Rozdział 14 — Zamknięte drzwi

GSAM 214.1„gdy odeszły kupować, przyszedł oblubieniec; a te, które były gotowe, weszły z nim na wesele; i zamknione są drzwi”.¹

GSAM 214.2Przyjście Oblubieńca, o którym mowa w tej przypowieści, to nie przyjście Chrystusa na ziemię, ale na wesele. Wesele to wydarzenie, które ma miejsce przed przyjściem Pana. W Ewangelii według Łukasza jest to opisane tak: „Niech będą przepasane biodra wasze, i świece zapalone. A wy bądźcie podobni ludziom oczekującym pana swego, ażeby się wrócił z wesela, żeby gdyby przyszedł, a zakołatał, wnet mu otworzyli”.²

GSAM 214Otrzymanie Królestwa zwane weselem

GSAM 214.3Przybycie Oblubieńca na wesele jest przedstawione w Księdze Daniela 7:13, 14, gdzie Chrystus przychodzi do Ojca, by odebrać swoje królestwo. W starożytności przybycie króla do stolicy, by objąć tron i królestwo, nazywano ślubem. To wydarzenie – przyjęcie stolicy jako oblubienicy – świętowano z pompą i przepychem prawdziwego ślubu. Tak więc kiedy Chrystus przyjmuje od Ojca w niebie swoje królestwo, mówi się, że poślubia swoją oblubienicę – Nowe Jeruzalem (Objawienie 21:9); a w przypowieści nazywa się to „weselem”.

GSAM 214.4Po upływie dwóch tysięcy trzystu dni, 22 października 1844 roku, ludzie Adwentu, którzy porównywali wydarzenia ze swojego życia z faktami związanymi ze wschodnim ślubem, powiedzieli: „Chrystus wszedł na wesele”. Gdy otrzymali jaśniejsze światło na temat natury wydarzenia, które miało nastąpić pod koniec dwóch tysięcy trzystu dni, ich wiara podążyła za Chrystusem w dziele, które On rozpoczął; tak więc dzięki wierze „weszli wraz z Nim na wesele”.

GSAM 215„Powrócę”

GSAM 215.1W wizji przekazanej pannie Harmon w 1845 roku, przedstawiającej Chrystusa przechodzącego z pierwszej do drugiej komnaty niebiańskiej świątyni, czytamy następujące słowa: „«Czekajcie tutaj, idę do mego Ojca, by otrzymać Królestwo; zachowajcie w czystości wasze szaty, wkrótce wrócę z wesela i zabiorę was do siebie.» Później, do miejsca gdzie stał Jezus, podjechał wóz z obłoków, z kołami jak ogień, w otoczeniu aniołów. Jezus wstąpił do wozu, który Go zawiózł do Najświętszego, gdzie siedział Ojciec”.³

GSAM 215Miłosierdzie po zamknięciu drzwi

GSAM 215.2Zamknięte drzwi w tej przypowieści wydają się odnosić do wydarzenia, które ma miejsce przed faktycznym przyjściem Syna Człowieczego w obłokach nieba; bo po zamknięciu drzwi przychodzą pozostałe panny i pukają, a im mówi się, by „czuwały”, bo nie znają dnia ani godziny Jego przyjścia. Ponadto drzwi te zostają zamknięte po tym, jak mądre panny wchodzą wraz z Oblubieńcem na wesele.

GSAM 215.3Z języka użytego w tej przypowieści o pannach wynika, że po wejściu na wesele nawet „głupie” panny wciąż mają szansę na odpowiednie przygotowanie się na spotkanie z Oblubieńcem. Otrzymują polecenie, by „czuwać”. Czuwanie i oczekiwanie to cechy związane z prawdziwym przygotowaniem na spotkanie z Panem. Wydaje się więc, że miłosierdzie nie zostaje cofnięte, gdy w tej przypowieści zamykają się drzwi.

GSAM 215To nie są drzwi z Łukasza 13:25-28

GSAM 215.4W przeszłości popełniano błędy, myląc drzwi, o których mowa w tej przypowieści, z drzwiami wspomnianymi w Łukasza 13:25-28, gdzie czytamy: „Gdy wstanie gospodarz i zamknie drzwi, a poczniecie stać przede drzwiami, i kołatać we drzwi, mówiąc: Panie, Panie! otwórz nam, tedy on odpowiadając rzecze wam: Nie znam was, skąd jesteście.... odstąpcie ode mnie wszyscy, którzy czynicie nieprawość. Tam będzie płacz i zgrzytanie zębów, gdy ujrzycie Abrahama, Izaaka, i Jakóba, i wszystkie proroki w królestwie Bożem, a samych siebie precz wyrzuconych”. Z powyższego tekstu jasno wynika, że kiedy te drzwi się zamkną, los tych, którzy zostali wykluczeni, jest już przesądzony. Królestwo Boże wtedy nadejdzie, bo zobaczą oni zbawionych w tym królestwie. Natomiast w przypowieści o pannach Pan jeszcze nie wszedł do swojego królestwa, ale udał się do Ojca, by je przejąć.

GSAM 216Zamknięte drzwi w symbolicznej służbie

GSAM 216.1Ci, którzy z wiarą podążali za Chrystusem w Jego dziele, po upływie okresu dwóch tysięcy trzystu dni – 22 października 1844 r. – dostrzegli, że kiedy w symbolicznej służbie nadchodził Dzień Pojednania, Arcykapłan zamykał drzwi do zewnętrznej komnaty i otwierał drzwi do Miejsca Najświętszego, by tam wykonać swoje zadanie polegające na wymazaniu grzechów wyznanych w świątyni; i że podobnie Chrystus, nasz Arcykapłan, zamknął drzwi zewnętrznej komnaty niebiańskiej świątyni i otworzył tę komnatę, w której widoczna była „skrzynia przymierza jego”.⁴

GSAM 216Kto się mylił?

GSAM 216.2W tamtym czasie wśród wierzących adwentystów byli tacy, którzy nie otrzymali jeszcze jasnego światła na temat służby Chrystusa w świątyni, a ich uwaga nie została jeszcze skierowana na Poselstwo Trzeciego Anioła. Błądzili oni, myląc te zewnętrzne drzwi świątyni z zamkniętymi drzwiami z Łukasza 13:25-28. Nie byli to jednak Adwentyści Dnia Siódmego. Postaramy się jednak pokazać, kim oni byli, jak powstała ta doktryna i jakie okoliczności doprowadziły do takich wniosków.

GSAM 217.1Ludzie, którzy odłączyli się od nominalnych kościołów pod wpływem głoszenia poselstwa adwentowego, a także ci, od których się w ten sposób oddzielili, są adresatami świadectwa skierowanego do piątego i szóstego z siedmiu kościołów z Księgi Objawienia. Upomnienie skierowane do piątego kościoła, w Sardes, brzmi: „Pamiętaj tedy, jakoś wziął i słyszał, a chowaj i pokutuj. Jeźli tedy czuć nie będziesz, przyjdę na cię jako złodziej, a nie zrozumiesz, której godziny przyjdę na cię”.⁵ Z tych słów jasno wynika, że osoby, do których się zwracano, usłyszały głoszenie o przyjściu Pana. Wyznawały, że je przyjęły, ale teraz zamierzały się od niego odwrócić.

GSAM 217Kościół w Filadelfii

GSAM 217.2Następnie wspomniany jest kościół w Filadelfii, szósty stan kościoła ewangelicznego. Kościół ten reprezentuje ludzi, którzy zostali wyprowadzeni dzięki głoszeniu pierwszego i drugiego poselstwa z Objawienia 14. Do tego kościoła Pan mówi: „Oto idę rychło; trzymaj, co masz, aby nikt nie wziął korony twojej”.⁶ Następnie zwraca się do nich następującymi słowami: „To mówi on Święty i Prawdziwy, który ma klucz Dawidowy, który otwiera, a nikt nie zawiera i zawiera, a nikt nie otwiera. Znam uczynki twoje; otom wystawił przed tobą drzwi otworzone, a żaden nie może ich zamknąć; bo acz masz niewielką moc, przecięś zachował słowo moje i nie zaprzałeś się imienia mego”.⁷

GSAM 217Czym są zamknięte drzwi z tej przypowieści?

GSAM 217.3Co należy rozumieć pod pojęciem otwartych i zamkniętych drzwi we właśnie cytowanym fragmencie Pisma Świętego? Myślimy, że satysfakcjonującą odpowiedź na to pytanie można znaleźć w dołączonym wyjaśnieniu: Podczas gdy wśród adwentystów byli tacy, którzy otrzymali głębsze światło i nauczali, że Zbawiciel przeniósł swoją służbę z pierwszej do drugiej komnaty niebiańskiej świątyni, oraz prawidłowo przedstawiali kwestię otwartych i zamkniętych drzwi tym, którzy chcieli słuchać, inna grupa sprzeciwiała się tej prawdzie i próbowała zaszczepić wiarę w doktrynę, że otwarte drzwi zostały zamknięte, a zamknięte – otwarte. Postępując w ten sposób, zagradzali drogę lub utrudniali dzieło sług Pańskich tutaj, na ziemi. Drzwi niebiańskiej świątyni otwierają się i zamykają dzięki mocy Chrystusa – „który otwiera, a nikt nie zawiera”. W przemowie skierowanej do kościoła w Filadelfii ludzie, którzy trwają mocno, przestrzegają Słowa i nie wypierają się Jego imienia, odnoszą zwycięstwo, które otwiera drzwi, których nikt nie może zamknąć. Odnosi się to bez wątpienia do drzwi dostępu do ludzi, które ludzie, jak się wydaje (jak zobaczymy), skutecznie zamknęli; ale w uznaniu ich niezłomności Pan stawia przed wiernymi „drzwi otworzone”, których nikt nie może zamknąć.

GSAM 218Drzwi wypowiedzi

GSAM 218.1W Piśmie Świętym jest wiele przykładów, w których drzwi są używane w tym znaczeniu. Paweł, pisząc do Koryntian, mówi: „drzwi mi są otworzone wielkie i mocne, i mam wiele przeciwników”.⁸ Z kolei w swoim drugim liście do Koryntian pisze: „gdym przyszedł do Troady dla opowiadania Ewangielii Chrystusowej, a drzwi mi były otworzone w Panu. Nie miałem ulżenia w duchu moim dlatego, żem nie znalazł Tytusa, brata mego”.⁹ Zwrócił się też do Kolosan w ten sposób: „W modlitwach trwajcie, czując w nich z dziękowaniem, Modląc się społecznie i za nami, aby nam Bóg otworzył drzwi słowa, żebyśmy mówili o tajemnicy Chrystusowej dla której też jestem związany”.¹⁰

GSAM 218.2Z tych fragmentów wynika, że możliwości głoszenia prawdy nazywane są otwartymi drzwiami; a ze słów skierowanych do kościoła w Filadelfii wydaje się, że w czasie, gdy ten lud został wezwany do wyjścia, ludzie dokonywali usilnych wysiłków, by zamknąć przed nimi drzwi do głoszenia. Gdy kościół w Filadelfii przechodził przez tę próbę, trzymając się mocno Jego „słowa” i „imienia”, Pan powiedział im, że postawi przed nimi otwarte drzwi, których nikt nie będzie w stanie zamknąć.

GSAM 219Sytuacja po 22 października 1844 r.

GSAM 219.1Skoro mamy przed sobą tę sprawę, tak jak została opisana w słowach proroctwa, spójrzmy wstecz na to, jak rozwijała się sytuacja. Jak już wspomniano, aż do kwietnia 1844 roku kościoły były otwarte na głoszenie przesłania o przyjściu, a zapotrzebowanie na pracowników było większe, niż mogli zaspokoić żyjący kaznodzieje. Po rozczarowaniu, które nastąpiło wiosną 1844 roku, ci, którzy nie przyjęli tej doktryny z prawdziwą szczerością, zaczęli się jej sprzeciwiać. Kiedy latem 1844 roku ogłoszono Poselstwo Drugiego Anioła z Objawienia 14 oraz „krzyk o północy” (Mt 25), wybuchły najgorsze prześladowania wobec tych, którzy wciąż odważali się wyznawać wiarę w bliskie przyjście Pana. Ci przeciwnicy próbowali na różne sposoby stłumić ten temat i wszelkimi możliwymi środkami utrudniać pracę tym, którzy wciąż głosili, że „przyszła godzina sądu jego”. William Miller powiedział o tym sprzeciwie: „To najbardziej nienaturalne i niewytłumaczalne”. Przeciwstawianie się było tak zdecydowane pod koniec okresu dwóch tysięcy trzystu dni, że Geo. Storrs powiedział o tym: „Skończyliśmy z kościołami tylko z nazwy i wszystkimi niegodziwcami, poza wpływem, jaki ten okrzyk może na nich wywrzeć”.

GSAM 219.2Po zakończeniu tego okresu, gdy sprzeciw i szyderstwa ze strony niegodziwych nasiliły się dwu-, a nawet trzykrotnie, William Miller tak skomentował sytuację: „Wykonaliśmy swoje zadanie, ostrzegając grzeszników i próbując obudzić formalny kościół. Bóg w swojej opatrzności zamknął drzwi”.¹¹

GSAM 219Ogólna zatwardziałość grzeszników

GSAM 219.3Takie zachowanie szydzącego świata nie tylko zatwardziło grzeszników wobec doktryny o powtórnym przyjściu, ale świadectwo członków kościołów tylko z nazwy brzmiało tak: „Jeżeli zważymy na bardzo rzadkie przypadki nawrócenia się, a z drugiej strony na bezprzykładny brak skruchy oraz zatwardziałość grzeszników, mimo woli wykrzykniemy: «Czyż Bóg zapomniał o swej łasce, czyż drzwi miłosierdzia są już zamknięte?»”¹²

GSAM 220.1Od innego pracownika czytamy jeszcze więcej o sytuacji po zakończeniu okresu prorockiego: „Rzeczą prawie niemożliwą było zyskać dostęp do niewierzących. Rozczarowanie w roku 1844 wprawiło w zakłopotanie umysły wielu ludzi i nie chcieli słuchać jakiegokolwiek wyjaśnienia tej sprawy”.¹³

GSAM 220Wszystkie drzwi dostępu do niewierzących zamknięte

GSAM 220.2Taka sytuacja wydawała się na razie zamykać drzwi dostępu do wszystkich oprócz tych, którzy wciąż mocno trzymali się swojej wiary w rychłe przyjście Chrystusa i nadziei na nie. Skoro drzwi do głoszenia wydawały się tak całkowicie zamknięte, a adwentyści dostrzegli, że w przypowieści o zamkniętych drzwiach chodzi o ich własne doświadczenie, łatwo zrozumieć, jak doszli do wniosku, że nie ma już miłosierdzia dla grzeszników: albo, jak to niektórzy ujęli, że „drzwi miłosierdzia zostały zamknięte” – zwłaszcza jeśli uważali, że zamknięte drzwi z tej przypowieści i te z Łukasza 13 to to samo. Jeśli ludzie całkowicie odmawiali słuchania, zatwardzając w ten sposób swoje serca, to jak mogliby się nawrócić?

GSAM 220Kto jako pierwszy nauczał o fałszywych zamkniętych drzwiach?

GSAM 220.3Powstaje teraz pytanie: kto jako pierwszy zaczął nauczać doktryny o „braku miłosierdzia dla grzeszników”? Kto w to wierzył? A kto to odrzucił? W odpowiedzi na pierwsze pytanie zwrócimy uwagę na relację z wizyty J. V. Himesa wiosną 1845 roku w stanie Maine. Pisze on:—

GSAM 220.4„Brat Józef Turner i inni twierdzili, że jesteśmy w wielkim sabacie – że sześć tysięcy lat dobiegło końca – w związku z czym żaden adwentysta nie powinien już wykonywać żadnej pracy fizycznej. Według nich takie postępowanie z pewnością doprowadziłoby do ich ostatecznego zniszczenia.

GSAM 220.5„Gdy tak czekali w stanie bezczynności, jeśli chodzi o doczesną pracę fizyczną, w umyśle brata Turnera zajaśniało, jak sądzono, nowe światło, a mianowicie, że Oblubieniec PRZYBYŁ – że przyszedł dziesiątego dnia siódmego miesiąca minionego roku żydowskiego – że wtedy odbyło się wesele – że wszystkie panny w pewnym sensie weszły z nim na wesele, a drzwi zostały zamknięte!—żadna z nich nie mogła zginąć, a nikt z zewnątrz nie mógł zostać zbawiony. W ten sposób wszystkie duchowe sprawy tej potężnej planety zostały zakończone”.¹⁴

GSAM 221Kto stanowczo sprzeciwił się tej fałszywej teorii?

GSAM 221.1Pastor Turner zaczął głosić swoją doktrynę „koniec z miłosierdziem” w Paris w stanie Maine i przez krótki czas zyskał spore grono zwolenników w tej części kraju. Ponieważ drzwi dostępu do ludzi spoza adwentystów – czy to wyznających wiarę, czy nie – były całkowicie zamknięte, wielu całkiem naturalnie skłoniło się ku poglądom Turnera na ten temat.

GSAM 221.2Żeby nie było nieporozumień co do terminu adwentystów, od teraz będziemy nazywać tę grupę adwentystami pierwszego dnia; i to właśnie wielu z nich przyjmowało poglądy pana Turnera. Nie znali jeszcze prawdy o sabacie ani nie słyszeli o Poselstwie Trzeciego Anioła. To właśnie o nich pani White pisze w jednej ze swoich publikacji:—

GSAM 221.3„W roku 1844 adwentyści nie rozumieli tego zagadnienia. Nawet gdy minął czas, w którym oczekiwali Zbawiciela, wciąż jeszcze wierzyli, że Jego przyjście jest bliskie. Utrzymywali, że nastąpił punkt zwrotny i dzieło Chrystusa jako pośrednika zostało zakończone. Wydawało się im, że Biblia uczy, iż czas próby dla ludzi zakończy się tuż przed przyjściem Pana na obłokach nieba. Sądzili, że dowodzą tego teksty mówiące o czasie, gdy ludzie będą szukać, pukać i krzyczeć u wrót, ale te się przed nimi nie otworzą. Zastanawiali się, czy rok, w którym oczekiwali przyjścia Chrystusa, nie jest raczej początkiem tego właśnie okresu, bezpośrednio poprzedzającego Jego przyjście. Ponieważ obwieścili światu ostrzeżenie przed nadchodzącym sądem byli przekonani, że wykonali już swoje zadanie, i że skończyła się ich odpowiedzialność za ratowanie grzeszników, zaś śmiałe i bluźniercze szyderstwa niezbożnych były dla nich następnym dowodem zaprzestania działalności Ducha Bożego wśród odrzucających Jego łaskę ludzi. Wszystko to umacniało ich w wierze, że czas łaski skończył się, że jak się wówczas wyrażali — «drzwi łaski zostały zamknięte». Jak już wspomniano, adwentyści przez krótki czas byli zgodni co do tego, że drzwi miłosierdzia zostały zamknięte”.¹⁵

GSAM 222.1W tym cytacie pani White przedstawia stanowisko, jakie zajęli adwentyści pierwszego dnia. Nie sugeruje nawet, że sama w to wierzyła. Jak pokazano powyżej, doktrynę tę po raz pierwszy głosił Józef Turner w Paris w stanie Maine. Pani White (wtedy jeszcze panna Harmon) spotkała Józefa Turnera w wyżej wymienionym miejscu wczesną wiosną 1845 roku i usłyszała, jak głosił swoją doktrynę o tym, że „adwentystom nie wolno już wykonywać pracy fizycznej, a grzesznikom nie przysługuje już miłosierdzie”. Powiedziała mu wprost, że „głosi fałszywą doktrynę; że wciąż istnieje miłosierdzie dla grzeszników i dla tych, którzy nie odrzucili prawdy świadomie”.

GSAM 222Sprzeciw wobec teorii „braku miłosierdzia”

GSAM 222.2J. N. Andrews, który mieszkał w Paris w stanie Maine w latach 1844 i 1845 i który doskonale znał sytuację tamtejszych ludzi, a także postać Józefa Turnera, który nauczał, że nie ma już miłosierdzia dla grzeszników, tak mówi o stanowisku panny Harmon w tej sprawie w tamtym czasie: „Zamiast skłonić ich do przyjęcia tego poglądu, wizje skorygowały tych, którzy wciąż się go trzymali”.¹⁶

GSAM 222.3Panna Harmon po raz drugi odwiedziła Paris w stanie Maine latem 1845 roku. Jeśli chodzi o tę wizytę, zacytuję panią Truesdail, która wtedy mieszkała w Paris. Mówi ona:—

GSAM 222.4„Podczas wizyty panny Harmon w Paris w stanie Maine latem 1845 roku opowiedziałam jej o sytuacji mojej bliskiej przyjaciółki, której ojciec uniemożliwił uczęszczanie na nasze spotkania, przez co nie odrzuciła ona światła. Odpowiedziała z uśmiechem: «Bóg nigdy nie pokazał mi, że dla takich osób nie ma zbawienia. Dotyczy to tylko tych, którym przedstawiono światło prawdy, a oni świadomie je odrzucili»”.¹⁷

GSAM 222.5Mówi też o trzeciej wizycie panny Harmon w Paris w 1846 roku w następujący sposób:—

GSAM 222Kolejna krytyka fałszywej teorii

GSAM 222.6„Kolejnym wydarzeniem, o którym warto wspomnieć, była wizja, którą otrzymała w 1846 roku w Paris w stanie Maine. Panna Harmon zobaczyła, że kiedy Szatan nie będzie w stanie powstrzymać ludzi o szczerych sercach przed wypełnieniem całego swojego obowiązku, wykorzysta swoje sztuczki, by popchnąć ich poza granice tego obowiązku. Pewna dobra siostra głosiła w kościołach, że Bóg ich odrzucił, bo oni odrzucili przesłanie zesłane z nieba, by ich zbawić. Siostra Harmon zobaczyła, że w jej przesłaniu nie ma ani odrobiny prawdy, bo w tych zborach było wielu, którzy jeszcze przyjmą prawdę; że dobrzy aniołowie jeszcze zabiorą się do pracy nad duszami w tych zborach, a kiedy to zrobią, oni [aniołowie] zostawią tę siostrę wraz z jej przesłaniem [czyli jej przesłaniem o „braku miłosierdzia”] za drzwiami”.¹⁸

GSAM 223Brak sprzeczności

GSAM 223.1Ponieważ są tacy, którzy z wielką gorliwością próbują udowodnić, że pani White kiedyś głosiła teorię „koniec z miłosierdziem dla grzeszników”, a teraz naucza czegoś przeciwnego, przedstawię świadectwa osób znających jej dzieło od 1845 roku, dotyczące jej wysiłków na rzecz nawrócenia grzeszników. Oto oświadczenie Iry Abbey’ego z Brookfield w hrabstwie Madison w stanie Nowy Jork:—

GSAM 223.2„W latach 1846–1850 brat i siostra White odwiedzili nasz dom i bardzo gorliwie troszczyli się o dzieci oraz o tych, którzy nie odrzucili prawdy. Pracowali na rzecz nienawróconych dusz i nie pamiętam, żebym kiedykolwiek słyszał, jak siostra White mówiła, że nie ma nadziei dla odstępców i tych, którzy nie odrzucili prawdy”.¹⁹

GSAM 223Świadectwo adwentystów pierwszego dnia

GSAM 223.3A co do tego, co adwentyści pierwszego dnia z Nowej Anglii wiedzą o skrajnej doktrynie zamkniętych drzwi, niech świadczy poniższy list:—

GSAM 223.4„Od 5 do 9 sierpnia 1891 roku prowadziłem debatę z pastorem Milesem Grantem w Brookston, mieście liczącym około 30 000 mieszkańców. Debata odbyła się w dużym namiocie, a przewodniczył jej pan John Barbour, niegdyś przewodniczący rady miejskiej. Miasto to leży około dwudziestu mil od Bostonu. Debata dotyczyła kwestii sabatu, ale pan Grant próbował wciągnąć do niej sprawę doświadczeń siostry White w tej pracy. Zarzucił jej, że «już dawno, w 1844 roku, pokazano jej, że okres próby minął i nie ma już miłosierdzia dla grzeszników»”.

GSAM 224.1„W odpowiedzi powiedziałem mu, że adwentyści pierwszego dnia prawie wszyscy zajmowali takie stanowisko kiedyś, zanim się od nich oddzieliliśmy, i że zamiast popierać to stanowisko, jedną z pierwszych rzeczy, które zostały pokazane pani White, było to, że stanowisko to jest «fałszywe» i że dla grzeszników wciąż istnieje miłosierdzie. Powiedziałem: «Tak właśnie jest, a pastor Grant wie, że tak jest». Kiedy to powiedziałem, wielu adwentystów pierwszego dnia siedzących przede mną [ta grupa stanowiła sporą część zgromadzonych w wielkim namiocie] skinęło głowami, wyraźnie i zdecydowanie zgadzając się z tym stwierdzeniem. Wystarczy powiedzieć, że pastor Grant nie poruszył już tej kwestii podczas debaty”. Podpisano: „Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., 6 grudnia 1895 r.”

GSAM 224Pani White zawsze dążyła do zbawienia grzeszników

GSAM 224.3O tym, że pani White od 1844 roku aż do dziś działała na rzecz nawrócenia grzeszników, świadczą też te fakty: ona i pastor White zorganizowali spotkanie w domu Alberta Beldena w Rocky Hill w stanie Connecticut, które zaczęło się 20 kwietnia 1848 roku. Podczas tego spotkania starano się dotrzeć do niektórych ludzi ze świata. Pastor White i jego żona wykazywali szczególne zainteresowanie takimi duszami. W tej kwestii przytoczymy świadectwo jednej z takich osób, która przyjęła chrzest z rąk pastora White’a. John Y. Wilcox, pisząc z Kensington w stanie Connecticut 22 lutego 1891 roku, mówi:—

GSAM 224.4„Zostałem wprowadzony w prawdę w czasie, gdy spotkania odbywały się w niedokończonym pokoju w domu brata A. Beldena w Rocky Hill w stanie Connecticut. Otrzymałem światło obecnej prawdy dzięki wysiłkom brata i siostry White. Wkrótce potem zostałem ochrzczony przez brata White’a. Gdyby nie zachęta i siła, jakie od nich otrzymałem, nie wiem, czy kiedykolwiek odważyłbym się pomyśleć lub poczuć, że zostałem przyjęty przez Pana. Bardzo się o mnie troszczyli i starali się mi pomóc”.

GSAM 225.1Pastor White napisał o tym spotkaniu w liście do Stockbridge’a Howlanda z Topsham w stanie Maine: „Brat Bates przedstawił przykazania w jasnym świetle, ich ważność była podkreślona przez potężne świadectwa. Słowo Boże oddziaływało aby umocnić tych co znali prawdę a pobudzić tych co nie byli w pełni zdecydowani”.

GSAM 225Praca na rzecz grzeszników w Oswego w stanie Nowy Jork

GSAM 225.2W 1849 roku pastor James White wraz z żoną prowadzili pracę w Oswego w stanie Nowy Jork. Podczas tych spotkań Hiram Patch i panna Benson, którzy byli zaręczeni, nawrócili się do Boga i do obecnej prawdy.

GSAM 225.3W marcu 1850 roku w Oswego znów odbywały się spotkania. W kwietniowym numerze Present Truth pastor White, mówiąc o tych spotkaniach, napisał:

GSAM 225.3„Wśród dzieci ostatku w tym mieście toczy się teraz bardzo interesująca praca. Ich zbawienie było głównym tematem naszych spotkań przez ostatnie dwa sabaty, a Bóg cudownie nas pobłogosławił. Prawda wywarła dobry wpływ zarówno na nas, jak i na nasze dzieci. Wieczorem po ostatnim pierwszym dniu mieliśmy spotkanie specjalnie dla nich, a duch Pana wylał się pośród nas. Wszystkie dzieci pokłoniły się przed Panem i wydawało się, że czują, jak ważne jest przestrzeganie przykazań, zwłaszcza piątego, oraz szukanie zbawienia przez Jezusa Chrystusa. To było jedno z najciekawszych spotkań, jakie kiedykolwiek widziałem”.

GSAM 225.4W numerze Present Truth z listopada 1849 roku pastor White opublikował relację o grupie osób, które nawróciły się i zostały ochrzczone; a w ostatnim numerze tej gazety z 1850 roku znajduje się relacja ze spotkania, które odbyło się w Waitsfield w stanie Vermont, oraz o obecności Hemana Churchilla, który właśnie nawrócił się ze świata. W artykule mówi się o nim jako o „bracie”. Jak to możliwe, skoro nie było już miłosierdzia dla grzeszników?

GSAM 226Świadectwo dwudziestu jeden świadków

GSAM 226.1W związku z tym przedstawiamy oświadczenie podpisane w 1888 roku przez dwadzieścia jeden osób, z których każda była częścią ruchu adwentowego w 1844 roku i dobrze znała początki Poselstwa Trzeciego Anioła. Wszyscy byli w ruchu przed 1851 rokiem, a większość z nich była związana z Adwentystami Dnia Siódmego niemal od samego początku tego poselstwa:—

GSAM 226.2„My, niżej podpisani, którzy dobrze znaliśmy ruch adwentowy w 1844 roku, gdy minął wyznaczony czas, a także przyjęliśmy prawdę Poselstwa Trzeciego Anioła już w 1850 roku, niniejszym z radością podpisujemy się pod poniższym oświadczeniem dotyczącym doktryny zamkniętych drzwi, wyznawanej przez wierzących w Poselstwo Trzeciego Anioła od momentu jego pojawienia się aż do ostatniej wspomnianej daty i później.

GSAM 226.3„Wierzyli oni, zgodnie z Objawieniem 3:7, 8 i innymi fragmentami Pisma Świętego, że wraz z upływem dwu tysięcy trzystu dni z Księgi Daniela 8:14 Chrystus zakończył swoje dzieło w pierwszej komnacie niebiańskiej świątyni, przeniósł swoją służbę do Miejsca Najświętszego i rozpoczął dzieło sądu, zmieniając w tym zakresie swoją rolę w planie zbawienia. Tutaj jedne drzwi się otworzyły, a inne zamknęły.

GSAM 226.4„Wierzyli, że ci, którzy mieli jasne światło dotyczące Poselstwa Pierwszego Anioła, a odwrócili się od niego, gorzko mu się sprzeciwiając, zostali odrzuceni przez Boga. Nie wierzyli jednak, że ci, którzy nie mieli tego światła, ani ci, którzy przed rokiem 1844 nie osiągnęli jeszcze wieku odpowiedzialności, zostaną odrzuceni, jeśli będą szukać Boga ze szczerym sercem.

GSAM 226.5„Chociaż zaraz po upływie wyznaczonego czasu wierzyli, podobnie jak William Miller i ogromna większość adwentystów, że ich dzieło dla świata zostało zakończone i że Pan przyjdzie bardzo wkrótce, to jednak po tym, jak światło dotyczące świątyni i trzecie poselstwo wyjaśniły ich rozczarowanie, nie wierzyli, że czas miłosierdzia minął dla kogokolwiek poza tymi, którzy odrzucili to światło”.

GSAM 227.1Podpisali: „J. B. Sweet, South Saginaw, Michigan; Samuel Martin, West Rindge, New Hampshire; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; pani R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; pani Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; pani L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Michigan; pani Maria S. Chase, Battle Creek, Michigan; S. M. Howland, Battle Creek, Michigan; pani F. H. Lunt, Battle Creek, Michigan; pani Melora A. Ashley, Battle Creek, Michigan; pani Caroline A. Dodge, Battle Creek, Michigan; pani Sarah B. Whipple, Battle Creek, Michigan; pani Uriah Smith, Battle Creek, Michigan; pani Paulina R. Heligass, Moline, Kansas; R. G. Lockwood, St. Helena, Kalifornia; pani R. G. Lockwood, St. Helena, Kalifornia; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vermont; pani Belinda Loveland, North Hyde Park, Vermont”.

GSAM 227Wizja źle zrozumiana

GSAM 227.2Próbowano zinterpretować wizję, którą pani White otrzymała w Topsham w stanie Maine 24 marca 1849 roku, jako nauczanie tej błędnej doktryny – że nie ma już miłosierdzia dla grzeszników. Wizja ta pojawiła się właśnie wtedy, gdy zaczęto mówić o „stukaniach z Rochester” (spirytyzm). Pani White widziała, że tajemnicze znaki i cuda oraz fałszywe Reformacje będą się nasilać i rozprzestrzeniać. Te Reformacje nie były przejściem od błędu do prawdy (nie powiedziała, że takie Reformacje nigdy nie będą miały miejsca, ale że te, które jej pokazano – gdzie wykorzystywano ludzki wpływ – właśnie takie były), lecz od złego do gorszego; bo ci, którzy twierdzili, że zmienili serce, po prostu otulili się religijnym płaszczem, który zakrywał nieprawość ich niegodziwego serca. Niektórzy wydawali się naprawdę nawróceni, co pozwalało im zwodzić lud Boży; ale gdyby można było zajrzeć do ich serc, okazałyby się tak samo czarne jak zawsze.

GSAM 227.3Następnie powiedziała: „Towarzyszący anioł polecił mi przyjrzeć się, czy odczuwa się, jak dawniej, na duszy ciężar odpowiedzialności za grzeszników. Spojrzałam, lecz nie mogłam tego dostrzec, gdyż czas ratunku dla nich minął”.²⁰

GSAM 228.1Pojawiły się twierdzenia, że ta wizja uczyła, iż nie ma już miłosierdzia dla grzeszników, ale pytamy: jak to możliwe, skoro sprzeciwiała się tej doktrynie od samego początku, kiedy Józef Turner po raz pierwszy ją głosił wiosną 1845 roku, i przez cały czas gorliwie pracowała na rzecz nawrócenia i zbawienia grzeszników?

GSAM 228.2W Supplement to Experience and Views, opublikowanym w 1854 roku, pani White pisze: „Te «fałszywe Reformacje», o których mowa, dopiero w pełni się ujawnią. Ta wizja odnosi się w szczególności do tych, którzy usłyszeli i odrzucili światło doktryny o adwencie. Są oni poddani silnym złudzeniom. Tacy nie będą odczuwać «udręki duszy z powodu grzeszników», jak to było dawniej”.²¹

GSAM 228.3Przeciwnicy twierdzą, że wiedzą więcej o tym, co pani White widziała w tej wizji, niż ona sama. Przyjrzyjmy się temu przez chwilę w kontekście ich wersji, a mianowicie, że patrzyła na stan grzeszników, a nie na propagatorów przebudzenia. Spoglądała więc na grzeszników, szukając „udręki duszy z powodu grzeszników, ale nie mogła jej dostrzec”. Kto kiedykolwiek odczuł ból duszy za grzeszników, po prostu patrząc na grzeszników? Ale pytamy: a co z osobami wspomnianymi w powyższym świadectwie, które po prostu wykorzystywały ludzki wpływ i hipnozę, by pozyskać nawróconych, i nazywały to działaniem Ducha Bożego? Czy ci przeciwnicy, którzy tak bardzo chcieli pokazać, że pani White nauczała skrajnej teorii „zamkniętych drzwi”, są gotowi przyznać, że ci odnowiciele byli świętymi ludźmi i pozyskiwali prawdziwych nawróconych?

GSAM 228.4Dla każdego obiektywnego umysłu jest oczywiste, że grupa osób, o których tu mowa, to ci, którzy twierdzili, że odczuwają ten ból duszy, podczas gdy w rzeczywistości odrzucili światło i prawdę oraz wykorzystywali hipnozę, by pozyskiwać nawróconych. Tacy ludzie nie mogli odczuwać prawdziwego bólu duszy z powodu grzeszników, skoro sami byli skazani na potępienie; bo „czas ich [własnego] zbawienia już minął”.

GSAM 229.1Na podstawie wizji pani White z 24 marca 1849 roku niektórzy próbowali wyciągnąć wniosek, że nauczano w niej, iż nie ma już miłosierdzia dla grzeszników; ale już pokazaliśmy, że w 1845 roku w Paris w stanie Maine nauczała, iż miłosierdzie jest dla wszystkich, którzy nie odrzucili światła i prawdy świadomie i z pełnym zrozumieniem. W wizji, którą otrzymała w tym samym miejscu w 1846 roku, pokazano, że Pan ma „ludzi w kościołach, którzy nie odrzucili prawdy”. Tym, którzy myśleli inaczej, udzielono upomnienia, mówiąc, że aniołowie Boży będą jeszcze działać na ich rzecz, a kiedy to zrobią, ci, którzy ich potępiali, zostaną na zewnątrz.

GSAM 229.2Ponownie, w kwietniu 1848 roku, pastor White i jego żona pracowali w Rocky Hill w stanie Connecticut, starając się nawrócić grzeszników. Wszystko to dowodzi, że wizja z 24 marca 1849 roku jest zgodna z tą, którą otrzymano w Paris w stanie Maine w 1846 roku, oraz z kierunkiem działań tych sług Bożych w kwietniu 1848 roku.

GSAM 229Pokonany fałszywy kaznodzieja

GSAM 229.3Ta wizja została po raz pierwszy opublikowana w Connecticut w 1849 roku. Działał tam pewien duchowny, który bardzo gorliwie starał się pozyskać nowych wyznawców, twierdząc nawet, że posiada dar języków. Starał się zdobyć wpływ na małą grupę osób przestrzegających sabatu w Rocky Hill. Jedną z nich nazwał „drogą świętą Pana”. W jego obecności pani White miała wizję, która ukazała zwodniczy charakter jego działalności oraz to, że jego „droga święta” postępowała w sposób niezgodny z siódmym przykazaniem. Ta „święta” pani zaprzeczyła zarzutom, a duchowny mocno się za nią wstawiał, próbując wzbudzić współczucie dla „biednej świętej Pana”, jak ją nazywał. Następnej nocy ta młoda kobieta miała atak cholery morbus i myślała, że umrze. Wezwała panią White i przyznała, że to, co pokazano na jej temat, było prawdą; że była winna dokładnie tego, o czym mówiła pani White. Tak więc temu fałszywemu pracownikowi nie udało się oszukać tej grupy, a charakter jego działalności został zdemaskowany, co nagle położyło kres jego wysiłkom w tym miejscu.

GSAM 230Kolejny fałszywy kaznodzieja w Oswego w stanie Nowy Jork

GSAM 230.1Aby jeszcze lepiej zilustrować zasadę przedstawioną w powyższym świadectwie oraz pokazać, jak pastor White i jego żona wciąż pracowali w latach 1849–1850 na rzecz nawrócenia grzeszników, podajemy poniższe fakty, które opowiedzieli mi Elias Goodwin i inni z pierwszych członków kościoła w Oswego w stanie Nowy Jork:—

GSAM 230.2W tamtym czasie (1849 r.) mieszkał tam młody człowiek o imieniu Hiram Patch. Był zaręczony z młodą kobietą, z którą wkrótce potem się ożenił. Oboje nie byli jeszcze nawróceni, ale chodzili na spotkania organizowane przez pastora White’a i jego żonę i byli już prawie przekonani, by zostać chrześcijanami. W tym czasie w jednym z kościołów w Oswego zaczęło się przebudzenie – nie z inicjatywy duchownych, ale znanego członka świeckiego, skarbnika funduszy hrabstwa. Ten człowiek wydawał się bardzo gorliwy i twierdził, że bardzo mu leży na sercu los grzeszników. Podczas modlitwy za niewierzących załamywał ręce, najwyraźniej przeżywając ogromny niepokój z powodu ich zagubionego stanu.

GSAM 230.3Pan Patch i jego narzeczona zaczęli chodzić na te spotkania przebudzeniowe i nie wiedzieli, jak się zdecydować. Byli obecni, gdy pewnego razu pani White miała wizję, w której wskazano jej fragment z Księgi Ozeasza 5:6–7, który brzmi: „Z trzodami swemi i z bydłem swojem pójdą szukać Pana; wszakże go nie znajdą; bo odstąpił od nich. Wystąpili przeciwko Panu, bo synów cudzych napłodzili; a tak teraz pożre ich miesiąc z majętnościami ich”. Zostało jej pokazane, że ci, którzy prowadzili to przebudzenie, nie byli w porządku przed Bogiem i nie odczuwali prawdziwego ciężaru na sercu z powodu grzeszników.

GSAM 231Przepowiednia porażki

GSAM 231.1Wtedy powiedziała do pana Patcha: „Kazano mi ci przekazać, że w tym przypadku słowa tego tekstu spełnią się dosłownie. Poczekaj miesiąc, a sam przekonasz się, jacy naprawdę są ci ludzie, którzy angażują się w to przebudzenie i którzy twierdzą, że tak bardzo trapi ich los grzeszników”. Pan Patch odpowiedział: „Poczekam”.

GSAM 231.2W ciągu dwóch tygodni od momentu, gdy pojawiła się ta wizja, wspomniany skarbnik, który twierdził, że tak bardzo cierpi w duszy z powodu grzeszników, w swojej udawanej agonii doznał pęknięcia naczynia krwionośnego w żołądku i musiał trafić do łóżka z powodu utraty krwi. Sprawami biura skarbnika musiał zająć się szeryf hrabstwa, który wraz z jednym z funkcjonariuszy sprawdził saldo w księdze skarbnika, a następnie przeliczył pieniądze, przygotowując się do przejęcia obowiązków. I oto okazało się, że brakuje dokładnie 1000 dolarów.

GSAM 231.3Szeryfowi i policjantowi wydawało się niemożliwe, żeby człowiek tak gorliwie zaangażowany w odrodzenie religijne mógł być winny kradzieży tych pieniędzy. Pomyśleli, że pewnie je wypłacił i zapomniał wpisać to do księgi; a może zdeponował je w banku i nie pojawiły się na koncie w sejfie. W każdym razie musieli uzyskać od niego satysfakcjonujące wyjaśnienie, ale trzeba było to zrobić ostrożnie; bo gdyby miał te pieniądze, na pewno próbowałby je ukryć. Ustalono więc, że jeden z nich pójdzie przed nimi i ukryje się w szopie za domem, żeby obserwować tylne drzwi na wypadek jakichkolwiek niepokojów, podczas gdy szeryf wejdzie frontowymi drzwiami. Kiedy szeryf zbliżył się do domu i wszedł frontowymi drzwiami, zauważył suknię kobiety, która właśnie wychodziła tylnymi drzwiami. Facet w szopie widział, jak kobieta szybko podeszła do zaspy, wykopała w śniegu dziurę, schowała tam coś, przykryła to śniegiem i wróciła do domu.

GSAM 232.1Szeryf podszedł do łóżka skarbnika i po zapytaniu o jego stan zdrowia nawiązał do kłopotów w urzędzie, sugerując, że ten prawdopodobnie potrafi wyjaśnić tę sprawę. Mężczyzna, bardzo poruszony, podniósł rękę ku niebu i wzywając Boga na świadka, powiedział, że nie ma pojęcia o tych pieniądzach. Właśnie wtedy weszła żona i chciała wiedzieć, o co chodzi i dlaczego jej mąż jest tak podekscytowany. Mężczyzna odpowiedział: „Myślą, że mamy ich pieniądze”. Kobieta podniosła wtedy ręce w ten sam sposób i wezwała Boga na świadka, że nie mają tych pieniędzy, a co więcej, nic o nich nie wiedzą. Gdy tylko skończyła to zdanie, wtrącił się policjant, który gdy wchodziła do domu, wybiegł ze swojej kryjówki do zaspy śnieżnej, mówiąc: „Proszę pani, o co tu chodzi? Widziałem, jak wybiegła pani z domu i schowała to w zaspie, a oto jest – zaginiony worek z pieniędzmi, z napisem 1000 dolarów”.

GSAM 232.2Jak można było się spodziewać, to przebudzenie nagle się załamało. Pan Patch i jego narzeczona, po tym jak poznali charakter osoby prowadzącej to przebudzenie, opowiedzieli się po stronie prawdy i dołączyli do Adwentystów Dnia Siódmego, których godnymi członkami pozostali aż do dnia swojej śmierci.

GSAM 232.3Jak widać wyraźnie, ta wizja została dana w interesie i dla szczególnej korzyści niewierzących i doprowadziła do nawrócenia grzeszników, podczas gdy jej bezpośredni wpływ dotyczył tych, którzy sami byli grzesznikami i zostali odrzuceni przez Pana z powodu swojej hipokryzji. „Wystąpili przeciwko Panu”; udając, że bardzo cierpią w duszy z powodu grzeszników, spłodzili jedynie „obce dzieci”.

GSAM 232Hipokryta w Camden w stanie Nowy Jork

GSAM 232.4Wśród miejsc, które pastor White i pani White odwiedzili zimą 1849–1850 roku, znalazło się miasteczko Camden w stanie Nowy Jork, oddalone o około czterdzieści mil od Oswego, gdzie wciąż mieszkali. O tym spotkaniu pani White pisze:

GSAM 232.4„Przed wyjazdem ujrzałam małą grupę wierzących i wśród nich pokazano mi kobietę, która głosiła wielką pobożność ale była obłudniczką i zwodziła lud Boży”.²²

GSAM 233.1W styczniu 1884 roku, kiedy pracowałem w stanie Nowy Jork, dowiedziałem się następujących szczegółów od pana Prestona, który mieszkał w Camden w czasie wspomnianego powyżej zgromadzenia i u którego pastor White wraz z żoną zatrzymali się na czas spotkania:—

GSAM 233.2„Ta kobieta głosiła skrajne poglądy na temat uświęcenia, twierdząc, że istnieje stan doskonałości, w którym człowiek całkowicie wznosi się ponad prawo Boga; i twierdziła, że osiągnęła ten stan doskonałości. Tą doktryną świętości niepokoiła umysły niektórych naszych wiernych w Camden. Siostra White otrzymała objawienie, że pomimo całej tej udawanej świętości serce tej kobiety było czarne od grzechu, a jej życie było zepsute.

GSAM 233.3„Będąc w tym miejscu, siostra White otrzymała kolejną wizję w obecności tej kobiety, która wydawała się nosić wielki ciężar na sercu z powodu nienawróconych; ale siostra White powiedziała jej, że nie była to prawdziwa troska o grzeszników, ponieważ jej własny sposób życia był taki, że sama nie stała w łasce przed Bogiem. – «A więc» – powiedział pan Preston – «to, co nazywa się wizją z Camden, odnosiło się konkretnie i szczególnie do przypadku tej kobiety, a nie do ogólnej sytuacji grzeszników, i tak to wtedy zrozumieliśmy»”.

GSAM 233.4Gdy pani White opowiedziała o swojej wizji, kobieta wstała i powiedziała: „Bóg zna moje serce, a gdybyś mogła je zobaczyć, przekonałabyś się, że jest czyste i nieskalane”. W ten sposób spotkanie dobiegło końca. Niedługo potem jednak kobieta poważnie zachorowała i myślała, że umiera. Powiedziała: „Muszę zobaczyć się z siostrą White; mam jej coś do wyznania. Powiedziałam jej, że jestem dobrą kobietą, że jestem czysta. To nieprawda. Jestem niegodziwą kobietą. Ten mężczyzna, z którym mieszkam, nie jest moim mężem. Zostawiłam w Anglii dobrego męża i jedno małe dziecko, a potem uciekłam z tym mężczyzną. Nigdy nie wzięliśmy ślubu. Podawałam się za lekarkę i sprzedawałam lekarstwa, o których pod przysięgą w sądzie twierdziłam, że kosztowały mnie 1 dolara za butelkę, a tak naprawdę kosztowały mnie tylko dwanaście centów za butelkę. Przysięgałam też, że krowa, którą sprzedaliśmy biednemu człowiekowi, kosztowała nas 30 dolarów, podczas gdy w rzeczywistości kosztowała nas tylko 20 dolarów”.²³

GSAM 234.1To właśnie do takich hipokrytycznych oszustów odnoszą się słowa pani White dotyczące „udręki duszy z powodu grzeszników”, a nie do grzeszników w ogóle. Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej fakty, które pokazują, że doktryna „koniec z miłosierdziem” dla grzeszników została w pełni potępiona od samego początku jej głoszenia wiosną 1845 roku; oraz że pani White od tamtej pory nieustannie z wielkim zaangażowaniem pracowała na rzecz nawrócenia grzeszników, to kto może uwierzyć, że w 1851 roku, kiedy ukazała się jej książka zatytułowana Experience and Views, chciała nauczać, że „nie ma już zbawienia dla grzeszników”?

GSAM 234Człowiek bez litości

GSAM 234.2Jeszcze nawet w 1848 roku tu i ówdzie pojawiali się ludzie, którzy twierdzili, że nie ma już miłosierdzia dla grzeszników. Nie byli to jednak Adwentyści Dnia Siódmego. Jeden z nich, niejaki Sweet, mieszkał w Rochester w stanie Nowy Jork. Tuż po tym, jak publicznie wyznałem swoją wiarę i zostałem ochrzczony wśród adwentystów pierwszego dnia, uczestniczyłem w spotkaniu pod namiotem w Canandaigua w stanie Nowy Jork, prowadzonym przez pastorów J. C. Bywatera i Geo. W. Burnhama. Ten człowiek, Sweet, był tam obecny i wyraził bardzo poważne wątpliwości co do autentyczności mojego doświadczenia religijnego, bo „uważał, że grzesznicy nie mogą się już nawrócić”.