Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
04 / 31
04 / 31

Igice ca 1 — Intangamarara

John Norton Loughborough

GSAM 21.1IYO tuvuga ukugaruka kwa kabiri kwa Kristo, tuba tuvuga ikintu mu vy’ukuri cabaye icizigiro c’abantu b’Imana kuva aho abavyeyi bacu ba mbere birukaniwe mw’itongo rya Edeni. Mu majambo yabwiwe inzoka, yuko uruvyaro rw’umugore ruzoyikomeretsa umutwe, harimwo isezerano ry’uko amaherezo hazoza uwuzosubiza ibintu mu buryo, agatsinda ubutegetsi Satani yanyaze, agashitsa umugambi w’Imana mw’isi. Biyumvirwa ko Adamu na Eva bibajije yuko ico gikorwa kizoranguka vuba cane, kandi ko umwe mu bana bazovyara ari we azoba umutsinzi. Yamara mu mugambi w’Imana, isezerano ry’Umukiza yobakuye muri ukwo gutikira kwaboneka, ryarimwo ivyose vyahavuye bigaragara mu gushitsa «umugambi wayo bwite n’ubuntu bwayo, twahawe muri Kristo Yesu isi itarabaho.»1

GSAM 21.2Iyo Adamu na Eva baba beretswe ubwo nyene amagorwa n’ivyago vyari kwuzura isi mu bihe birebire vyari hagati y’ugutemba kwayo n’ugusubizwa mu buryo kwayo, umubabaro wabo ntiwokwihanganiwe. Imana yo mw’ijuru, mu mbabazi zayo zuzuye urukundo n’ikigongwe, yarabahishije ivyo, ibareka bagumane icizigiro bakunda c’uko vuba bazokurwa mu buja bakinjira mu mwidegemvyo w’ubwiza w’abana b’Imana. Kwiyumvira ko ugucungurwa kuri hafi vyari bisanzwe bituma barushiriza kugira umwete wo kwitegurira ico gihe.

GSAM 22.1Ni ko vyamye biri no ku bantu b’Imana mu runganwe rwose kuva mu misi ya Adamu. Bari bazi ata gukekeranya ko ikintu gikomeye kandi gihambaye cobaye muri kazoza: ko amaherezo Kristo yoje agashinga ubwami bwiwe. Na bo, nka Adamu na Eva, bizera ko ico kintu kiri hafi; kandi nka bo, ntibari bazi ivyobaye hagati y’igihe cabo n’ico kintu. Iyo babimenya, kumbure bari gucika intege mu kubandanya biruka bagana intumbero y’impera.

GSAM 22.2Iki ciyumviro gishobora gusigurwa n’ibintu vyabaye mu kuvumbura ibintu bikomeye. Abantu babivumbuye, naho batari babizi, mu vy’ukuri bariko bashitsa umugambi w’Imana; yamara bashigikirwa n’ivyiyumviro bitahavuye bihura muri vyose n’ivyo bo ubwabo bari baribwiye, vyabateye gukora.

GSAM 22Ingaruka Zashitse Kure z’Ivyo Columbus Yavumbuye

GSAM 22.3Montgomery, mu gitabu ciwe Kahise ka Amerika,2 integuro yo mu 1902, impapuro 8, 9, avuga iciyumviro catumye Columbus atangura urugendo rwiwe, n’ingene yashize mu ngiro umugambi wo gushika mu Buhindi bwo mu Buseruko aciye mu burengero, ati:—

GSAM 22.4«Columbus yiyumvira ko ashobora kuryohora umugambi w’umwami wa Porutugali. Yari yizeye adakeka ko hari inzira ngufi kandi nziza kuruta iyo Diaz yari yerekanye, yo gushika mu Buhindi. Umugambi w’uwo mugendeshamato w’i Genova [Columbus] wari uw’ubutinyutsi kandi mushasha. Aho kugenda mu buseruko, canke mu bumanuko hanyuma mu buseruko, yagomba kugenda atumbereye mu burengero. Yari afise, nk’uko yavyizera, imvo zitatu nziza kandi zikomeye zo gukora urwo rugendo. Iya mbere, nk’uko ibitabu vyiza kuruta ibindi vyerekeye isi vyo mu gihe ciwe vyabivuga, Columbus yarizera ko isi itameze nk’ikintu gishashe, nk’uko abantu benshi bavyiyumvira, ahubwo ko ari umubumbe. Iya kabiri, yiyumvira ko uwo mubumbe ari mutoyi cane kuruta uko uri, kandi ko igice kinini cawo ari ubutaka aho kuba amazi. Iya gatatu, kubera ko ata co yari azi canke akeka ku vyerekeye ukubaho kw’umugabane wa Amerika canke kw’ibahari Pasifike, yiyumvira ko inkombe za Aziya canke z’Ubuhindi zari zirabana na Esupanye hamwe n’inkombe zo mu burengero bw’Uburaya. Yagereranya ko urugendo rwose rwo kujabuka gushika i Cipango, ari ho mu Buyapani, rutorenze kumbure nk’amayili ibihumbi bine.
GSAM 23.1«Umugambi wiwe wari uyu: yovuye mu Buraya, akerekeza ubwato bwiwe mu burengero atumbereye Ubuyapani, agakurikira umubumbe w’isi gushika umushikanye aho yarondera. Mu bwenge bwiwe, yabona ko ivyo bitobuze kuba kandi ko vyoroshe nk’uko isazi yogendagenda ikikije icamwa c’ipome.
GSAM 23.2«Iyo urugendo rugenda neza, yari kuronka aka karusho kanini: yokwinjiye mu Buhindi aciye mw’irembo ry’imbere, aho kubushikamwo abanje kuzunguruka, aciye nko mu muryango wo ku ruhande, nk’uko Abanyaporutugali bobwirijwe kubigira.

GSAM 23.3«Turabona ko uwo mugabo, yari azi gukoresha ibiharuro, azi ivy’isi n’ivy’ingendo zo mu mazi nk’uwundi muntu wese wo mu gihe ciwe, yari afise ukuri ku ciyumviro ca mbere, ari co imero y’isi, ariko yari yihenze rwose ku bindi bibiri.

GSAM 23Ukwihenda Kwazanye Amahirwe

GSAM 23.4«Yamara, igitangaje, ukwihenda kwiwe kwaramufashije mu buryo bumwe. Ukwihenda yagize ku vyerekeye uburebure bw’urugendo kwamubereye amahirwe akomeye. Iyo Columbus aharura neza ubunini bw’umubumbe w’isi n’uburebure nyakuri bw’urugendo nk’urwo, kumbure ntiyari gufata urugendo mu bwato, kuko yari guca abona ko inzira Abanyaporutugali bagomba gukurikira yari ngufi cane kuruta iyiwe kandi itozimvye nk’iyiwe. Vyongeye, iyo ashobora kwiyumvira canke kubona imbere y’igihe mu buryo ubwo ari bwo bwose ko umugabane wa Amerika wari hagati mu nzira yiwe, ivyo ubwavyo kumbure ntivyari kumutera gufata urugendo rwo kuvumbura, kuko ico yashaka kitari igihugu gishasha, ahubwo yari inzira nshasha ija mu gihugu cari gisanzwe kizwi.»

GSAM 23Icizigiro Gikomeye co mu Bihe Vyose

GSAM 23.5Ni ko n’abantu b’Imana, uko ibihe vyagiye birakurikirana, bagumanye imbere yabo icizigiro c’ukuza kwa Kristo «nk’inanga y’ubugingo, idakekeranywa kandi itanyiganyiga.»3 Naho kenshi hagati mu mibabaro n’amagorwa bataka mu mubabaro bati: «Uhoraho, bizogeza ryari ugukiza kutaraza?», barabandanije baja imbere, kandi nka Paulo baravuze, na n’ubu bakivuga bati: «Mbega icizigiro cacu, canke umunezero wacu, canke urugori rwo kwirata rwacu ni iki? Mbega si mwebwe nyene, imbere y’Umwami wacu Yesu Kristo ni yaza?»4

GSAM 24Paulo Yakomejwe n’Icizigiro

GSAM 24.1Uburorero bukeya bwerekana inguvu z’ico cizigiro zo gukomeza umuntu burakwiye hano. Igihe Paulo yacishwa imbere ya Felisi ngo acirwe urubanza, agahabwa ijambo ryo kwiregura, yavuze ati: «Nkurikije iyo nzira bita inyigisho y’ubuzimire, ni ko nsenga Imana ya ba sogokuruza, nizera ivyanditswe vyose mu vyagezwe no mu vy’abahanuzi; kandi mfise icizigiro ku Mana, ico na bo ubwabo bemera, yuko hazoba ukuzuka kw’abapfuye, abagororotsi n’abatari abagororotsi.»5

GSAM 24.2Mu kwiregura kwiwe kw’ubuhinga igihe yajanwa imbere ya Agiripa, Paulo yavuze ati: «None mpagaze hano ngo ncirwe urubanza ku bw’icizigiro c’isezerano Imana yasezeraniye ba sogokuruza; iryo sezerano imiryango yacu cumi n’ibiri yizigira gushikako, ikorera Imana ishimitse ku murango no mw’ijoro. Mwami Agiripa, ico cizigiro ni co gituma Abayuda bandega. Ni kuki muri mwebwe mubona ko ari ikintu kidashobora kwemerwa, ko Imana izura abapfuye?»6 Amaherezo, igihe yari i Roma ngo aseruke imbere ya Kayisari, yabwiye Abayuda ati: «Ku bw’icizigiro ca Isirayeli ni co gitumye mboheshwa uwu munyororo.»7

GSAM 24.3Paulo yaravuze ivy’ico cizigiro ata co yihisha mw’ikete yandikiye Tito ati: «Kuko ubuntu bw’Imana buzanira abantu bose agakiza bwabonetse, butwigisha kwanka ukutayubaha n’ivyipfuzo vy’isi, ngo tubeho muri iki gihe twirinda, tugororoka kandi twubaha Imana, turindiriye ca cizigiro c’umugisha, no guseruka kw’ubwiza bw’Imana ihambaye n’Umukiza wacu Yesu Kristo.»8

GSAM 24Petero Anezerewe mu Cizigiro

GSAM 24.4Petero avuga ico cizigiro nyene ati: «Imana, ari yo Se w’Umwami wacu Yesu Kristo, irahezagirwe, yo ku bw’imbabazi zayo nyinshi yatuvyaye ubwa kabiri ngo tugire icizigiro kizima biciye mu kuzuka kwa Yesu Kristo mu bapfuye, ngo duhabwe umwandu utabora, utanduye kandi udakabirana, mwabikiwe mw’ijuru, mwebwe murindwa n’ubushobozi bw’Imana biciye mu kwizera, ngo muronke agakiza kiteguriye guhishurwa mu gihe c’iherezo. Ivyo birabanezereza cane, naho ubu, nimba bikenewe, mumara igihe gito mubabazwa n’ibigeragezo bitari bimwe, kugira ngo ukwizera kwanyu kwageragejwe, gufise agaciro karuta cane ak’inzahabu ishira naho igeragereshwa umuriro, kuzosangwe gutera ishimwe, icubahiro n’ubwiza aho Yesu Kristo azoserukira.»9

GSAM 25Umugambi w’Imana mu Kurema

GSAM 25.1Ivyanditswe birahishura umugambi w’Imana mu kurema isi; kandi mw’ijambo ry’ubuhanuzi turiga n’umugambi wayo werekeye kazoza: «Uku ni ko Uhoraho avuga, yaremye amajuru, ari yo Mana yabumvye isi ikayikora, ikayishimangira; ntiyayiremye ngo ibe ubusa, yayibumvye ngo ibeko abantu.»10 Imaze kuyibumba, yayihaye umuntu. Umwanditsi wa Zaburi avuga ati: «Ijuru, mbere amajuru yose, ni ay’Uhoraho; ariko isi yayihaye abana b’abantu.»11 Yamara igihe yayiha umuntu, umuntu yari agororotse, nk’uko umunyabwenge yabivuze ati: «Iki conyene ni co nabonye: Imana yaremye umuntu agororotse, ariko bo barondeye imigambi myinshi.»12

GSAM 25.2Dusoma ivy’uko Uhoraho yagenjeje abantu yuko «igihe yagabura abana ba Adamu, yashinze imbibe z’amahanga nk’uko igitigiri c’abana ba Isirayeli kingana,»13 ni ukuvuga, nk’uko igitigiri ca Isirayeli nyakuri kingana, abazokoranirizwa mw’isi amaherezo ngo babe abatwarwa b’ubwami bwiwe bwo muri kazoza. Paulo abivuga muri aya majambo ati: «Imana ... yaremye amahanga yose y’abantu mu maraso amwe ngo babe kw’isi yose, ishinga ibihe vyagenywe imbere n’imbibe z’aho baba; kugira ngo barondere Uhoraho, ngo kumbure bamukabakabe bamuronke, naho atari kure y’umuntu n’umwe muri twebwe; kuko muri we ari ho tuba, tugendagenda kandi turiho.»14 Uwo mugambi wa mbere werekeye isi niwashitswa, «abantu bawe na bo bose bazoba abagororotsi.»15 Vyongeye, baravugwako muri iyo mero ngo: «Uwuhaba ntazovuga ati: Ndarwaye; abantu bahaba bazoharirwa ibigabitanyo vyabo.»16 Ico kizoba igihe aho «abagwaneza bazoragwa isi, bakanezerererwa amahoro menshi.»17

GSAM 26Ukugaruka kwa Kabiri kwa Kristo Si Umugani

GSAM 26.1Mw’ikete rya kabiri rya Petero havugwa ngo: «Ntitwakurikiye imigani yaremwe n’ubugunge igihe twabamenyesha ubushobozi n’ukuza kw’Umwami wacu Yesu Kristo, ahubwo twiboneye n’amaso icubahiro ciwe gihambaye. Kuko yahawe n’Imana Data icubahiro n’ubwiza, igihe ijwi nk’iri ryamushikako rivuye mu bwiza buhebuje riti: Uyu ni Umwana wanje nkunda, akampimbara. Iryo jwi ryavuye mw’ijuru twararumvise igihe twari kumwe na we ku musozi wera. Kandi dufise ijambo ry’ubuhanuzi rirushiriza gukomera; mubigenza neza mukaryitwararika nk’itara rimurikira ahantu h’umwiza, gushitsa aho umusi uzotambikira, inyenyeri yo mu gatondo igaseruka mu mitima yanyu.»18

GSAM 26.2Muri iki canditswe intumwa ivuga uguhinduka kw’ishusho ku musozi nk’ikimenyamenya c’ukugaruka kwa kabiri kwa Kristo. Imbere y’ico gihe, Umukiza wacu yari yabwiye intumwa ziwe ati: «Hariho bamwe mu bahagaze hano batazohonja urupfu gushitsa aho bazobonera Umwana w’umuntu aza mu bwami bwiwe»19—nk’uko Luka yavyanditse ati: «Hariho bamwe mu bahagaze hano batazohonja urupfu gushitsa aho bazobonera ubwami bw’Imana.»20

GSAM 26.3Iri sezerano ryarashikijwe uko ryavuzwe muri ukwo guhinduka kw’ishusho nyene. Muri iryo «yerekwa» ku musozi, babonye Yesu yambaye ubwiza, nk’uko azoseruka ni yaza mu bwami bwiwe. Babonye Eliya, yajanywe mw’ijuru adahonjeje urupfu, agereranya abazojanwa mw’ijuru, bahindurwe bave ku mibiri ipfa bahabwe imibiri idapfa, «mu kanya gato, mu kanya ko gukubita ingohe», aho Umwami azozira.21 Hariho na Mose, yari yarapfuye, agereranya abazozurwa mu bapfuye ngo basanganire Umwami. Ni ko muri iryo «yerekwa» babonye Kristo aza mu bwami bwiwe, nk’uko yari yabasezeraniye.

GSAM 27Ubuhanuzi Ni Ijambo Rirushiriza Gukomera

GSAM 27.1Naho intumwa zari zarabonye ivyo bintu vy’ubwiza ku musozi wo guhinduka kw’ishusho, kandi zikumva ijwi ry’Imana ryerekana ko imwemera, intumwa Petero yemeza ati: «Dufise ijambo ry’ubuhanuzi rirushiriza gukomera.» Muri ayo majambo ntariko aragabanya agaciro k’ivyo babonye n’ivyo bumvise kuri ico gihe kitazokwibagirwa. Ico gihe bumvise ijwi ry’Imana rimwe, ariko mu ruhererekane rukomeye rw’ubuhanuzi rushika ku kugaruka kwa kabiri kwa Kristo, twumva ijwi ry’Imana risubiwemwo kenshi. Mu vy’ukuri, ikintu cose cavuzwe neza n’ubuhanuzi kikaba cararangutse canke kikaba canditswe muri kahise, ni ijwi ry’Imana kuri twebwe. Muri iyo nsobanuro ni ho ijambo ry’ubuhanuzi ritegerezwa kuba «rirushiriza gukomera». Bibiliya Yasubiwemwo ibihindura ngo: «ryakomejwe». Ubuhanuzi bukomezwa n’akantu kose muri bwo karangutse. Ikintu cose cahanuwe, iyo kirangutse, kiba ikimenyamenya c’uko ibindi bintu vyahanuwe bisigaye bizoranguka ata kabuza.

GSAM 27Kamere y’Ubuhanuzi

GSAM 27.2Izi ntahe zikurikira z’abahinga bazwi cane mu kwiga Bibiliya, ku vyerekeye kamere y’ubuhanuzi, zirafise inguvu:—

GSAM 27.3Thomas Newton yemeza yuko «ubuhanuzi ari kahise kavuzwe imbere y’igihe kandi kagapfunyapfunywa; kahise ni ubuhanuzi bwarangutse kandi bukadondagurwa. Hariho abavugishwa ibinyoma mw’isi; yamara ubwenge bwose n’ububisha bwose bw’abantu n’abadayimoni ntibishobora gutanga ubuhanuzi na bumwe nk’ubwanditswe mu Vyanditswe.»

GSAM 27.4Umunyacubahiro Isaac Newton ashinga intahe yuko «gutega ugutwi abahanuzi ari ikimenyetso c’ishimikiro c’ishengero ry’ukuri.»

GSAM 27.5Dogiteri A. Keith avuga yuko «ubuhanuzi bungana n’igitangaza ico ari co cose, kandi ubwabwo ni igitangaza.... Ijwi rya Nyen’ubushobozi bwose ryonyene ni ryo ryoshoboye guhamagara uwapfuye akava mu mva; ijwi rya Nyen’ubumenyi bwose ryonyene ni ryo ryoshoboye kuvuga ivyari binyegejwe vyose muri kazoza k’umwiza, aho umuntu adashobora gushika nk’uko adashobora gushika mu buraro bw’abapfuye; kandi ayo yompi ni ijwi ry’Imana.»

GSAM 28.1Matthew Henry yavuze yuko «mu gihe c’Imana, ari co gihe ciza kuruta ibindi, no mu nzira y’Imana, ari yo nzira nziza kuruta izindi, ubuhanuzi buzoranguka ata kabuza. Ijambo ryose rya Kristo riratunganye cane, kandi ni co gituma ari iryo kwizigirwa rwose.»

GSAM 28Intumbero y’Ubuhanuzi

GSAM 28.2Mu majambo Kristo yabwiye intumwa ziwe dushobora kwiga imwe mu ntumbero z’Umwami mu gutanga ubuhanuzi. Avuga mu buryo bw’ubuhanuzi ivyobaye mu buzima bwa Yuda, yavuze ati: «Ndabibabwiye bitaraba, kugira ngo nivyaba mwizere ko ndi we.»22

GSAM 28.3Uhoraho aravuga kandi biciye ku muhanuzi Yesaya ati: «Ni jewe Mana, kandi nta wundi ameze nkanje; mpera kw’itanguriro nkavuga ivy’iherezo, ngahera mu bihe vya kera nkavuga ibitaraba, nkavuga nti: Umugambi wanje uzokomera, kandi nzokora ivyo ngomba vyose.»23

GSAM 28.4Vyongeye ati: «Ibintu vya mbere nabivuze kuva kera; vyasohotse mu kanwa kanje, ndabimenyekanisha; nabikoze giturumbuka, bica biraba.... Nabikumenyesheje kuva kera; bitaraba narabikweretse, kugira ngo ntuvuge uti: Ikigirwamana canje ni co cabikoze, igishushanyo canje kibajwe n’igishushanyo canje gisutswe ni vyo vyabitegetse. Waravyumvise; raba ivyo vyose; mbega ntimuzobivuga? Kuva ubu nkwerekeje ibintu bishasha, mbere ibintu binyegejwe utari uzi. Biremwe ubu, si ivyo kuva kera; imbere y’uyu musi ntiwari waravyumvise, kugira ngo ntuvuge uti: Ehe nari ndabizi.»24

GSAM 28.5Muri ayo majambo turabona inguvu z’ukuranguka kw’ubuhanuzi nk’ikimenyamenya c’uko buva ku Mana, kandi ko ari ikintu cerekana ubushobozi bw’Uhoraho buruta imana zose z’abapagani. Muri ayo majambo nyene turabona kandi ko ubuhanuzi bufise ikibanza gihambaye cane mu Vyanditswe vy’ukuri. Ivyo ko ari ukuri, biratangaje cane kubona abantu benshi bitwararika buhoro canke ntibitwararike na gato kwiga ibice vy’ubuhanuzi vyo mu Vyanditswe Vyeranda.

GSAM 29Ubuhanuzi ntibwadomweko ikidodo

GSAM 29.1Abadafise ubumenyi bavuga ko batize, ko rero badashobora gutahura ubuhanuzi. Ku rundi ruhande, benshi mu bize, harimwo n’abakozi b’Imana bamwe, bavuga bati: “Ubuhanuzi bwaradomweko ikidodo, ntibushobora gutahurwa. Twese turazi ko igitabu c’Ivyahishuriwe Yohana ari igitabu cadomweko ikidodo.”

GSAM 29.2Mu Vyahishuriwe Yohana, Yohana yakundwa yahawe itegeko ridasanzwe ryo kudashira ikidodo kuri ico gitabu.25 Muri ico gitabu kandi, havugwa umugisha ku bantu “bumva amajambo y’ubu buhanuzi, bakitondera ivyanditswe muri bwo.”26 Ivyanditswe mu gitabu cadomweko ikidodo vyoshobora gute kwitonderwa nimba bitatahurwa, kandi bidashobora gutahurwa? Uhoraho yavuze biciye kuri Mose ati: “Ibihishijwe ni ivy’Uhoraho Imana yacu; ariko ivyahishuwe ni ivyacu n’ivy’abana bacu ibihe bidashira, kugira ngo dukore amajambo yose y’ibi vyagezwe.”27

GSAM 29.3Ko Umwami yashaka ko ubuhanuzi bwa Daniyeli butahurwa biragaragara mu majambo yabubwiye abigishwa biwe. Dusoma ngo: “Nuko rero ni mwabona ca kizira c’ubugesera, cavugwa n’umuhanuzi Daniyeli, gihagaze ahantu hera (uwusoma ni atahure),”28 ivyo mu vy’ukuri ni ukuvuga ngo: Nimutahure umuhanuzi Daniyeli.

GSAM 29.4Uhoraho arerekana ububeshi buri mu kuvuga ko ubuhanuzi budashobora gutahurwa, muri aya majambo: “Iyerekwa ryose ryababereye nk’amajambo y’igitabu cadomweko ikidodo, ico baha uwuzi gusoma, bakamubwira bati: Turakwinginze, soma ibi; na we akavuga ati: Sinshobora, kuko cadomweko ikidodo. Ico gitabu bakagiha uwutazi gusoma, bakamubwira bati: Turakwinginze, soma ibi; na we akavuga ati: Sinzi gusoma. Ni co gituma Umwami yavuze ati: Ko aba bantu banyegereza akanwa kabo, bakanyubahisha iminwa yabo, ariko imitima yabo bakayishira kure yanje, no kunyubaha kwabo kukaba kwigishwa n’amabwirizwa y’abantu, ehe rero nzokwongera gukora igikorwa gitangaje muri aba bantu, igikorwa gitangaje kandi c’agatangaza; kuko ubwenge bw’abanyabwenge babo buzohera, n’ubukerebutsi bw’abanyabukerebutsi babo buzohishwa.”29 Iyo abantu umuhanuzi avuga hano baba barakurikiye ijambo ry’ubuhanuzi ridakekeranywa, ntibari gukenera kuva ku vyagezwe vy’Imana ngo bashire amabwirizwa y’abantu mu kibanza c’amabwirizwa yayo.

GSAM 30Ubuhanuzi ntibusobanurwa nk’uko umuntu yigeneye

GSAM 30.1Igituma benshi badashobora gutahura ubuhanuzi si uko bufise insobanuro yimbitse, ihishijwe kandi y’ibanga. Intumwa Petero yabuvuzeko iti: “Mubanze kumenya ibi, yuko ata buhanuzi bwo mu Vyanditswe busobanurwa nk’uko umuntu yigeneye. Kuko ubuhanuzi butigeze buzanwa n’ukugomba kw’umuntu mu bihe vya kera; ariko abantu bera b’Imana bavuga batwawe na Mpwemu Yera.”30 Aya majambo yerekana neza ko igikenewe kugira ngo umuntu atahure ubuhanuzi ari ukwakira wa Mpwemu yavuga biciye mu bahanuzi. Kuri uwo Mpwemu, yasezeranywe abamurondera bose, handitswe ngo: “Azobarongora mu kuri kwose.”31

GSAM 30Ubuhanuzi burangutse

GSAM 30.2Mu kwiga ubuhanuzi hari ibintu dukwiye kwama twibuka: Imana, idashobora kwihenda, ni yo nkomoko y’ubuhanuzi, kandi igihe co kuranguka kw’ivyavuzwe kigeze, ca kintu nyene cari carabuwe kizoba. Vyongeye, ko Uhoraho, afise ubushobozi bwo kumenya imbere y’igihe ivyo abantu bazokora, ashinga igihe ikintu kizoberako, ico gihe gishitse ubuhanuzi buranguka vy’ukuri. Mu yandi majambo, ntibishoboka ko ubuhanuzi buranguka mu buryo bw’ikinyoma mu gihe cashingiwe ukuranguka kwabwo kw’ukuri. Duhuje n’iri tegeko ridakekeranywa, dushobora kuvuga ko, igihe cose igihe c’Uhoraho co guha isi ubutumwa bwiwe bw’ukuri kigeze, ubwo butumwa buboneka.

GSAM 30.3Igihe kimwe, uwandika iki gitabu amaze gushikiriza ikiganiro ku kuranguka kw’ubuhanuzi, umuntu atizera Imana yari aho yaraje avuga ati: “Ntegerezwa kubakeza mwebwe abasobanura ubuhanuzi, kuko mufise amahirwe menshi. Mu kwiga ivyabaye, muboneka mworoherwa cane no kuronka ibihuye neza n’ubuhanuzi.” Twishuye tuti: “Ego, birahuye kuko vyateguwe kugira ngo bihure. Hamwe woja mw’iduka ry’uturato tw’amaboko kugura tubiri, ntiwokwitega kuronka utwo gukwira ukuboko kwawe?” Yishuye ati: “Ego cane, kuko twakozwe ngo dukwire.” Uwandika iki gitabu aca avuga ati: “Ni ko rero, ya Mana yari izi neza ivyo abantu bazokora yavuze ubuhanuzi buberekeye; maze abo bantu bamaze gushika mu gihe co gukora, bagakora vya bindi nyene yari yaravuze, umwanditsi w’ukuri w’ivyabaye arandika ibikorwa vyabo, bigasangwa bihuye neza n’ubuhanuzi iyo bigereranijwe na bwo.”

GSAM 31Ubuhanuzi ni umuco mu mwiza

GSAM 31.1Intumwa Petero ivuga ko dukwiye kwitwararika ubuhanuzi nk’itara rimurikira ahantu h’umwiza. Hatabaye itara ry’ubuhanuzi, ivya kazoza vyoba umwiza gusa. Umuco ugenewe kwirukana umwiza: iyo umuntu agenda ahantu h’umwiza, uramwereka inzira, ukayimwereka neza, kugira ngo uwugenda ashobore kubona no guhitamwo inzira intambwe ku yindi. Umwanditsi wa Zaburi avuga ati: “Ijambo ryawe ni itara rimurikira ibirenge vyanje, n’umuco umurikira inzira yanje.”32 Umunyabwenge avuga ati: “Inzira y’abagororotsi imeze nk’umuco ukayangana, urushiriza kwaka gushika ku mutaga utunganye.”33 Gutyo, uko ibihe bigenda bikurikirana, biraboneka ko ijambo ry’Imana, na canecane mu kuranguka kw’ubuhanuzi bwaryo, rizorushiriza gutahurika, rikerekana neza kandi kurushiriza uwiga Bibiliya ko ari mu nzira ijana mu muco udashira no mu murango w’ibihe bidashira.

GSAM 31Ibintu bitatu bihambaye kuva muri Edeni gushika kw’iherezo

GSAM 31.2Iyo turavye inzira y’abantu b’Uhoraho kuva muri Edeni gushika kw’iherezo, tumurikiwe n’Ivyanditswe, hari ibintu bitatu bihambaye cane. Ica mbere ni ukuza kwa mbere kwa Kristo, ukwambara umubiri, ukuza kwa Emanweli, Imana yigaragaje mu mubiri; ica kabiri ni rya Vugurura rikomeye ryakurikiye Ibihe vy’Umwiza—imyaka 1260 y’agahahazo, aho ijambo ry’Uhoraho ryari ryarabujijwe hafi rwose abantu basanzwe—igihe ishengero ryava mu bugaragwa, Ivyanditswe bigashirwa aho bose bashobora kubisoma no kumenya ivyo agomba; ica gatatu ni ukugaruka kwa kabiri kw’Umwami wacu kugira ngo azane ibihe vyo gusubiza ibintu vyose uko vyahoze, ivyo yavugiye mu kanwa k’abahanuzi biwe bera bose kuva isi ikiremwa; ivyo bizosozerera “intambara y’ibisekuru vyose,” intambara hagati y’icaha n’ukugororoka, bizane igihe c’ubwiza ibihe vyose vyamye vyerekezako.

GSAM 32Ubuhanuzi butanga ibimenyetso vy’inzira gushika kw’iherezo

GSAM 32.1Iyo twitwararitse ijambo ry’ubuhanuzi ridakekeranywa nk’umuco wo kurongora intambwe zacu, utwereka inzira y’ukuri mu mwiza, nta kindi tworonka atari inzira yerekanwe neza mw’ijambo ry’ubuhanuzi mu bihe vyose gushika ku kugaruka kwa kabiri kwa Kristo. Kubera ivyo, abakurikira neza umuco w’ubuhanuzi ntibazomenya gusa ibimenyetso vy’uko wa musi uhambaye wegereje, ariko kandi bazomenya igikorwa c’Umwami uko kibandanya gutera imbere mu butumwa bw’ukuri bugenewe gutegura abantu ngo bahure na we mu mahoro igihe azozira.

GSAM 32.2Naho Ivyanditswe bivuga ko umusi w’Umwami uzoza ku bantu benshi nk’“igisuma mw’ijoro,”34 bivuga kandi ku baguma mu nama y’Umwami biti: “Ariko mwebwe, bene Data, ntimuri mu mwiza, ngo uwo musi uze kubashikako nk’igisuma. Mwese muri abana b’umuco n’abana b’umurango.”35

GSAM 32Mwibuke ukuntu Umwami yabarongoye

GSAM 32.3Mu kwibuka ukuntu Umwami yarongoye umugwi w’abiteze ukugaruka kwa Kristo, birakwiye kubona ko Imana yamye igomba ko abantu bayo bibuka ukuntu yaberetse ukubabungabunga n’ubushobozi bwayo ku bwabo. Mu kuvuga ivyatumye Isirayeli isubira inyuma ikava ku Mana, umwanditsi wa Zaburi avuga ati: “Bibagiye Imana Umukiza wabo, yari yarakoreye ibikomeye muri Egiputa, ibitangaza mu gihugu ca Hamu, n’ibiteye ubwoba ku Kiyaga Gitukura.”36 Nimba vyari vyiza ko Isirayeli yibuka ukuntu Uhoraho yayirongoye, mbega natwe si vyiza? Umwanditsi wa Zaburi asubira kuvuga yuzuye umunezero ati: “Mutima wanje, himbaza Uhoraho, ntiwibagire ivyiza vyiwe vyose.”37

GSAM 33.1Mu bihe vyose Umwami yamye afise ukuri guhambaye, kugenewe, ku bw’ubuntu bwiwe, gukura abantu mu buja bw’icaha, no kubategurira kwinjira muri Kanani yo mw’ijuru; kandi ni ngirakamaro kwihweza ukuntu Umwami yagiriye abamamaje ukwo kuri.

GSAM 33Ivyamwa bikomeye biva ku buryo buto cane—Intahe ya D’Aubigné

GSAM 33.2D’Aubigné, mu gitabu ciwe Inkuru y’Ivugurura, avuga ati: “Imana, itegura igikorwa cayo mu bihe vyinshi, igishitsa ikoresheje ibikoresho bifise intege nke kuruta ibindi, igihe cayo kigeze. Gushikana ku vyamwa bikomeye ikoresheje uburyo buto cane, iryo ni ryo tegeko ry’Imana. Iri tegeko, riri hose mu vyaremwe, riraboneka kandi mu vyabaye.”38

GSAM 33.3Mu bihe vya kera, igihe Imana yatangura gutoranya abantu bayo bwite kugira ngo ibagire ihanga ryiharijwe na yo, yabigize mu guhamagara umuntu umwe—Aburahamu—yaba mu bapagani, muri Uri y’Abakaludaya. Hakomotse kuri we uruvyaro rwinshi; ariko bamaze gushirwa mu cubahiro c’ihanga, Imana yo mw’ijuru yabavuzeko iti: “Uhoraho ntiyabakunze canke ngo abatoranye kuko mwaruta ayandi mahanga mu bwinshi; kuko mwari bake kuruta ayandi mahanga yose.”39

GSAM 33.4Vyongeye, igihe yashaka gukiza abantu bayo ubuja barimwo muri Egiputa, yabatoreye umuyobozi yari yaranyegejwe akiri uruhinja mu nzu ya nyina amezi atatu, hanyuma agashirwa mu gasandugu gasanzwe, katunganijwe mu ndago, gasizwe isenga, kagatererwa ku ruzi Nili ngo rumubungabunge. Ariko uwo Mose nyene, amaze kugera mu myaka yo gutahura, yahisemwo inzira icishije bugufi yo kubabarana n’abantu b’Imana aho kunezererwa “ibihimbaro vy’icaha vy’igihe gito.”40

GSAM 34Intsinzi ya Gideyoni

GSAM 34.1Mu nyuma, igihe Uhoraho yashaka gukiza Isirayeli Abamidiyani n’Abamaleki, baza mu gihugu cabo ari “benshi nk’inzige,” bagahonya ivyimburwa vy’igihugu, ntibasigarane “ikintu co gutunga Isirayeli, canke intama, canke inka, canke indogobwa,” Uhoraho yatumye umumarayika kuri Gideyoni. Uwo muhungu wa Yowasi yari ageze aho asekura ingano nkeyi akazinyegeza abansi biwe. Umumarayika amumenyesheje ko azorokora Isirayeli, Gideyoni abaza atangaye ati: “Nzorokoresha iki Isirayeli? Ehe umuryango wanje ni umukene muri Manase, nanje ndi mutoya mu nzu ya data.”41 Uwo muntu nyene yicisha bugufi kandi w’umukene yarasohotse ari kumwe n’abantu biwe amajana atatu, bafise amatara yabo n’imibindi bisanzwe (igikorwa coboneka nk’ubupfu ku bwenge bw’umuntu bufise aho bugarukira), maze bagize Imana inkomezi zabo, bararonka intsinzi ikomeye. Imbere y’uko ukwo gutabarwa kuba, Gideyoni yari gushobora gucura intimba nk’umuhanuzi Amosi igihe yabaza ati: “Yakobo azohagurutswa na nde? Ko ari muto.”42

GSAM 34Uruhinja mu bwato bw’inka

GSAM 34.2Mu gihe cashinzwe n’Umwami, Umukiza w’abantu yaravutse, kandi abungere bamusanze aryamye mu bwato bw’inka. Abo mu muryango wiwe wo kw’isi bakora imirimo iciye bugufi naho yari iteye iteka. Ku bukene bwiwe bwo kw’isi, Umukiza yavuze ati: “Ingunzu zifise imyobo, n’inyoni zo mu kirere zifise ivyari; ariko Umwana w’umuntu ntagira aho arambika umusaya.”43 Yatoranije intumwa ziwe “mu bantu bo mu rwego rwo hasi, naho atari urwo hasi rwose, rutashika ku rugero rw’abifise bo hagati. Ivyo vyose vyari bigenewe kwereka isi ko igikorwa kitari ic’umuntu, ariko cari ic’Imana.”

GSAM 35Ntihahamagawe abanyabwenge benshi

GSAM 35.1Paulo yavuze ku gikorwa co mu misi y’ishengero rya mbere ati: “Ubupfu bw’Imana burusha abantu ubwenge; kandi intege nke z’Imana zirusha abantu inkomezi. Bene Data, murabona uguhamagarwa kwanyu, ko atari abanyabwenge benshi mu vy’umubiri, canke abanyenkomezi benshi, canke abanyacubahiro benshi bahamagawe; ariko Imana yatoranije ivy’isi vyitwa ibipfu kugira ngo imaramaze abanyabwenge; kandi Imana yatoranije ivy’isi bifise intege nke kugira ngo imaramaze ibifise inkomezi; kandi ivy’isi biri hasi, n’ibikengerwa, ni vyo Imana yatoranije, mbere n’ibitariho, kugira ngo ihindure ubusa ibiriho; kugira ngo ntihagire umuntu yirata imbere yayo.”44

GSAM 35Abantu baciye bugufi mw’Ivugurura

GSAM 35.2Dusanga iryo tegeko nyene ryerekanwa mu buzima bw’Abavugurura bakomeye bo mu kinjana ca cumi na gatandatu. Umwanditsi w’ivyabaye avuga ati: “Umuvugurura Zwingle yavuye mu kazu k’umwungere wo mu misozi ya Alpe; Melanchthon, umwigisha w’ivy’Imana mw’Ivugurura, ava mw’iduka ry’umuhinguzi w’ibirwanisho; Luther na we ava mu kazu k’umucukuzi w’umukene.” Luther yivuzeko ati: “Abavyeyi banje bari bakene cane. Data yari umukene atema inkwi (mu nyuma yabaye umucukuzi), mama na we kenshi yarikoreye inkwi ku mugongo kugira ngo aronke ibimutunga n’ivyo kurera abana biwe. Barihanganiye ibikorwa biruhije cane ku bwacu.”

GSAM 35.3Intumwa Yakobo, ivuga ku guhamagarwa kw’abantu mu gikorwa c’Umwami, iti: “Nimwumve, bene Data nkunda, mbega Imana ntiyatoranije abakene bo muri iyi si ngo babe abatunzi mu kwizera, n’abaragwa b’ubwami yasezeraniye abayikunda?”45

GSAM 35Abametodisite ba mbere

GSAM 35.4Iyo dukurikiranye urukurikirane rw’abavugurura gushika ku misi ya mbere y’Abametodisite, aho inyigisho y’ubuntu butangirwa ubusa yamamazwa n’umwete, dusanga yari iherekejwe n’ubushobozi bw’Imana. Uko yashikirizwa abantu mu bwizigirwa, hamwe n’urukundo rw’impuhwe rwa Kristo, bakayakira mu kwizera kuzima, abizera ntibaronka gusa ukubabarirwa ivyaha vya kera, ariko kandi bararonka ubushobozi bweza bubashoboza kubaho ubuzima bwera. Umugwi w’Abametodisite watanguye uciye bugufi, kandi wahezagiwe hakurikijwe ukwizera n’ukwizigira kutagoranye kw’abakozi b’Imana n’abanyeshengero.

GSAM 36.1Mu gukurikirana ivyabaye n’ivyaciyemwo abari mu mugwi w’abiteze ukugaruka kwa Kristo, dusanga ko, nk’uko biri mu gikorwa cose c’Umwami gishitswa hakoreshejwe umuntu, watanguriye mu bakene no mu batamenyekana; ariko ntihagire uwuwanka ku bw’ivyo atabanje kwihweza yitonze ibimenyamenya iki gikorwa gihambaye gishingiyeko, kugira ngo ntibabe mu kibanza c’abo Uhoraho yabajijeko ati: “Ni nde yakengereye umusi w’ibintu bito?”46

GSAM 36Inyishu ya Eck kuri Luther

GSAM 36.2Ku bw’ineza y’aboshaka gucira urubanza inyigisho, bakavuga ko ari ukuri canke ikinyoma bafatiye ku bake canke benshi bayemera, turasubiramwo igice c’uguharira kwabaye hagati ya Luther na Eck. Luther afashe impagararo ishingiye ku Vyanditswe, akubahuka guharira uburenganzira bw’abantu bwo gushira ivyiyumviro vyabo hejuru y’ijambo ry’Imana, Eck yamwishuye amutyekeza muri aya majambo ati: “Ndatangajwe n’ukwicisha bugufi n’ukwifata ruto uyu Mwigisha yubahwa yerekana mu kurwanya, ari wenyene, abakurambere b’ishengero benshi cane b’icubahiro, akigira uwuzi vyinshi kuruta abapapa bakuru, amanama y’ishengero, abigisha, n’amashure makuru! ... Nta nkeka vyoba bitangaje ko Imana yari yarahishije ukuri aberanda benshi n’abishwe bahorwa ukwizera gushika uwo Muvyeyi yubahwa ashitse.”

GSAM 36.3Iyo nyishu yoshobora kwishurwa neza n’iyo Zwingle yahaye John Faber i Zurich, igihe uno yaserura “ugutangazwa n’aho ibintu vyari bigeze, igihe imigenzo ya kera yari imaze ibinjana cumi na bibiri yahebwa, hagashikwa ku mwanzuro utomoye ko isi y’abakristo yari imaze imyaka igihumbi n’amajana ane iri mu kinyoma.” Zwingle yaciye yishura ko “ikinyoma kitareka kuba ikinyoma kubera ko cari kimaze imyaka igihumbi n’amajana ane cemerwa, kandi ko mu gusenga Imana, ubukera bw’umugenzo ata co bumaze kiretse habonetse muri vya Vyanditswe vyera ishingiro canke uburenganzira bwo kuwukurikiza.”47

GSAM 37Ijambo ry’Uhoraho rihanganye n’ubwenge bw’abantu

GSAM 37.1Akaga ko kwishimikiza ivyiyumviro vy’abantu, aho kwishura ikibazo ngo: “Ukuri ni iki?” twishimikije ijambo ry’Uhoraho, karerekanwa neza n’umuhanuzi Hoseya igihe avuga ati: “Mwarimye ububi, mwimbura ukugabitanya; mwariye ivyamwa vy’ibinyoma; kuko wizigiye inzira yawe, n’ubwinshi bw’abanyenkomezi bawe.”48 Umutima w’umuntu wamye ugomba kwizigira umuntu; ariko uko twegereza igihe Uhoraho “azohaguruka agatigisha isi bimwe biteye ubwoba,” umuhanuzi Yesaya ahanura ati: “Nimureke kwizigira umuntu, afise impwemu mu mazuru yiwe; kuko yokwitabwaho ku bw’iki?”49

GSAM 37.2Ko tuburiwe dutyo mu Vyanditswe ku vyerekeye akaga duhura na ko muri ivyo, ntihagire uwihutira gucira urubanza umugwi w’abiteze ukugaruka kwa Kristo, nk’aho utabereye kwihwezwa kubera intango yawo iciye bugufi, canke kubera abo isi yita abakomeye batawushigikiye. Ahubwo bose nibasuzume bitonze ivyo uvuga. Ukuri gufise agaciro katogereranywa; ivyiyumviro vy’abantu gusa, iyo bigereranijwe na kwo, ni nk’umuguruka ata co umaze.

Notes

  1. 2 Timoteyo 1:9 ↩
  2. David H. Montgomery, Ibintu Nyamukuru vyo muri Kahise ka Amerika, integuro yo mu 1902, rup. 8, 9. ↩
  3. Abaheburayo 6:19. ↩
  4. 1 Abatesalonike 2:19. ↩
  5. Ivyakozwe n’intumwa 24:14, 15. ↩
  6. Ivyakozwe n’intumwa 26:6-8. ↩
  7. Ivyakozwe n’intumwa 28:20. ↩
  8. Tito 2:11-13. ↩
  9. 1 Petero 1:3-7. ↩
  10. Yesaya 45:18. ↩
  11. Zaburi 115:16. ↩
  12. Umusiguzi 7:29. ↩
  13. Gusubira mu vyagezwe 32:8. ↩
  14. Ivyakozwe n’intumwa 17:26-28. ↩
  15. Yesaya 60:21. ↩
  16. Yesaya 33:24. ↩
  17. Zaburi 37:11. ↩
  18. 2 Petero 1:16-19. ↩
  19. Matayo 16:28. ↩
  20. Luka 9:27. ↩
  21. 1 Abakorinto 15:51, 52 ↩
  22. Yohana 13:19 ↩
  23. Yesaya 46:9, 10 ↩
  24. Yesaya 48:3-7 ↩
  25. Ivyahishuriwe Yohana 22:10 ↩
  26. Ivyahishuriwe Yohana 1:3 ↩
  27. Gusubira mu Vyagezwe 29:29 ↩
  28. Matayo 24:15 ↩
  29. Yesaya 29:11-14 ↩
  30. 2 Petero 1:20, 21 ↩
  31. Yohana 16:13 ↩
  32. Zaburi 119:105 ↩
  33. Imigani 4:18 ↩
  34. 1 Ab’i Tesalonike 5:2; 2 Petero 3:10 ↩
  35. 1 Ab’i Tesalonike 5:4, 5 ↩
  36. Zaburi 106:21, 22 ↩
  37. Zaburi 103:2 ↩
  38. Inkuru y’Ivugurura, igitabu ca 2, ikigabane ca 1, ingingo ya 1 ↩
  39. Gusubira mu Vyagezwe 7:7 ↩
  40. Abaheburayo 11:25 ↩
  41. Abacamanza 6:4, 5, 15 ↩
  42. Amosi 7:2 ↩
  43. Matayo 8:20 ↩
  44. 1 Ab’i Korinto 1:25-29 ↩
  45. Yakobo 2:5 ↩
  46. Zekariya 4:10 ↩
  47. Inkuru y’Ubuporotisanti ya Wylie, ikigabane ca 12, ingingo za 16, 17; integuro ya Cassel, urupapuro rwa 458 ↩
  48. Hoseya 10:13 ↩
  49. Yesaya 2:22 ↩

Note

Back