseke ludi pankatshi pa ku mutu ne ku ditundila dia diba dia Portland, Maine, tshiakumvua malu akadi Mukelenge wenzela muana mukaji Ellen G. Harmon, tshikamulomba bua kulua muaba eu. Wakatabuja dibikila edi, nunku wakaya ku Topsham musangu wa kumpala. Nsangilu ya Bena Adventiste mu tshikondo atshi yakadi yenzekela mu nzubu wa tata Curtiss. Mukaji Frances Lunt (kale muana mukaji Frances Howland), wa ku Oakland, Cal., wakampesha meyi adi alonda aa, mafunda dituku dia 19 dia ngondo wa 1 wa 1890:—

GSAM 238.1“Meme ne diku dia tatuanyi tuakaya mu nsangilu ya Muan'abo mukashi Harmon ku Topsham mu 1845; ne mu nsangilu eyi wakapeta Tshikena kumona. Wakadi musangu wa kumpala utuakumumona mu Tshikena kumona. Umue wa Biblia eyi ya kale [Biblia wa diku wa Teale, wakadi ne bujitu bua mapondo 18] wakadi wa Muanetu Curtiss. Muan'abo mukashi Harmon wakangata Biblia munene ewu pa kabadi pavuakadi mu Tshikena kumona; wakaleja mivese ya Mifundu Mikole pavuakadi upetula dibeji ku dibeji, mesu ende atangile mulu, kule ne mukanda. Mivese yakadi wamba yakadi meyi a dilongesha, a dikankamija, anyi a dibela. Bualu bukuabu bua pa buawu bua dimueneka edi mu tshikondo atshi buakadi ngikadilu wa mukanda. Wakawulama pa tshianza tshiende tshibuluke, mueleke ne ditumba dia degere 45; muntu mukuabu nansha umue kakadi mua kulama mukanda nansha umue mu ditumba dia nunku, kayi munyamukile ku bianza diakamue. Kadi Muan'abo mukashi Harmon wakalama Biblia ewu mu ditumba edi mu minuta ya bungi, ushindame bu muakadi mumanakane ne tshianza tshiende, yeye muine upita kudi muntu umue ku mukuabu mu tshibambalu.”

GSAM 238Bumanyishi bua Mukaji Truesdail

GSAM 238.2Meyi makuabu bua Tshikena kumona atshi tshimue adi afumina kudi mukaji M. C. Truesdail, wa ku Trenton, Mo., mafunda dituku dia 27 dia ngondo wa 1 wa 1891. Udi wamba ne:—

GSAM 238.3“Mu 1845 nakadi ne bidimu 15, ne nakadi apu pavuakalua Muan'abo mukashi Harmon ku Topsham musangu wa kumpala, pavuakapeta Tshikena kumona mu nzubu wa Muanetu Curtiss. Wakabushila Biblia munene wa diku, wakawulama mulu mu ngikadilu wakadi bantu bakuabu bonso kabayi mua kulama mukanda mu bianza, kayi munyamukile diakamue.

GSAM 238.4“Muan'abo mukashi Harmon wakadi mu Tshikena kumona mu tshikondo tshiakapita maba 2. Diakadi dimueneka dia bukole bua Nzambi dia kukema bikole dipite onso anakamona; ne nakamumona mu Tshikena kumona misangu mipite 12. Misangu eyi yakadi misangu ya dinemeka dinene ne ya muntu kudikeba mu muoyo, kadi musangu ewu wakapita yonso. E! Tuakazakama bikole pavuakadi Mukelenge Munene wa mu diulu utulongesha ku tshintu tshiende tshipungila; pavuakadi utubalila bitupa bia Mifundu biakadi bitusamba bikole ne bikumbana ne ngikadilu wetu wa diteta; bu Ebelu 2:2, 3; Yakobo 5:7, 8; Ebelu 10:35, 39; 1 Petelo 1:7; Luka 12:32-37, ne mikuabu ya bungi. Wakalama Biblia munene wa diku mulu bikole, ne nakadi ne bua kutelama pa nkuasa bua kubala pakadi uleja. Tshiena ngela meji ne Muan'abo mukashi Harmon wakadi mumpite mu bule ne inshi mipite 2.”

GSAM 239.1Bimanyinu bia nunku biakajikija bantu ba mitshima milulame ne bukole buakapita bua muntu buakadi bulombola tshintu etshi tshipuekele. Mabikila akalua ku bitupa bishilangane bia New England bua yeye kulua ne kupatula Bumanyishi buende.

GSAM 239Mudimu wa Bianza bu Bubi

GSAM 239.2Tshitupa tshipi panyima pa malu aa, muana mukaji Harmon wakalongeshibua mu Tshikena kumona bua kuya ku Paris, Maine, kuakadi bantu bakadi batabuja ne kuenza mudimu wa bianza kudi bubi. Mukulu Stephens, wa ku Woodstock, Maine, wakadi mulombodi mu tshilema etshi, ne wakadi ne bukole bua kusaka bakuabu bikole. Kale wakadi muyishi wa Methodist, ne bantu bakadi bamubala bu muena Kristo mupuekele ne muena lulamatu. Wakapeta ditekemena dia bantu ba bungi bua tshisumi tshiende bua bulelela ne bua nsombelu wende wakadi umueneka muimpe, biakasaka bakuabu kutabuja ne wakadi mulombodibue kudi Nzambi mu njila wa pa buawu. Mukelenge wakapesha muana mukaji Harmon meyi a kumubela. Wakamba ne wakadi wenza malu adi atantamena diyi dia Nzambi pavuakadi upidia mudimu, usaka bakuabu kutabuja bilema biende, ne upisha bonso bakadi kabayi babitabuja. Wakapidia bimanyishilu bionso biakamupesha Mukelenge bua kumujikija bua tshilema tshiende, ne wakapidia kuitabuja mibi yende. Wakalonda anu muakadi muoyo wende umuambila, wakaya ngendu ya kunanuka, wenda miaba mile, kuakadi anu bantu bamuvuila mibi; ne wakela meji ne mu malu aa onso wakadi ukenga bua Kristo. Wakashiya lungenyi luende ne dijingulula diende.

GSAM 239.3Bua Bumanyishi bua muana mukaji Harmon ne muakajikija bualu ebu, nenangate meyi mu mukanda unakamona kudi mukaji M. C. Truesdail, wakadi musombe mu tshikondo atshi ku Paris, Maine. Panyima pa kuamba malu kampanda adi akumbana ne adi mulu aa, udi wamba ne:—

GSAM 240.1“Bonso bakitabuja bilema biabo, anu mulombodi wabo Jesse Stephens ke wakapidia. Muan'abo mukashi Harmon wakamudimuija ne pikalaye kayi udipuekesha mu kuitabuja bilema biende, netshikondo tshiende tshia mudimu tshijike katataka. Bonso bakumvua bualu ebu bu diamba dia malu a kumpala ne mu njila kampanda yeye neadishipe.”

GSAM 240.2Malu akalonda mu bualu buende aa:—

GSAM 240.3“Panyima pa kamukoko kende kakese kumushiya, wakalua ne kanyinganyinga, ne tshitupa tshipi pashishe wakajimija lungenyi, upidia kudia tshintu tshionso tshiakadi tshilamba kudi bantu babi. Kakadi mumanye ne nakadi mupingane mufume ku Massachusetts panakamutualila biakudia biende bia munya. Wakonkonka, pavuakalulula tshianza tshiende tshiakadi anu mifuba mu kadidila kakese ka mu dididishi, ne: ‘Nzambi ke muakutume ne ebi, Muan'abo mukashi Marion anyi?’ Pakamonaye ne nakadi ntatana mu diandamuna dianyi, wakapidia kubiteta. Ngikadilu wende wa luse, yeye mukangibue mu tshibambalu tshikese mu nzubu wa muan'abo wa balume (wakadi kayi witabuja), wakamvuluija didimuija diakamutumina diulu ne dinanga dinene, diakapingaye ne butomboke bunene. Matuku 2 panyima pa disomba edi dia kanyinganyinga, bakamutuala kudi diku diende; wakajikija muoyo wende katataka ku kudishipa, mu kudienzela lukanu ne bilamba biende bia bulalu.”2

GSAM 240Diamba dia Malu a Kumpala Dikumbane

GSAM 240.4Mu tshikondo tshia munya wa 1845, ku dibikila dia Otis Nichols, muana mukaji Harmon wakaya ku Massachusetts, muan'abo mukashi Sarah mulonde nende. Bakasomba ne diku dia tata Nichols. Yeye ne mukajende bakadi baya ne tshikalu tshiabo bua kubatuala mu miaba mishilangane bua kuenza nsangilu, muakadi muana mukaji Harmon upatula Bumanyishi buende. Nunku wakapeta mushindu wa kuya ku Boston, Roxbury ne Carver. Mu musangu wabo wa pa buadi wa kuya ku Boston, Mass., bualu bua kusaka meji bikole buakenzeka.

GSAM 240.5Ku Boston ne mu miaba ya pabuipi kuakadi tshisumbu tshia bantu ba tshisumi tshia lubombo bakadi kabidi batabuja ne kuenza mudimu kudi bubi; Lumu luabo lunene luakadi ne: “Nuandise binudi nabi, nupeshe bapele.” Bakadi bamba ne bakadi mu tshidimu tshia dibuikila, ne buloba buakadi ne bua kutushila, ne bapele bakadi ne bua kulamibua kabayi benza mudimu. Sargent, Robbins ne bakuabu bakadi balombodi. Bakapisha bikena kumona ne bia diabolo, bualu bilema biabo bine biakalejibua. Bakadi ne bukitu kudi bonso bakadi kabayi bitabuja nanku nabo.

GSAM 241.1Pavuakadi muana mukaji Harmon ne muan'abo mukashi basomba mu nzubu wa tata Nichols, Sargent ne Robbins bakalua ku Boston bua kumulomba bualu, bakamba ne bakalua bua kumusombela ne kulala butuku bumue nende. Tata Nichols wakandamuna ne wakadi ne disanka bua dilua diabo, bualu bana bakaji Sarah ne Ellen Harmon bakadi mu nzubu, ne wakadi musue ne babamanye. Bakashintulula meji abo diakamue, ne kabakadi mua kujikijibua bua kubuela mu nzubu. Tata Nichols wakakonka ne Ellen wakadi mua kuamba Lumu luende ku Boston, ne ne bakadi mua kumumvua, pashishe kulumbuluisha anyi. Bakamba ne: “Eyowa, luayi ku Boston mu Sabatu udi ulonda [bakadi bamba Dituku dia kumudilu dia lumingu, bualu bakadi kabayi banji kutabuja Sabatu]; tudi basue kupeta mushindu wa kumumvua.”

GSAM 241.2Tata Nichols wakangambila bualu ebu mu nzubu wende ku Dorchester mu 1858. Wakamba ne wakadi mulongolole malu onso bua kuya ku Boston mu dinda dia Sabatu ne tshikalu tshiende, bua kutuala muana mukaji Harmon ku nsangilu wakadi mulongolodibue. Butuku abu, mu ditendelela dia diku, wakaya mu Tshikena kumona. Panyima pa kutshijikija, wakamba ne: “Muanetu Nichols, tshiena niya ku Boston makelela; Mukelenge undejela ne ndi ne bua kuya ku Randolph. Udi ne mudimu wa meme kuenza aku.” Tata Nichols wakadi unemeka mulayi wende bikole. Wakadi mulaye bua kumutuala ku Boston dituku diakulonda, ne wakakonka ne ditatamana ne: “Nenenze tshinyi ne diyi dianyi kudi Sargent ne Robbins?” Muana mukaji Harmon wakamba ne: “Kuikadi ne ditatamana bua bualu abu; Mukelenge mmuntume bua kuya ku njila mukuabu.” Tata Nichols wakamba ne: “Bimpe, tshiena ngumvua bualu ebu.” Muana mukaji Harmon wakamba ne: “Mukelenge undejela ne netubumvue patuakufika aku.” Tata Nichols wakamba ne: “Bimpe, kuena ne njila wa kufika aku anu tuye netukutuale, kadi tshiena mumanye mundi mua kumvuija bana betu ba ku Boston malu aa.”

GSAM 241.2Tata Nichols wakangambila kabidi ne: “Muan'abo mukashi Harmon wakamona lubombo luabo mu Tshikena kumona: ne ku Boston kakuakadi kua kuikala nsangilu mu Sabatu, ne Sargent, Robbins ne bakuabu bakadi batantamena bakadi ne bua kusangila ne tshisumbu tshinene ku Randolph (mila 13 kumbukila ku Boston) mu Sabatu; ne ne tuakadi ne bua kusambakana ne batantamena ku Randolph, mu nsangilu wabo wa Sabatu, ne aku wakadi ne bua kupebua Lumu bua bo. Lumu elu luakadi ne bua kujikija bantu ba mitshima milulame, bakadi kabayi ne meji mashindame a kubatantamena, bua kumanya ne bikena kumona biende biakadi bia Mukelenge anyi bia Satana.” Pavuabu kabayi baye ku Boston ne pashishe ku Randolph, bule bua mila 22, bakaya anu katshia ku Randolph, bakafika pabuipi ne tshikondo tshia nsangilu. Aku bakasangana bantu abu bine bakadi bitabuje kusambakana nabo ku Boston. Pashishe tata Nichols wakamba ne: “Mpindiewu ndi ngumvua.”

GSAM 242.1Dikeba edi dia Sargent ne Robbins bua kunyema Bumanyishi bua muana mukaji Harmon, ne mushindu wakamulombodibua bua kusambakana nabo, biakasaka bikole meji a bantu bakuabu bakadi apu. Bua nsangilu eu muine, nenangate meyi a muyuki wakapatula tata Nichols:—

GSAM 242Bimanyinu Bia Kukema

GSAM 242.2“Muan'abo mukashi Ellen wakakwatshibua mu Tshikena kumona ne bimanyinu bia kukema, ne wakalua kwamba mu Tshikena kumona ne diyi didi diunvuika bimpe, dia mumanyike ku bantu bonso bakadi pabuipi, kutshidi pabuipi ne dibuela dia diba. Sargent, Robbins ne French bakadi ne tshiji tshikole ne diyoyo, bua kumona Muan'abo mukashi Ellen kwamba mu Tshikena kumona, ne bakamba ne wakadi wa Diabolo; bakajikija bukole buabu bonso bua mubidi ne mushindu onso wa kukolesha bua kubutula mudimu wa Tshikena kumona. Bakadi basangisha mu kudiimba ne diyi dikole, kadi pa buadi pa buadi bakadi kwamba ne kabala mu Bibela ne diyi dikole, bua Ellen kamumanyiki, kutshidi bukole buabu buakumana, ne maboko abu akatshina bua kabakutudi kabala mu Bibela; kadi mu tshiakabu tshia nshikashiki ne diyi dikole edi, diyi dia Ellen didi diunvuika bimpe ne ditubula, paakadi kwamba mu Tshikena kumona, dikamanyika ku bantu bonso bakadi pabuipi. Ditantamena dia bantu aba diakatungunuka tshikondo tshionso tshiakadibo mua kwamba ne kudiimba, nansha bamwe mu balunda babo bakababela ne kubambila bua kuleka. Kadi Robbins wakamba ne, ‘Nudi bakotame kumpala kua mpingu: nudi nutendelela mwana wa ngombe wa ngolo.’”

GSAM 243.1“Tatu Thayer, mwena nzubu, kakadi ne dikokesha kashidi bua Tshikena kumona tshia Ellen tshiakadi tshia Diabolo, buakamba Robbins. Wakadi musua bua kumanya mu mushindu umue. Wakadi mumona ne bikena kumona bia bukole bua Satana bikanguka pa kubulula Bibela ne kuitekela pa muntu udi mu Tshikena kumona, ne wakabudila Sargent bua kumanya mu mushindu ewu, kadi Sargent wakalema. Panyima Tatu Thayer wakangata Bibela ya libota, munene ne mudilu, yakadi pa meza ne yakadi kayiyi itangilwa misangu mivule, wakayibulula ne kuitekela pa ntshima wa Ellen paakadi mu Tshikena kumona, paakadi mubandamena ku dibanda mu mukaba wa nzubu. Mbala muebe tu Bibela ikatekibua pa yeye, wakimana pa makasa ende, ne wakenda too ne munkatshi mua nzubu, ne Bibela ibuluke mu luboko lumue, wakayibandisha kulu too ne pakadi luboko luende mua kufika, ne mesu ende akalola kulu, wakamba mu diyi dia luseme ne, ‘Bumanyishi bufumine kudi Nzambi ku bukole bua Nyuma wende,’ nansha bintu bikuabu bia mushindu umue. Panyima, paakadi ubidisha Bibela mu luboko lumue, ne mesu ende akalola kulu, kakuena kulola pa Bibela, wakatshidi tshikondo tshile kubalula mabeji ne luboko lukuabu, ne kuteka munu wende pa mvese imue, ne kwamba maloba awo mu diyi dia luseme. Bantu bangi bakadi pabuipi bakalola ku mvese yakadi munu wende ulomba, bua kumona ne wakadi wamba maloba awo ne lulamatu, bua mesu ende pa tshikondo etshi akadi alola kulu. Mimwe ya mvese yakadi yamba malumbuluishi a bantu babi ne bapulushi; mvese mikuabu yakadi mibambila ne mibalongesha bua ngikadilu wetu wa mpindiewu.”

GSAM 243Tshikena Kumona Tshiende Tshile Kupita Bionso, tshia Kupita Ngonga Isambombo

GSAM 243.2“Mu ngikadilu ewu wakatshidi tshikondo tshionso tshia ntema kutshidi pabuipi ne dibuela dia diba, paakafuma mu Tshikena kumona. Paakimana Ellen mu Tshikena kumona ne Bibela munene ibuluke mu luboko lwende, ne wakenda mu nzubu, ne kwamba mvese ya Mambo a Nzambi, Sargent, Robbins ne French bakapuwa. Tshikondo tshiakashala, bakadi ne tshiyole, ne bangi bakadi ne tshiyole; kadi bakafunga mesu abu, ne bakafila bukole bua kulenga kabayi bamba tshintu tshia mu mutshima wabu.”3

GSAM 244Makwela a Harmon

GSAM 244.1Pa dituku dia 30 mu ngonda wa 8, 1846, Mamu E. G. Harmon ne Mukulu James White bakakwatshibua mu makwela, ne bonso babidi bakamanyisha mudimu wa kukolesha Lumu. Mu mvula wa 1847, midimu yabo yaingila mingimingi mu Maine ne Massachusetts.

GSAM 244.2Sabatu wa kumpala mu ngonda wa 4, Mamu White wakapewa Tshikena kumona tshia kukema mu nzubu wa Stockbridge Howland, mu Topsham, paakadi misangilu mizuwa yonso ikadi ibuela. Tshikena kumona etshi ke tshidi tshiambibua mu Mikanda ya Kumpala, padi wakamona Tshitendelelu ne bintu biatshidi, tshikondo tshia makenga, bantu basantu bakadi banyema bafuma mu bimenga, bantu babi babanyunguluka, kulupuka kwabu ku diyi dia Nzambi, tshikondo tshia Jubile, Dilua dia Mukelenge mu ditende dia mifu, ne bikuabu. Bidi mua kuikala bimpe bua kumona mishindu mikuabu ya bienzedi biende paakadi mu Tshikena kumona etshi.

GSAM 244Bibela Mingi Yakakuatshibua Mudimu Mu Tshikena Kumona

GSAM 244.3Mamu Frances Lunt (muana mukashi wa S. Howland), pa dituku dia 19 mu ngonda wa 1, 1890, wakangambila ne:

GSAM 244.3“Ku luseke lua nzubu wa misangilu, kwakadi meza paakadi mikanda ya mishindu yonso, pa kati pabu kwakadi Bibela mingi ya bunene bua pa tshibidilu. Paakadi mu Tshikena kumona, Mamu White wakimana pa makasa, wakaya ku meza, wakangata Bibela umue kayi kukwata mukanda mukuabu, ne wakayibulula ne kuyibandisha pa mutwe wende ne luboko lwa bumoso; ne munu wa luboko lwa bulume wakadi ulomba ku mvese wa Mambo a Nzambi paakadi wamba maloba aa, paakadi yemena kumpala kua muntu udi maloba aa amulengela, ne panyima wakatekela muntu ewu mukanda ibuluke pa ntshima. Panyima pa kubwela ku meza, wakangata Bibela mukuabu, ne mu mushindu umue wakamba mvese mukuabu wa Mambo a Nzambi ne kutekela Bibela ibuluke pa ntshima wa muntu udi wakadi wamba naye. Bualu ebu buakenzeka kudi bantu bu basambombo; panyima, mu mushindu mulenga, wakikala pa kiti, paakadi mesu ende tshikondo tshionso alola kulu ne kule ne mukanda.”

GSAM 245.1Bua bintu ebi Mamu Truesdail udi wamba ne:

GSAM 245.1“Ndi nakadi pabuipi [ngonda wa 4, 1847] paakaya Muan'abo mukashi White ku meza ne wakangata Bibela umue panyima pa mukuabu pa kati ka mikanda yakadi pa meza, ne wakatekela Bibela pa ntshima wa muntu wakadi Muan'abo mukashi White ne mvese wa Mambo a Nzambi bua kumwambila. Ebi byakenzibua paakadi mesu ende abandile kulu mu diulu. Pa tshikondo etshi wakabidisha Bibela pa mutwe wende paakadi wamba nanyi; panyima wakayitekela pa ntshima wanyi. Mvese wa Mambo a Nzambi wakampebua wakadi 2 Kolinto 6:17.”4

GSAM 245.2Mu mukanda wa Mamu Frances Lunt, udi ufila mena a bantu basatu bakadi pabuipi pa tshikondo etshi, ne pa badi Bibela yatshitekibua pa ntshima paakadi Mamu White wamba nabo bua mvese wa muntu ne muntu; ne pa kati ka mena aa kwakadi ne dia Mamu Truesdail.

GSAM 245Mudimu wa Kumpala Wakadi Kudi Bena Dilua

GSAM 245.3Mudimu wa Harmon, udi ubongolwa ne Tshipedi tshia Tshiprofete, kufuma mu ngonda wa 1, 1845, kutshidi kumpala kua ntema wa 1846, tshikondo tshia pabuipi ne ngonda ikumi ne muanda mukulu, wakadi kudi “bena ditabuja” mu Dilua dia Kristo dia pabuipi, badi bakadi basangisha naye kumpala. Panyima pa kumana kua Matuku binunu bibidi ne nkama isatu (ngonda wa 10, dituku dia 22, 1844), kutshidi tshikondo tshia kumanya tshilelela tshia Kanyinganyinga wabo ne ngikadilu wa tshintu tshiakenzeke pa tshikondo etshi, kwakadi njiwu wa bena ditabuja kukuma mu mifuanyi ya tshilelela kayiyi ya lulamatu, nansha kuleka tshiendelela bimpe biakadi bakumbana nabyo kumpala. Lumu luende lwakadi kudi bantu aba ne, “Mudimu wa kumpala wakadi wa Nzambi. Kuatayi ditabuja dienu bikole. Mukelenge utshidi ne mudimu bua bantu bende. Keba Bibela. Keba diyi, ne udi umona butoke.”

GSAM 245.4Malongesha aa adi mu luseke lumue ne mulongolodi wa Mukelenge. Musua wende wakadi tshikondo tshionso ne malumu ende a pa buawu kudi bantu bende akafumishibua mu diyi diende pa tshikondo tshiawu; panyima Tshipedi tshia Tshiprofete tshidi tshilua mu “buadi,” bua kushindika ne kukolesha bena ditabuja.

GSAM 246.1Tshimanyinu tshia kukema tshia bualu ebu tshidi mu tshienzedi tshia Cornelius, buakadi bumanyishibua mu Bienzedi bia Bapostolo. Muanjelo wa Nzambi wakamumonangane ne wakamupesha Tshikena kumona mu nzubu wende. Muanjelo ewu wakamanyanga bimpe bya Nsangu wa Bimpe, ne wakadi mua kubilongesha Cornelius, kadi wakatumibua bua kukwasha muntu wakadi muana wa bululuke pa kupesha Cornelius Tshikena kumona. Wakamujadikila ne masambila ende ne dilambula diende biakitabujibua kudi Mukelenge. Kakamuyishila Nsangu wa Bimpe, kadi wakamubambila bua kwingisha Petelo, wakadi udi mu nzubu wa Simona, mukuonyi wa biseba, mu Yopa. Petelo wakafika, ne kufuma mu Mambo a Nzambi wakambila Cornelius Nsangu wa Bimpe wa Kristo.

GSAM 246Muaba wa Tshipedi tshia Tshiprofete

GSAM 246.2Pa bualu ebu, bidi bimpe kumanya mulongolodi wa dikola dia bipedi, buakadi Mukelenge abubika mu diyi diende. Paulo udi usungula bualu ebu mu mukanda wende kudi bena Kolinto, padi wamba ne, “Nzambi wakateka bamue mu Ekelezia, ba kumpala bapostolo, ba buadi baprofete.”5

GSAM 246.3Pa kulola maloba a mupostolo bua bumue bua bipedi ebi mu mudimu wa Nsangu wa Bimpe, tudi tumona mbala muebe bua mulongolodi ewu udi ukangata. Pa kufuananisha bipedi ebi, Paulo udi wamba ne: “Nunku ndimi idi tshimanyinu, ki mbua badi batabuja, kadi bua badi kabatabuji; kanshi kuprofeta kakuenzeli badi kabatabuji, kadi kudi badi batabuja.”6 Mulongolodi wa Mukelenge udi ne malumu ende a pa buawu kudi bantu a mu nseke akafumishibua mu diyi diende; ne bua bualu ebu udi ukwasha bantu bua keba Mambo a Nzambi, ne kufuma balua bapostolo, bakadi bakumbana ne malumu a Mukelenge, ne kubambila bantu malumu aa mu Bibela, yakadi minanukile mateta a nkama ne nkama ya bidimu. Pa kubikula bena ditabuja, Tshipedi tshia Tshiprofete tshidi tshilua mu “buadi,” ne tshienza mudimu watshio “mu kulengesha bantu basantu, mu mudimu wa kukuatshisha bakuabo, mu kuibaka mubidi wa Kristo.”7

Notes

  1. Ebelu 10:32, 33. ↩
  2. Mu mukanda wa mukaji M. C. Truesdail, dituku dia 27 dia ngondo wa 1 wa 1891. ↩
  3. Bipedi bia Nyuma, Mukanda wa 2, p. 79 ↩
  4. Mukanda wa Mamu M. C. Truesdail, ngonda wa 1, 27, 1891. ↩
  5. 1 Kolinto 12:28. ↩
  6. 1 Kolinto 14:22. ↩
  7. Efeso 4:12. ↩

Note

Back