Igice ca 18 — Uburongozi bw’Imana mu Gikorwa co Gusohora Ibitabu
GSAM 281.1“Ni ho tuzomenya, nitwabandanya kurondera kumenya Uhoraho; uguseruka kwiwe kwateguwe nk’umutwenzi.”1
GSAM 281.2Gushika mu kwezi kwa Ruheshi 1849, ibikorwa vy’Umukuru White n’umukenyezi wiwe hamwe n’Umukuru Bates vyagarukira mu ntara za New England. Ico gihe ni ho umwigeme Clarissa Bonfoey, w’i Middletown, Conn., yaza kubana n’umuryango w’Umukuru White. Gatoyi imbere y’aho, nyina yari yapfuye, amusigira ibikenewe vyose vyo gutunganya urugo ruciye bugufi. Ivyo vyatumye Umukuru White ashobora gusubira gutunganya urugo rwiwe; yararutunganije mu gice c’inzu y’umushingantahe Belden i Rocky Hill, Conn.
GSAM 281Intango y’Ukwemera Kuvugana n’Imizimu kwo mu Bihe vya None
GSAM 281.3Ku wa 24 Ntwarante 1849, habereye ikoraniro rusangi i Topsham, Maine. Kuri iyo Sabato, Madamu White yahawe iyerekwa; ivyo ryerekeye vyari bihambaye cane. Kumbure iryo yerekwa ryorushiriza gutahurwa tubanje kwiyumvira muri rusangi uko ibintu vyari vyifashe ico gihe.
GSAM 281.4Mu mpera z’ukwezi kwa Ntwarante 1848, i Hydesville, mu karere ka Wayne, N.Y., ni ho hatanguriye “amajwi y’amayobera,” ari yo yahavuye yitwa “ugukomanga kw’imizimu.” Ivyo vyabaye ubwa mbere mu nzu y’umuryango wa Fox. Mu mpera z’ici, uwo muryango wimukiye i Rochester, N.Y., aho berekaniye ivyo bintu ku mugaragaro mu nyubakwa ya Corinthian, kandi abo bakobwa barasuzumwa bitonze cane n’imirwi yari igizwe n’abagore n’abagabo batoranijwe muri ico gikorwa mu banyagihugu bubahwa kuruta abandi. Naho abantu benshi cane babona ko ukwo gukomanga kwari ubuhendanyi canke amayeri y’amaboko, n’abapfa kwemera vyose ntibiyumvira cane ko ivyo vyokwiragiye bigeze ku rugero runini.
GSAM 282Ubuhanuzi Bwerekeye Ukwemera Kuvugana n’Imizimu
GSAM 282.1Muri rya yerekwa ryavuzwe haruguru, Madamu White yabonye ko ukwo gukomanga kw’amayobera kw’i Rochester no mu bindi bibanza kwava ku bubasha bwa Satani, kandi ko ibintu nk’ivyo vyorushirije kuba vyinshi; ko vyokwambitswe ishusho y’idini, kugira ngo abahenzwe barushirize kwumva ko batekaniwe, no kugira ngo, bishobotse, vyerekeze ivyiyumviro vy’abantu b’Imana kuri ivyo bintu, bitume bakekeranya ku nyigisho za Mpwemu Yera.
GSAM 282.2Ico gihe abantu bake cane, nimba hari n’abo, ni bo biyumvira na gatoyi ko ukwemera kuvugana n’imizimu kwokwiragiye kw’isi yose nk’uko vyari bihejeje guhanurwa, canke ko kwokwigeze kwiyerekana nk’idini rifise amashengero n’abapasitori bitunganijwe neza.
GSAM 282Ubuhanuzi Bwarangutse
GSAM 282.3Ariko iranguka ry’ubwo buhanuzi riragaragara iyo turavye igitigiri c’abayoboke babo, bivugwa ko ari 10,000,000 muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika honyene. Ku vyerekeye ishusho y’idini bafise muri iki gihe, dutanze aya majambo yo mu kinyamakuru Isuzuma n’Intumwa, c’i Washington, D.C., co ku wa 12 Munyonyo 1903:—
GSAM 282.4“Mu nama iherutse kuba muri iki gisagara y’Ishirahamwe ry’Igihugu ry’Abemera Kuvugana n’Imizimu, hemejwe uburyo bushasha bwo kugira imigenzo y’idini. Harashinzwe ingene abapasitori canke abakozi b’idini ‘bokwimikwa,’ kandi umugwi w’abemera kuvugana n’imizimu wemewe nk’‘ishengero.’ Ivyo biraboneka mu gusoma iki gice gikurikira c’ayo mategeko mashasha y’imigenzo:—
GSAM 282.5“‘Nta mupasitori canke umukozi w’idini azoshingwa ishengero canke ishirahamwe atabanje kwinjizwa mu mabanga ku mugaragaro, mu buryo bwamye bwitwa umuhango wo kwimikwa kuva mu bihe vya kera cane vya kahise k’idini. Nta muntu ashobora kwemererwa gusaba kwimikwa atarahamagarirwa kuba umupasitori w’ishengero canke w’ishirahamwe rinaka, canke ataragenwa kuba umumisiyonari n’Ishirahamwe ry’Abemera Kuvugana n’Imizimu ryo mu ntara rinaka, ryemewe n’amategeko nk’umuryango w’idini muri iyo ntara ririmwo, canke n’Ishirahamwe ry’Igihugu ry’Abemera Kuvugana n’Imizimu ryo muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. Abantu bose basaba kuba abapasitori canke gukora igikorwa c’ubumisiyonari bategerezwa kuba bamaze n’imiburiburi imyaka itatu ari abanywanyi buzuye b’ishengero canke ishirahamwe ry’abemera kuvugana n’imizimu, kandi bakaba bamaze n’imiburiburi imyaka ibiri bafise uruhusha rwahawe n’Ishirahamwe ryo mu ntara canke iry’Igihugu rwo kuba abavugabutumwa bageragezwa. Abapasitori bamaze igihe kidashika ku mwaka wose w’ikirangamisi bashinzwe ishengero ntibazokwemererwa kwimikwa.’”
GSAM 283Umukuru White i Oswego, N.Y.
GSAM 283.1Kubera ko igikorwa co gusohora ibitabu cari i Oswego, N.Y., Umukuru White yavuye i Connecticut yimukira aho hantu mu gatasi ko mu 1849, kandi muri uwo mwaka nyene, ku wa 3 Munyonyo, habereye inama y’abizera. Ku vyerekeye ibikorwa vyabo vyakurikiye, Madamu White avuga ati:—
GSAM 283.2“Ni ho twafata ingingo ko ari ibanga ryacu gukorera mu ntara ya New York. Umugabo wanje yumva aremerewe n’igikorwa co kwandika no gusohora inyandiko. Twarapangishije inzu i Oswego, dutira ibikoresho vyo mu nzu kuri bene Data, dutangura kubana mu rugo rwacu. Aho ni ho umugabo wanje yandikira, agasohora inyandiko, akongera akamamaza ubutumwa. Yategerezwa kuguma yambaye ibirwanishwa umwanya wose, kuko akenshi yabwirizwa guharira n’abiyita Abadiventiste bashigikira inyigisho z’ikinyoma, bigisha igihe bashinze ata gukekeranya, kandi bagerageza gutuma abo bashoboye bose bagirira umwikeko ukwizera kwacu.”2
GSAM 283Isuzuma ry’Ukugaruka kwa Kabiri Rirasohorwa
GSAM 283.3Mu gatasi ko mu 1850, vyabonetse ko ari vyiza gusubira kwimuka; ni ko Umukuru White kwimukira i Paris, Maine, aho umuzingo wa mbere w’Isuzuma ry’Ukugaruka kwa Kabiri n’Intumwa y’Isabato wasohorewe kabiri mu kwezi. Wari ugizwe n’inomero cumi na zitatu, imwe yose ifise impapuro umunani zifise inkingi zibiri z’ivyanditswe; igice c’urupapuro gicapuweko cari gifise ubwaguke bwa intshi 7 na 1/8 n’uburebure bwa intshi 10 na 1/4. Inomero ya mbere yari yanditseko ukwezi kwa Munyonyo kwakurikiye, iya nyuma na yo yanditseko ku wa 9 Ruheshi 1851.
GSAM 284.1Ukwongerekana kw’ubunini bw’ico kinyamakuru ugereranije n’Ukuri kw’iki gihe kwari ikimenyetso ciza cane c’ingene ukuri kwariko kurakwiragira ku rugero nk’urwo, n’ingene abakozi n’abashigikiye igikorwa bariko bariyongera. Kubera ko ico kinyamakuru catangwa ku buntu, vyari vyitezwe ko abagenzi b’igikorwa bofashije mu kugisohora, kandi ni ko babigenjeje. Naho abizera benshi bari abantu bafise uburyo buke, barafashije nk’uko Uhoraho yari yarabahezagiye, bakora uko bashoboye kugira ngo bateze imbere igikorwa c’ukuri.
GSAM 284J. N. Andrews Atangura Kwamamaza Ubutumwa
GSAM 284.2Muri ico gihe ni ho J. N. Andrews, yaba i Paris, Maine, yatangura ibikorwa vyiwe vyo ku mugaragaro nk’umukozi w’ubutumwa bwiza n’umwanditsi ku vyerekeye idini. Mu kinyamakuru Isuzuma co muri Rusama 1851, yari afisemwo ikiganiro cari ku mpapuro zirenga zitanu, cerekeye bwa butumwa butatu. Muri co yasiguye ko ubuhanuzi bw’inyamaswa y’amahembe abiri yo mu Vyahishuriwe Yohana 13 bwerekeye Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. Yishimikije ubuhanuzi bwonyene, yavuze ko ugutegeka abantu gufata umusi wa mbere w’indwi nk’Isabato ari kwo kwobaye ishingiro ry’ukwunga ishengero na Leta muri ico gihugu. Ivyiyumviro vyiwe vyari bishingiye vyose ku buhanuzi, kuko ata mugwi wariho ico gihe werekana cane ko ibintu biriko biraja muri iyo nzira. Amajambo akomeye kuruta ayandi yari gushobora kuboneka ashigikira ivyo yari aya Dogiteri Durbin, yakuwe mu kinyamakuru Umuvugizi w’Ubukristo n’Ikinyamakuru, yavuga ati:—
GSAM 284.3“Iyo Ubukristo bubaye ubuzima bwa Leta mu nyifato runtu no mu vya mpwemu, Leta itegerezwa, biciye ku bacamanza bayo, kubuza ukurenga ku mugaragaro Isabato yera, nk’uburyo bwo kwikingira.”
GSAM 285Kugurisha Amatongo Kugira ngo Bafashe Igikorwa
GSAM 285.1Muri ico gihe ni ho abagabo nka Hiram Edson w’i New York, na Cyrenius Smith w’i Jackson, Mich., bumva ko bakwiye kugurisha amatongo yabo, rimwe ryose rifise agaciro ka $3,500, maze bagapangisha ayo bo ubwabo bokoresha, kugira ngo baronke uburyo bwo gufasha mu bikorwa bitandukanye vyovutse mu kubandanya igikorwa c’ubutumwa.
GSAM 285Kwimurira Igikorwa co Gusohora Ibitabu i Saratoga
GSAM 285.2Mu 1851, Umukuru White yavuye i Paris, Maine, yimukira i Saratoga Springs, N.Y., kandi n’aho nyene yashinze urugo akoresheje ibikoresho vyo mu nzu yatiriye. Aho yasohoye umuzingo wa kabiri w’Isuzuma ry’Ukugaruka, inomero ya mbere ikaba yari yanditseko ku wa 5 Myandagaro w’uwo mwaka nyene. Uwo muzingo wari ugizwe n’inomero cumi na zine, kandi wasohoka kabiri mu kwezi. Inomero ya nyuma yasohotse ku wa 23 Ntwarante 1852. Izina ry’ico kinyamakuru ryarahinduwe gatoyi, riva ku Isuzuma ry’Ukugaruka kwa Kabiri, nk’uko ryari mu muzingo wa 1, riba Isuzuma ry’Ukugaruka n’Intumwa y’Isabato, ari ryo kigifise no mu muzingo waco wa mirongo umunani na kabiri. Ico kinyamakuru caraguwe kigira inkingi zitatu z’ivyanditswe n’impapuro umunani; igice c’urupapuro gicapuweko cari gifise ubwaguke bwa intshi 8 na 1/4 n’uburebure bwa intshi 11 na 3/4.
GSAM 285.3Uravye ukwongerekana kw’ubunini bw’ico kinyamakuru cari ic’ishengero kandi n’ubu kikiri co, biraboneka ko ihinduka ryose ryazana ivyiza kuruta, ryerekana iterambere riboneka, rigatanga kandi ikimenyetso gitomoye c’uko igikorwa c’umumarayika wa gatatu “cari caje kugira ngo kigumeho.”
GSAM 285Gusohora Inyandiko i Rochester—Kugira Imashini yo Gucapura Ikoreshwa n’Amaboko
GSAM 285.4Ku wa 6 Rusama 1852, inomero ya mbere y’umuzingo wa 3 w’Isuzuma ry’Ukugaruka n’Intumwa y’Isabato yasohorewe i Rochester, N.Y., icapurwa ku mashini no mu ndome z’icuma vyari ivy’Abadiventiste b’umusi w’indwi. Hiram Edson yari yatanze imbere y’igihe amahera yo kugura imashini yo gucapura y’ubwoko bwa Washington ikoreshwa n’amaboko, hamwe n’indome z’icuma n’ibikoresho vyo gutunganya icapuriro. Yari gusubizwa amahera yiwe uko intererano z’abagenzi b’ukuri zogiye ziraboneka. Iyo mashini ikoreshwa n’amaboko yagumye mw’icapuriro ry’Isuzuma n’Intumwa i Battle Creek, Mich., gushika aho yahiye mu muriro wo ku wa 30 Kigarama 1902. Ico gihe yabonwa nk’imashini iruta izindi muri iryo capuriro mu gucapura impapuro zo gusuzuma amakosa. Mu nomero ya 12 y’umuzingo wa 3, yo ku wa 14 Gitugutu 1852, haratangajwe ko ugutunganya icapuriro hakoreshejwe iyo mashini n’ivyo bikoresho vyatwaye $652.93, kandi ko amahera yari amaze kwinjira ku bw’iyo ntumbero gushika kuri uwo musi yari $655.84. Kuri izo nomero cumi na zibiri z’ico kinyamakuru, inomero yose yari yasohowe mu makopi 2,000, zigatangwa ku buntu.
GSAM 286Umwigisha w’Urwaruka Atangura Gusohoka
GSAM 286.1Mu kwezi kwa Myandagaro, mw’icapuriro ry’Isuzuma haratanguye gusohorwa Umwigisha w’Urwaruka, ikinyamakuru casohoka rimwe mu kwezi. Ubu gisohoka rimwe mu ndwi, kandi inomero yose ifise ivyo gusoma bingana n’incuro zine z’ivyo cari gifise ico gihe.
GSAM 286Uriah Smith Atangura Gukora mw’Icapuriro
GSAM 286.2Mu 1853, Umukuru Uriah Smith yatanguye ibikorwa vyiwe mw’icapuriro ry’Isuzuma n’Intumwa, aho yamaze igice c’ikinjana afise amabanga ahambaye. Muri uwo mwaka (1853), ni ho vyavugwa ubwa mbere mw’Isuzuma n’Intumwa ko abavyipfuza bashobora kugura inyandiko zacu ku giciro co kuzihingura. Ku bandi bose izo nyandiko zacapuwe zatangwa ku buntu, kuko amahera yabura yuzuzwa n’intererano z’abafise imitima itanga n’ishaka ryo gufasha. Mu 1854, haratangajwe ko igiciro c’Isuzuma ryasohoka kabiri mu kwezi cari $1.00 ku mwaka. Muri uwo mwaka nyene, mw’ikoraniro ryo mu ihema ryabereye mu karere ka Macomb, Michigan, mu kwezi kwa Mukakaro, baragerageje kugurisha inyandiko zacu. Muri iryo koraniro, hagurishijwe ibitabu bifise agaciro ka $50. Umukuru White, mu kuvuga ivyo bagerageje gukora, yavuze biciye mw’Isuzuma ati: “Ivyo vyerekana ko ibitabu vyacu bishobora kugurishwa.”
GSAM 286Gusaba Ikigega ca $500 c’Udupapuro tw’Ivugabutumwa
GSAM 286.3Mu nomero z’Isuzuma zo ku wa 12 Gitugutu no ku wa 24 Kigarama 1854, harasabwe ko hashingwa ikigega ca $500 c’udupapuro tw’ivugabutumwa, kugira ngo icapuriro rishobore guha abakozi b’ubutumwa udupapuro two gutanga ku buntu mu bikorwa vyabo, kandi hasabwa n’“ikigega ca $500 co gufasha icapuriro, kugira ngo Isuzuma rishobore gusohoka ubudahorereza indwi yose, aho gusiba rimwe na rimwe indwi kubera ukubura amahera.”
GSAM 287J. P. Kellogg na Henry Lyon Bagurisha Amatongo Yabo
GSAM 287.1Muri ico gihe ni ho J. P. Kellogg w’i Tyrone, na Henry Lyon yaba hafi y’i Plymouth, Mich., bagurisha amatongo yabo, rimwe ryose rifise agaciro nka $3,500, kugira gusa baronke uburyo bwo gukoresha mu guteza imbere igikorwa. Gutyo abandi bene Data babiri b’i Michigan baraserutse mu gihe kibereye, bafise uburyo bwari bwiteguye n’imitima ifise ishaka ryo gufasha aho imfashanyo yari ikenewe kuruta ahandi. Uwa mbere yatanguye gukora imyeyo i Jackson, Mich., uwa kabiri na we yimukira i Battle Creek, akora umwuga w’ububaji kugira ngo atunge umuryango wiwe.
GSAM 287Ibinyamakuru Vyacu Vyose n’Ibitabu Vyose kuri $3.00
GSAM 287.2Mu mpera z’umuzingo wa 6, muri Ruheshi 1855, umuntu yashobora kuronka Isuzuma n’Umwigisha umwaka wose, hamwe n’ibitabu bitobito vyose, udupapuro tw’ivugabutumwa twose, n’igitabu c’indirimbo co mu bwoko bwakoreshwa ico gihe,—ibitabu bitobito n’udupapuro tw’ivugabutumwa vyose hamwe bikaba makumyabiri na bitandatu,—ku mahera $3.00. Igiciro cashinzwe c’Umwigisha cari amasenti makumyabiri n’atanu ku nomero cumi na zibiri.
GSAM 287Icapuriro ry’Isuzuma Ritumirwa Kwimukira i Michigan
GSAM 287.3Mu kwezi kwa Ndamukiza 1855, Umukuru White n’umukenyezi wiwe barasubiye kugendera Michigan, bagira amakoraniro mu bibanza bitari bike. Ku wa 28 no ku wa 29 w’ukwo kwezi nyene, habereye inama i Battle Creek, aho bene Data b’i Battle Creek batoye ingingo yo gutumira Umukuru White ngo yimure icapuriro ry’Isuzuma arikure i Rochester arijane i Battle Creek. Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg, na Henry Lyon bemeye gutanga $300 umwe wese, ata nyungu, vyose hamwe bikaba $1200, kugira ngo bagure ikibanza bongere bubake icapuriro. Ni ko kuronka ikibanza ku mfuruka yo mu bumanuko bushira ubuseruko bw’amabarabara ya West Main na Washington, maze bacubakako inzu y’ibiti ifise amagorofa abiri, ipima futi 20 x 30, n’inkingi zifise uburebure bwa futi makumyabiri.
GSAM 288Inzu ya Mbere yo Gusengeramwo i Battle Creek
GSAM 288.1Muri ico kiringo nyene, inzu ya mbere y’Abadiventiste b’umusi w’indwi yo gusengeramwo i Battle Creek yarubatswe, ipima futi 18 x 24. Iyo nyubakwa iciye bugufi, yubakishijwe imbaho zishingiye, aho zifatanira hapfukishijwe utubaho, yari hafi y’imfuruka yo mu buraruko bushira uburengero bw’amabarabara ya Van Buren na Cass.
GSAM 288Mw’Icapuriro Ryacu rya Mbere
GSAM 288.2Inomero ya mbere y’Isuzuma yasohorewe i Battle Creek mw’icapuriro ry’Abadiventiste b’umusi w’indwi yari yanditseko ku wa 4 Kigarama 1855. Ico gihe igiciro c’ico kinyamakuru cashinzwe kuri $1.00 ku muzingo w’inomero makumyabiri na zitandatu; ariko harasabwa intererano zo kukirungikira ku buntu abakene bakibereye. Kuva ico gihe, Abakuru Waggoner na Cottrell bagumye hafi imisi yose batanga ibiganiro vyasohoka mw’Isuzuma ry’Ukugaruka.
GSAM 288.3Mw’Isuzuma ryo ku wa 18 Kigarama 1855, komite yo gusohora inyandiko yaratanze itangazo rishobora gutangaza abakozi b’icapuriro bo muri iki gihe. Ryavuga riti: “Ntitubona igituma abakorera mw’icapuriro batohabwa impembo ibereye ibikorwa vyabo. Umwanditsi aronswa gusa igice c’ayo yoshoboye kuronka ahandi.” Vyoba vyiza twibukije ko imishahara isanzwe y’ico gihe itashika ku gice c’iyo muri iki gihe, kandi ko ico gice c’umushahara w’ico gihe kitarenga ica gatatu canke ica kane c’ayo icapuriro rihemba igikorwa gisa n’ico muri iki gihe. Abakozi b’icapuriro b’ico gihe batanga nk’ingabire igice c’agaciro k’ibikorwa vyabo, kugira ngo ubutumwa bwiza bw’ukuri kw’iki gihe bushobore gusohorwa.
GSAM 288Gusaba Imashini yo Gucapura Ikoreshwa na Moteri hamwe na Moteri Yayo
GSAM 288.4Mw’Isuzuma ryo ku wa 19 Ntwarante 1857, ni ho hatangwa ubwa mbere iciyumviro c’uko hakenewe imashini yo gucapura ikoreshwa na moteri hamwe na moteri yayo, kandi ko bikwiye kuboneka kugira ngo hacapurwe ibinyamakuru, udupapuro tw’ivugabutumwa, n’ibitabu. Nk’uko vyatangajwe ku wa 2 Ndamukiza, harafashwe ingingo yo kugura imashini yo gucapura y’ubwoko bwa Adams ikoreshwa na moteri, kandi abagabo indwi bemeye gutanga $100 umwe wese kugira ngo igurwe. Mu nomero yakurikiye, haratangajwe ko imashini yo gucapura na moteri vyotwaye amadolari nka $2,500, kandi ko amahera abantu bari bamaze kwemera gutanga yari yaduze agashika kuri $1,700.
GSAM 289.1Mu kiganiro c’Umukuru White c’umwanditsi mukuru co mw’Isuzuma ryo ku wa 13 Myandagaro 1857, harimwo aya majambo aremesha: “Icapuriro ryacu nta mwenda rifise. Hari ikigega rusangi c’ibitabu ca $1,426, ubu kikaba kiri mu bitabu. Imashini nshasha yo gucapura ikoreshwa na moteri iriko irakora kandi ikora neza cane, kandi birasa n’uko vuba izoba ikoreshwa n’inguvu z’umwuka w’amazi abira, kandi vyose bizoba bimaze kurihwa. Ibikorwa vyacu vyo mu mahema birashigikiwe neza cane kuruta uko vyari biri kera.”
GSAM 289Raporo ya Mbere y’Ukugurisha Ibitabu
GSAM 289.2Ku wa 29 Gitugutu 1857, muri Isuzuma n’Intumwa haratangajwe ko mu myaka ibiri yari iheze, igurishwa ry’ibitabu ryari amadolari 1,287.91; iyo ni yo raporo ya mbere y’ubwo bwoko yari itanzwe gushika kuri iyo tariki. Vyari ikimenyetso c’iterambere ry’igikorwa, kandi bikaba isoko y’indemesho, kuko vyerekanye ko ukuri kwari kurushiriza gukomera, kandi ko kwari “nk’imigezi y’umuco ikwira isi yose.”
GSAM 289Ibiro vya Isuzuma n’Intumwa ni Ikibanza Gitekanye co Kubikamwo Amahera
GSAM 289.3Muri Isuzuma n’Intumwa ryo ku wa 13 Myandagaro 1858, ni ho iciyumviro co kugira ibi biro ikibanza co kubikamwo amahera asagutse catanguye gushikirizwa abantu bacu. Abantu bari bafise amahera batari bakeneye ubwo nyene bashobora kuyabitsa muri ibi biro, bakayasubirana igihe cose babisavye, uko bayakenera, gutyo ibiro bikungukira ku kuyakoresha. Ico ciyumviro kimaze gushirwa mu ngiro, catumye igikorwa kirushiriza gukomera mu vy’amahera.
GSAM 289.4Kuva ico gihe gushika ubu (1905), nta muntu n’umwe aratakaza n’idolari rimwe mu mafaranga yatijwe inzu zacu zisohora ibitabu, canke ngo ananirwe kuyasubizwa igihe ayasavye. Abantu bazi gutahura kandi biyumvira neza bahavuye babona ko ibiro vyacu bisohora ibitabu ari ahantu hatekanye kuruta amabanki kubikamwo amahera asagutse, kandi amabanki akenshi arananirwa. Amabanki afise icubahiro co mw’isi, ariko inzu zacu zisohora ibitabu zifise inkomezi z’ishengero ryose zibakingiye.
GSAM 290Ishirahamwe ry’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi Risohora Ibitabu Riratunganijwe
GSAM 290.1Ishirahamwe ry’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi risohora ibitabu ryatunganijwe ku wa 3 Rusama 1861, hanyuma harungikwa amabaruwa asaba abantu kwiyandikisha mu mitahe y’amafaranga, ku madolari 10 ku mugabane. Haheze indwi zibiri, vyatangajwe ko imitahe ingana n’amadolari 4,080 yari yamaze kwiyandikwamwo.
GSAM 290.2Guhera ku wa 11 Ruheshi w’uwo mwaka, Isuzuma n’Intumwa ryasohorwa n’Ishirahamwe ry’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi risohora ibitabu. Inyubakwa ya mbere y’ibiro yubatswe n’iryo shirahamwe yari ku mfuruka yo mu bumanuko bushira ubuseruko bw’amabarabara Main na Washington, ahahoze inyubakwa y’ibiti ikuwe ikajanwa ku barabara Kalamazoo. Iyo nyubakwa yari ifise amagorofa abiri n’inkuta zikomeye z’amatafari. Yari imeze nk’umusaraba w’Abagiriki, kandi uruhande rwayo rwo mu buraruko rwerekeye ku barabara Main. Uburebure bukomeye kuva mu buseruko gushika mu burengero bwari ibirenge 44, naho kuva mu buraruko gushika mu bumanuko bwari ibirenge 72.
GSAM 290Ibitabu vya Mbere Bisohorwa mu Zindi Ndimi
GSAM 290.3Ubutumwa bwateye imbere intambwe ku yindi, kandi igikorwa cose co kwagura carushiriza gukomeza no gutunganya igikorwa. Ico gihe, inzu yacu isohora ibitabu yasohoye udupapuro dutanu mu ndimi z’amahanga: dutatu mu kidanemarke n’ikininoruvege, tubiri na two mu gifaransa; gutyo hatangura igikorwa co gucapira ibihugu vyo mu mahanga.
GSAM 290.4Uko abanywanyi baguma biyongera, ni ko amahera yaguma yiyongera adahorereza. Ivyo bigaragazwa na raporo yo muri Isuzuma n’Intumwa ryo ku wa 16 Rusama 1863, aho umunyamabanga w’ishirahamwe yatanze urutonde rw’amahera yose yakiriwe, uku gukurikira:
| Amafaranga yakiriwe mu migabane no mu ngabire gushika ubu: | $10,374.13; |
| yakiriwe avuye mu biro vya Rochester: | 700.00; |
| yakiriwe ku bikoresho vyiyongereye: | 300.00; |
| yakiriwe mu kigega c’ibitabu: | 1,355.00; |
| yakiriwe ku mashini icapa n’imoteri yayo: | 2,500.00; |
| yose hamwe: | $15,229.13. |
GSAM 291.1Umunyamabanga abandanya avuga ati:
GSAM 291.1“Dushingiye ku biharuro vyizewe vy’agaciro k’itunga ry’ishirahamwe, vyemejwe ko ridafise agaciro kari munsi y’amadolari 20,000, ayo akaba arenga hafi 5,000 ayo abagenzi b’igikorwa barishizemwo. Ivyo bivuga neza ku bugororotsi no ku bwizigirwa vya Mwene Data White n’abakoranye na we mu biro vya Isuzuma n’Intumwa. “E. S. Walker, Umunyamabanga.”
GSAM 291Isuzuma n’Intumwa Rihawe Ishirahamwe
GSAM 291.2Kubera ko igikorwa co gusohora ibitabu cashitse kuri ivyo vyagezwe biciye mu mirimo n’ibimazi vyagerageje Umukuru White, inyungu zavuyemwo mu vy’ukuri zari ziwe; kuko inyungu zari umusaruro w’ukwiyanka kwiwe, ubuhinga bwiwe mu vy’ubudandaji, n’ubuyobozi bwiwe bwitondewe. Ariko aho kuzisaba canke gusaba igice cazo, yarazihaye ishengero abikunze; kandi si ivyo gusa, igihe ishirahamwe rimaze gutunganywa ryatora ko ryomuha amadolari 6 ku ndwi ku mirimo yakoze, yemeye gusa amadolari 4 ku ndwi.
GSAM 291Ikimenyeshamakuru ku Nkombe ya Pasifika
GSAM 291.3Muri Isuzuma n’Intumwa ryo ku wa 21 Ndamukiza 1874 harimwo ikiganiro ca Umukuru White, aho avuga ku gikorwa co ku Nkombe ya Pasifika, avuga ko vuba hokenerwa gushinga ikimenyeshamakuru gisohoka buri ndwi, catanzwe ku nyungu z’igikorwa kuri iyo nkengera. Haheze igihe gito, habonetse uburyo bwo kugura utwuma duke two gucapisha n’ibikoresho i Oakland, maze mu kwezi kwa Ruheshi hatangura gusohoka ikinyamakuru kabiri mu kwezi citwa Ibimenyetso vy’Ibihe.
GSAM 291Gukusanya Amafaranga
GSAM 291.4Inyuma yo gucapisha inomero zitandatu za Ibimenyetso vy’Ibihe, Umukuru White yasubiye mu Buseruko, asaba Inama y’amashengero yo mu ntara ya California gutegura uburyo bwo gusohora ico kinyamakuru. Mu Nama Nkuru y’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi yo ku wa 15 Myandagaro 1874, hashikirijwe abavukanyi bo mu Buseruko iciyumviro co gukusanya amadolari 6,000 yo kugura imashini icapa, imoteri n’utwuma two gucapisha tw’ibiro vya Ibimenyetso vy’Ibihe, nimba abavukanyi bo ku Nkombe ya Pasifika bokusanya amadolari 4,000 yo kuronka ikibanza no kwubaka inyubakwa ibereye ibiro.
GSAM 292.1Umukuru George I. Butler, ico gihe yari umwe mu bagize Komite y’Inama Nkuru y’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi, yaritavye ikoraniro ry’amahema i Yountville, muri California, ashikiriza abavukanyi ico ciyumviro. Ku wa 11 Gitugutu 1874, barishuye ako kamo basezerana gutanga amadolari 19,414 mu biceri.
GSAM 292Pacific Press irashingwa
GSAM 292.2Ku wa 2 Ruhuhuma 1875, Umukuru James White n’umugore wiwe, bari kumwe n’Umukuru J. H. Waggoner hamwe n’abandi bakozi b’abanyamwete, bashitse i Oakland. Ku wa 12 w’ukwo kwezi nyene, haratumwe inama idasanzwe y’Inama y’amashengero yo mu ntara ya California, kugira irabe ikibanza co kwubakamwo inyubakwa z’ibiro vya Ibimenyetso vy’Ibihe. Bamaze kwiyumvira neza, bafashe ingingo yo kuronka ibibanza ku ruhande rw’uburengero rw’ibarabara Castro, hagati y’amabarabara ya 11 na 12. Kuri uwo musi nyene Umukuru White na John Morrison baraguze ivyo bibanza, bafata ivyemezo vy’ubutaka mu mazina yabo, bumvikana ko igihe Ishirahamwe rizoba rimaze gushingwa, bazoriha igice c’ubutaka kizoboneka ko gikenewe mu gukoresha iryo shirahamwe.
GSAM 292.3Ku wa 1 Ndamukiza 1875, i Oakland harashinzwe Ishirahamwe rya Pasifika ry’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi risohora ibitabu, imitahe yaryo ishirwaho amadolari 28,000. Igice co hagati c’ibibanza vyo ku barabara Castro, nk’uko vyumvikanywe, carahawe ishirahamwe, maze O. B. Jones wo muri Battle Creek, Michigan, aca yubaka inyubakwa; imiterere n’ubunini bwayo vyari bimeze nk’ibiro vyubatswe i Battle Creek, ariko iyo yo muri Oakland yubatswe mu biti aho kuba amatafari. Iyo nyubakwa imaze gutegurwa kwakira abakozi, Ibimenyetso vy’Ibihe vyimuriwe mu bibanza vyabyo bishasha ku wa gatanu, ku wa 27 Myandagaro 1875.
GSAM 293Kwimukira i Mountain View
GSAM 293.1Muri iyo nyubakwa, gusohora ibinyamakuru n’ibitabu vyabandanije neza gushika mu 1904, igihe hategurwa kwimurira uruganda rwo gucapisha hanze y’igisagara. Umuyobozi wa Pacific Press asigura imvo y’ukwo guhindura uku:
GSAM 293.1“Imyaka myinshi, abarongoye Ishirahamwe Pacific Press risohora ibitabu babona ko ubutaka inzu yabo isohora ibitabu iriho ubu bufise agaciro kanini cane, kandi ko ikibanza c’ubutaka ari gito cane, kiri hagati y’igisagara kinini mu gice c’amazu yo kubamwo, ku buryo kidakwiriye ibikorwa vy’uruganda. Babona kandi ko ari ubukerebutsi mu buryo bwinshi kurondera ahantu ho mu gihugu aho ubutaka bufise agaciro gake, aho abakozi boronka amazu mu micungararo myiza y’amagara, hakaba ikibanza gihagije c’imirima, ibiti vy’ivyamwa n’ahantu ho guhema, kandi aho gutwara ibintu vyoba vyoroshe. Ahantu nk’aho harabonetse kandi hararonse mu kigwati ca Mountain View, mu ntara ya Santa Clara, ku mamile mirongo itatu n’icenda mu bumanuko bwa San Francisco; ni ahantu hafise vyinshi vyiza vy’igisagara kandi hakagira ivyiza vy’ubuzima bwo mu gihugu.”
GSAM 293Gucapisha Bitangurira mu Bihugu vyo mu Mahanga
GSAM 293.2Kugira tugaragaze ukuntu ukuri kwakwiragiye, turabona ko kuva mu 1875 gushika mu 1878 igikorwa co gucapisha catanguriye i Basel mu Busuwisi no i Christiana muri Noruveje.
GSAM 293.3Mu gatasi ko mu 1875, muri Isuzuma n’Intumwa hatanzwe raporo y’igurishwa ry’ibitabu ry’ibiro vya Isuzuma n’Intumwa vyonyene mu myaka indwi, kuva mu 1868 gushika mu 1875, ringana n’amadolari 85,644.54, rikaba ryari ryiyongereye hafi incuro zitandatu kuruta imyaka indwi yari yabanje; kandi igurishwa ry’ibiro vyose uko ari bine (Michigan, California, Busuwisi na Noruveje) mu myaka itatu, kuva mu 1875 gushika mu 1878, ryari amadolari 98,163.73.
GSAM 293.4Muri Isuzuma n’Intumwa ryo ku wa 17 Gitugutu 1878 haratangajwe ko ibitabu vyose, udutabu n’udupapuro tw’ivugabutumwa vyari vyacapwe n’ibiro vya Isuzuma n’Intumwa imbere y’umwaka wa 1864 vyangana n’impapuro 50,058,000. Kuva mu 1864 gushika mu 1878, impapuro zari 158,130,951, canke zose hamwe 208,188,951.
GSAM 294Umwigisha w’Urwaruka Atangura Gusohoka Buri Ndwi
GSAM 294.1Gushika ku wa 1 Nzero 1879, Umwigisha w’Urwaruka wari usohoka buri kwezi; ariko kuri iyo tariki, utanguye umwaka wawo wa makumyabiri n’indwi, watanguye gusohoka buri ndwi, gutyo akamaro kawo karongerekana incuro zine.
GSAM 294Ivyo Umukuru White Yahaye Ishirahamwe
GSAM 294.2Muri Isuzuma n’Intumwa ryo ku wa 23 Nzero 1879 harimwo amajambo Umukuru White yavuze ku bijanye n’uko yari afitaniye isano n’igikorwa; birakwiye kuyashira ngaha kuko atanga umuco mwinshi ku bimazi vyatanzwe mu gikorwa co gusohora ibitabu. Amajambo yiwe agira ati:
GSAM 294.3“Mu 1861, igihe Ishirahamwe risohora ibitabu ryashingwa i Battle Creek, Michigan, twarahaye iryo shirahamwe urutonde rw’abiyandikishije bacu n’uburenganzira bwo gusubira gusohora ibikorwa vyacu vyose (vyaje guharurwa ko bifise agaciro k’amadolari 10,000), dusigara dufise agaciro k’amadolari 1,000 gusa; maze tubandanya dukora nk’abanditsi, abayobozi n’abavugabutumwa, ku madolari 6 ku ndwi.
GSAM 294.4“Mu 1866, igihe twasubira mu biro vya Isuzuma n’Intumwa inyuma y’indwara ikomeye, twasanze abayobozi bariha inyungu y’ibice cumi kw’ijana ku bihumbi vy’amadolari, imitahe y’amafaranga ikaba yagabanutse gushika ku 32,000;3 Ariko mu myaka ine, kubw’umuhezagiro w’Imana, amadeni yarishuwe, imitahe iduzwa gushika ku 75,000, kandi twebwe [ishirahamwe] twari dufise 5,000 mu mabanki.”
GSAM 294Uko Inzu Isohora Ibitabu Yari Ihagaze mu 1880
GSAM 294.5Muri Isuzuma n’Intumwa ryo ku wa 15 Nzero 1880, Umukuru Butler avuga ati:
GSAM 294.6“Inzu yacu isohora ibitabu (i Battle Creek) iherutse kwagurwa hubakwa igice co hagati y’inyubakwa zibiri zo mu buseruko, bituma ubushobozi n’ukworohereza vy’inyubakwa yose vyiyongera cane. Harateguwe ibikoresho vyo guhingura ibisate vy’icuma vyo gucapisha hakoreshejwe amashanyarazi n’ivyo guhingura mwene ivyo bisate mu gusuka icuma cashongeshejwe mu bibumbano, no kudoda ibitabu no kubishirako ibipfukisho mu buryo bwiza cane. Nkako, abazi ivyo bavuga bavuga ko ari yo nzu isohora ibitabu itunganye kandi yuzuye kuruta izindi muri Leta ya Michigan.”
GSAM 295.1Naho iyo nyubakwa yari yaguwe, imbere y’uko ici rirangira vyabaye ngombwa kwubaka iyindi nyubakwa mu bumanuko bw’inyubakwa nkuru, yo kubikamwo imashini zo gucapisha. Imashini zitanu z’ishirahamwe zo gucapisha n’inguvu zarimuriwe muri iyo nyubakwa. Imwe muri izo mashini yari nini kuruta izari zarigeze gukoreshwa muri ivyo biro. Iyindi y’ubunini n’imiterere nk’iyo yari iherutse gushirwa mu biro vya Ibimenyetso vy’Ibihe i Oakland, muri California.
GSAM 295.2Muri Isuzuma n’Intumwa ryo ku wa 17 Rusama 1881, Umukuru White avuga ku ntsinzi y’igikorwa co gusohora ibitabu mu nzu nkuru yo muri Battle Creek ati:
GSAM 295.3“Nukura amadeni y’Ishirahamwe ry’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi risohora ibitabu ku mubare w’agaciro k’itunga ryaryo umaze gusuzumwa neza, hasigara itunga ritimukanwa n’irye ryimukanwa rifise agaciro katari munsi y’amadolari 105,000. Muri ayo, abantu bacu bose batanze mu migabane, mu ngabire no mu ndagano amadolari 34,432.17, kandi abagabo n’abagore bake b’abizigirwa bitanze ubuzima bwabo muri ico gikorwa bongereyeko [si mu ngabire, ahubwo biciye mu bimazi no mu buyobozi bwitondewe] amadolari 70,567.83.”
GSAM 295Igikorwa c’Abamamaji b’Ibitabu Kiratangura
GSAM 295.4Guhera mu 1881, abantu bacu baragerageje igikorwa gishasha, binjira mu gikorwa c’abamamaji b’ibitabu co kugurisha ivyo dusohora. Kubera ko raporo zuzuye z’igurishwa ry’abamamaji b’ibitabu zitatanzwe gushika mu 1884, raporo y’ico gihe yubakiye ku gurishwa ryatangajwe n’inzu zine zisohora ibitabu. Dushingiye ku biharuro vyazo, mu myaka itanu hagurishijwe ibingana n’amadolari 221,248.69. Uko akosho k’igikorwa kakwira mu mishinge yacu yo mu Buraya bwo hagati no mu bihugu vy’Abaskandinaviya, ni ko n’ugusaba ibitabu mu ndimi z’amahanga kwiyongera.
GSAM 296Igurishwa ry’Ibitabu mu Myaka Cumi
GSAM 296.1Kuva mu 1884 gushika mu 1894, imyaka cumi, igurishwa ry’ibitabu vyacu binini bifise ibipfukisho rikozwe ahanini n’abamamaji b’ibitabu. Igurishwa ryabo muri ico gihe ryari amadolari 4,031,391.26. Muri iyo myaka, igikorwa cacu caragutse cane biciye mu gushinga inzu zisohora ibitabu muri Australia, i Tahiti mu mazinga ya Pasifika, i Helsingfors muri Finlande, i Hamburg mu Budagi no mu yandi mahanga. Igurishwa ry’abamamaji b’ibitabu mu 1895, naho ibihe vyari bigoye, ryari amadolari 357,467.23 nk’uko vyatangajwe; gutyo yose hamwe, harimwo n’igurishwa twamaze kuvuga, aba amadolari 4,816,773.73.
GSAM 296Igurishwa ry’Imyaka Mirongo Itanu: $11,000,000
GSAM 296.2Kugira tumenye igitigiri cose c’igurishwa kuva mu 1854 gushika ku wa 1 Nzero 1896, dutegerezwa kwongerako n’ibiharuro vy’igurishwa ry’ibitabu vy’ubudandaji, udupapuro n’udutabu tw’ivugabutumwa hamwe n’ibicapo, nk’uko vyatangajwe n’inzu zose zisohora ibitabu muri iyo myaka cumi; ayo mafaranga yari 3,458,278.23, bigatuma igitigiri cose c’igurishwa ry’ibitabu ry’ishengero mu myaka 22 kiba 8,275,051.96. Mu yandi majambo: mu myaka 30 (1854 gushika 1884) hagurishijwe 424,915.24, hanyuma mu myaka 12 yakurikiye gushika ku wa 1 Nzero 1896, hagurishijwe 7,850,136.72. Naho inguvu z’abamamaji b’ibitabu zagabanutse mu myaka umunani iheze, birashoboka kuvuga twizeye ko kuva mu 1854 gushika ubu (1905), hacurujwe ibitabu vy’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi birenga agaciro k’amadolari 11,000,000.
GSAM 296Gucapisha mu Ndimi Hafi Mirongo Ine
GSAM 296.3Iterambere ry’ubutumwa mu buryo bw’ibicapuwe riragaragara iyo twibutse ko igikorwa catanguriye mu ndimi nkuru hafi mirongo ine, nk’icarabu, icarumeniya, igisuto, ikibohemiya, ikibulugariya, ibibengali vyo mu Buhindi, igishinwa, ikidanemarke, icongereza, icesitoniyani, igifinilande, igifaransa, igifijiyani, ikigiriki, ikidage, igiholande, igihongariya, igihawayi, igitaliyani, igisilande, igiyapani, ikikafi, ikiletoni, ikilavoniya, ikimawori, igipolonye, igiporutugali, ikirumaniya, ikirusiya, igiseriviya, igisipanyoli, igisuwede, igitahiti, igitongani, ikiwelisi n’izindi. Muri ivyo bihugu n’amoko atandukanye hari abakozi bakora babishashaye, bateza imbere ukuri kw’ubutumwa bwa gatatu.
GSAM 297.1Igitigiri c’ibitabu, udupapuro n’udutabu tw’ivugabutumwa vyacapwe mu ndimi zitandukanye kirenga 1,187. Kugira umuntu aronke ikopi imwe ya kimwe cose muri ivyo, hamwe n’ibinyamakuru 87 vy’ishengero4 mu ndimi zitandukanye vy’umwaka umwe, vyosaba hafi amadolari 340.
GSAM 297Aho Inzu Zacu Zisohora Ibitabu Mirongo Ibiri Ziri
GSAM 297.2Inzu mirongo ibiri zisohora ibitabu z’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi ziri aha hakurikira: Avondale, Australia; Battle Creek, Michigan (2); Basel, Busuwisi; Christiana, Noruveje; Copenhagen, Danemark; Cape Town, Afrika y’Epfo; Calcutta, Buhindi; College View, Nebraska; Hamburg, Budagi; Helsingfors, Finlande; London, Ubwongereza; Melbourne, Australia; Montreal, Canada; Nashville, Tennessee; Oakland, California; South Lancaster, Massachusetts; Stockholm, Suwede; Tocubaya, Mexico; Washington, D.C. Uretse izo nzu zisohora ibitabu, abantu bacu baracapura ibinyamakuru n’udupapuro tw’ivugabutumwa i Hong Kong mu Bushinwa, i Tokio mu Buyapani, i Cairo mu Misiri, muri Amerika y’Epfo no mu mazinga ya Fiji.
GSAM 297Gusohora Agatabu ka Mbere
GSAM 297.3Reka turabe gatoya inyuma, twihweze uburyo abatangurira igikorwa bari bafise bwo gukora. Mu gatasi ko mu 1853, igihe bariko barategura igitabu ca mbere cacapwe ku mashini yitwa Washington—“Ubuturo bwera”—inyuma y’uko bashiki bacu benshi bazingiriye hamwe impapuro zari gutoborwa no kudodwa, umwanditsi yarazitoboye akoresheje igikoresho co gutobora gifise umunwa; hanyuma bamaze gushirako ibipfukisho, Uriah Smith yarabitunganyije akoresheje ikintu kigororotse n’akabugita gakarishe. Ivyo vyakozwe kubera ko ata mashini ibereye yari ihari yo gukora uwo mugabane w’igikorwa.
GSAM 298.1Mu 1861 nyene, hatari kera cane, ibitabu vyose vy’ishengero vyacapirwa ku mashini imwe ya Adams ikoreshwa n’inguvu, itwarwa na moteri y’inguvu z’amafarasi abiri. Ubu, mu biro bitandukanye bisohora ibitabu, hari imashini zirenga mirongo ine zikoresha umwuka w’amazi, zikora ubudasiba mu gucapura ukuri kw’iki gihe. Ivyo biro bikoresha abantu barenga amajana atanu bose hamwe kugira bakomeze ico gikorwa, mu gihe abamamaji b’ibitabu amajana bari mu gihugu bagurisha ibitabu mu bantu.
GSAM 298.2Mu 1862, ivyanditswe vyose vyasohowe n’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi vyashobora kugurwa amadolari 7.50; mu 1904, nk’uko vyerekanywe, vyosaba amadolari 340 kuronka ivyo vyanditswe vyose. Ni ukuri ko hari ikintu kiruta imigambi y’abantu cabaye mu kuvamwo ivyo vyagezwe.
GSAM 298.3Ukuzamuka kw’igikorwa co gusohora ibitabu mu Badiventiste b’Umusi w’Indwi, nk’uko vyari vyaravuzwe mu 1848, kwabaye koko nk’ukw’izuba rigenda, “rirushiriza gushuha, rikohereza imishwarara”—“riguma mu nzira yaryo nk’izuba, ariko ntiryigera rirenga.”
GSAM 298Genda ku Kwizera—Intahe y’Umukuru Stone
GSAM 298.4Umwete n’ugushishikara vy’abateye imbere mu gikorwa c’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu vyavuzwe neza muri Isuzuma n’Intumwa ryo ku wa 5 Ruhuhuma 1884 na Umukuru Albert Stone, umwe mu batanguje igikorwa, yabayeho gushika ku myaka mirongo icenda:
GSAM 298.5“Amateka ya mbere y’igikorwa yari umusi w’ibintu bike, kandi uburyo bwakoreshwa bwasa n’ubudakwiye ico gikorwa. Ariko abagabo n’abagore bizera bari bazi kuva mu ntango ko ukuboko gukomeye kw’Umwami kwari kwiyemeje muri ico gikorwa. Bari bazi ko igihe cashinzwe co kugirira neza Siyoni cari cashitse, kandi ko Umwami yari yashize ukuboko kwiwe kugira akoranye abantu biwe. Babonye ko Umwami ari we yari ku buyobozi, kandi ko Ubwato bw’Ubutumwa Bwiza, bwikoreye ishengero ry’amasigarira n’imizigo yaryo y’ukuri yasubijwe, ukwizera kwageragejwe n’urukundo rutagira agahaze, bwoshitse amahoro ku kivuko.”