Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
17 / 31
17 / 31

Igice ca 14 — Umuryango Wugaye

John Norton Loughborough

GSAM 214.1“Mu gihe bari bagiye kugura, umukwe araza; abari biteguye binjirana na we mu bukwe: maze umuryango urugara.”1

GSAM 214.2Ukuza kw’Umukwe kuvugwa muri iri gereranyo si ukuza kwa Kristo kw’isi, ahubwo ni ukuza mu bukwe. Ubukwe ni ikintu kiba imbere y’uko Umwami aza. Ubutumwa bwiza bwanditswe na Luka bubivuga buti: Mubanze mukenye imisipi yanyu, amatara yanyu ayake; namwe mube nk’abantu barindiriye shebuja, igihe azogaruka avuye mu bukwe, kugira ngo niyaza agakoma, bamwugururire ubwo nyene.2

GSAM 214Kwakira Ubwami Kwitwa Ubukwe

GSAM 214.3Ukuza kw’Umukwe mu bukwe kugereranywa muri Daniyeli 7:13, 14, aho Kristo aza kuri Se kwakira ubwami bwiwe. Mu bihe vya kera, ukuza kw’umwami mu murwa mukuru wiwe kwakira intebe n’ubwami vyitwaga ubukwe. Ico gikorwa—kwakira umurwa mukuru nk’umugeni—cizihizwaga n’ubwiza n’imyerekano y’ubukwe nyakuri. Ni co gituma, igihe Kristo yakira ubwami bwiwe kwa Se mw’ijuru, bivugwa ko arongora umugeni wiwe, Yerusalemu Nshasha (Ivyahishuriwe Yohana 21:9); kandi muri iri gereranyo vyitwa “ubukwe.”

GSAM 214.4Inyuma y’aho imisi 2300 irangiriye, ku wa 22 Gitugutu 1844, abantu b’Umudiventiste, bagereranya ivyabaye mu buzima bwabo n’ibintu bijanye n’ubukwe bwo mu Buseruko, bavuze bati: “Kristo yinjiye mu bukwe.” Uko baronka umuco usobanutse ku vyerekeye igikorwa cari kubaho ku mpera y’iyo misi ibihumbi bibiri na magana atatu, ukwizera kwabo gukurikira Kristo muri ico gikorwa yari yatanguye; gutyo, mu kwizera, “binjirana na we mu bukwe.”

GSAM 215“Nzogaruka”

GSAM 215.1Mu iyerekwa ryahawe Miss Harmon mu 1845, ryerekana Kristo ava mu cumba ca mbere aja mu ca kabiri c’ubuturo bwera bwo mw’ijuru, dusangamwo aya majambo: “‘Murindire hano; ngiye kwa Data kwakira ubwami; murinde impuzu zanyu zitagira ibizinga, kandi mu kanya nzogaruka mvuye mu bukwe, mbajane iwanje.’ Maze igare ry’ibicu, rifise amapine asa n’umuriro ugurumana, rizungurukwa n’abamarayika, riza aho Yesu yari ari. Yinjira muri iryo gare, bamujana Ahera cane, aho Se yari yicaye.”3

GSAM 215Imbabazi Inyuma y’Umuryango Wugaye

GSAM 215.2Umuryango wugaye wo muri iri gereranyo usa n’uwerekeza ku kintu kiba imbere y’ukuza nyakuri kw’Umwana w’umuntu mu bicu vyo mw’ijuru; kuko umuryango umaze kwugara, izindi nkumi ziraza zigakomanga, zikabwirwa “kuba maso” kuko zitazi umusi canke isaha azazirako. Vyongeye, uyu muryango wugara inyuma y’uko inkumi z’ubwenge zinjirana n’Umukwe mu bukwe.

GSAM 215.3Bisa n’uko, mu majambo akoreshwa muri iri gereranyo ry’inkumi, n’inyuma yo kwinjira mu bukwe hakiri akaryo ko kwitegura neza kugira ngo n’inkumi “z’ibijuju” zishobore kwakira Umukwe. Zibwirizwa “kuba maso.” Kuba maso no kurindira ni ibintu bijanye n’ukwitegura nyakuri kwakira Umwami. Ni co gituma biboneka ko imbabazi zitavanwaho igihe umuryango wo muri iri gereranyo wugaye.

GSAM 215Si Umuryango wo muri Luka 13:25-28

GSAM 215.4Kera, abantu baribeshye mu kuvanga umuryango uvugwa muri iri gereranyo n’umuryango uvugwa muri Luka 13:25-28, handitswe ngo: Umukuru w’inzu niyahaguruka akugara umuryango, namwe mugatangura guhagarara hanze mugakomanga ku muryango muvuga muti, Mwami, Mwami, twugururire; na we azobishura ati, Sinzi iyo muva.... Muve kuri jewe, mwa bakozi b’ubugabitanyi mwe. Aho hazoba ukurira no guhekenya amenyo, igihe muzobona Aburahamu na Isaka na Yakobo n’abavugishwa n’Imana bose mu bwami bw’Imana, namwe mukaba mwirukanywe hanze. Biragaragara cane ko, igihe uwo muryango wugaye, iherezo ry’abasigaye hanze riba ryamaze gufatwa. Ubwami bw’Imana buba bwashitse; kuko bazobona abakijijwe mu bwami. Ariko muri iri gereranyo ry’inkumi, Umwami ntaba arinjira mu bwami bwiwe, ahubwo aba yagiye kwa Se kwakira ubwami bwiwe.

GSAM 216Umuryango Wugaye mu Murimo w’Igereranyo

GSAM 216.1Abakurikira Kristo mu kwizera mu gikorwa ciwe, inyuma y’uko ikiringo c’imisi 2300 kirangiye—22 Gitugutu 1844—babonye ko igihe Umusi w’impongano washika mu murimo w’igereranyo, umuherezi mukuru yugara umuryango w’icumba co hanze, agugurura umuryango ujana Ahera cane, aho yakorera igikorwa co gukuraho ivyaha vyatuwe mu buturo bwera; kandi ko na Kristo, umuherezi mukuru wacu, yari yugaye umuryango w’icumba co hanze c’urusengero rwo mw’ijuru, agugurura ico cumba aho haboneka “isandugu y’isezerano ryiwe.”4

GSAM 216Ni Bande Bari Bibeshe?

GSAM 216.2Kuri iyo tariki, mu bizera b’Umudiventiste hari bamwe batararonka umuco usobanutse ku murimo wa Kristo wo mu buturo bwera, kuko bari bataramenyeshwa ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu. Abo baribeshye mu kuvanga uyu muryango wo hanze w’ubuturo bwera n’umuryango wugaye wo muri Luka 13:25-28. Ariko abo ntibari Abadiventiste b’umusi w’indwi. None bari bande, iyo nyigisho yatanguye gute, kandi ni ibihe vyabashikanye kuri izo ngingo? Tuzogerageza kuberekana.

GSAM 217.1Abantu bari baritandukanyije n’amashengero asanzwe kubera kwamamazwa kw’ubutumwa bw’ukugaruka kwa Kristo, hamwe n’abo bari baritandukanijeko, bavugwa mu ntahe iha amashengero ya gatanu n’iya gatandatu mu mashengero indwi yo mu Vyahishuriwe Yohana. Impanuro iha ishengero rya gatanu, irya Sarudi, ivuga iti: Niwibuke rero uko wakiriye ukavyumva, ubikomeze, wihane. Nutaba maso, nzokuzako nk’umwivye, kandi ntuzomenya isaha nzokuzako.5 Aya majambo yerekana ko abo yabwirwa bari barumvise kwamamazwa kw’ukuza kw’Umwami. Bari barakiriye ku munwa, ariko ubu bari hafi yo kubihakana.

GSAM 217Ishengero ry’i Filadelifiya

GSAM 217.2Ishengero ry’i Filadelifiya, riri ku rwego rwa gatandatu rw’ishengero ryo mu gihe c’ubutumwa bwiza, ni ryo rikurikira kuvugwa. Iri shengero rigereranya abantu bazanywe hanze biciye ku kwamamazwa kw’ubutumwa bw’umumarayika wa mbere n’ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri bwo mu Vyahishuriwe Yohana 14. Kuri iri shengero Umwami avuga ati: Ehe ndaza vuba: komeza ico ufise, kugira ngo ntihagire uwutora urugori rwawe.6 Barongera kubwirwa aya majambo: Ibi ni vyo avuga Uwera, uw’ukuri, afise urufunguzo rwa Dawidi, yugurura ntihagire uwugara, akugara ntihagire uwugurura: Nzi ibikorwa vyawe; ehe nashize imbere yawe umuryango wuguruye, ata muntu ashobora kwugara; kuko ufise inkomezi nke, ukaba warazigamye ijambo ryanje, ntuhakane izina ryanje.7

GSAM 217Umuryango Wugaye wo muri Iri Gereranyo Ni Uwuki?

GSAM 217.3Ni igiki dukwiye gutahura ku muryango wuguruye n’uwugaye wo muri ico canditswe tumaze gusubiramwo? Twiyumvira ko inyishu ibereye iboneka muri aya majambo asigura: Mu gihe hari Abadiventiste bari bararonse umuco wiyongereye, bakigisha ko Umukiza yahinduye umurimo wiwe ava mu cumba ca mbere aja mu ca kabiri c’ubuturo bwera bwo mw’ijuru, kandi bakerekana neza ikibazo c’umuryango wuguruye n’uwugaye ku bashaka kwumviriza, hari irindi tsinda ryari rirwanya uko kuri, rikagerageza gushinga ukwizera ku nyigisho ivuga ko umuryango wuguruye wari wugaye, n’uwugaye wari wuguruye. Mu kubikora, barazibira inzira canke babuza igikorwa c’abasuku b’Umwami ng’aha kw’isi. Imiryango y’ubuturo bwera bwo mw’ijuru yugururwa ikugazwa n’ububasha bwa Kristo—“Uwugurura, ata muntu yugara.” Mu butumwa bwahawe ishengero ry’i Filadelifiya, abantu bashikamye, bazigama ijambo kandi badahakana izina ryiwe, bararonka intsinzi yugurura umuryango ata muntu ashobora kwugara. Nta nkeka ko ibi vyerekeza ku muryango wo gushikira abantu, umuryango abantu basa n’abari barugaye rwose (nk’uko tuzobibona); ariko, mu kwemeza gushikama kwabo, Umwami yashize imbere y’abizigirwa “umuryango wuguruye” ata muntu ashobora kwugara.

GSAM 218Umuryango wo Kuvuga

GSAM 218.1Mu Vyanditswe harimwo ingero nyinshi aho umuryango ukoreshwa muri iyo nsiguro. Pawulo yandikiye Abakorinto ati: Umuryango munini kandi ukora neza warugururiwe; kandi hari abansi benshi.8 Mw’ikete ryiwe rya kabiri ku Bakorinto, avuga ati: Igihe nashika i Tirowa kwamamaza ubutumwa bwiza bwa Kristo, nari nugururiwe umuryango n’Umwami, ariko sinaronse amahoro mu mutima wanje, kuko ntabonye Tito mwene Data.9 Yarasavye n’Abakolosayi ati: Mushishikare gusenga, mube maso muri vyo mushima; kandi mudusengere natwe, kugira ngo Imana itwugururire umuryango wo kuvuga, ngo tumenyeshe ibanga rya Kristo, ari na co gituma ndi mu minyororo.10

GSAM 218.2Muri ibi Vyanditswe biraboneka ko uturyo two kwamamaza ukuri twitwa imiryango yuguruye; kandi bivuye ku majambo yabwiwe ishengero ry’i Filadelifiya, bisa n’uko igihe aba bantu bahamagarwa, abantu bariko baragerageza cane kubugarira umuryango wo kuvuga. Igihe ishengero ry’i Filadelifiya ryaca muri iryo geragezwa, rigumya “ijambo” n’izina ryiwe, ijambo ry’Umwami kuri bo ryari uko yobashira imbere umuryango wuguruye ata muntu yoshobora kwugara.

GSAM 219Ivyari Bimeze Inyuma ya 22 Gitugutu 1844

GSAM 219.1Kubera ko ikibazo kiri imbere yacu casiguwe mu majambo y’ubuhanuzi, reka dusubize amaso inyuma turabe uko ibintu vyari bimeze uko vyagenda biraba. Nk’uko twabivuze, gushika muri Ndamukiza 1844, amashengero yari yugururiye umuryango kwamamazwa kw’ubutumwa bw’ukugaruka kwa Kristo, kandi ubusabe bwo kuronka abakozi bwari bwinshi kuruta ivyo abavugabutumwa bariho bashobora kwishura. Inyuma y’ugucika intege, mu mpeshi ya 1844, abatarakiriye iyo nyigisho n’umutima utaryarya barayirwanije. Mu ci rya 1844, igihe ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri bwo mu Vyahishuriwe Yohana 14 n’“ugutaka kwa mu gicugu” (Matayo 25) vyatangwa, haradutse uruhamo rubi cane rw’abatinyuka kuguma bashimangira ukwizera kwabo mu kuza kwa hafi kw’Umwami. Abo barwanya bagerageje uburyo bwinshi bwo guhagarika iyo nsiguro, no kubuza mu buryo bwose bushoboka igikorwa c’abaguma bamamaza ngo “isaha y’urubanza rwiwe irashitse.” William Miller yavuze kuri iryo rwanisha ati: “Ni ikintu kinyuranye cane n’ibisanzwe kandi kidashobora gusigurika.” Uko ukurwanywa kwari gukomeye hafi y’impera y’imisi 2300, ni ko Geo. Storrs yavuze ati: “Twararangije ivyo twari dufise gukora ku mashengero asanzwe no ku babi bose, kiretse uko uku gutaka gushobora kubagirako ingaruka.”

GSAM 219.2Inyuma y’uko ico kiringo kirangiye, ukurwanywa n’ugutwenga kw’ababi kurongerekana incuro zibiri n’eshatu, William Miller yavuze ku vyari bimeze ati: “Twararangije igikorwa cacu co kuburira abanyavyaha no kugerageza gukangura ishengero ryari risanzwe. Imana, mu burongozi bwayo, yarugaye umuryango.”11

GSAM 219Ugukomantara kw’Abanyavyaha muri Rusangi

GSAM 219.3Iyo ngendo y’isi itwengera ntiyakomantaje abanyavyaha gusa ngo barwanye inyigisho y’ukugaruka, ariko n’intahe y’abari mu mashengero asanzwe yari iyi: “Iyo twibutse ukuntu abantu bahinduka bake cane kandi batandukanye, hamwe n’ukuntu abanyavyaha batagira isoni kandi bakomantaye badasanzwe, twisanga dusemerera tutabishaka duti: ‘Mbega Imana yoba yibagiye kugira imbabazi? Canke umuryango w’imbabazi woba wugaye?’”12

GSAM 220.1Ku wundi mukozi dusoma kandi ibindi ku vyari bimeze inyuma y’igihe c’ubuhanuzi: “Ico gihe kwari hafi y’uko bidashoboka gushikira abatizera, kuko ugucika intege ko mu 1844 kwari kwazazaniye benshi mu vyiyumviro, kandi ntibashaka kwumviriza insiguro iyo ari yo yose y’ico kibazo.”13

GSAM 220Imiryango Yose yo Gushikira Abatizera Yari Yugaranye

GSAM 220.2Iyo mimerere isa n’iyugaye, mu gihe gito, umuryango wo gushikira umuntu wese atari abo bagumije ukwizera n’icizigiro cabo mu kuza kwa hafi kwa Kristo. Kubera ko umuryango wo kuvuga waboneka ko wugaye rwose, kandi abantu b’Umudiventiste bakabona ko muri iri gereranyo hari umuryango wugaye werekeye ku vyababaye, biroroshe kubona ukuntu bashitse ku ciyumviro c’uko ata mbabazi zari zigisigaye ku banyavyaha; canke, nk’uko bamwe babivuga, ko “umuryango w’imbabazi wari wugaye,” na canecane iyo biyumvira ko umuryango wugaye wo muri iri gereranyo n’umuryango wugaye wo muri Luka 13 ari umwe. Nimba abantu baranse kwumviriza rwose, bagakomantaza imitima, bobasha gute guhinduka?

GSAM 220Ni Bande Bigishije Ubwa Mbere Umuryango Wugaye w’Ikinyoma?

GSAM 220.3Ubu havutse ikibazo ngo: Ni nde yatanguye kwigisha inyigisho y’uko “ata mbabazi zikiriho ku banyavyaha”? Ni bande bayizeye? Ni bande bayihakanye? Mu kwishura ikibazo ca mbere, turashaka kwerekeza ku nkuru y’urugendo J. V. Himes yagize mu ntara ya Maine mu mpeshi ya 1845. Avuga ati:—

GSAM 220.4“Mwene Data Joseph Turner n’abandi bavuze ko twari tugeze ku Isabato nkuru—ko imyaka ibihumbi bitandatu yari irangiye—ni co gituma ata Mudiventiste yari akwiye gusubira gukora igikorwa na kimwe c’amaboko. Kuri bo, kubikora vyari gutuma ata nkeka baranduka burundu.

GSAM 220.5“Mu gihe bari barindiriye muri uwo mwanya wo kudakora imirimo yo mw’isi, umuco mushasha, nk’uko babiwiyumvira, warakiye mu mutima wa Mwene Data Turner, ni ukuvuga ko Umukwe YARI YAZE—ko yaje ku musi ugira cumi w’ukwezi kwa ndwi kw’umwaka w’Abayuda wari uhejeje—ko ubwo ari bwo bukwe bwabaye—ko inkumi zose, mu buryo bumwe, zose zinjirana na we mu bukwe, maze umuryango urugara!—nta n’umwe muri izo zoshobora kuzimira, kandi nta n’umwe wo hanze yoshobora gukizwa. Gutyo ibintu vyose vy’impwemu vy’iyi si ikomeye vyari birangiye.”14

GSAM 221Ni Bande Barwanije Cane Iyo Nyigisho y’Ikinyoma?

GSAM 221.1Umukuru Turner yatanguye kwigisha inyigisho yiwe y’“ata mbabazi zikiriho” i Paris, muri Maine, kandi mu gihe gito yari afise abayoboke benshi muri ako karere. Kubera ko umuryango wo gushikira abantu bo hanze y’Abadiventiste wari wugaye rwose, baba abiyita abizera canke abatari bo, benshi baratembereye mu vyiyumviro vya Turner nk’uko vyari bisanzwe.

GSAM 221.2Kugira ntihagire uwutahura nabi ijambo Abadiventiste, guhera ubu tuzokwita abo bantu Abadiventiste b’umusi wa mbere; kandi benshi muri iryo tsinda ni bo bemera ivyiyumviro vya Bwana Turner. Bari batarabona canke ngo bumve ukuri kw’Isabato, kandi bari batarumva ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu. Ni bo Madamu White avuga muri kimwe mu bitabu vyiwe ati:—

GSAM 221.3“Inyuma y’uko igihe co kwitega mu 1844 kirangiye, Abadiventiste baracizera ko ukuza kw’Umukiza kwari hafi cane; babona ko bashitse ku kiringo gihambaye, kandi ko igikorwa ca Kristo co gusabira umuntu imbere y’Imana cari kirangiye. Bamaze gutanga imburi y’uko urubanza rwegereje, bumva ko igikorwa cabo kw’isi carangiye, maze batakaza umuzigo wo mu mutima wo gukiza abanyavyaha, mu gihe ugutwenga gushize isoni kandi gutuka kw’abatubaha Imana kwababonekera nk’ikindi kimenyetso c’uko Mpwemu w’Imana yari yakuwe ku banse imbabazi zayo. Ivyo vyose vyabakomeje mu ciyumviro c’uko igihe c’imbabazi cari kirangiye, canke, nk’uko babivuga, ko ‘umuryango w’imbabazi wari wugaye.’ Nk’uko vyavuzwe, Abadiventiste bamaze akanya gato bunze ubumwe mu ciyumviro c’uko umuryango w’imbabazi wari wugaye.”15

GSAM 222.1Muri aya majambo, Madamu White avuga iciyumviro Abadiventiste b’umusi wa mbere bari bafise. Nta na hamwe avuga ko na we yigeze avyemera. Nk’uko twabibonye, iyo nyigisho yatangujwe na Joseph Turner i Paris, muri Maine. Madamu White (ico gihe yitwa Miss Harmon) yarahuye na Joseph Turner muri ico kibanza mu ntango y’impeshi ya 1845, yumva amumenyesha inyigisho yiwe y’uko “Abadiventiste batagikwiye gukora imirimo y’amaboko, kandi ko ata mbabazi zikiriho ku banyavyaha,” maze amubwira neza ko “ariko yigisha inyigisho y’ikinyoma; ko hakiri imbabazi ku banyavyaha no ku batarahakanye ukuri babizi neza.”

GSAM 222Kurwanya Inyigisho y’“Ata Mbabazi”

GSAM 222.2J. N. Andrews, yaba i Paris, muri Maine, mu 1844 no mu 1845, kandi azi neza ingene abantu baho bari bameze hamwe na Joseph Turner yigisha ko ata mbabazi zikiriho ku banyavyaha, avuga kuri ico gihe ku vyerekeye iciyumviro ca Miss Harmon ati: “Aho kubajana kuri ico ciyumviro, amayerekwa yarakosoye abari bakigumako.”16

GSAM 222.3Miss Harmon yarasubiye i Paris, muri Maine, mu ci rya 1845. Ku vyerekeye urwo rugendo, ndasubiramwo amajambo ya Madamu Truesdail, ico gihe yaba i Paris. Avuga ati:—

GSAM 222.4“Mu rugendo Miss Harmon yagize i Paris, muri Maine, mu ci rya 1845, namubwiye inkuru yose yerekeye umugenzi nkunda cane, se wiwe yari yarabujije kwitaba amakoraniro yacu, ku buryo atari yarahakanye umuco. Yaramwenyuye aransubiza ati: ‘Imana ntiyigeze inyereka ko ata gakiza kariho ku bantu bameze gutyo. Ni abahawe umuco w’ukuri bakawuhakana babizi gusa.’”17

GSAM 222.5Yaravuze kandi ku rugendo rugira gatatu Miss Harmon yagize i Paris mu 1846, ati:—

GSAM 222Iyo Nyigisho y’Ikinyoma Irongera Guhinyuzwa

GSAM 222.6“Ikindi kintu gikwiye kuvugwa ni iyerekwa ryatanzwe mu 1846 i Paris, muri Maine. Miss Harmon yeretswe ko igihe Satani atabasha kubuza abantu b’imitima itaryarya gukora inshingano yabo yose, azokoresha ubuhinga bwiwe kugira ngo abasunikire kurenga iyo nshingano. Mushiki wacu umwe mwiza yari yarabwiye amashengero ko Imana yari yarayanse kuko yari yarahakanye ubutumwa bwarungitswe buvuye mw’ijuru kubakiza. Mushiki Harmon yeretswe ko ata kuri kwari muri ubwo butumwa, kuko hari benshi mu mashengero bari bagiye kwakira ukuri; ko abamarayika beza bari bagiye gukorera abo bantu, kandi ko igihe bobikora, bo [abamarayika] bosiga uwo mushiki wacu n’ubutumwa bwiwe [ni ukuvuga ubutumwa bwiwe bw’“ata mbabazi”] hanze y’umuryango.”18

GSAM 223Nta Kwivuguruza

GSAM 223.1Kubera ko hari abashishikara cane kugerageza kwerekana ko Madamu White yigeze kwigisha inyigisho y’“ata mbabazi zikiriho ku banyavyaha,” ariko ubu akigisha ibinyuranye, ndashikiriza intahe z’abari bazi igikorwa ciwe kuva mu 1845, zerekeye ibikorwa vyiwe vyo guhindura abanyavyaha. Iyi ni inkuru ya Ira Abbey, w’i Brookfield, mu ntara ya Madison, muri Leta ya New York:—

GSAM 223.2“Hagati y’imyaka ya 1846 na 1850, Mwene Data na Mushiki wacu White baraje iwacu, bashishikara cane abana n’abatarahakanye ukuri. Bakoreye imitima itarahinduka, kandi sinigeze nibuka numva Mushiki White avuga ko ata cizigiro cariho ku basubiye inyuma no ku batarahakanye ukuri.”19

GSAM 223Intahe y’Abadiventiste b’umusi wa mbere w’indwi

GSAM 223.3Ku vyerekeye ivyo Abadiventiste b’umusi wa mbere w’indwi bo muri New England bazi ku nyigisho ikaze y’umuryango wugaye, iri kete rikurikira niribishingire intahe:—

GSAM 223.4“Kuva ku wa 5 gushika ku wa 9 Myandagaro 1891, naragiranye ikiganiro co guharira n’Umukuru Miles Grant i Brookston, igisagara kirimwo abantu nka 30,000. Ico kiganiro cabereye mw’ihema rinini, kirongorwa na nyakubahwa John Barbour, yahoze ari umukuru w’inama y’igisagara. Ico gisagara kiri nko ku mayili mirongo ibiri uvuye i Boston. Ikiganiro cari cerekeye ikibazo c’Isabato, ariko nyakubahwa Grant yagerageje kwinjizamwo ivyashikiye Mushiki wacu White muri iki gikorwa. Yamwagirije yuko ‘yerekwa, kera mu 1844, ko igihe co kwihana cari cararangiye, kandi ko ata mbabazi zari zikiriho ku banyavyaha.’”

GSAM 224.1“Mu kumwishura, namubwiye yuko Abadiventiste b’umusi wa mbere w’indwi, hafi bose, ari bo bari baremeye ico ciyumviro igihe kimwe, tutaratandukana na bo; kandi ko Madamu White atigeze ashigikira ico ciyumviro na gato, ahubwo kimwe mu bintu vya mbere yeretswe ari uko ico ciyumviro cari ‘ikinyoma,’ be n’uko imbabazi zari zikiriho ku banyavyaha. Navuze nti: ‘Uko ni ko biri, kandi Umukuru Grant arazi ko ari ko biri.’ Nkivuga ivyo, Abadiventiste b’umusi wa mbere w’indwi benshi bari imbere yanje [abo bari bagize igice kitari gito c’abantu bari buzuye rya hema rinini] baranyiganyije imitwe bemeza bashimitse ko ivyo mvuze ari ukuri. Birahagije kuvuga ko Umukuru Grant atigeze asubira kuvuga ico kintu muri ico kiganiro.” Vyashizweko umukono na “Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., ku wa 6 Kigarama 1895.”

GSAM 224Madamu White yama arondera agakiza k’abanyavyaha

GSAM 224.3Ko Madamu White yakoze kugira ngo abanyavyaha bahinduke kuva mu 1844 gushika ubu, birongera kwemezwa n’ibi bintu: We n’Umukuru White bagize ikoraniro mu nzu ya Albert Belden, i Rocky Hill, Conn., ritangura ku wa 20 Ndamukiza 1848. Muri iryo koraniro barakoze kugira ngo bafashe bamwe mu bantu bo mw’isi. Umukuru White n’umugore wiwe baritwararitse cane abo bantu. Kuri iyo ngingo turatanga intahe y’umwe muri abo yabatijwe n’Umukuru White. John Y. Wilcox, yanditse ari i Kensington, Conn., ku wa 22 Ruhuhuma 1891, avuga ati:—

GSAM 224.4“Nazanywe mu kuri mu gihe amakoraniro yabera mu cumba kitararangira co mu nzu ya Mwene Data A. Belden, i Rocky Hill, Conn. Nakiriye umuco w’ukuri kw’iki gihe biciye mu gikorwa ca Mwene Data White na Mushiki wacu White. Haciye igihe gito nabatijwe na Mwene Data White. Iyo ntaronka indemesho n’inkomezi bampaye, sinzi ko nari kwubahuka kwiyumvira canke kwumva ko Umwami anyemera. Baranyitwararitse cane, barakora kugira ngo bamfashe.”

GSAM 225.1Umukuru White yavuze ivy’iryo koraniro mw’ikete yandikiye Stockbridge Howland, i Topsham, Maine, ati: “Mwene Data Bates yarasiguye amabwirizwa mu buryo butomoye cane, kandi intahe zifise ububasha bwinshi zarakoze ku mitima zerekana akamaro kayo. Ijambo ryatumye abasanzwe bari mu kuri bashinga imizi, ryongera gukangura abari batarafata ingingo rwose.”

GSAM 225Igikorwa co gufasha abanyavyaha i Oswego, N.Y.

GSAM 225.2Mu 1849, Umukuru James White n’umugore wiwe bakoreye i Oswego, N.Y. Muri ayo makoraniro, Hiram Patch n’inkumi yitwa Benson, bari barasezeranye kuzokwubakana, barahindukiriye Imana n’ukuri kw’iki gihe.

GSAM 225.3Muri Ntwarante 1850, barongeye kugira amakoraniro i Oswego. Mu kinyamakuru Ukuri kw’iki gihe co muri Ndamukiza, Umukuru White yavuze ivy’ayo makoraniro ati:

GSAM 225.3“Ubu hari igikorwa gishimishije cane kiriko kirakorwa mu bana b’amasigarira bo muri iki gisagara. Ku Masabato abiri aheze, agakiza kabo ni ko kabaye ikiganiro nyamukuru mu makoraniro yacu, kandi Imana yaraduhezagiye mu buryo butangaje. Ukuri kwaragize ingaruka nziza kuri twebwe no ku bana bacu. Ku mugoroba wakurikiye umusi wa mbere w’indwi uheruka, twagize ikoraniro rigenewe canecane kubafasha, maze Mpwemu w’Umwami asukwa hagati muri twebwe. Abana bose barunamye imbere y’Umwami, kandi basa n’abumva akamaro ko kwitondera amabwirizwa, canecane irya gatanu, no kurondera agakiza biciye muri Yesu Kristo. Iryo ryari rimwe mu makoraniro ashimishije kuruta ayandi nigeze kwitaba.”

GSAM 225.4Mu kinyamakuru Ukuri kw’iki gihe co muri Munyonyo 1849, Umukuru White yasohoye inkuru y’abantu batari bake bahindutse bakabatizwa; kandi mu nomero ya nyuma y’ico kinyamakuru yo mu 1850 harimwo inkuru y’ikoraniro ryabereye i Waitsfield, Vt., be n’ukuntu Heman Churchill, yari ahejeje guhinduka avuye mw’isi, yaryitavye. Muri ico kiganiro yitwa “mwene data.” Ivyo vyari gushoboka gute iyo ata mbabazi zari zikiriho ku banyavyaha?

GSAM 226Intahe y’ivyabona mirongo ibiri na kimwe

GSAM 226.1Kuri ivyo turatanga intahe yashizweko umukono mu 1888 n’abantu mirongo ibiri n’umwe, umwe wese akaba yari mu mugwi w’abiteze ukugaruka kwa Kristo mu 1844, kandi yari azi neza intango y’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu. Bose bari baremeye ubutumwa imbere ya 1851; benshi muri bo bari bifatanije n’Abadiventiste b’umusi w’indwi hafi kuva ubutumwa bugitangura:—

GSAM 226.2“Twebwe abashizeko umukono aha hepfo, twari tuzi neza umugwi w’abiteze ukugaruka kwa Kristo mu 1844, ca gihe cari gitegekanijwe kirenganye, kandi tukaba twari tumaze kwemera ukuri kw’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu kuva mu 1850. Ni co gituma dushizeko amazina yacu tunezerewe kuri aya majambo akurikira yerekeye inyigisho y’umuryango wugaye yemerwa n’abizera ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu kuva bugitangura gushika ku mwaka wa nyuma uhejeje kuvugwa, no mu nyuma.

GSAM 226.3“Baremera, bahuje n’Ivyahishuriwe Yohana 3:7, 8 be n’ibindi vyanditswe, ko ku mpera y’imisi 2300 yo muri Daniyeli 8:14, Kristo yarangije igikorwa ciwe mu cumba ca mbere c’ubuturo bwera bwo mw’ijuru, akimurira igikorwa ciwe Ahera Cane, maze agatangura igikorwa c’urubanza, gutyo ahindura uruhara rwiwe muri uwo muce w’umugambi w’agakiza. Aho hari umuryango wuguruwe n’umuryango wugaye.

GSAM 226.4“Baremera ko abari bararonse umuco utomoye ku butumwa bw’umumarayika wa mbere, hanyuma bakabuhindukirira bakaburwanya n’uburake, bari baranswe n’Imana. Ariko ntibemera ko abatari bararonse uwo muco canke abatari bwashike mu myaka yo kwibarizwa ivyo bakora imbere ya 1844 bokwanswe baramutse barondeye Imana n’imitima itarimwo uburyarya.

GSAM 226.5“Naho, hamwe na William Miller n’igice kinini c’Abadiventiste, bemera, ca gihe cari gitegekanijwe kigiheza kurengana, ko igikorwa cabo co gufasha isi cari cararangiye, kandi ko Umwami yogarutse vuba cane, umuco werekeye ubuturo bwera n’ubutumwa bwa gatatu umaze gusigura ugucika intege kwabo, ntibemera ko igihe c’imbabazi cari cararangiye, kiretse ku bari baranse uwo muco.”

GSAM 227.1Vyashizweko umukono na: “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Madamu R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Madamu Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Madamu L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Madamu Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; Madamu F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; Madamu Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; Madamu Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; Madamu Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; Madamu Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; Madamu Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Madamu R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Madamu Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”

GSAM 227Iyerekwa ryasiguwe nabi

GSAM 227.2Hari abagerageje gusigura iyerekwa Madamu White yahawe i Topsham, Maine, ku wa 24 Ntwarante 1849, nk’aho ryigisha iyi nyigisho y’ikinyoma: ko ata mbabazi zari zikiriho ku banyavyaha. Iryo yerekwa ryatanzwe igihe ivyitwa “ugukomanga kw’i Rochester” (ukuvugana n’imizimu) vyari bigitangura. Madamu White yabonye ko ibimenyetso n’ibitangaza vy’amayobera be n’amavugurura y’ikinyoma vyokwiyongera bigakwiragira. Ayo mavugurura ntiyari ayo kuva mu binyoma baja mu kuri (ntiyavuze ko amavugurura nk’ayo atazokwigera abaho, ahubwo yavuze ko ubwo bwoko yeretswe, aho bakoresha ububasha bw’abantu bwo kwosha abandi, bwari bumeze gutyo), ahubwo yari ayo kuva mu bibi baja mu birushirije kuba bibi. Kuko abavuga ko imitima yabo yahindutse bari biyambitse gusa umwambaro w’idini upfuka ibicumuro vy’umutima mubi. Bamwe basa n’abahindutse vy’ukuri, bigatuma bashobora guhenda abantu b’Imana; ariko iyo imitima yabo ishobora kubonwa, yobonetse yirabura nk’uko yahora.

GSAM 227.3Yaciye avuga ati: “Umumarayika yari amperekeje yambwiye ngo nitegereze ndabe ko hari umubabaro wo mu mutima kubera abanyavyaha nk’uko vyahora. Naritegereje, ariko sinawubona; kuko igihe c’agakiza kabo cararangiye.”20

GSAM 228.1Hari abavuze ko iryo yerekwa ryigisha ko ata mbabazi zari zikiriho ku banyavyaha. Ariko turabaza tuti: Ivyo vyari gushoboka gute kandi yari yararwanije iyo nyigisho kuva Joseph Turner agitangura kuyigisha mu gihe c’ishurika ry’amashurwe mu 1845, kandi akaba yari yagumye akorana umwete kugira ngo abanyavyaha bahinduke bakizwe?

GSAM 228.2Mu Nyongera ku Vyambayeko n’Amayerekwa, yasohowe mu 1854, Madamu White avuga ati: “Ayo ‘mavugurura y’ikinyoma’ yavuzwe azorushiriza kuboneka neza. Iri yerekwa ryerekeye canecane abumvise umuco w’inyigisho y’ukugaruka kwa Kristo bakawanka. Barekewe ubuzimire bukomeye. Abo ntibazogira ‘umubabaro wo mu mutima kubera abanyavyaha’ nk’uko vyahora.”21

GSAM 228.3Abamurwanya bavuga ko bazi ivyo Madamu White yariko araraba muri iryo yerekwa kuruta uko we ubwiwe yari abizi. Reka turisuzume akanya dukurikije uko barisigura; ni ukuvuga ko yariko araraba uko abanyavyaha bameze aho kuraba abari bayoboye amakoraniro yo gukangura ukwizera. Gutyo rero yaravye abanyavyaha kugira ngo abone “umubabaro wo mu mutima kubera abanyavyaha, ariko ntiyawubona.” Ni nde yigeze abona umubabaro wo mu mutima kubera abanyavyaha mu kuraba abanyavyaha gusa? Ariko turabaza tuti: Bite ho kuri ba bantu bavugwa mu ntahe iri aho hejuru, bakoresha gusa ububasha bw’abantu bwo kwosha abandi n’uburyo bwo kubasinziriza kugira ngo babahindure, bakavyita igikorwa ca Mpwemu w’Imana? Abo bamurwanya, bari bashashaye cane kwerekana ko Madamu White yigisha iciyumviro gikaze c’“umuryango wugaye,” boba biteguriye kwemera ko abo barongozi b’amakoraniro yo gukangura ukwizera bari abantu bera kandi ko baronka abahindutse vy’ukuri?

GSAM 228.4Umuntu wese afise umutima utagira uburyarya arabona ko abantu bavugwa aha ari abavuga ko bafise uwo mubabaro wo mu mutima, kandi bari baranse umuco n’ukuri, bagakoresha uburyo bwo gusinziriza abantu kugira ngo babahindure. Abo ntibashobora kugira umubabaro nyakuri wo mu mutima kubera abanyavyaha kandi bo ubwabo bari abo gucirwa iteka; kuko “igihe c’agakiza kabo [kabo ubwabo] cararangiye.”

GSAM 229.1Bamwe bagerageje gufatira kw’iyerekwa Madamu White yahawe ku wa 24 Ntwarante 1849 kugira ngo bavuge ko ryigisha ko ata mbabazi zari zikiriho ku banyavyaha. Ariko twamaze kwerekana ko mu 1845, i Paris, Maine, yigisha ko imbabazi zariho ku bantu bose batari baranse umuco n’ukuri babizi kandi babitahura. Mw’iyerekwa yahawe aho hantu nyene mu 1846, yareretswe ko Umwami afise “abantu mu mashengero batari baranse ukuri.” Abantu biyumvira ukundi barakankamiwe, babwirwa ko abamarayika b’Imana bogiye gukorera abo bantu, kandi ko igihe bobakoreye, abari bariko barabacira urubanza bosigaye hanze.

GSAM 229.2Vyongeye, muri Ndamukiza 1848, Umukuru White n’umugore wiwe bariko barakorera i Rocky Hill, Conn., kugira ngo abanyavyaha bahinduke. Ivyo vyose vyemeza ko iyerekwa ryo ku wa 24 Ntwarante 1849 rihuye n’iryo yahawe i Paris, Maine, mu 1846, be n’ingendo abo basavyi b’Imana bakurikiye muri Ndamukiza 1848.

GSAM 229Umuvugabutumwa w’ikinyoma yatsinzwe

GSAM 229.3Iri yerekwa ryasohowe ubwa mbere muri Connecticut, mu 1849. Hari umupasitori yakorana umwete mwinshi kugira ngo aronke abahinduka, mbere akavuga ko afise ingabire yo kuvuga izindi ndimi. Yari arondera kugira ububasha ku mugwi mutoyi w’abitondera Isabato b’i Rocky Hill. Umwe muri bo yamwita “umweranda akundwa w’Umwami.” Imbere yiwe, Madamu White yaragize iyerekwa ryerekana ko igikorwa ciwe cari ico guhenda abantu, kandi ko uwo “mweranda akundwa” wiwe yariko akurikira ingendo idahuye n’ibwirizwa ry’indwi. Uwo mugore yitwa “umweranda” yarahakanye ivyo yagirizwa, maze wa mupasitori aramuburanira ashimitse, agerageza gutuma abantu bagirira impuhwe uwo “mweranda w’Umwami atagira gitabara,” nk’uko yamwita. Mw’ijoro ryakurikiye, uwo mugore akiri muto yarafashwe n’indwara ikaze yo gucibwamwo no kudahwa, yiyumvira ko agira apfe. Yatumye bahamagara Madamu White, aca yatura ko ivyo yeretswe kuri we ari ukuri; ko yakoze neza na neza ivyo Madamu White yari yavuze. Gutyo uwo mukozi w’ikinyoma ntiyashoboye guhenda uwo mugwi; ingene igikorwa ciwe cari kimeze vyarashizwe ahabona, bica bihagarika bukwi na bukwi utwigoro twiwe muri ico kibanza.

GSAM 230Uwundi muvugabutumwa w’ikinyoma i Oswego, N.Y.

GSAM 230.1Kugira ngo twongere gutanga akarorero k’ingingo iri mu ntahe yavuzwe haruguru, kandi twerekane ingene Umukuru White n’umugore wiwe bagumye bakora mu 1849-50 kugira ngo abanyavyaha bahinduke, turatanga ibi bintu bikurikira, nabwiwe na Elias Goodwin n’abandi bo mu banyeshengero ba mbere b’i Oswego, muri leta ya New York:—

GSAM 230.2Ico gihe (1849) haba muri ico kibanza umusore yitwa Hiram Patch. Yari yarasezeranye kuzokwubakana n’inkumi, bakaba bubakanye haciye igihe gito. Ntibari bwahinduke, ariko bitaba amakoraniro yagirwa n’Umukuru White n’umugore wiwe, kandi bari hafi kwemera kuba abakristo. Muri ico gihe, muri rimwe mu mashengero y’i Oswego hatanguye amakoraniro yo gukangura ukwizera, atatangujwe n’abapasitori, ahubwo n’umunywanyi akomeye atari umupasitori, yari umubitsi w’amahera y’akarere. Uwo mugabo yasa n’afise umwete mwinshi, kandi avuga ko aremerewe cane kubera abanyavyaha. Yaguma yizingira amaboko hamwe uko yasengera abatarahinduka, akaboneka nk’uwuri mu mubabaro mwinshi cane kubera ko bari barazimiye.

GSAM 230.3Nyakubahwa Patch n’uwo bari barasezeranye kuzokwubakana baragiye muri ayo makoraniro yo gukangura ukwizera, maze bazazanirwa n’ingingo bofata. Bari bahari igihe kimwe Madamu White yagira iyerekwa, muri ryo akerekwa Hoseya 5:6, 7, ahavuga hati: “Bazojana imikuku yabo n’amasho yabo kurondera Uhoraho, ariko ntibazomubona; yabavuyeko. Bahemukiye Uhoraho; kuko bavyaye abana b’abanyamahanga; none ukwezi kuzobamira hamwe n’imigabane yabo.” Yareretswe ko abari barongoye ayo makoraniro batari bagororotse imbere y’Imana, kandi ko batari baremerewe vy’ukuri mu mutima kubera abanyavyaha.

GSAM 231Uguhomba kwabuwe imbere y’igihe

GSAM 231.1Yaciye abwira nyakubahwa Patch ati: “Nabwiwe kukubwira ko muri ivyo ibivugwa muri uwo murongo bizoranguka uko biri. Rindira ukwezi kumwe, uzoheza wimenyere ingeso z’abantu bari muri ayo makoraniro yo gukangura ukwizera, bavuga ko baremerewe cane gutyo kubera abanyavyaha.” Nyakubahwa Patch yavuze ati: “Nzorindira.”

GSAM 231.2Hatarahera indwi zibiri iryo yerekwa ritanzwe, uwo mubitsi yavuga ko afise umubabaro ungana gutyo mu mutima kubera abanyavyaha, mu mibabaro yiwe yo kwiyerekana, yaraturitse umutsi w’amaraso mu nda, biba ngombwa ko aja kuryama kubera amaraso yatakaje. Umukuru w’igipolisi w’akarere yategerejwe gufata mu minwe ivyo mu biro vy’umubitsi. Ari kumwe n’umwe mu bapolisi, yaravye igitigiri c’amahera yategerezwa kuba ahari nk’uko igitabu c’umubitsi cavyerekana, hanyuma baharura amahera kugira ngo bitegurire gutunganya ivyo bikorwa. Basanga habura amahera angana na $1,000 neza.

GSAM 231.3Uwo mukuru w’igipolisi na wa mupolisi babona ko bidashoboka ko umuntu afise umwete ungana gutyo mu makoraniro yo gukangura ukwizera yogirwa n’icaha co gutwara ayo mahera. Biyumvira ko ategerezwa kuba yari yayishuye akibagira kwandika neza ivyayo mu gitabu; canke kumbure yari yayashize mw’ibanki, ntavyandike mu gitabu c’amahera cari mw’isandugu y’icuma. Uko biri kwose, bategerezwa kumusaba insiguro ibamara amakenga, ariko ivyo bikaba vyari bikwiye gukorwa n’ubwitonzi; kuko iyo aza kuba afise ayo mahera, nta nkeka ko yagerageje kuyahisha. Nuko bumvikana ko umwe muri bo agenda imbere akinyegeza mu nzu ntoyi iri inyuma y’inzu, kugira ngo acunge umuryango w’inyuma aramutse abonye ikintu cose giteye amakenga, mu gihe umukuru w’igipolisi yinjirira mu muryango w’imbere. Umukuru w’igipolisi yegereye inzu akinjira mu muryango w’imbere, yabonye ikanzu y’umugore yari agisohoka mu muryango w’inyuma. Uwo mugabo yari yinyegeje muri ya nzu ntoyi yabonye uwo mugore aja yihuta ku kirundo ca shelegi, acimba ikinogo muri yo, agashiramwo ikintu, akagipfukisha shelegi, hanyuma agasubira mu nzu.

GSAM 232.1Umukuru w’igipolisi yegereye uburiri bw’umubitsi, amaze kumubaza uko amagara yiwe ameze, amubwira ivy’ingorane bahuye na zo mu biro, yerekana ko kumbure yoshobora kuzisigura. Uwo mugabo, yahagaritse umutima cane, yaraduze ukuboko akwerekeza mw’ijuru, atako yambaza Imana ngo imubere icabona, avuga ko ata co azi ku vy’ayo mahera. Ubwo nyene umugore wiwe arinjira, ashaka kumenya ivyabaye be n’igituma umugabo wiwe yahagaritse umutima gutyo. Uwo mugabo yishuye ati: “Biyumvira ko dufise amahera yabo.” Uwo mugore na we aca aduza amaboko nk’uko umugabo yari yagize, yambaza Imana ngo imubere icabona ko batari bafise ayo mahera, kandi ko ata co bayaziko na gato. Akirangiza kuvuga iryo jambo, wa mupolisi yari yihuse ava aho yari yinyegeje akaja kuri ca kirundo ca shelegi igihe uwo mugore yinjira mu nzu, yaciye amuciramwo ati: “Madamu, iki ni igiki? Nakubonye usohoka mu nzu wiruka, ukaza gushira iki kintu muri ca kirundo ca shelegi. Ehe ng’iki ca gafuko k’amahera kabura, kanditsweko $1,000.”

GSAM 232.2Nk’uko vyari vyitezwe, ayo makoraniro yo gukangura ukwizera yaciye ahagarara bukwi na bukwi. Nyakubahwa Patch n’uwo yari agiye kwubakana, bamaze kumenya ingeso z’uwari arongoye ayo makoraniro, barahagaze ku kuri, bifatanya n’Abadiventiste b’umusi w’indwi; bagumye ari abanywanyi babereye b’iryo shengero gushika ku musi bapfiriyeko.

GSAM 232.3Nk’uko biboneka neza, iri yerekwa ryatanzwe ku neza y’abatarahinduka no kugira ngo ribafashe canecane, kandi ryatumye abanyavyaha bahinduka. Ariko ryerekeza ubwa mbere ku bari ubwabo abanyavyaha kandi banswe n’Umwami kubera uburyarya bwabo. Bari “bahemukiye Uhoraho;” naho bavuga ko bafise umubabaro mwinshi wo mu mutima kubera abanyavyaha, bavyara gusa “abana b’abanyamahanga.”

GSAM 232Umukozi w’indyarya i Camden, N.Y.

GSAM 232.4Mu bindi bibanza Umukuru White na Madamu White bagendeye mu gihe c’imbeho co mu 1849-50 harimwo igisagara ca Camden, N.Y., kiri nko ku mayili mirongo ine uvuye i Oswego, aho bari bakiba. Ku vyerekeye iryo koraniro, Madamu White avuga ati:

GSAM 232.4“Imbere y’uko ngenda, nareretswe wa mugwi mutoyi w’abantu bo ng’aho bavuga ko bemera ukuri. Muri bo nabonyemwo umugore yavuga ko yubaha Imana cane, ariko yari indyarya, kandi yariko arahenda abantu b’Imana.”22

GSAM 233.1Muri Nzero 1884, igihe nariko ndakorera muri leta ya New York, nabwiwe ibi bintu bikurikira na nyakubahwa Preston, yaba i Camden mu gihe ca ya nama yavuzwe haruguru, kandi Umukuru White n’umugore wiwe bakaba bararaye iwe mu gihe c’iryo koraniro:—

GSAM 233.2“Uwo mugore yigisha ivyiyumviro bikaze ku vyerekeye ukwezwa, avuga ko hari urugero rwo gutungana umuntu ashobora gushikako akarengeye rwose amabwirizwa y’Imana; kandi yavuga ko yari yarashitse kuri urwo rugero rwo gutungana. Iyo nyigisho yiwe y’ubweranda yariko irazazanira ivyiyumviro vya bamwe mu bantu bacu b’i Camden. Mushiki wacu White yareretswe ko, naho uwo mugore yiyerekana nk’umweranda gutyo, umutima wiwe wari wirabura kubera icaha, kandi ko ubuzima bwiwe bwari bwononekaye.

GSAM 233.3“Igihe yari muri ico kibanza, Mushiki wacu White yahawe irindi yerekwa, imbere y’uwo mugore, yasa n’uwuremerewe cane mu mutima kubera abatarahinduka. Ariko Mushiki wacu White yamubwiye ko atari umubabaro nyakuri wo mu mutima kubera abanyavyaha, kuko ingendo yiwe mu buzima yari imeze ku buryo we ubwiwe atari agororotse imbere y’Imana. Nyakubahwa Preston yavuze ati: ‘Ni co gituma iryitwa iyerekwa ry’i Camden ryerekeza neza kandi canecane ku vy’uwo mugore, ntiryerekeye uko abanyavyaha bose bari bameze, kandi ni ko twaritahuye ico gihe.’”

GSAM 233.4Madamu White amaze kwiganira abantu iyerekwa ryiwe, uwo mugore yarahagurutse avuga ati: “Imana irazi umutima wanje, kandi iyaba mwashobora kuwubona, mwobona ko utunganye kandi usukuye.” Gutyo ikoraniro rirarangira. Ariko haciye igihe gito, uwo mugore yararwaye cane, yiyumvira ko agira apfe. Yavuze ati: “Ntegerezwa kubona Mushiki wacu White; hari ico ntegerezwa kumwaturira. Namubwiye ko ndi umugore mwiza, ko ntunganye. Si ko biri. Ndi umugore mubi. Uyu mugabo tubana si umugabo wanje. Nasize umugabo mwiza mu Bwongereza, n’umwana umwe akiri muto, mpungana n’uyu mugabo. Ntitwigeze twubakana. Nagumye mvuga ko ndi umuganga, kandi naradandaza imiti narahiye muri sentare ko ngura $1 icupa, kandi nayigura amasenti cumi n’abiri gusa icupa. Nararahiye kandi ko inka twagurishije umuntu w’umukene twari twayiguze $30, kandi twari twayiguze $20 gusa.”23

GSAM 234.1Amajambo ya Madamu White yerekeye “umubabaro wo mu mutima kubera abanyavyaha” yerekeye indyarya ziyerekana nk’izo, si abanyavyaha bose. Turavye ivyashikirijwe haruguru, vyerekana ko inyigisho y’uko “ata mbabazi zikiriho” ku banyavyaha yamaganwe rwose kuva igitangura kwigishwa mu gihe c’ishurika ry’amashurwe mu 1845; tukaraba kandi ko Madamu White yagumye akorana umwete kugira ngo abanyavyaha bahinduke kuva ico gihe, ni nde yokwemera ko mu 1851, igihe igitabu ciwe citwa Ivyambayeko n’Amayerekwa casohorwa, yashaka kwigisha ko “ata gakiza kakiriho ku banyavyaha”?

GSAM 234Umugabo yavuga ko ata mbabazi zikiriho

GSAM 234.2Mbere no mu mwaka wa 1848, haracariho hirya no hino umuntu yumira ku ciyumviro c’uko ata mbabazi zari zikiriho ku banyavyaha. Ariko abo ntibari Abadiventiste b’umusi w’indwi. Umwe muri abo, yitwa Sweet, yaba mu gisagara ca Rochester, N.Y. Nari ngiheza kwatura ukwizera kwanje ku mugaragaro no kubatizwa mu Badiventiste b’umusi wa mbere w’indwi, maze nja kwitaba ikoraniro ryo mu ihema i Canandaigua, N.Y., ryari rirongowe n’Abakuru J. C. Bywater na Geo. W. Burnham. Uwo mugabo Sweet yari ahari, kandi yarerekanye amakenga akomeye cane ku vy’uko ivyo nari naraciyemwo mu kwizera vyari ivy’ukuri, kuko “yiyumvira ko bitagishoboka ko abanyavyaha bahinduka.”

Notes

  1. Matayo 25:10. ↩
  2. Luka 12:35, 36. ↩
  3. Early Writings, p. 55. ↩
  4. Ivyahishuriwe Yohana 11:19. ↩
  5. Ivyahishuriwe Yohana 3:3. ↩
  6. Ivyahishuriwe Yohana 3:11. ↩
  7. Ivyahishuriwe Yohana 3:7, 8. ↩
  8. 1 Abakorinto 16:9. ↩
  9. 2 Abakorinto 2:12, 13. ↩
  10. Abakolosayi 4:2, 3. ↩
  11. Intumwa y’Ukugaruka, 11 Kigarama 1844. ↩
  12. Telesikopi y’Ivy’idini y’i Circleville, Ohio, 1844. ↩
  13. Madamu E. G. White, muri Isuzuma ry’Ukugaruka, 20 Munyonyo 1883. ↩
  14. Inkuru y’Umukuru Himes ku bikorwa vyiwe muri Maine, muri Inderetsi yo mu gitondo, Umurwa wa New York, 6 Ruheshi 1845. ↩
  15. Mpwemu w’ubuhanuzi, umubumbe wa 4, pp. 268, 271. ↩
  16. Ikete rya J. N. Andrews, Nyakanga 1874. ↩
  17. Ikete rya Madamu Truesdail ryo ku wa 17 Myandagaro 1875. ↩
  18. Ikete rya Madamu Truesdail ryo ku wa 27 Nzero 1891. ↩
  19. Ikete rya Ira Abbey, Ntwarante 1885, ryasubiwemwo muri Isuzuma n’Intumwa ryo ku wa 7 Ndamukiza 1885. ↩
  20. Ivyanditswe vya Mbere, urup. 45. ↩
  21. Raba insiguro mu Vyanditswe vya Mbere, urup. 45. ↩
  22. Incamake y’Ubuzima bwa Ellen G. White, urup. 129. ↩
  23. Inkuru nyakubahwa Preston yatanze ku vyerekeye ikoraniro ry’i Camden iremeza ivyavuzwe mu Ncamake y’Ubuzima bwa Ellen G. White, imp. 129-130, ikongera igatanga ivyo bintu vyavuzwe haruguru bitavuzwe muri ico gitabu. ↩

Note

Back