Rozdział 9 — Czas oczekiwania

GSAM 148.1„Tedy podobne będzie królestwo niebieskie dziesięciu pannom, które wziąwszy lampy swoje, wyszły przeciwko oblubieńcowi. A było z nich pięć mądrych, a pięć głupich. One głupie wziąwszy lampy swoje, nie wzięły oleju z sobą. Lecz mądre wzięły oleju w naczynia swoje z lampami swemi. A gdy oblubieniec odwłaczał z przyjściem, zdrzemały się wszystkie i posnęły”.¹

GSAM 148.2Chrystus jest oblubieńcem z tej przypowieści.² Wyjście na spotkanie oblubieńca musi więc symbolizować ruch ze strony ludu Pańskiego, by wyjść na spotkanie Chrystusa w chwili Jego przyjścia, bo tematem rozważań z 24. i 25. rozdziału Ewangelii Mateusza jest właśnie przyjście Pana. Słowo Pańskie to lampa.³ Wszystkie panny wzięły swoje lampy. Głupota części dziewic polegała na tym, że przyjęły one jedynie teoretyczną prawdę, bez tego gorliwego oddania się Panu, które rozwijałoby łaski Ducha w sercu wierzącego. To oddanie jest w przypowieści przedstawione jako „olej w ich naczyniach”. Opóźnienie oblubieńca musi symbolizować pewne rozczarowanie ze strony tych, którzy wyszli, spodziewając się spotkania ze swoim Panem.

GSAM 148Czas, w którym ta przypowieść ma zastosowanie

GSAM 148.3Słowo „wtedy”, od którego zaczyna się ta przypowieść, daje nam wskazówkę co do czasu, w którym ma ona zastosowanie. Pojawia się tuż po tym, co zostało powiedziane w poprzednim rozdziale – nie po powtórnym przyjściu Pana, ale po ogłoszeniu przypowieści o drzewie figowym, zapowiadającej, że przyjście Chrystusa jest „u drzwi” i że nadeszło pokolenie, które nie przeminie, dopóki sam Chrystus nie pojawi się w obłokach nieba. Odnosi się to również do czasu, kiedy niektórzy ze sług, którzy głosili tę wiadomość, mówią w swoich sercach: „Mój Pan zwleka z przyjściem”, i zaczynają bić swoich współsług oraz pić i jeść z pijakami.

GSAM 149Bicie swoich współsług

GSAM 149.1Byli to „współsłudzy”, którzy w zgodzie głosili to samo przesłanie; ale teraz część z nich odwraca się od tego, czego nauczali, i „bije” swoich współsług, którzy podają „pokarm w odpowiednim czasie” – głosząc niezbędne przygotowania na spotkanie z wkrótce nadchodzącym Panem. „Biją” w ten sam sposób, w jaki proponowano bić Jeremiasza. Lud powiedział: „pójdźcież, a ubijmy go językiem, a nie dbajmy na żadne słowa jego”.⁴ Tak więc ci słudzy zaczęli nauczać w sposób utrudniający dzieło „wiernych” sług. Do tej właśnie grupy skierowane są słowa: „Pamiętaj tedy, jakoś wziął i słyszał, a chowaj i pokutuj. Jeźli tedy czuć nie będziesz, przyjdę na cię jako złodziej, a nie zrozumiesz, której godziny przyjdę na cię”.⁵

GSAM 149.2Przypowieść o pannach odnosi się do czasu, kiedy „współsłudzy” odwracają się od przesłania o bliskim przyjściu Pana i „zaczynają uderzać”. Zaczynają też robić coś innego – „jeść i pić z pijakami”. Dołączają do uczt z tymi, którzy chcą zaspokajać swoje apetyty. Salomon powiedział o takich: „Nie bywaj między pijanicami wina, ani między żarłokami mięsa; Boć pijanica i żarłok zubożeje”.⁶

GSAM 149Pierwsze rozczarowanie

GSAM 149.3Powstanie teraz pytanie: „Co w doświadczeniu adwentowym odpowiada tym stwierdzeniom?”. Były ruchy, które w pełni zgadzają się z proroctwem. Ci, którzy głosili to przesłanie aż do kwietnia 1844 roku, pracowali wśród kościołów, a duchowni z różnych kościołów przyłączyli się do ich wysiłków. Byli więc „współsługami”.

GSAM 150.1Ci, którzy głosili to przesłanie, nauczali, że dwa tysiące trzysta dni z Księgi Daniela 8:14 zakończą się wraz z żydowskim rokiem 1843, co odpowiada naszemu rokowi 1844. Głosili, że godzina Bożego sądu nadejdzie pod koniec tego okresu. Każda denominacja w kraju w tamtym czasie uważała, że dzień sądu zapoczątkuje powtórne przyjście naszego Pana. Łatwo więc zauważyć, że adwentyści zakładali, iż Pan przyjdzie pod koniec tego proroczego okresu. Mówili: „Ten okres może się zakończyć 21 marca 1844 roku, czyli ostatniego dnia naturalnego roku żydowskiego 1843”. Dlatego oczekiwali, że Zbawiciel może przyjść pod koniec marca lub na początku kwietnia 1844 roku.

GSAM 150Pojawili się źli słudzy

GSAM 150.2Kiedy nadszedł i minął koniec marca, a Pan nie przyszedł, ci, którzy wcześniej współpracowali z posłańcami Pana, ale nie poświęcili z całego serca swojego życia tej wiadomości, zwrócili się przeciwko niej, zaczęli sprzeciwiać się dziełu i robić wszystko, co w ich mocy, by zablokować drogę tym, którzy wciąż nauczali o bliskim przyjściu Pana i o wiadomości dotyczącej godziny sądu. „W swoich sercach” mówili: „Mój Pan opóźnia swoje przyjście”. Ustami głosili teraz, że cały świat musi się nawrócić, zanim Pan przyjdzie; że wszyscy Żydzi muszą powrócić do Palestyny i przywrócić służbę świątynną w Jeruzalemie, zanim nadejdzie Mesjasz. Niektórzy nauczali nawet, że przyjście Chrystusa to „przyjście duchowe”, które ma miejsce w momencie nawrócenia, a także w chwili śmierci Jego ludu.

GSAM 151Dawanie „pokarmu w odpowiednim czasie”

GSAM 151.1Podczas gdy ci ludzie zwrócili się przeciwko swoim współsługom, ci, którzy wciąż trzymali się mocno wiary, zbierali wierzących w salach i zagajnikach, dając im „pokarm w odpowiednim czasie” – pokazując im, że znaki czasów i spełnione proroctwa głosiły, tak samo jak przed ich rozczarowaniem, że przyjście Chrystusa jest „bliskie, wręcz u drzwi”.

GSAM 151Uczty kościelne

GSAM 151.2Kiedy tak robili, zaczęło się coś, czego wcześniej nie znano w kościołach protestanckich – zbieranie ludzi w kościele na uczty i „zabawy”. Wszyscy, którzy chcieli przyjść, byli zapraszani, by razem z nimi delektować się smakołykami.

GSAM 151.3Po raz pierwszy usłyszeliśmy o czymś takim w Ameryce w maju 1844 roku, tuż po rozczarowaniu. Wyglądało to tak: podczas gdy William Miller w sali w Rochester w stanie Nowy Jork pouczał i napominał kilkuset adwentystów, mówiąc im: „Jesteśmy w okresie oczekiwania z Ewangelii Mateusza, rozdział dwudziesty piąty; trzymajcie się mocno swojej wiary; wkrótce będziemy mieli więcej światła w tej sprawie”, w piwnicy jednego z największych domów modlitwy w Rochester zorganizowano „festiwal”. Zgromadził się tam tłum ludzi, zarówno członków kościoła, jak i niewierzących, a podczas gdy rektor kolegium teologicznego zabawiał tłum, wyśmiewając Williama Millera, sprzedawano im ostrygi, lody, słodycze oraz za dwadzieścia pięć centów małą broszurę, którą ten człowiek przygotował. Broszura nosiła tytuł „An Exposé of Millerism”.

GSAM 151.4Niecałe dwa tygodnie później inna denominacja w tym samym mieście zorganizowała „festiwal” w sali publicznej, pobierając opłatę za wstęp w wysokości dwudziestu pięciu centów i zapraszając wszystkich chętnych, by przyszli i skosztowali z nimi ostryg, lodów, ciast i słodyczy. Właśnie wtedy i właśnie tam zaczęły się te współczesne uczty w kościołach, które przekształciły się w „szalone imprezy towarzyskie”, „loterie z niespodziankami”, „zabawy w łowienie nagród”, „konkursy całowania” i tak dalej. Ta moda na uczty w kościołach rozrosła się do tego stopnia, że obecnie nowoczesny budynek kościelny nie spełnia standardów, jeśli nie ma własnej kuchni, spiżarni i jadalni. Ten stan rzeczy to właśnie to, co zaczęło się w „czasie oczekiwania”, dokładnie tak, jak to opisano w przypowieści.

GSAM 152.1Sam Wm. Miller opowiada o wydarzeniu, które miało miejsce w Rochester, następującymi słowami:

GSAM 152.1„Jeden z doktorów teologii z Rochester, pan _____ z kościoła _____, napisał broszurę przeciwko milleryzmowi, zaprosił swoich panów i panie do domu Pańskiego, urządził wielką ucztę z ostryg i innych «pikników», na wzór Belszassara, pili kawę i herbatę, zajadali się kosztownymi przysmakami, a do tego sprzedawali lody i słodycze oraz swoją broszurę przeciwko drugiemu przyjściu naszego drogiego Zbawiciela.

GSAM 152.2„W noc przed moim wyjazdem inny z tych czcigodnych panów urządził piknikową ucztę w pubie albo sali i sprzedawał, tak jak wcześniej, swoje bilety, lody i słodycze. Ucieszyło mnie, że niektóre kościoły różnych wyznań nie aprobowały takich babilońskich uczt; i z całej duszy mam nadzieję, że nie wszystkie z tych wyznaniowych kościołów zostaną przyłapane na «jedzeniu i piciu z pijakami», gdy nadejdzie Chrystus. Zadziwia mnie, że ci czcigodni panowie nie widzą siebie w zwierciadle Słowa Bożego; poleciłbym im przeczytać Łukasza 14:12-14; Mateusza 24:48-51; Łukasza 13:25-28; 2 List Piotra 2:13; Judy 10-21. To z pewnością są czasy ostateczne”.

GSAM 152.3Gdyby pastor Miller mógł zobaczyć, w co od tamtej pory wdały się kościoły podczas swoich imprez charytatywnych – z „ciastami, w których odgaduje się położenie pierścionka, dziesięciocentowymi zabawami z całowaniem, pokazami osłów, szalonymi imprezami towarzyskimi, świętymi loteriami” i innymi formami gier losowych itp. – cofnąłby się ze świętym przerażeniem.

GSAM 152Czas zwłoki

GSAM 152.4Adwentyści znajdowali pocieszenie w biblijnym fakcie, że gdy ogłoszono bliskie przyjście Pana, miał się z tym wiązać „czas zwłoki”. Widzieli to w słowach naszego Zbawiciela z Ewangelii Mateusza 25:5, 6 oraz w Księdze Habakuka 2:1-3.

GSAM 153.1Jeśli chodzi o ich nastawienie wiosną 1844 roku, cytujemy z gazety Midnight Cry z 9 maja 1844 roku:—

GSAM 153.2„Przekroczywszy punkt, w którym pozornie kończyły się okresy prorocze, znaleźliśmy się w sytuacji, w jakiej Bóg przewidział, że znajdą się Jego dzieci pod koniec wizji; i na którą przygotował się poprzez proroka Habakuka, gdy ten mówi: «Na straży swej stać będę, i stanę na baszcie, wyglądając, abym obaczył, co będzie Bóg mówił, cobym miał odpowiedzieć po karaniu mojem» – albo, jak czytamy na marginesie, «gdy ktoś będzie ze mną dyskutował». «Tedy mi odpowiedział Pan, mówiąc: Napisz widzenie, a napisz rzetelnie na tablicach, aby je prędko czytelnik przeczytał, Przeto, że jeszcze do pewnego czasu odłożone jest widzenie, które wypowie na skończeniu jego [okresów proroczych], a nie skłamie; a jeźliby na chwilę odwłaczał [poza ich pozorne zakończenie], oczekuj nań; boć zapewne przyjdzie, [w pełni czasów proroczych, poza którą] a nie omieszka».⁷

GSAM 153.3„To, że to napomnienie odnosi się do czasów obecnych, wynika jasno z cytatu Pawła w Liście do Hebrajczyków 10:36-39: «Albowiem cierpliwości wam potrzeba, abyście wolę Bożą czyniąc, odnieśli obietnicę. Boć jeszcze bardzo, bardzo maluczko, a oto ten, który ma przyjść, przyjdzie, a nie omieszka. A sprawiedliwy z wiary żyć będzie; a jeźliby się kto schraniał, nie kocha się w nim dusza moja. Lecz my nie jesteśmy z tych, którzy się schraniają ku zginieniu, ale z tych, którzy wierzą ku pozyskaniu duszy».

GSAM 153.4„Wierzymy, że żyjemy w tym okresie, o którym mówił Zbawiciel, kiedy oblubieniec się opóźnia (Mt 25:5) – do czego należy porównać królestwo niebieskie – kiedy «rzekł on zły sługa [gdy wyznaczony termin pozornie się nie sprawdził] w sercu swojem: Odwłacza pan mój z przyjściem swojem; i począłby bić spółsługi, a jeść i pić z pijanicami», a Pan ma «przyjść dnia, którego się nie spodzieje».

GSAM 154.1„Wierzymy, że obecnie znajdujemy się w tym okresie, o którym mówił Piotr, kiedy to «sąd z dawna nie omieszkuje i zatracenie ich nie drzemie»; kiedy mieli być tacy, którzy «z sobą wprowadzą kacerstwa zatracenia».⁸ Piotr mówi, że mieli oni pojawić się, tak jak pojawili się fałszywi prorocy w czasach, gdy powstawały Pisma Święte. Tak więc, skoro ludzie z domu Izraela mówili: «Przedłużąć się dni, a z tego widzenia nic nie będzie»⁹, musiał nadejść czas, w którym wydawałoby się, że wyznaczony termin już minął, tak że szydercy z 2 Listu Piotra 3:4 mogliby pytać: «Gdzież jest obietnica Jego przyjścia?», i wmawiać sobie, że «wszystko tak trwa od początku stworzenia».

GSAM 154.2„Wierzymy, że właśnie z myślą o takim opóźnieniu się wizji apostoł Jakub powiedział: «Przetoż, bracia! bądźcie cierpliwymi aż do przyjścia Pańskiego»; «Bądźcież i wy cierpliwymi, a utwierdzajcie serca wasze; albowiem się przybliża przyjście Pańskie». I: «Oto, sędzia już przede drzwiami stoi».

GSAM 154.3„Wierzymy też, że w oczekiwaniu na upływ wyznaczonego czasu nasz Zbawiciel napomniał nas w dwunastym rozdziale Ewangelii Łukasza: «Niech będą przepasane biodra wasze, i świece zapalone; A wy bądźcie podobni ludziom oczekującym pana swego, ażeby się wrócił z wesela, żeby gdyby przyszedł, a zakołatał, wnet mu otworzyli».¹⁰ Czekanie oznacza upływ czasu, bo dopóki ten czas nie nadejdzie, nie czekamy. Dlatego nasz Pan dodaje: «Błogosławieni oni słudzy, których gdy przyjdzie pan, czujących znajdzie».

GSAM 154.4„Będziemy nadal, z wolą Bożą, głosić: «Oto oblubieniec idzie; wynijdźcie przeciwko niemu» oraz: «Nadeszła godzina sądu jego». I ufamy, że nie przestaniemy głośno wołać do świata i Kościoła, by się obudzili ze swoich pieśni o «pokoju» i wsłuchali się w Boże wezwania miłosierdzia. Zamierzamy dalej czekać na przyjście Pana i czuwać, wierząc, że jest ono tuż tuż”.

GSAM 155Obrona ich działalności

GSAM 155.1Dobry obraz tego, jak adwentyści postrzegali swoją działalność przed 21 marca 1844 r. i tuż po tej dacie, można uzyskać, czytając poniższy cytat zaczerpnięty z artykułu zatytułowanego „Vindication” (Obrona), opublikowanego w gazecie Advent Herald z 13 listopada 1844 r., wydawanej przez J. V. Himesa, S. Blissa i A. Hale’a:—

GSAM 155.2„Nie wyciągnęliśmy naszych wniosków pochopnie. Wierzymy, że byliśmy uczciwymi i szczerymi poszukiwaczami prawdy. Przestrzegaliśmy nakazu naszego Zbawiciela, by zgłębiać Pismo Święte. Nie polegaliśmy na własnej mądrości, lecz zwracaliśmy się do Boga o przewodnictwo i wskazówki, starając się oddać się na Jego ołtarzu, ufając, że On poprowadzi nasze kroki właściwą drogą. Analizowaliśmy wszystkie argumenty wysuwane przeciwko nam ze szczerym pragnieniem poznania prawdy i uniknięcia błędu, ale musimy przyznać, że różnorodne i wielopostaciowe stanowiska naszych przeciwników tylko utwierdziły nas w naszych poglądach. Zauważyliśmy, że niezależnie od tego, czy mieliśmy rację, czy nie, nasi przeciwnicy nie mogli mieć racji; a oni sami nie potrafili się między sobą dogadać. Argumenty każdego z nich były tak słabe i dziecinne, że musieli ciągle podważać to, co sami wcześniej twierdzili; a swoimi sprzecznymi i przeciwstawnymi poglądami pokazali, że niezależnie od tego, jak oceniali nasze opinie, nie mieli zaufania do poglądów swoich kolegów. Co więcej, nie było ani jednej kluczowej kwestii w całym naszym stanowisku, w której nie poparłby nas przynajmniej jeden z tych, którzy usilnie starali się obalić tezę o rychłym przyjściu Pana. Podczas gdy my opieraliśmy się na dosłownym tłumaczeniu Pisma Świętego, nasi przeciwnicy na próżno próbowali udowodnić, że Pisma Świętego nie należy rozumieć dosłownie, mimo że każda przepowiednia, która się spełniła, spełniła się w najdrobniejszych szczegółach.

GSAM 156Wyjaśnienie rozczarowania

GSAM 156.1„Ale ten czas – rok 1843, rok żydowski – minął, a my byliśmy rozczarowani, że nie ujrzeliśmy Króla w Jego pięknie. Wszyscy, którzy się nam sprzeciwiali, szczerze sądzili, że każda charakterystyczna cecha naszej wiary okazała się fałszywa i że jako uczciwi ludzie powinniśmy porzucić całe nasze stanowisko. Dlatego też z zaskoczeniem widzieli, jak wciąż trzymamy się naszej nadziei i wciąż czekamy na naszego Króla.

GSAM 156.2„My jednak, mimo naszego rozczarowania, nie widzieliśmy powodu do zniechęcenia. Zauważyliśmy, że Pismo Święte wskazuje, iż musi nastąpić czas zwłoki i że dopóki wizja się nie spełni, musimy na nią czekać. Widzieliśmy też, że wraz z końcem roku ten okres nie mógł się w pełni zakończyć, nawet zakładając, że nasza chronologia była poprawna; i że proroctwa te mogły się spełnić dopiero w bieżącym roku; a jednak szczerze i w pełni przyznaliśmy przed światem, że pomyliliśmy się co do konkretnego momentu, na który patrzyliśmy z taką pewnością; ale mimo że się pomyliliśmy, widzimy w tej sprawie rękę Boga. Widzimy, że wykorzystał to ogłoszenie jako sygnał alarmowy dla świata i próbę dla Kościoła. Sprawiło to, że Jego lud przyjął postawę oczekiwania. Wyłoniło tych, którzy byli gotowi cierpieć ze względu na Jego imię. Pokazało, dla kogo wołanie o przyjściu Pana było radosną nowiną, a dla kogo – niepożądanym dźwiękiem w uszach. Pokazało to całemu wszechświatowi, kto z radością powita powrót Pana, a kto Go odrzuci przy Jego drugim przyjściu, tak jak Żydzi zrobili to przy Jego pierwszym przyjściu. Uważamy to za krok w realizacji Bożego zamysłu w tym «dniu Jego przygotowania», aby mógł On wyprowadzić lud, który będzie szukał wyłącznie woli Pana, tak by był gotowy na Jego przyjście”.

GSAM 157HISTORIA RUCHU PO MARCU 1844 R.

GSAM 157.1Krótka historia ruchu adwentowego po 21 marca 1844 r. została przedstawiona poniżej, na podstawie artykułu z Signs of the Times z 31 października 1844 r.:—

GSAM 157.2„Po upływie roku 1843 – roku żydowskiego – większość adwentystów doszła do przekonania, że odtąd nie możemy już liczyć na konkretne terminy z żadną pewnością. Wierzyli, że znaleźliśmy się tam, gdzie wskazuje nasza chronologia – na końcu wszystkich okresów proroczych, po zakończeniu których spodziewano się przyjścia; i że choć będziemy musieli poczekać tylko chwilę, o którą nasza chronologia może się różnić od czasu Boga, to jednak wierzyli, że nie mamy już żadnej wskazówki co do konkretnego terminu. Wszyscy wzięli swoje lampy i wyszli na spotkanie Oblubieńca; ale Oblubieniec spóźnił się poza czas (1843 r.), w którym go oczekiwano. Podczas tego opóźnienia wizji wszyscy wydawali się zdecydowani czekać na nią, wierząc, że nie może się opóźnić i że można się jej spodziewać lada chwila. Szybko jednak stało się oczywiste, że mnóstwo ludzi snuje plany na przyszłość, których by nie snuli, gdyby wierzyli, że Pan przyjdzie w tym roku; i że zasnęli, jeśli chodzi o realne poczucie, że Pan pojawi się lada chwila. Innymi słowy, myśleli, że może przyjść każdego dnia albo że może się to trochę opóźnić, a w międzyczasie będą mogli cieszyć się odświeżającym odpoczynkiem. Cóż, było tak, jak powiedział nasz Zbawiciel: «gdy oblubieniec odwłaczał z przyjściem, zdrzemały się wszystkie i posnęły».

GSAM 157Uwaga skierowana na jesień 1844 roku

GSAM 157.3„Już w maju 1843 roku brat Miller zwrócił naszą uwagę na siódmy miesiąc żydowskiego roku świętego jako czas odprawiania obrzędów będących tymi figurami, które wskazują na drugie przyjście; a zeszłej jesieni z wielkim zainteresowaniem wyczekiwaliśmy tego momentu. Gdy ten czas minął, brat S. S. Snow w pełni przyjął pogląd, że zgodnie z figurami przyjście Pana, kiedy już nastąpi, musi mieć miejsce dziesiątego dnia siódmego miesiąca; nie był jednak pewien co do roku. Później dostrzegł, że okresy prorocze faktycznie wygasają dopiero w bieżącym roku, 1844; więc stanął na stanowisku, że około 22 października – dziesiątego dnia siódmego miesiąca bieżącego roku – będziemy świadkami przyjścia Pana chwały. Głosił to w Nowym Jorku, Filadelfii i innych miejscach zeszłej wiosny i lata; i choć wielu podzielało jego poglądy, to jednak żadnych konkretnych oznak tego nie widać było aż do lipca.

GSAM 158Zbiory pozostawione na polach

GSAM 158.1„Na początku sezonu niektórzy z naszych braci z północy New Hampshire byli tak przekonani, że Pan przyjdzie przed nadejściem kolejnej zimy, że nie uprawiali swoich pól. Mniej więcej w połowie lipca – czyli wieczorem o północy żydowskiego dnia-roku (wieczór-poranek, licząc od nowiu w kwietniu, czyli początku tego żydowskiego roku) – inni, którzy zasiali i obsadzili swoje pola, byli tak przekonani o rychłym pojawieniu się Pana, że nie mogli, zgodnie ze swoją wiarą, zebrać plonów. Niektórzy, idąc na pola, by skosić trawę, nie byli w stanie tego zrobić i, kierując się poczuciem obowiązku, zostawili plony na polu, by pokazać swoją wiarę przez uczynki i w ten sposób potępić świat. Zjawisko to szybko rozprzestrzeniło się na północy Nowej Anglii.

GSAM 158Sąd poprzedzający powrót Pana

GSAM 158.2„W tym samym czasie nasi bracia w stanie Maine przyjęli pogląd, że sąd musi poprzedzać powrót Pana; że zbiega się on z żniwami i nie ma miejsca dopiero na końcu świata, ale obejmuje okres bezpośrednio poprzedzający ten koniec. Zgodnie z tym poglądem uważali, że właśnie przeżywamy ten sąd, że wytyczana jest linia podziału, a słudzy Boży są pieczętowani na czołach – a gdy to się dokona, będzie to sygnał dla czterech aniołów trzymających cztery wiatry ziemi (Objawienie 7:1), by je uwolnili.

GSAM 159Przebudzenie o północy

GSAM 159.1„Mniej więcej w połowie lipca Boże błogosławieństwo w przywracaniu odstępców zaczęło towarzyszyć głoszeniu tego czasu, a ci, którzy przyjęli którykolwiek z wymienionych poglądów, wykazali wyraźną zmianę w swoim zachowaniu i nagłe przebudzenie ze snu, tak jak to zostało przepowiedziane. «o północy stał się krzyk: Oto oblubieniec idzie; wynijdźcie przeciwko niemu! Tedy wstały one wszystkie panny i ochędożyły lampy swoje». Od lipca ruchy te miały miejsce w różnych częściach Nowej Anglii i różniły się od siebie, ale wszystkim im towarzyszyło Boże błogosławieństwo w przywracaniu wielu, których lampy niemal zgasły, oraz w uświęceniu Jego świętych. Na zgromadzeniu obozowym w Exeter wszystkie te wpływy spotkały się, połączyły w jeden wielki ruch i szybko rozprzestrzeniły się wśród wszystkich grup adwentystycznych w całym kraju”.