Nshapita 27 — Bumanyishi Bukuabu Bujadikibue
GSAM 442.1“YEHOSHAFATA wakimana, wakamba ne: Ntelejayi, nuenu bena Yuda ne nuenu badi basombele mu Yelushalema; itabujayi Mukalenge Nzambi wenu, nunku nenukoleshibue; itabujayi baprofete bende, nunku nenupete diakalenga.”1
GSAM 442.2Kale, ku butuangaji bua Tshipedi tshia Tshiprofete, bakapeta bumanyishi ne: kumpala kua ndekelu, mabeji mapatula a bulelela ebu neamuangalake “bu mabula adi akuluka ku mitshi mu tshikondo tshia kupueka kua mabula.” Bantu ba bungi bavua badiebeja mu meji abu ne: Bualu ebu nebuenjeke munyi, bikala bantu badi bitabuja bulelela kabayi balongolola anyi basangisha bua kuenza mudimu? Mu bulombodi bua Nzambi, malu manene atu afumina misuladilu mikese menemene; ke muvuabi kabidi ku dilongolola dia mushindu wa kuenza mudimu wakatuadija munkatshi muetu.
GSAM 442Nsangilu wa Mikanda Mikese ne Batangadiki
GSAM 442.3Pabuipi ne tshidimu tshia 1870, lungenyi lua kuenza Nsangilu wa Mikanda Mikese ne Batangadiki luakafuma kumpala ku mudimu wa ban'abo bakashi bakese bavua badifile kudi Nzambi mu South Lancaster, Mass. Ban'abo bakashi aba bakateta bua tshikondo kampanda kutumina bantu ba mushindu ne mushindu bavua kabayi ba mu ditabuja dietu mikanda ne mikanda mikese ya ekelezia wetu ku poshta, pashishe babafundila mikanda. Bua mudimu eu, bantu kampanda bakitabuja bulelela. Bualu ebu buakafikisha Mukulu S. N. Haskell ku kudiebeja ne: “Bua tshinyi bantu betu bonso kabena mua kudifila bua kuenza tshivua ban'abo bakashi bakese benze?” Nangananga mu tshidimu tshia 1871, bakavua bayukila bualu ebu misangu ya bungi mu mabeji a Ditalulula ne Mumanyishi. Mu nsangilu wa pa buatshi wa Nsangilu Munene wakasadila dia 29 ngondo wa 12 wa 1871, Mukulu Haskell uvua pabuipi, wakaleja mushindu uvua mudimu eu mua kuambuluisha menemene; bakangata dipangadika dia kusengelela dienza dia nsangilu ya mikanda mikese. Bakasungula Bakulu S. N. Haskell, W. H. Littlejohn, J. N. Andrews, J. H. Waggoner, ne I. D. Van Horn bu tshisumbu tshia kulongolola bimpe njila ya kuenza nsangilu ya nunku.
GSAM 443.1Mudimu eu wakatuadija tshikondo tshipiatshipia mu dienza dia mudimu wa Lumu. Too ne tshikondo atshi, dilongesha dia bulelela divua dienzeka pabuipi anu ku mudimu wa muyishi uvua wamba ku mukana. Bua bidimu bia bungi, Mukulu Haskell wakadifila bikole ku dilonga ne dituadija dia njila ya kuenza bua Nsangilu wa Mikanda Mikese ne Batangadiki apete diakalenga. Bua kumuenzelela buakane, tudi ne bua kuamba ne: uvua menemene muntu wa kumpala mu mudimu wa mushindu eu. Ki mu nsangilu ya mikanda mikese ne batangadiki ya mu matunga nkayayi to; ke yeye kabidi wakaleja, mu 1878, kudi Nsangilu Munene uvua musangile mu Battle Creek, lungenyi lua kuenza Nsangilu wa Mikanda Mikese wa bantu bonso, uvua pashishe mubikidibue ne: wa Matunga Onso. Muaba wa mudimu wende udi miaba idi pambelu pa nsangilu yetu ya Bikelesia mu Ditunga, ki mu Amerika nkayamu to, kadi kabidi mu matunga makuabu.
GSAM 443Bafundi ba Mikanda ba Bukole—Maria Huntley
GSAM 443.2Mukalenge, mu bulombodi buende, wakabisha bafundi ba mikanda ba bukole, bavua bambuluisha Mukulu Haskell bikole mu mudimu eu. Muan'abo mukashi Maria Huntley uvua umue wa ku bantu bavua benza mudimu kabayi batekete, nansha pashishe uvua ukenga bikole mu mubidi; wakafua ku muaba wa mudimu wende, pabuipi ne bidimu 14 bishale. Bua mudimu wende, bakapeta kumpala miaba ya bungi ya kuenza mudimu mu matunga makuabu idiku lelu. Bafundi ba mikanda bakuabu bakabuelangana mu mudimu eu, ne pavua muaba wa mudimu uya ukola, bakapeta dijinga dia bafundi ba mikanda mu miakulu mishilangane.
GSAM 444Tshivua Mudimu Eu Muenze mu Bikelesia bia mu Miaba
GSAM 444.1Kadi tshimuma tshinene tshia dituadija dia mudimu wa nsangilu wa mikanda mikese munkatshi muetu tshivua mushindu uvua mudimu eu ubishe ne ukoleshe lungenyi lua kutangadika mu Bulongolodi bua Ekelezia mu miaba yonso. Wakapesha muntu yonso mushindu wa kuenza tshintu ku difundilangana mikanda ne ku diabanya dia mikanda ya kubala, ne wa kupeta disanka dia kudifila yeye muine mu mudimu wa lupandu lua bantu.
GSAM 444Bumanyishi bua Mudimu wa Mikanda Mikese
GSAM 444.2Bua kuleja mushindu wa dilongesha divua dipatshibue ku butuangaji bua Nyuma wa Tshiprofete bua mudimu wa mikanda mikese ne wa kutangadika, tudi tuangata meyi aa mu Bumanyishi bua Ekelezia nimelo 29 ne 30:—
GSAM 444.3“Bikala mudimu umue udi ne mushinga kupita mukuabu, mmudimu wa kufikisha mikanda yetu kudi bantu bonso, bua kubalombola ku dikonkonona dia Mifundu. Mudimu wa kutangadika—kufikisha mikanda yetu mu meku, kuyukila ne bantu, ne kusambila nabu ne bua bualu buabu—mmudimu muimpe, udi mua kulongesha balume ne bakashi bua kuenza mudimu wa balami ba mikoko.
GSAM 444.4“Ki muntu yonso udi mukumbane bua mudimu eu to. Bantu badi ne bipedi ne bukole buimpe menemene, badi mua kuangata mudimu ne dijingulula ne bulongolodi, ne kuwutungunija ne dikima didi kayi diteketa, ke badi ne bua kusungudibua. Kudi ne bua kuikala lungenyi lua mudimu lulongolola bimpe menemene; ne badi ne bua kululonda ne lulamatu. Bikelesia bia mu miaba yonso bidi ne bua kudifila bikole ku mudimu wa mikanda mikese ne wa kutangadika.”
GSAM 444.5“Mudimu wa mikanda mikese ne wa kutangadika mmudimu muimpe. Mmudimu wa Nzambi. Kabena ne bua kuwupuekesha mu mushindu nansha umue to; kadi kudi njiwu misangu yonso ya kuwupambuisha ku tshipatshila tshiawu tshilelela. Kudi dijinga dia Batambwishi ba Mikanda bua kuenza mudimu mu muaba wa kutangadika. Bantu badi ne bikadilu bibi kabena bakumbane bua mudimu eu to. Balume ne bakashi badi bamanye mua kuenza ne bantu, badi bakula bimpe, badi bamona malu a kumpala ne meji matoke, ne badi bumvua mushinga wa mioyo ya bantu, ke badi mua kupeta diakalenga.”
GSAM 445.1Mu bidimu 12, bikelesia bietu ne Batambwishi ba Mikanda bakatambwisha mikanda minene, mikanda mikese ne mabeji a dilongesha bia mushinga upite $8,000,000. Bualu ebu budi bujadika bikole mushinga wa mudimu wa Nsangilu wa Mikanda Mikese ne Batangadiki.
GSAM 445Tshiprofete Tshiluishangana ne Meji a Buloba
GSAM 445.2Kuvua dîyi dia tshiprofete divua dipatshibue bua mudimu wa mu Europe, didi dikumbana ne bululame bunene nunku ne: bidi bikumbana kulidimuka apa. Benza mudimu ne bantu bavua bamba ne: kabavua mua kuenza mudimu muaba au, nangananga mu Skandinavia, bu muvua benza mu Amerika to. Bavua bakeme pakamba Mrs. White ne: bavua mua kuenza mudimu ne diakalenga, ne kabidi bavua mua kuwusangisha bintu mu mushindu umue wa mu Amerika; ne Mukalenge uvua mumuleje ne: bobu batuadija kufila Tshia Dikumi, nansha ku makuta makese avuabu bapeta, Nzambi uvua mua kubapesha diakalenga dia bungi dipita dindila diabu. Wakabambila kabidi ne: Batambwishi ba Mikanda bavua mua kusumbisha mikanda mu Skandinavia ku difundisha mêna a bantu bavua bajinga kuyisumba, ne bavua mua kupeta diakalenga. Balombodi ba Nzubu ya Kupatula Mikanda ya mu matunga au bakamba ne: “Bualu ebu kabuena mua kuenzeka to;” “kabakadi basumbishe mikanda mu mushindu eu to.” Tshivua tshilonde tshiake tshakaleja ne: tshivua muanjelo wa Mukalenge muleje kudiye bua bualu ebu tshivua tshipite kule meji a bantu ba buloba bavua basumbisha ne bapatula mikanda. Mudimu wa Batambwishi ba Mikanda wakapeta diakalenga muaba au kutuadijila anu ku ntuadijilu wawu. Bamue ba ku bantu bavua batuadije kufila tshitupa tshia dikumi tshia makuta makese avuabu bapeta bua mudimu wa Nzambi bakalua Batambwishi ba Mikanda; kabena anu badidisha bobu bine to, kadi badi bapeta makuta a bungi kupita kale, ne bua bualu ebu badi mua kufila Tshia Dikumi tshinene bikole.
GSAM 445.3Mu tshidimu tshia 1895, Batambwishi ba Mikanda bakasumbisha mikanda ya mushinga upite $40,000, ivua mipatula mu Nzubu wa Kupatula Mikanda wetu wa mu Christiana, Norveje. Dimukayi ne: ebu mbuprofete bukuabu bukumbane, nansha bantu bavua bamba ku miaba yonso, mu ekelezia ne pambelu pawu, ne: bualu ebu kabuvua mua kuenzeka to.
GSAM 445.4Bua mudimu wa nsangilu ya mikanda mikese ivua mituadije mu 1871 ne pashishe, tudi mua kuamba ne ditabuja ne: bantu bavua bafikishibue ku bulelela ku mudimu wa bena mudimu aba badi pabuipi bungi bumue ne bavua bafikishibueku ku mudimu wa balami ba bikelesia bobu bine. Ku njila eu, badi bamanyisha Lumu kudi bisamba bionso ne miakulu yonso ya pa buloba.
GSAM 446Bintu bia Kudilengeja ne Mudimu wa Mikanda Mikese
GSAM 446.1Nsangilu wa Mikanda Mikese ne Batangadiki wa mu California wakamanyisha bualu bua dikema mu ngondo wa 4 wa 1873. Bintu bia kudilengeja bivua bantu bakitabuja bulelela mu ditunga adi bapeshe nsangilu too ne tshikondo atshi bivua bienguludibue, bitetshibue bua kumanya bulengele buabi, ne bisumbishibue ku mushinga wabi mulelela wa or ne arjan, ku makuta $200. Makuta aa onso avua matula mu disumba dia mabeji a dilongesha, mikanda mikese ne mikanda ivua ipatuka mu bikondo, ivua imane kuabanyibua. Nsangilu uvua mumanye ne bujadiki ne: bantu 20 bavua bafikile ku ditabuja dia bulelela ku mikanda ivua misumba ne makuta a bintu bia kudilengeja abi. Munkatshi mua bavua bamanye bulelela ku dibala, kuvua John I. Tay, wa mu Oakland, California.
GSAM 446San Francisco, Muaba wa Kutangadika
GSAM 446.2Mu 1875, bakapesha ekelezia wa mu San Francisco bumanyishi bua mushinga. Tudi tutumbula bumanyishi ebu mpindieu bualu budi bukumbana mu mushindu wa dikema. Kutuadijila ku ntuadijilu, ekelezia eu uvua ne bua kufuta makuta bua kuenza nsangilu ya ditendelela mu nzubu ya bantu bakuabu. Makuta avua a bungi, ne kabivua bipepele to, bualu kabavua mua kuenza nsangilu milondangane mu nzubu ayi, bualu misangu ya bungi bavua bayikengela bua malu makuabu.
GSAM 446.3Mu dilolo dia matuku a 14 ne 20 ngondo wa 4 wa 1875, bakabikila bantu bavua balombola ekelezia wa mu San Francisco bua kusangila mu nzubu wa mukaji wa J. L. James, mu njila wa Ditanu, pabuipi ne njila wa Market. Muaba au Mrs. White wakatuambila tshivua tshimulejibue mu Tshikena kumona bua ngikadilu au. Tshivua ne: San Francisco uvua mua kushala tshiendelele muaba wa kutangadika, wa kuenzela mudimu; ne bantu bavua mua kutungunuka ne kuitabuja bulelela, bobu balombola bualu ebu ne meji. Bobu bibaka nzubu wa kutendelela, muvuabu mua kubikila bantu ne kuenzela mudimu, bantu bakuabu bavua mua kubuelangana nabu. Bantu aba kabidi bavua mua kuambuluisha kufuta makuta ne kumbusha dibanza divuabu ne bua kuangata bua kulongolola nzubu wa nsangilu.
GSAM 447.1Mrs. White wakatungunuka ne kuamba ne: uvua mumone ne: pavuaye mua kusengelela ekelezia wa mu San Francisco bua kumanya mushinga wa kuibaka nzubu wa kutendelela, bualu ebu buvua mua kumuenekela ekelezia mupele au bu kutambuka mu midima. Kadi bavua bamuambile bua kubambila ne: bobu batuadija kuenda, bavua mua kumona bulombodi bua Nzambi bubabuluila njila kumpala kuabu, ditambuka ku ditambuka; ne bavua mua kupeta balunda mu njila mujima, too ne dibanza dionso dimane kufutshibua.
GSAM 447.2Bu umue wa ku bantu bakese bavua mu nsangilu ivua imane kutumbudibua eyi, ndi mua kuamba ne: lungenyi lua tshisumbu atshi, tshivua pabuipi tshionso tshia bapele ba pa buloba, lua kudifila bua kuibaka nzubu wa nsangilu wa makasa 35 x 80, mu tshimenga tshivua mushinga mukese wa muaba wa kuibakila umueneka bu makuta $6,000 anyi a bungi, luvua menemene bu “kutambuka mu midima.” Bakatuadija kuenza bualu ebu anu bua ditabuja dijima divuabu nadi ne: bumanyishi buvua Mrs. White mubafikishile buvua bufume kudi Mukalenge, ne buvua mua kukumbana menemene.
GSAM 447.3Bualu mvua musangishibue mu mudimu eu misangu kampanda kutuadijila ku ntuadijilu wawu too ne mpindieu, ndi musue kuamba apa ne: bumanyishi ebu bukadi bukumbane mu malu onso. Patuakatuadija kukeba miaba ya kuibakila, tuakapeta muaba wa mushinga wa $6,000 ku $4,000. Muan'abo mukashi umue wakamba ne: uvua mua kufila $1,000 bobu basumba muaba wende. Lubilu wakapesha muntu wa kusumbisha nzubu ne miaba mudimu wa kusumbisha muaba wende; muntu au wakamuambila ne: mushinga uvua mutue mukese bikole. Kumpala kua ndumingu ibidi kumana, bakasumba muaba wende ku makuta avua apite ne $1,000 mushinga uvuaye mutue kumpala, ne wakafila tshivuaye mulaye. Mukuabu uvua Muanetu mupele, uvua kayi mumone mushindu uvuabu mua kuibaka ekelezia, kadi wakamba ne: “Bikala Mukalenge wamba ne: badi ne bua kuwenza, neabuluile njila kampanda.” Wakakema pakapetaye ne: bakadi balongolole bumpianyi bua muntu umue wa mu diku diende, ne ku bumpianyi abu wakalua muena makuta $20,000. Wakafila $1,000 bua nzubu, ne wakasumba tshitupa tshimue tshia ku bitupa bisatu bia muaba wa ekelezia, bua kuibakapu nzubu wende wa kusombela; nunku wakapuekesha bujitu bua nsangilu mu njila ibidi.
GSAM 448Diambuluisha dia Mushinga kudi San Francisco
GSAM 448.1Nunku tudi mua kutela bipedi ne malu mimpe makuabu a bungi avua tshisumbu tshia kulombola mudimu tshipete patshivuabu batungunuka ne kuibaka nzubu. Bidi bikumbana kuamba ne: nzubu wa ekelezia wakibakibua ku makuta a pabuipi ne $14,000, ne muaba wende pamue; kumpala kua nzubu kumana kuibakibua, bipedi bivua bimane kufuta tshitupa tshipite ndambu wa makuta aa. Mu njila wa Laguna, muvua nzubu muibakibue, kuvua tshitupa tshia tshimenga tshivua ne dipanga dia nzubu ya kalasa. Bua bualu ebu, balombodi ba kalasa bakalua bua kufuta bua kuenzela kalasa mu bitupa bia kuinshi bia nzubu, kumpala too ne kua kutenteka mutua pa nzubu. Makuta 75 a madolare avua bafutshila ngondo yonso, pabuipi bidimu bibidi, akafuta tshia kasombela tshia dibanza ne makuta avua akengela bua kuendesha mudimu. Bualu ebu buakashiya nsangilu ne mushindu wa kufila tshivuawu mua kusangisha bua dibanza divua dishale.
GSAM 448Nzubu wa Kutshikila Bantu ne Mayi
GSAM 448.2Mpindieu kushala anu tshitupa tshikese tshia dibanza divua diangatshibue ku tshikondo atshi. Mu nzubu wa kuinshi wa ekelezia mudi nzubu wa kutshikila bantu ne mayi, udi ne bintu bionso bia mudimu ne kayi ne bujitu bua dibanza nansha bumue; mushinga wawu udi upite bikole dibanza didi dishale, didi ne bua kumana katataka.
GSAM 448.3Tshitupa tshia bumanyishi tshivua tshitela bantu badi bitabuja bulelela tshikadi tshikumbane mu mushindu wa dikema menemene. Ki anu bantu ba makumi to, kadi ba nkama, bakadi bangate butoke bua bulelela mu tshimenga atshi, ne mpindieu bakadi bamuangalake mu miaba mishilangane ya pa buloba. Misangu kampanda pantu ngenda mu San Francisco, ndi mmona bantu babidi too ne dikumi badi bitabuje bulelela kutuadijila ku dîba dia ndekelu divua mbamonangane nabu; ne ndekelu kayi muanji kufika to.
GSAM 449Lufu lua Mukulu White
GSAM 449.1Pabuipi ne tshidimu tshia 1880, Mrs. White wakapeta dilongesha ku butuangaji bua Nyuma wa Tshiprofete bua kuambila bayende, Mukulu James White, ne: uvua ne bua kushiya malu a bungi ne bujitu bia mudimu bivuaye muambule, ne kubishiya mu bianza bia bantu bakuabu bavua batshidi bansonga kupita yeye, eku yeye “udilongolola bua dishintuluka diende dia ndekelu”—kuamba ne: lubilu lua muoyo wende wa pa buloba luvua pa buipi ne kumana. Wakatuadija kulonda dilongesha edi; kabivua kumpala kua tshikondo to, bualu mu tshidimu tshia 1881 midimu yende yakajika, ne wakalala tulu mu Yesu. Dia 31 ngondo wa 7, tshienza tshia malariya tshiakamukwata. Dia 3 ngondo wa 8 bakamumusha ku nzubu wende, bakamuya naye ku Nzubu wa Bukole bua Mubidi wa mu Battle Creek, muvuabu bamutshikila ne bamulama mu mushindu wonso uvuabu mua kuenza; kadi kabivua bimuambuluishe to. Wakatungunuka ne kuya uteketela. Kutuadijila ku ntuadijilu wa disama diende, uvua ne lungenyi ne: “dishintuluka diende dia ndekelu” dikadi difike.
GSAM 449Meyi a Mukulu Smith
GSAM 449.2Pakula bua bualu ebu, Mukulu Uriah Smith udi wamba ne: “Malu avua manyunguluke lufu luende avua mimpe menemene. Munkatshi mua matuku asatu a ndekelu a disama diende, dîba dionso divuaye utshiyi umvua malu, uvua wamba ne: kavua umvua dikenga nansha dimue to. Tshisumbu tshinene tshia balunda balelela bavua ne binsonji ku mesu tshivua tshimane mu nzubu ne pambelu payi, pavua muoyo wende ujima bukese bukese mu dilolo diimpe adi dia Sabatu. Bu muntu udi ubuela mu tulu tua ditalala, ke mvuaye mubuela mu lufu; ne pakamana bionso, ditalala diimpe divua dimueneka pa bitupa bionso bia mpala wende bu dilamibueku. Bivua bu bobu bakadi bandamune disambila edi:
GSAM 449.4Pa dîba dia lufu luende, uvua ne bidimu 60 ne matuku abidi. Mushinga uvuabu bamutshisha mu Battle Creek wakamueneka mu bualu bua ne: bantu kabayi bakese kudi 2,500 bavua ku malu a dijika diende, dia 13 ngondo wa 8. Bakamulonda too ne ku muaba wende wa ndekelu wa dikisha mu muaba wa kujika bantu wa Oak Hill, ne mulongo wa matuka a kukoka ku nyama 95 ne tshisumbu tshinene tshia bantu bavua benda ku makasa.
GSAM 450.1Ku bumanyishi bua bungi buvua bupatshibue pashishe pa lufu luende ne bupatula mu Ditalulula ne Mumanyishi, tudi tuangata meyi aa a Mukulu S. N. Haskell:—
GSAM 450.2“Pandi ngela meji bua dipangadika diende dia meji mimpe pabuipi mu malu onso makole a tshimpitshimpi; bua luse lua muoyo wende ne bumuntu buende buimpe buvuaye uleja kudi bavua batshile, nansha kudi bavua bamuenze malu mabi, dîba dionso divuaye umona bimanyinu bia didiandamuna diabu; ne bua dinanga diende dia tshivuaye witabuja bu tshiakane, ndi mua kuamba ne bulelela ne: Tatu mu Isalele wakafua. Ne pavuaye udikisha, mudimu wa Nzambi ne bantu ba bungi nebamanye tshidi tshibapange bua yeye kayi pabuipi ne meji ende avua amona malu a kumpala ne dilama diende dia tatu.”
GSAM 450.3Pavuaye mufue, bena lukuna betu bakamba ne: Lumu luvua ne bua kuimana mpindieu. Kadi kabivua nunku to; miaba ya mudimu ivua mitungibue kudiye ku bukokeshi bua tshianza tshia Nzambi ivua ne bua kukola ne kulua minene menemene, bu “mitshi mitshika kudi Mukalenge,” ivua ne bua kupatula mitayi ya bungi idi yama mamuma.
GSAM 450Mikenji ya Malu a Ditendelela Mimanyishibue Kumpala
GSAM 450.4Bidimu 58 bikadi bipite kutuadijila pavua badi bamanyisha Lumu lua Muanjelo wa Pa Isatu bambe ne: tshikondo tshivua mua kulua, bilondeshile tshiprofete tshia mu Buakabuluibua 13, bantu bavua mua kukengeshibua mu États-Unis ne mu miaba mikuabu bua kulama Mikenji ya Nzambi. Mu mukanda uvua Mrs. White mufunde, udi ne dîna dia Mifundu ya Kumpala, tudi tubala meyi aa bua dilongesha edi:—
GSAM 450.5“Muanjelo wakamba ne: ‘Tangilayi!’ Mesu anyi akakudimushibua kudi bantu babi, anyi badi kabayi bitabuja. Bonso bavua mu diyoyo. Tshisumi ne bukole bivua ne bantu ba Nzambi bivua bibabishe ne bibafikishe ku tshiji. Malu avua mabuelakane, mabuelakane ku miaba yonso. Ngakamona malu avua malongolola bua kuluisha tshisumbu tshivua ne butoke ne bukole bua Nzambi. Midima yakadi mikole ku mpenga kuabu; kadi bavua bashale bakole, bitabujibue kudi Nzambi ne bamueyemena. Ngakabamona bapange tshia kuenza; pashishe ngakabumvua bela Nzambi mbila ne muoyo mujima. Butuku ne munya, mbila wabu kavua ujika to: ‘Wewa Nzambi, disua diebe dienzeke! Bikala bualu ebu budi mua kutumbisha dîna diebe, enzela bantu bebe njila wa kupandila! Tusungile ku bianza bia bena bisamba badi ku mpenga kuetu. Bakadi batupangidile lufu; kadi diboko diebe didi mua kutupandisha.’”2
GSAM 451.1“Pashishe ngakamona balombodi ba pa buloba bayukila pamue, ne Satana ne banjelo bende benza mudimu bikole ku mpenga kuabu. Ngakamona mukanda, uvua ne mifundu ya buende mimuangalakaja mu miaba mishilangane ya ditunga, uvua ufila mukenji ne: bansanto bavua ne bua kushiya ditabuja diabu dia pa buatshi, kulekela Sabatu ne kulama Dituku dia kumudilu dia lumingu; bobu kabayi benza nunku, bantu bavua ne bukokeshi bua kubashipa pashishe pa tshikondo kampanda.”3
GSAM 451Dikengeshibua mu Amerika
GSAM 451.2Baluishi betu bakamba ne: dikengeshibua kadiena mua kulua mu ditunga edi nansha, bualu Mukenji Munene wa Matunga Masangishibue udi wamba ne: “Nsangilu wa Bena Mikenji kawena mua kutunga mukenji wa kujadika tshitendelelu kampanda bu tshitendelelu tshia ditunga anyi wa kubenga budikadidi bua kutendelela.” Kabidi, “Mukanda wa Maneme a Bantu” wa bungi bua matunga udi ubenga ditunga dia mikenji ya tshitendelelu. Nansha bantu aba bavua bamba nanku, bantu betu bakatungunuka ne kumanyisha Lumu lua didimuija ne didilongolola didi ne mushinga bua kutuilangana ne mvita.
GSAM 451.3Mu 1863 bakatunga bulongolodi buvua ne tshipatshila tshia kushintulula Mukenji Munene wa Matunga Masangishibue ne mikenji ya ditunga bua kuikala mua kukonkongesha bantu bua kutendelela. Meji aa akapeta balondi ne lubilu, ne lungenyi lua kukonkongesha bantu bua kuenza malu makane, nangananga bua kulama Dituku dia kumudilu dia lumingu, luakadiunda. Nanku dikengeshibua dilelela diakatuadija mu matunga a bungi, nansha mu avua mikenji ya Dituku dia kumudilu dia lumingu milekele bantu badi balama dituku dikuabu bilondeshile kondo kabu ka muoyo. Bakela bantu mu buloko bua kubenga kulama Dituku dia kumudilu dia lumingu.
GSAM 452Dikuatshibua misangu 116
GSAM 452.1Kumpala kuanyi kudi mukanda udi ne dikuatshibua misangu 116 dia Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete mu Amerika, kubangila mu tshidimu tshia 1878 too ne ku ngondo wa 3 wa 1896. Ku aba, bakapisha bantu 109. Bungi buabu bakasomba mu buloko matuku 20 too ne 60, ne bu bantu 12 bakabakonkongesha bua kuenza mudimu mu “tshisumbu tshia bena buloko basuikibue ne minyororo,” pamue ne bashipi ba bantu, bivi ne bena malu mabi batambe. Mu tshilumbu tshionso, abu bavua babakosela tshilumbu bakaitaba ne: bavua bena ditunga batambe buimpe.
GSAM 452Tshisumbu tshia Budikadidi bua Ntendelelu
GSAM 452.2Mu dia 21 ngondo wa 7 mu 1889, bakatunga mu Battle Creek, Michigan, tshisumbu tshivua tshibikidibua ne: Tshisumbu tshia mu Ditunga tshia Budikadidi bua Ntendelelu. Tshipatshila tshiatshi tshivua tshia kubenga ditunga dia mikenji ya tshitendelelu, tshia kumanyisha bantu ba bungi diumvuangana dilelela didi ne bua kuikala pankatshi pa tshitendelelu ne mbulamatadi wa ditunga, ne tshia kuambuluisha badi bakengeshibua bua kondo kabu ka muoyo. Tshisumbu etshi tshakenza mudimu wa bungi wa kutangalaja mikanda, ne wa kuleja bantu mikumba yabu ne njiwu ya tshikondo atshi mu ditunga dietu. Bushuwa, tshakenza mudimu munene wa kutangalaja madimuija adi mu Lumu lua mu Buakabuluibua 14:9-12.
GSAM 452Diambuluisha dia Mikanda ya Malu a pa Buloba
GSAM 452.3Mikanda ya malu a pa buloba bu mudi New York Sun, New York World, Chicago Inter Ocean, ne mikuabu, yakafunda mu bitupa biayi bia meji a bafundi bua makenga avua atangila Bena Adventiste ba dituku dia muanda mutekete mu tshikondo atshi. Biena-bualu biakamueneka, bikuata dîyi ne budikadidi bua kuamba bua malu a dipanga buakane avuabu benzela muena Matunga Masangishibue bua kulonda kondo kende ka muoyo ne kulama dituku mene divua diteke mu mukenji. Kupitshila ku biena-bualu bia mushindu eu, malu aa akamanyishibua kudi babadi miliyo ya bungi. Mu ngondo umue, bulelela bunene bua Lumu lua Muanjelo wa Pa Isatu buakamanyishibua kudi bantu bungi kupita abu tuvua bamanyishe mu bidimu bipite pa 20.
GSAM 453Tshiji tshia Muntu Tshidi Tshitumbisha Mukalenge
GSAM 453.1Nunku tudi tumona ne: kudienzeja kua bantu bua kuimanyika mudimu wa Nzambi, ne bua kupeta mikenji idi yambuluisha Sabatu mukuabu udi uluisha eu udi mulombibue mu mukenji wa 4, kudi kuabule njila bua bulelela buye kumpala ne lubilu lua bungi.
GSAM 453.2Patudi tuelangana meji bua malu akumbane mu ngondo mikese kupitshila ku mishindu eyi, mifundu ibidi idi ituvuijila mu lungenyi ne bukole. Umue udi wamba ne: “Katuena mua kuenza tshintu nansha tshimue bua kuluisha bulelela, kadi tudi mua kuenza anu bua kubuambuluisha;”4 Ne mukuabu udi wamba ne: “Bushuwa tshiji tshia muntu netshikutumbishe; tshiji tshishale neutshipangishe.”5
GSAM 453Meyi a Tshiprofete Bua Mikenji ya Dituku dia kumudilu dia lumingu
GSAM 453.3Mu Bumanyishi nimero 32, buvua bupatshibue mu 1885, mudi mêyi adi aleja mushindu uvua mikenji ya Dituku dia kumudilu dia lumingu mua kuitabibua mu Matunga Masangishibue. Adi amba ne: “Bua kupeta dinanga dia bantu ne diambuluisha diabu, batungi ba mikenji nebaitabe tshidi bantu balomba, bua kutunga mukenji wa Dituku dia kumudilu dia lumingu.”6 Tutangilayi kakese mushindu udi bualu ebu bukumbane.
GSAM 453Mikenji ya Dileja dia Bintu dia pa Buloba Bujima
GSAM 453.4Mu 1892 bakalomba Nsangilu wa Bena Mikenji bua kubenga dijula dia Dileja dia Bintu dia pa Buloba Bujima mu Dituku dia kumudilu dia lumingu. Dileja adi divua ne bua kuikala mu Chicago, Illinois, kubangila ku ngondo wa 5 too ne ku wa 10 wa tshidimu atshi. Mukenji wa mushindu eu wakaitabibua mu dia 19 ngondo wa 7 mu 1892, bua dikonkongesha dia mushindu mene uvua mumanyishibue kumpala. Tuvulukayi ne: eu uvua musangu wa kumpala wa Nsangilu wa Bena Mikenji wa Matunga Masangishibue a Amerika wa ku Nord kutunga mukenji bua bualu bua Sabatu.
GSAM 453.5Bikelesia biakatuma mikanda minene ya mena, mikanda ya milombu ne matelegrame. Kabivua anu bilomba kudi Nsangilu wa Bena Mikenji to, kadi bivua kabidi bimanyisha ne bulenga (?) bena nsangilu au ne: “Tudi tudilaya apa, muntu ne muntu kudi mukuabu, ne: kubangila mpindiewu netubenge kusungula anyi kuambuluisha, bua mudimu kayi wonso anyi muaba wa kueyemenyibua, muena Nsangilu wa Bena Mikenji nansha umue, ikale muena nsangilu mukulu anyi muleji wa bantu, yeya musungule bua kufila diambuluisha dikuabu dia mushindu kayi wonso bua Dileja dia Bintu dia pa Buloba Bujima, yeye kayi mute munemu malu alombibue mu mapangadika aa.” Malu avuabu balomba avua a ne: Dileja adi dikangibue mu Dituku dia kumudilu dia lumingu.
GSAM 454Meyi Avuabu Bamba mu Nsangilu wa Bena Mikenji, 1892
GSAM 454.1Bua kumona tshilejilu tshia mêyi avuabu bamba mu nsangilu wa bena mikenji pavua mukenji witabibua, balayi mêyi adi alonda aa:
GSAM 454.1“Mvua musue kumona dibenga edi difundibue patoke pa mukanda, ne dipatshibue kudi Nsangilu wa Bena Mikenji wa Matunga Masangishibue. Difundayi. Nenuendifunde munyi? ... Diambilayi mêyi, nuenu bikala ne dikima; diluilayi, nuenu bikala ne dikima; mbanganyi ba ku abu badi basungule bua didiitaba badi mua kupingana kabidi kunu? Ndi ntekemene ne: kakuena nansha umue to. Nudi nuditeka mu njiwu nuenu badiluisha.”
GSAM 454Kuditumbisha kua Ekelezia
GSAM 454.2Bantu avua balombe ne bapete diitabibua dia mukenji eu kudi Nsangilu wa Bena Mikenji, bavua baumona bu ditshimuna dinene mu malongolola abu a kutunga mikenji ya tshitendelelu. Bualu ebu budi bumueneka patoke mu mêyi avua umue wa ku bena mudimu ba bikelesia banene aba muambe mu diyisha ku Pittsburg, Penn., pashishe pa bualu abu, ne:—
GSAM 454.3“Bukole budi nawu ekelezia kumpala kua bisumbu binene bia malu a tshididi anyi bia mbulamatadi mbulejibue patoke menemene mu bualu bua Dileja dia Bintu dia pa Buloba Bujima diakamana. Mu bualu abu, Nsangilu Mukulu wa Bena Mikenji wa Matunga Masangishibue, tshisumbu tshitambe bunene mu ditunga, wakateleja dîyi dia tshitendelelu ne kuitaba mukenji wa kufila $5,000,000 bua Dileja dia Bintu dia pa Buloba Bujima, ne mukenji mukese uvua ekelezia mulombe ne: biibi bia dileja dinene adi kabiena mua kujulibua mu Dituku dia kumudilu dia lumingu to. Bualu bulenga ne bunene abu budi busaka lungenyi lua muena Kristo bua kuamba ne: bikala mua kuenza nanku, badi mua kuenza kabidi malu makuabu adi ne mushinga wa muomumue. Ekelezia udi anu upeta bukole bungi, ne dîyi diende nediumvuike matuku atshilualua misangu ya bungi kupita mu kale.”
GSAM 454.3Nunku tudi tumona mushindu udi Bumanyishi buvua bufidibue mu 1885 bumane kukumbana ne butshidi bukumbana.
GSAM 455Dibuakana dia Bakatolike ne Baprotestante
GSAM 455.1Bua bualu ebu, netuvulukile meyi makuabu a tshiprofete avua mafidibue mu 1885, adi kabidi mu Bumanyishi nimero 32:—
GSAM 455.2“Padi ditabuja dia Baprotestante difila tshianza tshia kuambuka mukela bua kukuata tshianza tshia bukokeshi bua Lomo; padi diambuka tshina tshinene bua kusuika bianza ne ditabuja dia kuyukidila ne nyuma ya bafue; padi ditunga dietu, bilondeshile bukole bua dibuakana dia bisumbu bisatu ebi, dibenga mikenji yonso ya Mukenji Munene wadi bu mbulamatadi wa Baprotestante ne wa bantu badisungudila bakokeshi, ne dilongolola mishindu ya kutangalaja mashimi ne malubakaja a Papa, penapu tudi mua kumanya ne: tshikondo tshia dienza dia malu a kukema dia Satana ntshifikile, ne ne: nshikidilu udi pabuipi.”7
GSAM 455.3Bua kuleja mushindu udi tshitupa tshia kumpala tshia meyi aa a tshiprofete tshikadi tshikumbana, tudi anu ne bua kutangija bantu ku malu adi enzeka pabuipi netu. Monayi Baprotestante, bena mudimu ba bikelesia ne bantu bakuabu, bakeba dianyishibua kudi Bakatolike, bababikila ku bisangilu biabu, ne malu makuabu. Tuvulukayi ne: mu 1885, pavua Bumanyishi budi pa mutu apa bufidibua, kakuvua nansha tshimanyinu tshimueneke tshia malu adi amueneka lelu mu mushindu eu to.
GSAM 455.4Bua kuleja mushindu udi Baprotestante bakeba tshianza ne diambuluisha dia balondi ba Papa, ndi ngangata meyi mu mukanda wa Kansas City (Mo.) Star wa dia 18 ngondo wa 3 mu 1896.
GSAM 455Bena Metodiste ne Dituku dia Patrick wa Tshijila
GSAM 455.5Dr. Mitchell, pasitere wa ekelezia mukulu wa Bena Metodiste wa mu Kansas City, wakakula mêyi mu Nzubu ya Misambu ya Coates, mu Kansas City, Mo., mu Dituku dia Patrick wa Tshijila, dia 17 ngondo wa 3 mu 1896. Mukanda wa Star udi ubikila tshitupa tshimue tshia mêyi au ne: “tshilejilu tshikese tshia malu a ku nshiji.” Bakakuatshila Dr. Mitchell bianza bikole pakuambaye ne:—
GSAM 455.6“Dilamata dia meji ne lukinu lua bakuabu ndimuana wa dipanga dimanya. Tudi tulamate meji etu ne lukinu lua bakuabu bualu katuena bamanye bena mutumba netu bimpe to. Tuetu Baprotestante, bakatulongesha bua kuitaba malu a mushinga mubi atudi katuyi mua kuamba bua Bakatolike. Ne Bakatolike bakabalongesha bua kuitaba malu a mushinga mubi atudi katuyi mua kuamba bua Baprotestante. Mpindiewu tudi tumona mudi meji etu bua bakuabu malubakane patudi tusemena pabuipi bua kutangilangana mu mêsu ne kukuatangana ku bianza; tuetu bamanyangane kupita apa, netunangangane bimpe. Tuakadi batapulukangane, muntu unyoza mukuabu. Badi balonda Kristo mutumbishibue badi ne bua kufua bundu. Bena Kristo bonso mbapikulibue ne mashi a muomumue a mushinga mukole; tudi tukoleshibue ne ngasa wa Nzambi wa muomumue, ne tudi tutekemene kufika mu diulu dia muomumue. Bana betu, mbimpe tuetu tutshidi pa buloba apa tuanji kumanyangana.”
GSAM 456.1Mukanda wa Star udi utungunuka ne:—
GSAM 456.2“Pashishe Dr. Mitchell wakatshinguluka kudi Tatu Dalton [muakuidi wa Bakatolike] uvua musombele kunyima kuende, kumufilaye tshianza tshiende, kuambaye ne: ‘Muanetu Dalton, tshianza tshianyi ntshietshi.’ Tatu Dalton wakajuka, kukuataye tshianza tshivua tshifidibue atshi, ne pavua Dr. Mitchell mutshinyikija, wakamba ne: ‘Bundi bunene menemene buetu, pashishe pa kusomba bidimu bia bungi mu tshimenga tshimue pa buloba, ne bua kulomba muanjelu bua kutumanyishangana mu diulu. Tumanyangane pa buloba apa.’ Bavua bateleja bakakuata bianza, ne pavua Tatu Dalton mupingane pa muaba wende, Dr. Mitchell wakatungunuka ne mêyi ende.”
GSAM 456Bualu Bunene ne Bua Kupangadika Malu
GSAM 456.3Tudi tuangata meyi mu mukanda mukuabu, mufundibue mu Melbourne, Australia, mu dia 18 ngondo wa 2 mu 1892:
GSAM 456.3“Mbandeje diulu dijima ditangila mushindu udi malu enda amueneka. Tshikondo tshia malu makole tshidi ne bua kumueneka mu diluangana dinene ne dile dia malu a bukokeshi bua Nzambi pa buloba. Bualu bunene ne bua kupangadika malu budi ne bua kuenzeka, ne bualu abu nebuenzeke lukasa menemene.”
GSAM 456“Ditunga dia Bena Kristo” dia Mulumbuluishi Brewer
GSAM 456.4Matuku 11 pashishe pa difunda dia mukanda eu, ne kumpala kua ufika mu Matunga Masangishibue, bualu buakenzeka budi Baprotestante ne Bakatolike babikila ne: bualu bua kupangadika tshidi tshilualua tshia ditunga edi. Ndi ngakula bua dipangadika dia Kabadi Kanene ka Dilumbuluisha ka Matunga Masangishibue, dia ne: “Edi ndi ditunga dia Bena Kristo,” divua difidibue mu dia 29 ngondo wa 2 kudi mulumbuluishi mukulu Brewer. Anu bu mutukadi baleje, mu dia 19 ngondo wa 7 wa tshidimu tshimue atshi bakaitaba Mukenji wa Kukanga Dileja dia Bintu dia pa Buloba Bujima mu Dituku dia kumudilu dia lumingu. Bena mudimu ba bikelesia avua balombe diitabibua diawu ne bukole bakalomba bikole, bamba ne: bu mudi Kabadi Kanene kamba ne: edi ndi ditunga dia Bena Kristo, mbimpe ne: bakube Sabatu wa Bena Kristo bua bantu kabamunyangi to. Tshisumbu tshia Diludika dia Ditunga tshiakela kabidi meji nanku. Bu mudi edi ditunga dia Bena Kristo, didi ne bua kuitaba Nzambi ne mikenji yende bu tshimishilu tshia mbulamatadi, ne malu makuabu. Bushuwa, bualu bunene ne bua kupangadika malu buakenzeka mu diluangana dia ku nshikidilu edi, “ne bualu abu buakenzeka lukasa menemene.”
GSAM 457Baprofete ba Kale
GSAM 457.1Bikena kumona bivua bifidibue kudi bena mudimu ba Nzambi, baprofete, bivua bimueneka bu bidi bia mishindu ibidi: mushindu umue uvua ubikidibua ne: “bikena kumona bibulula,” mmumue ne: bivua bifidibua muntu udi mua kumueneka kudi bakuabu patshidiye mu tshikena kumona; ne mushindu mukuabu uvua ubikidibua ne: “bikena kumona bia butuku.” Badi bakula bua bikena kumona bia mushindu wa kumpala mu 1 Samuele 3:1, mutudi tusangana malu a muana Samuele mu mêyi aa: “Dîyi dia Mukalenge divua dia mushinga mukole mu matuku au; kakuvua tshikena kumona tshibulula to.”
GSAM 457Bikena kumona Bibulula
GSAM 457.2Mu tshikena kumona tshia mushindu eu (tshikena kumona tshibulula) ke muvua tshianza tshia Mukalenge pa muprofete Yehezekele. Bakulu ba Yuda bavua basombele kumpala kuende bamumona mu tshikena kumona tshibulula.8 Mu tshikondo tshikuabu, muprofete Danyele wakangatshibua mu tshikena kumona munkatshi mua bakokeshi ba Bakaladi. Bobu bashale, bavua mua kumumona mu tshikena kumona; kadi, pamutu pa nanku, “ditentemena dinene diakabakuata, nanku bakanyema bua kudisokoka.”9
GSAM 457Bikena kumona bia Butuku bia Mrs. White
GSAM 457.3Bikena kumona bia kumpala bia Mrs. White bivua bionso bikena kumona bibulula. Kubangila mu 1884, mushindu wa bikena kumona wakashintuluka mu bualu ebu, bualu mpindiewu bidi bu bidibu babikila mu Mifundu ne: “bikena kumona bia butuku.” Kabiena anu bilota to; kadi muanjelu wa muomumue udi ne butoke udi umumuenekela ne umulongesha, anu bu mu bidimu bia kale mu bikena kumona bibulula. Mu Bible mudi mifundu ya bungi ya “bikena kumona bia butuku,” bu mudibi bimueneka bipepele patudi tubala Genese 46:2; Danyele 2:19; 7:13; Bienzedi 16:9; 18:9; 23:11; 27:23-25.
GSAM 458.1Mu bikena kumona bia butuku ebi bia Mrs. White, meyi a tshiprofete a bungi a mushinga mukole akafidibua, ne akakumbana ne bulelela butambe, anu bu mutukadi bavuluke. Mpindiewu nentangile bimue bikena kumona bia mu tshikondo tshilonde.
GSAM 458Diumbuka dia Kuya ku Washington
GSAM 458.2Mu 1893, Mrs. White wakamba ne:
GSAM 458.2“Midimu ya bungi itambe ikadi isangishibua mu Battle Creek. Midimu ayi yeya miakanyibue ne mitekibue mu bimenga bikuabu, muaba udi butoke ne dimanya mua kusankisha miaba mikuabu, nebikale bilondeshile bulongolodi bua Nzambi. Mukalenge kena musue Yelushalema muibidi mu Battle Creek to. Kudi ne bua kuikala maludika makole ne mashintuluka, ne diumbusha dia biamua bia mudimu ne dia nzubu ya midimu, bikala bantu benza disua dia Nzambi.”
GSAM 458.3Ku Nsangilu Munene mu Oakland, California, mu ngondo wa 3 mu 1903, wakamba ne:
GSAM 458.3“Kukadi bidimu bia bungi badimuija bantu betu ne: Umbukayi mu Battle Creek. Kadi bua midimu ya bungi ivua miimanyikibue aku, bivua bipepele bua kushala, ne bantu kabavua bamona bua tshinyi bavua ne bua kumbuka to.”
GSAM 458.4“Mu diandamuna dia lukonko ludi luele bua kuya ku muaba mukuabu, ndi ngandamuna ne: Eyowa. Nzubu ya mudimu ya Nsangilu Munene ne mudimu wa kupatula mikanda biumbushibue mu Battle Creek. Tshiena mumanye muaba uvuawu mua kuikala to, ikale ku lubuwa lua Mâyi Manene a Atlantike anyi ku muaba mukuabu. Kadi ndi ngamba bualu ebu ne: Kanuteki nansha musangu umue dibue anyi tshinafu mu Battle Creek bua kutungulula nzubu wa mudimu wa Ditalulula aku. Nzambi udi ne muaba mutambe buimpe bua nzubu au.”
GSAM 458.5Pashishe pa kumvua malongesha aa, nsangilu wa bena kuitabuja wakasungula ne: “Nzubu ya mudimu ya Nsangilu Munene yumbushibue mu Battle Creek, Michigan, yiyishibue ku muaba kampanda ku lubuwa lua Mâyi Manene a Atlantike.”
GSAM 459.1Mu nsangilu wa dimuka dia malu wa Nsangilu Munene uvua muenze mu Battle Creek, pashishe pa tshisangilu tshia Nsangilu Munene, bakasungula ne: “Tudi tuitaba bua kuteka muaba munene wa nzubu wa mudimu wa Nsangilu Munene pabuipi ne tshimenga tshia New York.” Nanku bakasungula komite munene bua kukeba muaba uvua mua kuikala muimpe. Komite wakamanyisha Mrs. White malongolola ende, ne kumuebejaye nansha uvua ne butoke bukuabu bua kubafila. Mu diandamuna diende, wakamba ne:—
GSAM 459.2“Mukalenge atuambuluishe bua kuumbuka ne dimanya ne masambila. Ndi mutuishibue ne: udi musue tuetu tumanye, ne lukasa menemene, muaba utudi ne bua kuteka Nzubu wa Kupatula Mikanda wetu. Ndi mutuishibue ne: njila yetu umuepele wa dikubibua ngua kuikala badilongolole bua kuumbuka anu padi ditutu diumbuka. Tusambilayi bua atulombole. Kupitshila ku bulombodi buende, mmuleje ne: udi musue tuetu tumbuke mu Battle Creek....
GSAM 459.3“Mu New York mudi mushinga wa kuenza mudimu, kadi tshiena mua kuamba ne: Nzubu wa Kupatula Mikanda wetu udi ne bua kutekibua aku to. Tshiena mua kumona butoke bundi muangate bu butambe kujadika malu bua ngitabije diumbuka edi to.”
GSAM 459.4Pashishe pa kupitshisha bu mbingu ibidi bakeba mu tshimenga tshia New York ne mu bimenga bia pabuipi, komite kakapeta muaba muimpe bua Nzubu wa Kupatula Mikanda to. Mu tshikondo atshi mukanda wakalua, uvua mufundibue mu dia 30 ngondo wa 5, uvua Mrs. White muambe ne:—
GSAM 459.5“Padi bana betu bakeba muaba bua Nzubu wa Kupatula Mikanda wa Ditalulula ne Mumanyishi, badi ne bua kukeba Mukalenge ne muoyo mujima. Badi ne bua kuenda ne kudimuka kunene, ne ditabala ne masambila, bamanye anu butekete buabu. Katuena ne bua kueyemena meji a bantu to. Tudi ne bua kukeba meji adi Nzambi ufila....
GSAM 459.6“Bua bualu bua kuteka nzubu wa mudimu eu mu New York, ndi ne bua kuamba ne: Ikalayi badimuke. Tshiena ngitabija bua uikale pabuipi ne New York to. Tshiena mua kufila mpindiewu malu onso adi ansaka bua kuamba nanku to, kadi ndi mutuishibue ne: muaba kayi wonso udi mu ntanta wa mayile 30 ku tshimenga atshi neikale pabuipi patambe. Konkononayi miaba idi inyunguluka miaba mikuabu. Ndi mutuishibue ne: bimpe bia Washington, D.C., bidi ne bua kukonkononibua bimpe menemene.
GSAM 460.1“Katuena ne bua kuteka nzubu wa mudimu eu mu tshimenga anyi mu miaba ya pabuipi ne tshimenga to. Udi ne bua kutekibua mu muaba wa ku mishi, muaba udiwu mua kunyungulukibua ne buloba.”
GSAM 460Meyi a Tshiprofete Bua Diteka dia Muaba ku Diguja ku Mushinga Muimpe
GSAM 460.2Ne dimanyisha edi, komite wakatuadija kukeba mu miaba ya pabuipi ne Washington ne masambila. Mu tshikondo atshi mukanda wa 3 wakalua ne malongesha aa:
GSAM 460.2“Tuakadi tusambila bua kupeta butoke bua muaba wa mudimu wetu mu Est, ne butoke mbulue kutudi mu mushindu mutambe kujadika malu. Mbampeshe butoke bujadike ne: nebatutekele ku diguja miaba ivua bantu bavua ne makuta a bungi a kupitshisha bapitshishe makuta a bungi. Bena nzubu minene ne mimpe eyi batu bafua, anyi meji abu atu aya ku bualu bukuabu, ne bateka buloba ne nzubu ayi ku diguja ku mushinga mukese menemene....
GSAM 460.3“Bilondeshile butoke buvua bumpeshibue, ndi mumanye ne: mu tshikondo etshi, muaba munene wa Ditalulula ne Mumanyishi udi ne bua kuikala pabuipi ne Washington.”
GSAM 460Muaba Uvua Mumanyishibue Kumpala Mmusangane
GSAM 460.4Ne mukanda eu mu bianza, komite wakatuadija kukeba muaba mu Distrike wa Columbia, kadi kabakapeta buloba ku mushinga udi muinshi mua ndola 1,000 bua akere umue to. Ku ndekelu, bakabaleja Takoma Park. Edi ndi bumanyishi bua komite:—
GSAM 460.5“Tuakapeta buloba bua bu akere 50 pambelu kakese pa Distrike, kadi munda mua mikalu ya tshimenga tshia Takoma Park, butuvua mua kusumba ku ndola 6,000, anyi ku mushinga wa ndola 120 bua akere umue. Tuakakonkonona muaba eu bimpe menemene. Tuakasangana ne: kukadi bidimu bimue munganga wa mu Boston wakasungula muaba au bua kutunga nzubu wa bukole bua mubidi. Badi bamba ne: wakapitshisha bu ndola 60,000 bua kuusumba ne kuumusha bisaka, mitshi mikoshibue ne tshikukutu tshionso. Ntatu ya makuta yakamupangisha bua kukumbaja malongolola ende, ne buloba abu buakaya mu bianza bia muntu uvua musombeshe makuta ne buloba abu butekibue bu tshieyemenu, ku mushinga wa ndola 15,000 kudiye.
GSAM 461.1“Bena tshimenga tshia Takoma Park, balelejibue kudi mukokeshi wa tshimenga ne bamue balombodi bakulu, bakatuitaba ne disanka dinene mu muaba au, ne kutulaya ne: nebenzangane netu mu bulunda bua kukumbaja malongolola etu.
GSAM 461.2“Mu ngendu yetu yonso ne mu dikeba dietu dionso, katuakapeta muaba mukuabu uvua ukumbaja malu alombibue mu Bumanyishi anu bu muaba eu to. Tudi tuitabuja ne: bulombodi bua Nzambi mbutufikishe ku muaba udiye musue tuetu tusombe.”
GSAM 461.3Bilondeshile dikumbana dia Bumanyishi misangu ya bungi dilejibue mu nshapita eu ne mu ya kumpala, ‘tuitabuje mu Mukalenge Nzambi wetu, nanku netuikale bakoleshibue; tuitabuje kabidi muprofete wende, nanku netumone malu aya bimpe,’ bua tuikale badilongolole ku malu atshidi kumpala, ne bua kaatukuatshi katuyi batekemene to.