Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
29 / 31
29 / 31

Igice ca 26 — Imigambi yacu mu Mahanga

John Norton Loughborough

GSAM 403.1“Vyanditswe ngo, uwo batigeze babwirako bazomubona; n’abatigeze bumva bazotahura.”1

GSAM 403.2Umurimo wacu wa mbere w’ubumisiyonari hanze ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika watanguye mu 1874, igihe Umukuru J. N. Andrews yarungikwa mu Busuwisi, agatangura kuhakorera.

GSAM 403AKARERE K’UBUMISIYONARI KO MU BURAYA BWO HAGATI

GSAM 403.3Ico gihe, amahanga umunani ni yo yari muri uwo mugambi; ari yo Busuwisi, Ubufaransa, Ubutaliyano, Turukiya, Ububiligi, Espanye, Porutigali n’Ubugiriki, akarere karimwo abantu 140,000,000.

GSAM 403.4Birashobora kudushimisha kuvuga muri aka kanya ivyatumye abantu bacu batangura umugambi munini gutyo mu karere, kandi ico gihe uwo muryango wari ukiri muto mu gitigiri.

GSAM 403Umukuru Czechowski

GSAM 403.5Mu 1865, Umukuru M. B. Czechowski, umupatiri w’Umupolonye yari yarahindutse akemera ukuri kw’iki gihe, yipfuza ko abantu bacu bomurungika kuba umumisiyonari mu Buraya bwo hagati. Kubera ko ico gihe bitashoboka, yashikirije ikibazo ciwe Abadiventiste b’umusi wa mbere b’i Boston, muri Massachusetts, kumbure bakaba baramubonye nk’uwatandukanye rwose n’abantu bacu. Naho vyoba vyari bimeze gute, bararonse uburyo bwari bukenewe, baramurungika aho yashaka gukorera.

GSAM 404Abitondera Isabato mu Busuwisi

GSAM 404.1Mu 1866, yigishije ukuri kw’Isabato n’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu i Tramelan mu Busuwisi, uwo murimo utuma haboneka umugwi w’abitondera Isabato. Haciye igihe gito, arabasiga aja kwigisha ubutumwa muri Hongiriya. Nta co yabwiye umugwi w’i Tramelan ku murimo wacu muri Amerika, ariko Albert Vuilleumier, umwe muri bo, yarashobora gusoma Icongereza. Ku bw’impanuka, yabonye ikopi y’ikinyamakuru Isuzuma ry’Ukugaruka. Biciye muri ivyo, uguhanahana amakuru hagati y’ivyo bihugu bibiri kwaratanguye.

GSAM 404Umukuru Erzenberger Arungikwa muri Amerika

GSAM 404.2Mu 1869 James Erzenberger w’i Tramelan yarungitswe muri Amerika kugira yige ururimi rw’Icongereza kandi amenye neza inyigisho n’imigenzo vy’Abadiventiste b’umusi w’indwi. Yashitse i Battle Creek ku wa 18 Ruheshi, aguma muri Amerika umwaka umwe n’igice. Yavuye i New York agaruka iwabo ku wa 9 Nyakanga 1870. Muri Ruheshi w’uwo mwaka nyene, Ademar Vuilleumier yaragendeye iki gihugu, agumayo nk’imyaka ine. Yasubiye iwabo aherekejwe n’Umukuru Andrews. Bashitse i Neuchatel ku wa 16 Gitugutu 1874.

GSAM 404.3Mu 1875, Umukuru D. T. Bourdeau n’umuryango wiwe bavuye muri Amerika baja mu Bufaransa, aho komite yari yabashinze gukorera.

GSAM 404Hatangujwe ikinyamakuru c’Igifaransa

GSAM 404.4Mu mwaka wakurikiye, muri Mukakaro 1876, i Basel mu Busuwisi hatangujwe gusohora ikinyamakuru mu rurimi rw’Igifaransa citwa Les Signes des Temps (Ibimenyetso vy’Ibihe). Ku wa 13 Rusama 1882, haciye imyaka itandatu, Umukuru Haskell yarafashe ubwato i New York City aja i Buraya. Muri urwo rugendo rw’ubumisiyonari, yamaze igihe kinini canke gito mu Busuwisi.

GSAM 405Umukuru Whitney aja i Basel—Urupfu rw’Umukuru Andrews

GSAM 405.1Ku wa 26 Mukakaro 1883, Umukuru B. L. Whitney n’umuryango wiwe bashitse i Basel; yari yagenywe na Komite y’Inama Nkuru kuyobora uwo mugambi, kugira afashe Umukuru Andrews, amagara yiwe yariko aragabanuka ningoga. Haciye amezi make, muri Gitugutu w’uwo mwaka, arapfa.

GSAM 405.2Umukuru Andrews ntiyari yararonse mu buto bwiwe akaryo ko kwiga mu mashure makuru no muri kaminuza, ariko yari yarize cane, ari umuntu isi yita uwiyigishije canke uwiyubakiye. Kubera kwiyegurira kwiga, yamenye Ikilatini, Ikigiriki n’Igiheburayo, hanyuma mu myaka yakurikiye amenya n’Igifaransa. Yize Igifaransa kugira kimufashe gutanguza no guteza imbere umurimo mu Mugambi wo mu Buraya bwo hagati, aho yakoreye imyaka itandatu ya nyuma y’ubuzima bwiwe, yandika kandi asohora Ibimenyetso vy’Ibihe mu Gifaransa, akongera akamamaza muri urwo rurimi. Ni muri uwo murimo nyene urupfu rwamufatiye.

GSAM 405Dogiteri Kellogg i Buraya

GSAM 405.3Mu mpeshi yo mu 1883, Dogiteri J. H. Kellogg yaragendeye i Buraya ku bw’inyungu z’ubushakashatsi bw’ubuvuzi. Yamaze iminsi mike kuri buri mugambi wacu w’ubumisiyonari, kandi ukugendera kwiwe kwarakomeje cane abakozi; impanuro ziwe ku murimo wo i Basel zarashimishije cane Umukuru Andrews.

GSAM 405Umukuru Butler Agendera i Buraya

GSAM 405.4Mu Nama Nkuru yabereye muri Gitugutu 1883, hasabwe ko bidatevye batangura gusohora ikinyamakuru mu Bwongereza. Kubera irindi voti ryatowe muri iyo nama, Abakuru George I. Butler, M. C. Wilcox na A. C. Bourdeau baja gufasha umurimo i Buraya no mu Bwongereza. Umukuru Butler yamanutse i Glasgow muri Scotland ku wa 27 Ruhuhuma 1884. Kimwe mu vyatumye agendera imigambi y’ubumisiyonari yo mu mahanga kwari ukumenya n’amaso yiwe ingorane zo guteza imbere umurimo mu bihugu vyo hanze n’ingene zotsindwa. Na we yamaze igihe kinini canke gito i Basel no mu karere ko mu Buraya bwo hagati. A. C. Bourdeau yakoreye mu Bafaransa bo mu mibande y’Imisozi ya Alpes, mu Bavaudo; M. C. Wilcox na we yifatanya n’umurimo wo gucapura no gutunganya inyandiko mu Bwongereza, agumayo gushika mu mpera za 1886.

GSAM 406Inzu isohora ibitabu yubatswe i Basel

GSAM 406.1Mu 1884, i Basel hubatswe inzu isohora ibitabu yitwa Imprimerie Polyglotte (izina risobanura gucapura mu ndimi nyinshi). Muri Ntwarante 1885, H. W. Kellogg yahawe uburenganzira na Komite y’Inama Nkuru gusura i Basel no kugura imashini zikenewe kuri iyo nzu yo gucapura. Yaraziguze, maze i Basel, igisagara ca kera, hashirwaho ikigo co gucapura gifise ibikoresho bikwiye, gifiswe n’Abadiventiste b’umusi w’indwi.

GSAM 406.2Mu gihe Umukuru Butler yagendera i Buraya, ku biro vya Basel hacapuwe ikinyamakuru c’Ikidage citwa Herold der Wahrheit. Muri uwo mwaka nyene harasohowe ikinyamakuru c’Ikirumaniya citwa Adevărulu Prezentu (Ukuri kw’iki gihe). Hariho n’ikindi mu Gitaliyano citwa L’Ultimo Messagio (Ubutumwa bwa nyuma). Ivyo binyamakuru bibiri vya nyuma vyari bisohoka incuro imwe mu mezi atatu, impapuro cumi na zitandatu. Mu nama y’Abasuwisi, muri Gitugutu 1884, havuzwe ko muri uwo mwaka ivyo binyamakuru bine vyacapwe kandi bigakwiragizwa kopi 146,000. Gushika mu 1895, igihe ikigo co gucapura (kubera uruhamo i Basel) cavanwa muri ico gisagara kikajanwa i Hamburg mu Budagi, hari hasohowe ibitabu n’udupapuro tw’inyigisho mu ndimi cumi n’imwe zitandukanye; ni ukuvuga Igifaransa, Ikidage, Igitaliyano, Ikirumaniya, Igisipanyolo, Igibohemiya, Ikirusiya, Ikiholande, Ikihongiriya, Ikinyarumeniya, Igituruki n’Igituruki-Giriki. Ni co gituma, nk’uko izina ryaco ribivuga, cari ikigo “gicapura mu ndimi nyinshi.”

GSAM 407Madamu White Agendera i Buraya

GSAM 407.1Ku wa 3 Nyakanga 1885, Madamu White, umuhungu wiwe W. C. White n’umuryango wiwe bashitse i Basel. Bamaze umwaka umwe n’igice mu bihugu vya kera, bagendera imigambi y’ubumisiyonari yari mu karere ko mu Buraya bwo hagati, aho bafashije cane iyo migambi itandukanye.

GSAM 407Inama y’Abasuwisi iratunganywa

GSAM 407.2Ku wa 10 Nyakanga 1885, Inama y’Abasuwisi yaratunganyijwe. Raporo yatanzwe ico gihe yavuze ko iyo nama yari igizwe n’umupasitori yimitswe umwe, abakozi bafise uruhusha indwi, amashengero cumi n’abanywanyi 224. Mu mwaka wari wabanje bari baratanze icumi c’amadolari 1,645.11. Vyongeye, bari baratanze amashikanwa y’umurimo angana n’amadolari 2,041.22.

GSAM 407Umukuru Waggoner i Buraya

GSAM 407.3Madamu White, ari kumwe na W. C. White n’umuryango wiwe, yasubiye muri Amerika mu 1887. Muri uwo mwaka nyene Umukuru J. H. Waggoner yatumiwe kwifatanya n’Umugambi wo mu Buraya bwo hagati. Yamaze muri ako karere imyaka irenga ibiri, muri ico gihe akaba yaraba i Basel. Ni muri ico gisagara yapfiriye ku wa 20 Ndamukiza 1889, nk’uko vyavuzwe imbere.

GSAM 407.4Amagara y’Umukuru Whitney yariko aragabanuka, hanyuma urupfu rwiwe (ku wa 9 Ndamukiza 1889) ruba ari ikindi gikomere gikomeye kuri uwo mugambi.

GSAM 407Umukuru Robinson i Buraya

GSAM 407.5Umukuru D. A. Robinson, yariko arakorera mu Bwongereza, yatoranijwe gusubirira Umukuru Whitney. Yakoreye neza muri ako karere imyaka nk’itandatu, hanyuma mu 1895, ku butumire bw’Inama Nkuru, aja mu Buhindi. Ukuvanwa kwiwe kwatumye hakenerwa uwundi muyobozi.

GSAM 408Umukuru Holser ni we muyobozi w’akarere

GSAM 408.1Umukuru H. P. Holser ni we yatoranijwe kuri uwo murimo, kandi uretse iryo banga yatoranijwe no kuba umuyobozi w’Umugambi wose wo mu Buraya bwo hagati. Yakoreye ng’aho ataruhuka kandi abishoboye gushika mu 1901, igihe na we yategerezwa kuneshwa n’indwara. Yapfiriye i Canyon City, Colorado, ku wa 11 Nyakanga 1901.

GSAM 408.2Naho ivyo bihe vyari bigoye, uwo mugambi warakuze kandi umurimo uratera imbere, nk’uko vyerekanywe na raporo yashikirijwe Inama Nkuru mu 1895, ivuga ko Inama yo mu Buraya bwo hagati yari igizwe n’amashengero cumi n’icenda n’abanywanyi 484, batanga icumi c’umwaka wari wabanje kingana n’amadolari 4,378.18. Ico gihe bari bafise abapasitori bane bimitswe n’abakozi batanu bafise uruhusha.

GSAM 408UMUGAMBI W’UBUMISIYONARI W’ABADAGE N’ABARUSIYA

GSAM 408.3Mu 1870, J. H. Linderman, umupasitori w’ishengero ryari hafi ya Elberfeld muri Prussia, hamwe n’abanywanyi baryo mirongo ine, batangura kwitondera Isabato yo ku musi w’indwi babikesheje kwiga Bibiliya, batazi ko hari ahandi kw’isi umugwi w’Abakristo witondera uwo musi nk’Isabato. Ubumenyi bw’uwo mugwi bwashitse ku bantu bacu mu buryo budasanzwe. Umusabirizi yaraje ku nzu y’umugambi i Basel ku musi w’Isabato. Umuryango wariko uriga icigwa c’Ishure ry’Isabato, Bibiliya zifunguye imbere yabo. Ico kintu caramukoze ku mutima, bituma abaza ibibazo.

GSAM 408Umugwi w’i Elberfeld

GSAM 408.4Amaze kumenya ko atari Abayuda ariko ari Abakristo bitondera Isabato yo ku musi w’indwi, yavuze ivy’uwo mugwi w’i Elberfeld. Umukuru Andrews yabonye ko vyari vyiza gusuzuma ayo makuru; ni co gituma we n’Umukuru Erzenberger baja i Prussia mu ntango za 1875, basanga uwo mugwi umeze nk’uko bari babibwiwe. Umukuru Erzenberger yagumye igihe muri ako karere k’Ubudagi akorayo, maze ku wa 8 Nzero 1876 abantu umunani barabatizwa i Elberfeld, uwo ukaba ari wo mubatizo wa mbere wakozwe n’Abadiventiste b’umusi w’indwi mu Budagi.

GSAM 409.1Ukuri kwari kwaramaze gushinga imizi mu Burusiya kuva mu 1882, biciye ku bitabu n’udupapuro vyarungitswe n’abavukanyi b’Abadage bo muri Amerika ku ncuti zabo zari mu makoloni y’Abadage yo mu Burusiya.

GSAM 409Umukuru Conradi i Buraya

GSAM 409.2Mu 1885 Umukuru L. R. Conradi yavuye muri Amerika aja mu karere ko mu Buraya bwo hagati, gukorera mu Badage. Ku wa 28 Ruheshi 1886, yavuye i Basel aja muri Crimée mu Burusiya. Ng’aho, ari kumwe n’Umukuru Perk, baragiye i Berdebulat, aho bashikanye bashiki bacu babiri kubatizwa, hanyuma hatunganywa ishengero ry’abanywanyi cumi n’icenda; iryo ni ryo shengero rya mbere ry’Abadiventiste b’umusi w’indwi mu Burusiya.

GSAM 409Abakuru Conradi na Perk barapfungwa

GSAM 409.3Ubwo nyene Abakuru Conradi na Perk barafashwe bazira kwigisha ibinyuranye n’ukwizera kwemewe, bapfungwa indwi zitanu i Perekop. Amaze kurekurwa (biciye ku gutabara kwa ambasaderi wa Leta Zunze Ubumwe), Umukuru Conradi yaragendeye Uburusiya bw’ubuseruko, hanyuma asubira mu Busuwisi.

GSAM 409Umurimo ku Ruzi Volga mu Burusiya

GSAM 409.4Muri uwo mwaka nyene ni ho Umukuru Laubhan yatangura gukorera mu Burusiya, hafi y’iwabo hari ku Ruzi Volga. Mu 1880, Umukuru Klein wo muri Kansas yatanguye gukorera mu Burusiya bw’Abadage; gutyo abakozi barabonetse kuri ako karere kagoye kandi katoroshe. Naho abizera bashikirwa no kwirukanwa no gupfungwa, Umwami yarahaye umugisha umurimo mu buryo butangaje.

GSAM 409Ukugenda neza kw’abamamaji b’ibitabu mu Budagi

GSAM 409.5Mu 1888, abamamaji b’ibitabu batangura gukorera muri Rheinish-Prussia, Württemberg, Baden na Alsace. Abo bakozi umunani canke cumi, bakorana umwete kandi ari abizigirwa, barakoze neza cane ku buryo mu mwaka umwe bagurishije ibi bitabu: Ubuzima bwa Kristo, 3,000; Kuva Edeni gushika Edeni, 2,000; n’udupapuro 12,000. Kubera uwo murimo, hafi ahantu hose ibitabu vyagurishijwe bigasomwa, umwe canke benshi barakiriye ukuri.

GSAM 410Umugambi utangurizwa i Hamburg

GSAM 410.1Muri Rusama 1889, umurimo w’ubumisiyonari watangujwe i Hamburg mu Budagi n’Umukuru Conradi, maze mu gihe gito cane hashirwaho ishure ryo gutegura abakozi. Muri Gitugutu wakurikiye, hatunganywa Ishure ry’Isabato ry’abanywanyi 28. Muri uwo mwaka nyene Umukuru Haskell yaragendeye uwo mugambi, hatunganywa ishengero ry’abanywanyi 20, kandi hashirwaho ububiko bw’ibitabu.

GSAM 410.2Muri ico gihe Umukuru J. T. Boettcher yariko arakorera umurimo w’Abadage i Barmen. Raporo yashikirijwe Inama Nkuru mu 1890 yavuze ko mu mugambi w’Abadage n’Abarusiya hari amashengero atunganyijwe icenda, afise abanywanyi bose hamwe 422, uretse abandi 75 bitondera Isabato batari bwatunganywe. Ku wa 7 Ndamukiza w’uwo mwaka nyene, abandi cumi na babiri barabatijwe, bifatanya n’ishengero ry’i Hamburg. Muri Kigarama abanywanyi b’iryo shengero bari bamaze gushika kuri 40. Amafaranga yaronse mu kugurisha ibitabu avuye ku bubiko bw’i Hamburg, mu Buholande, mu Burusiya no mu bice bitandukanye vy’Ubudagi, yari amadolari 5,000.

GSAM 410Iterambere i Buraya

GSAM 410.3Umurimo waratera imbere buhorobuhoro ariko udahagarara mu Mugambi wo mu Buraya bwo hagati, nk’uko vyerekanwa na raporo yashikirijwe Inama Nkuru mu 1891. Ico gihe mu Budagi hari amashengero atanu, afise abanywanyi 140, muri bo 64 bari abo mw’ishengero ry’i Hamburg. Icumi catanzwe cari amadolari 1,000. Ibitabu vyagurishijwe mu mato n’umumisiyonari wo mu mato w’i Hamburg vyari amadolari 500, mu gihe ibitabu vyagurishijwe n’abamamaji b’ibitabu muri ako karere kose muri uwo mwaka vyari amadolari 6,000. Abantu 150 bari baremeye ukuri muri Otirishiya, kandi mu Burusiya hari amashengero 13 afise abanywanyi 400.

GSAM 411Abitondera Isabato batanu b’Abarusiya barirukanwa

GSAM 411.1Muri ico gihe (1891), abanywanyi batanu b’ishengero ry’Abarusiya, harimwo n’umuyobozi waryo, bari bafashwe bazira kwigisha inyigisho zinyuranye n’ishengero ryemewe, bacirwa igihano c’imyaka itanu yo kwirukanwa mu karere ko hakurya ya Caucase. Bari kubohwa iminyororo umwe ku wundi kandi bagategekwa kugenda imayili 500. Muri ico kigeragezo ukwizera kwarabakomeje, kandi baranezerewe mu Mwami. Muri uwo mwaka harateguwe agapapuro kameze nk’ivyigwa vya Bibiliya mu Kirusiya, ku mibabaro ya Kristo, ku gusinzira kw’abapfuye, ku musi uwuhe kandi kubera iki, no ku kibazo kivuga ngo turashobora kubimenya?

GSAM 411.2Mu gihe c’Inama Nkuru yo mu 1895, abanywanyi bo mu Budagi bari bamaze kwiyongera gushika kuri 368, kandi icumi c’umwaka wari wabanje cari amadolari 2,327.43.

GSAM 411Ukwiyongera kw’abitondera Isabato mu Burusiya

GSAM 411.3Mu Burusiya, naho abantu benshi cane bari barimukiye mu bindi bihugu, abanywanyi bari bamaze kwiyongera gushika kuri 467, batanga icumi kingana n’amadolari 841.60.

GSAM 411.4Biciye ku majambo y’umunyamabanga w’umugambi wo mu mahanga ari mu cigwa co gusoma mu ndwi y’amasengesho yo mu 1896, turamenya ko

GSAM 411.4“mu karere k’Abadage n’Abarusiya mu mwaka wari wabanje, igitigiri cabo cari hafi kwikuba kabiri; carongerewe n’abantu barenga amajana ane. I Berlin mu Budagi, abantu mirongo itandatu baritaba amakoraniro asanzwe y’Isabato. Ukwubakwa kw’ishengero ry’umugambi i Hamburg kwarakomeje umurimo ng’aho. I Munich muri Bavariya, bamwe bari barindiriye kubatizwa. Hari abizera i Leipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart no mu yindi migi mikuru y’Ubudagi. Hari kandi umugwi i Rotterdam mu Buholande.

GSAM 412.1“Mu Burusiya, abamamaji b’ibitabu bari bararonse impusha za reta. Hari harakozwe ubusobanuro bw’ibitabu mu ndimi z’Ikiletoni n’Igiesitoniya. Ikinyamakuru c’Ikidage cari cavuye i Basel kijanwa i Hamburg, kandi kuri ivyo biro bariko bacapura ukuri mu ndimi cumi na zine.”

GSAM 412Umubatizo muri Hongiriya

GSAM 412.2Muri uwo mwaka habaye umubatizo wa mbere muri Hongiriya, n’ikoraniro rya mbere ry’imigenzo y’ishengero muri Bohemia. Hashinzwe umugambi wo mu mato i Galatz muri Rumaniya, ukorera ku Ruzi Danube no ku Kiyaga c’Umukara.

GSAM 412Kumamaza ibitabu mu Budagi

GSAM 412.3Mu kinyamakuru Umumisiyonari wo mu Gihugu co mu Kigarama 1895, Umukuru Spies yavuze ku murimo wo kumamaza ibitabu mu karere k’Ubudagi ati,

GSAM 412.3“Abari bajejwe umurimo wo kumamaza ibitabu, igihe watangura muri aka karere, ntibahagaritse kuwuteza imbere, naho bamwe mu basohora ibitabu bakomeye n’abadandaza b’ibitabu i Leipsic bari bababwiye ko ‘kugurisha ibitabu ku ndinganizo y’abiyandikisha vyobaye ugutsindwa.’

GSAM 412.4“Muri Myandagaro 1887, integuro ya mbere y’Ubuzima bwa Kristo yarasohowe mu rurimi rw’Ikidage. Hafi y’igihe ico gitabu cari kigiye gukwiragizwa, i Basel habaye ikoraniro ry’abamamaji b’ibitabu; ivyo ni vyo vyatanguje umurimo wo kumamaza ibitabu, atari mu Budagi gusa ariko no mu Buraya bwose. Integuro ya ndwi y’ico gitabu ubu yarasohotse mu rurimi rw’Ikidage.

GSAM 412.5“Kuva ku wa 1 Nzero 1895, abamamaji b’ibitabu cumi na babiri bashasha binjiye mu karere. Muri Ruheshi 1895, raporo yerekanye ko ivyo bagurisha vyiyongereye ku bice 50 kw’ijana. Ubu hariko harakorwa akigoro kadasanzwe kuri Herold der Wahrheit, ikinyamakuru cacu c’Ikidage. Amashengero amwe, atari manini cane, atora kopi mirongo itanu gushika kuri amajana abiri, hanyuma akazigurisha. Kandi bararonka ivyabaye vyiza cane ku bazigura. Mu kinyamakuru Isuzuma ry’Ukugaruka co ku wa 18 Ruhuhuma 1896, Umukuru Conradi yavuze ati: ‘Dusozera umwaka wa 1895 dufise abitondera Isabato 1,500 mu karere k’Abadage n’Abarusiya.’”

GSAM 413UBUTUMWA MURI SCANDINAVIYA

GSAM 413.1Ubutumwa ku bantu bo muri Scandinaviya bwatangujwe n’Umukuru John Matteson mu mwaka wa 1877. Ku musi wa 6 Ruheshi yashitse i Vejle, i Jutland, muri Danemarke. Igihe yaja muri ico gihugu, hari abantu bake bari batanguye kwitondera Isabato biciye mu gusoma ibinyamakuru n’udupapuro tw’ivugabutumwa bari barungikiwe n’abagenzi bo muri Amerika.

GSAM 413.2Mu gukurikirana inkomoko y’iki gikorwa, turamenya ko mu 1850 abantu bane bari bavuye muri Norvege bakaja muri Amerika batanguye kwitondera Isabato y’Umwami. Baba i Oakland, Wisconsin. Babiri muri bo bari se na nyina b’Umukuru O. A. Olsen. Mu 1863 Umukuru John Matteson yatanguye kwitondera Isabato y’umusi w’indwi. Yabaye i Poysippi, Wisconsin. Mu mezi atandatu yakurikiye, biciye mu bikorwa vyiwe, Abadanemarke n’Abanoruvege bashika kuri mirongo ine bemeye inyigisho z’Abadiventiste b’umusi w’indwi. Umuvugabutumwa wa mbere w’umunyamwete yifatanije na we mu busuku yari Umukuru J. F. Hanson wo muri Minnesota.

GSAM 413IGITABU CA MBERE CASOHOWE MU KIDANEMARKE-NORUVEGE

GSAM 413.3Mu 1866, Umukuru John Matteson yasavye abacungerezi b’ibiro vya Isuzuma n’Intumwa kumenya nimba bocapura udupapuro n’udutabu two gukoresha mu Banyaskandinaviya, mu rurimi rwabo. Bamumenyesheje ko ibiro bitari bifise amahera vyababuza kubikora; ariko hari abantu b’ubwoko bwiwe baba muri Wisconsin na Minnesota bipfuza cane ko ukuri kwocapurwa mu rurimi rwabo kavukire ku buryo, naho bari bafise uburyo buke kandi bari munsi ya mirongo itanu, bakorakoranya amadolari 1,000 bayashira mu minwe yiwe ku bw’iyo ntumbero. N’ayo mahera hamwe n’ikigwi c’inyandiko zanditswe neza, Umukuru Matteson yaje i Battle Creek, asubira gusaba ko ibitabu vyocapurwa. Kubera yari yiteguye kwishura inzitizi bari bagize mbere, ivyo yasavye vyaremewe, maze ku wa 18 Ntwarante 1867 atangura gusomera Umukuru J. N. Andrews nanje inyandiko yari yateguriye igitabu ciwe, citwa Ubuzima n’Urupfu, twebwe twari turi mu bagize komite yo gusohora ibitabu. Mu yandi majambo, yatubwira mu congereza ivyo inyandiko yiwe yavuga mu kidanemarke-noruvege.

GSAM 414UMUKURU MATTESON ACA ABA UMUCAPUZI

GSAM 414.1Ico gihe nta mucapuzi yari ahari yoshobora gukurwaho ngo amufashe gutunganya inyuguti zo gucapura, nuko asaba cane uburenganzira bwo kwiga kuzikoresha ubwiwe. Yarakoze ico gikorwa gushika acapuye impapuro hafi igihumbi z’udutabu n’udupapuro tw’ivugabutumwa, mu rurimi rwiwe.

GSAM 414.2Afise ubu buryo bushasha bwo gukwiragiza ukuri mu bantu biwe, yagiye imbere afise umutima mushasha, agirira amakoraniro mu ntara zitandukanye. Kuva kuri iyo tariki, igikorwa carateye imbere ningoga cane mu Banyaskandinaviya.

GSAM 414IKINYAMAKURU CA MBERE CO MU MAHANGA

GSAM 414.3Igikorwa mu Badanemarke n’Abanoruvege cari kimaze kwaguka ku buryo hasabwe ikinyamakuru c’ukwezi aho abantu b’ubwo bwoko boshobora kuronka inyigisho n’ugukomezwa mu rurimi rwabo. Ni co gituma ku wa 1 Nzero 1872, ku biro vya Isuzuma n’Intumwa hasohowe ikinyamakuru c’ukwezi c’ikidanemarke, impapuro mirongo ibiri na zine mu buryo bw’ikinyamakuru c’amakuru, citwa Amakuru y’Ukugaruka. Umwaka wakurikiye ubunini bwaco bwongerewe gushika ku mpapuro mirongo itatu na zibiri. Cari ikinyamakuru ca mbere Abadiventiste b’umusi w’indwi basohoye mu rurimi rw’amahanga.

GSAM 414.4Mu 1874, ugushimishwa kwari kwinshi mu bizera bavuga igisuwede ku buryo hatangujwe ikinyamakuru c’ukwezi c’impapuro cumi na zitandatu muri urwo rurimi, citwa Intumwa y’Abasuwede.

GSAM 414.5Igihe Umukuru Matteson yatangura ubutumwa ku Banyaskandinaviya (Ruheshi 1877) mu gihugu ca kera, amakopi 266 y’Amakuru y’Ukugaruka yarungikwa buri kwezi ava muri Amerika aja muri Danemarke, na 60 aja muri Norvege. Biciye mu gusoma ivyo binyamakuru, abantu benshi bari basanzwe bitondera Isabato muri Scandinaviya. Inyuma y’igikorwa ciwe c’umwaka umwe muri Danemarke, imigwi y’abizera yaravutse ahantu hatandukanye.

GSAM 415IBIRO VYO GUCAPURA MURI NORVEGE

GSAM 415.1Inyuma y’ivyo Umukuru Matteson yagiye muri Norvege, aho ku wa 7 Ruheshi 1879 yashinze ishengero ry’abanywanyi mirongo itatu n’umunani, riva ku bikorwa vyiwe i Christiana. Umukuru J. P. Jasperson, avuye muri Amerika, yifatanije na we mu busuku muri ico gihe. Muri uwo mwaka nyene hashinzwe ishirahamwe risohora ibitabu muri Norvege, haca hagurwa inyubakwa i Christiana yo kuba ibiro vyo gucapura, icumba c’amakoraniro y’ishengero, n’ibibanza vyo kubamwo, ku giciro c’amadolari 14,580. Mu gihe kinaka, ku biro vya Christiana hasohorwa buri ndwi igitigiri gito c’ikinyamakuru citwa Ikimenyetso c’Ibihe.

GSAM 415.2Mu ntango z’agatasi ko mu 1880, Umukuru Matteson yaje muri Amerika kurondera imfashanyo yo kwagura igikorwa co muri Scandinaviya. Yitavye Inama Nkuru y’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi y’uwo mwaka, asubira i Buraya muri Ndamukiza 1881, afise intege nyinshi. Haciye igihe gito agarutse, haguzwe imashini yicapura ikoresha umuzingi, ishirwa ku biro vya Christiana.

GSAM 415IBINYAMAKURU VY’AMAGARA MU KIDANEMARKE NO MU GISUWEDE

GSAM 415.3Ubwo nyene batangura gusohora ikinyamakuru c’amagara mu kidanemarke, citwa Urupapuro rw’Amagara. Mu 1883 yasohoye ikinyamakuru nk’ico mu gisuwede, hamwe n’ikinyamakuru c’idini citwa Intumwa y’Ukuri. Mu 1884 bari bafise ibikoresho vyo ku biro vy’agaciro k’amadolari 2,563. Muri uwo mwaka hacapuwe kandi harakwiragizwa ibinyamakuru 115,000 vyose hamwe, uretse ibihumbi vyinshi vy’udupapuro tw’ivugabutumwa n’ibitabu bimwe.

GSAM 415UMUKURU HASKELL MURI SCANDINAVIYA

GSAM 415.4Igikorwa mu bihugu vya Scandinaviya carafashijwe cane n’ukugendera kw’Umukuru Haskell mu 1882, kandi mu 1884 carafashijwe ku buryo bugaragara n’ibikorwa vy’Abakuru Geo. I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen na E. G. Olsen.

GSAM 416MADAMU WHITE AFASHA CANE SCANDINAVIYA

GSAM 416.1Mu 1885, Madamu E. G. White n’umuhungu wiwe W. C. White baragendeye Scandinaviya, kandi urwo rugendo rwabaye rw’agaciro katagira uko rungana ku gikorwa co muri uwo murima. Bamwe bari bagize iciyumviro c’uko abatishoboye bo muri ico gihugu badashobora gutanga icumi, kandi ko ata kamaro ko kugerageza kwamamaza ibitabu. Intahe yatanzwe na Madamu White yaje ku gihe kandi yakiriwe neza n’abantu, nk’uko vyagaragajwe n’inyishu yatanzwe muri aya majambo: Ivyo vyose Umwami yavuze tuzobikora, kandi tuzogamburuka. Muri urwo rugendo umurima wa Scandinaviya warahindutse rwose, ahanini kubera ibikorwa vyo kudacika intege vya Madamu White.

GSAM 416INYUBAKO NSHASHA Y’IBIRO YUBATSWE MURI NORVEGE

GSAM 416.2Mu 1886 Abakuru O. A. Olsen na N. Clausen baragendeye ibihugu vya Scandinaviya, uwa nyuma agumayo igihe kirekire. Mu 1885 inyubako nshasha y’ibiro yubatswe i Christiana, kandi mu mwaka warangiye ku wa 1 Nyakanga 1886, ivyo biro vyaronse ku kugurisha ibitabu n’udupapuro tw’ivugabutumwa gusa amadolari 5,386.68, mu gihe amahera yaronse ku kwiyandikisha ku binyamakuru yari amadolari 3,146.03.

GSAM 416AMASHENGERO MIRONGO IBIRI NA ATANU MURI SCANDINAVIYA

GSAM 416.3Raporo yashikirijwe Inama Nkuru y’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi mu 1889 yavuze ko mu murima wa Scandinaviya hari amashengero mirongo ibiri na atanu, afise abanywanyi 926, batanze icumi c’amadolari 2,548.75; kandi wari ufise abapasitori batandatu, abahawe uruhusha rwo kwamamaza bane, n’abamamaji b’ibitabu mirongo itanu na babiri. Mu gihembwe kimwe, ugurisha ibitabu muri Norvege na Suwede kwari kw’amadolari 2,161.26.

GSAM 416ISHURE I CHRISTIANA

GSAM 416.4Muri ico gihe i Christiana hari ishure rikora, rifise abanyeshure mirongo itanu. Mu 1891, Abakuru O. A. Olsen na E. J. Waggoner barongoye ikigo ca Bibiliya i Christiana, abanyeshure ijana bakaba ari bo bari bakiriyo. Muri ico kigo hatanzwe inyigisho zuzuye ku gikorwa co kwamamaza ibitabu.

GSAM 417AMASHENGERO MIRONGO INE MURI SCANDINAVIYA MU 1895

GSAM 417.1Haciye imyaka itandatu, mu 1895, turabona raporo yatanzwe n’Umukuru D. A. Robinson, ico gihe akaba yari umuyobozi w’intara w’umurima wo mu mahanga; iyo raporo irerekana neza iterambere rikomeye ry’igikorwa muri ico gihe, ni co gituma tuyisubiramwo uku: «Scandinaviya ifise amashengero mirongo ine n’abanywanyi 1,458. Icumi c’umwaka cari amadolari 5,585.55. Hari abapasitori cumi na batanu bimitswe, abahawe uruhusha rwo kwamamaza cumi na umwe, kandi igurishwa ry’ibitabu muri uwo mwaka rishika ku madolari 40,000. Ayo mahera menshi ahanini yavuye ku bikorwa vy’abamamaji b’ibitabu, kandi ivyo vyabereye mu gihugu aho mu 1885 abagurisha ibitabu, mbere n’abapasitori b’ukwizera kwacu, bavugaga ko kwamamaza ibitabu biciye mu kugenda ku nzu ku nzu bidashobora gukorwa.»

GSAM 417INAMA ZITATU ZA SCANDINAVIYA

GSAM 417.2Muri uyu murima wa Scandinaviya ubu hari inama z’amashengero yo mu ntara zitatu, amatariki yo gushingwa kwazo akaba ari aya: Danemarke, ku wa 30 Rusama 1880; Suwede, ku wa 12 Ntwarante 1882; Norvege, ku wa 10 Ruheshi 1887. Umukuru John Matteson, yatanguje ubutumwa bwa Scandinaviya kandi akabushikana imbere neza cane, agakora abigiranye umwete n’ukwitanga kubera iterambere ry’abo bantu, yaratewe n’indwara yica y’igituntu, apfira i El Monte, Cal., ku wa 30 Ntwarante 1896, afise imyaka mirongo itandatu n’umwe.

GSAM 417UBUTUMWA BWO MU BWONGEREZA

GSAM 417.3William Ings, yavukiye Hampshire mu Bwongereza, ariko akaba yari Umunyamerika mu mpwemu no mu nyigisho, kubera yari yarabaye muri Leta Zunze Ubumwe kuva mu bwana, yashitse i Southampton avuye i Basel, mu Busuwisi, ku wa 23 Rusama 1878. Ico gihe yamaze ng’aho igihe gito, indwi zibiri gusa, hanyuma asubira ku mugabane w’i Buraya akanya. Ariko haciye igihe gito asubira i Southampton, aho amaze amezi ane akora inzu ku nzu, atanga udupapuro tw’ivugabutumwa kandi akora igikorwa cose c’ubumisiyonari yabona, yatangaje ko hari abantu cumi bitondera Isabato. Ku wa 30 Kigarama uwo mwaka, jewe n’umugore wanje twashitse i Southampton, ibikorwa vyacu bifatanywa n’ivy’Umukuru Ings mu kugirira amakoraniro mu gihe c’itumba muri Shirley Hall no mu nzu twakodesheje. Mu ci ryo mu 1879, twagiriye amakoraniro yo mu ihema i Southampton. Ico gihe Maud Sisley (ubu akaba Madamu Boyd) yifatanije n’igikorwa, atanga inyigisho za Bibiliya kandi akora inzu ku nzu. Ivyo vyatumye abantu benshi bemera ukuri. Mu gihe c’itumba cakurikiye, twagiriye amakoraniro mu nyubako yo muri Ravenswood Villa, ari yo nyubakwa twabayemwo kandi twafisemwo ububiko bwacu.

GSAM 418IKORANIRO RYO MU IHEMA MU BWONGEREZA

GSAM 418.1Mu ci ryo mu 1880, Umukuru Andrews, naho yari afise amagara make, yavuye mu Busuwisi aza gufasha mw’ikoraniro ryo mu ihema i Romsey, aho abandi bantu bemeye ubutumwa.

GSAM 418.2Ku wa 11 Nzero 1880, hashinzwe Ishirahamwe ry’udupapuro tw’ivugabutumwa. Muri ico gikorwa abanywanyi baragishimiye cane, kandi ibitabu n’udupapuro vyinshi vyarakwiragijwe.

GSAM 418.3Ku wa 8 Ruhuhuma 1880, habaye umubatizo wacu wa mbere, abantu batandatu bakaba ari bo babatijwe. Gushika ku wa 2 Mukakaro 1881, abantu mirongo ibiri na cenda bari bamaze kwibizwa mu mazi i Southampton.

GSAM 418ABAKOZI BONGEREKA MU BWONGEREZA

GSAM 418.4Biciye ku cemezo c’Inama Nkuru y’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi yabaye mu gatasi ko mu 1881, Umukuru A. A. John n’umugore wiwe, Geo. R. Drew, na Jennie Thayer baragiye mu Bwongereza bifatanya n’igikorwa co muri uwo murima w’ubutumwa. Mu 1882, Umukuru Haskell yaragendeye umurima w’i Buraya, amara imisi myinshi ari kumwe n’abakozi b’ubutumwa bwo mu Bwongereza, arabafasha cane mu mpanuro no mu vyiyumviro.

GSAM 418.5Muri Ntwarante 1882, hatanguye gucapurwa urupapuro rw’Abongereza rw’impapuro zibiri, rwongerwa ku makopi igihumbi y’Ibimenyetso vy’Ibihe yarungikwa ivuye muri Amerika. Ivyo vyakoreshejwe mu gikorwa c’ubumisiyonari mu Bwongereza. Raporo y’igikorwa yo ku wa 1 Gitugutu 1883 yerekanye ko ico gihe hari abantu ijana bitondera Isabato. Icumi catanzwe kuva ubutumwa butangura cari amadolari 2,078.71.

GSAM 419IGIKORWA C’UBUMISIYONARI MU MATO

GSAM 419.1Biciye ku bugwaneza bw’abacunga amato, Umukuru Ings yararonse uruhusha rwo kurungika ku buntu udusaho tw’udupapuro tw’ivugabutumwa n’ibinyamakuru ku vyambu bikuru mirongo umunani vy’Ishirahamwe ry’Amato rya Peninsular na Oriental, muri Afrika y’Epfo, mu Buhindi bw’Ubuseruko n’ubw’Uburengero, muri Amerika yo Hagati no ku Birwa vya Bay. Biciye ku nkomezi z’ivyo vyanditswe vyarungitswe, ni ho abantu bo ku kirwa ca Demarara batanguriye gukanguka no gushimishwa. Aya makuru twayaronse mu makete yaturutse kuri ico kirwa.

GSAM 419IGITABU «AMATEKA Y’ISABATO» GISHIRWA MU MASOMERO YO MU BWONGEREZA

GSAM 419.2N’ikopi y’igitabu c’Umukuru Andrews citwa Amateka y’Isabato yari yashizwe mu masomero rusangi mirongo itandatu no mu vyumba vyo gusomeramwo ku buntu mu Bwongereza bwose, kandi n’ubu ivyo bitabu biracariyo, biganira inkuru abantu bipfuza gusoma.

GSAM 419.3Mu 1884 Umukuru Butler yaragendeye Ubwongereza, aherekejwe n’abandi bakozi b’uyu murima. Abakuru S. H. Lane na Robert Andrews bavuye i Boston mu bwato baja gufasha ubutumwa bwo mu Bwongereza ku wa 9 Rusama 1885. Urugendo rwa Madamu White mu Bwongereza rwabereye abakozi isoko y’inkomezi n’ugukomezwa. Madamu White n’umuhungu wiwe baramaze indwi nke ng’aho imbere y’uko basubira muri Amerika bavuye mu murima w’i Buraya.

GSAM 419«UKURI KW’IKI GIHE» KURATANGURA

GSAM 419.4Mu ntango za 1884, haciye igihe gito Umukuru Butler ashikiye mu Bwongereza, hafashwe ingingo yo gutanguriza i Grimsby, M. C. Wilcox akaba umwanditsi mukuru, ikinyamakuru c’impapuro umunani gisohoka kabiri mu kwezi, citwa Ukuri kw’iki gihe. Ubu gisohorwa i Londres mu Bwongereza nk’ikinyamakuru c’impapuro cumi na zitandatu gisohoka buri ndwi, amakopi ashika hafi 18,000 buri ndwi.

GSAM 420.1Mu 1889, Umukuru Holser yatangaje ko ubutumwa bwo mu Bwongereza bwari bugizwe n’amashengero umunani, n’abantu amajana abiri bitondera Isabato, muri bo mirongo itandatu na batanu bakaba bari i Londres. Icumi c’umwaka wari wabanje cari amadolari 1,244.58. Hari abapasitori babiri bimitswe, abahawe uruhusha rwo kwamamaza babiri, abamisiyonari b’amato babiri, n’abakozi ba Bibiliya indwi. Ni muri ico gihe Abakuru Wm. Hutchinson na Francis Hope binjiye mu butumwa bwo mu Bwongereza.

GSAM 420INZU ISOHORA IBITABU PACIFIC PRESS I LONDES

GSAM 420.2Mu 1890, Ishirahamwe risohora ibitabu Pacific Press ryo muri Oakland, California, ryashinze ishami ku nomero 48 Paternoster Row, i Londres, n’ibiro vyo gucapura ku nomero 451 Holloway Road, i Londres, N. Mu mwaka waryo wa mbere, igurishwa ry’ibitabu riva kuri ivyo biro ku biciro vy’abadandaza benshi ryari amadolari 9,556.89.

GSAM 420.3Muri Ruhuhuma 1895, Umukuru Robinson yaratanze raporo ikurikira:

GSAM 420.3«Mu Bwongereza hari amashengero cumi n’umwe, abanywanyi 363, abapasitori batanu n’umwe yahawe uruhusha rwo kwamamaza. Icumi c’umwaka uheze cari amadolari 5,077.20, canke impuzandengo y’amadolari 13.98 kuri buri munywanyi. Ubu umutungo w’ibiro bisohora ibitabu ni uw’Ishirahamwe Mpuzamakungu ry’Udupapuro tw’ivugabutumwa kandi ni ryo ricungera uwo mutungo, rikaba ishirahamwe rifise ubuzima gatozi ryo mu Bwongereza.»

GSAM 420.4Mu Kigarama 1895, umunyamabanga w’ubutumwa bwo mu mahanga yatangaje ko mu Bwongereza hari abanywanyi 560. Icumi cari ciyongereye muri uwo mwaka ku madolari 1,000. Ico gihe imigwi umunani y’abizera yariko irakoranira ku Isabato ahantu hatandukanye i Londres.

GSAM 420.5Ni uko igikorwa co muri uyu murima w’ubutumwa cateye imbere, rimwe na rimwe hafi ata wubibonye. Imbuto ntizimera ningoga mu bwoko bwose bw’ubutaka. Kumera kwazo kuratinda, ariko gukura kwazo kurakomera kandi kuramba. Ni ko biri no ku kuri kw’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu muri ubu bwami. Imbuto yabwo yaratewe, irashinga imizi, irakura buhorobuhoro gushika ubu imaze kugera ku rugero runini ugereranije.

GSAM 421UBUTUMWA BWO MURI AUSTRALASIYA

GSAM 421.1Ku wa 10 Rusama 1885, Abakuru S. N. Haskell, J. O. Corliss n’umuryango wiwe, M. C. Israel n’umuryango wiwe, Wm. E. Arnold na Henry Scott bavuye i San Francisco mu bwato gutangura ubutumwa muri Australiya. Imyaka cumi n’umwe imbere y’ico gihe, mu 1874, mw’ikoraniro ryabereye i Battle Creek, Madamu White yavuze ko amahanga menshi yoshikiriye ukuri, kandi ko yari yarabonye imashini zo gucapura zikora, ibitabu n’ibinyamakuru bigacapurwa mu bihugu bitandukanye. Bamubajije ibihugu yabona, yishura ko Australiya ari ryo zina ryonyene yashobora kwibuka.

GSAM 421IKINYAMAKURU «BIBLE ECHO»

GSAM 421.2Kubera ibikorwa vy’umwete kandi vyaroraniwe vy’Umukuru Haskell n’abo bari kumwe, ubutumwa bwateye imbere ningoga cane ku buryo vyabonetse ko bikenewe gucapura ikinyamakuru muri Australiya. Ni co gituma hateguwe ugusohora, maze ku wa 1 Nzero 1886 hasohorwa i Melbourne ikinyamakuru c’impapuro cumi na zitandatu gisohoka buri kwezi, citwa Bible Echo and Signs of the Times. Ku nomero ya mbere hacapuwe amakopi ibihumbi bitandatu, mu gihe igitigiri gisanzwe cacasohoka cari ibihumbi bitatu gusa.

GSAM 421ISHENGERO RYA MBERE RISHINGWA MURI AUSTRALIYA

GSAM 421.3Ku w’Imana, ku wa 10 Ndamukiza 1886, hashinzwe ishengero rya mbere ry’Abadiventiste b’umusi w’indwi muri Australiya. Hari abantu cumi n’umunani bari bahari basinye isezerano, abandi ndwi na bo basaba kwemerwa biciye ku mubatizo. Babatijwe ku Isabato yakurikiye, kandi kuri buri Sabato mu ndwi nyinshi, abanywanyi barongerwako gushika ishengero rishitse kuri mirongo itanu na batanu. Gushika muri Rusama 1886, igitigiri cose c’abanditswe cari mirongo icenda. Uretse abo, hari abandi hafi mirongo itatu na batanu bo mu tundi turere bariko baritondera Isabato.

GSAM 421.4Mu biro vyo gucapura hari imashini zibiri nziza zo gucapura n’imoteri, vyose bimaze kwishurwa kandi bifiswe n’Abadiventiste b’umusi w’indwi bo muri ico gihugu ca kure, hafi ibirometero 11,265 uvuye ku biro vyacu binini biri i Oakland, Cal.

GSAM 422.1Mu 1886 ubutumwa bwashitse no muri Nouvelle-Zelande. Raporo yavuye mu murima wa Australiya yavuze ko muri Nouvelle-Zelande hari abantu mirongo itanu bitondera Isabato. Amahera yaronse ku kugurisha ibitabu ku biro yari amadolari 700. Uretse ivyo, abamamaji b’ibitabu bari bamaze kugurisha amakopi amajana ane y’igitabu Intambara Ikomeye muri Nouvelle-Zelande, n’amakopi igihumbi y’igitabu Ivyiyumviro kuri Daniyeli muri Australiya.

GSAM 422Inyubakwa y'Ibiro vyo muri Australiya

GSAM 422.2Dufatiye ku raporo yatanzwe ku wa 19 Mukakaro 1889, turamenya ibi bikurikira: Inyubakwa y'ibiro vyo gucapura i Melbourne yararangiye, irimwo ishapeli yo gukoreramwo amateraniro y'ishengero.

GSAM 422Tasmaniya igerwamwo

GSAM 422.3Inama yari yatunganijwe muri Australiya no muri Nouvelle-Zélande, kandi Umukuru Israel n'Umukuru Steed barashikana igikorwa muri Tasmaniya. Muri ico gihugu, amashengero atatu yari amaze gutunganywa, afise abanywanyi bose hamwe ijana na mirongo itatu na batandatu. Uretse abo, hari abandi bitondera Isabato bari basanzagiye, batari bwatunganirwe.

GSAM 422.4Icumi co muri uwo mwaka mu karere ka Australiya cari amadolari 9,371. Hari abamamaji b'ibitabu cumi na batanu muri ako karere, kandi ivyo bagurishije vy'ibitabu vyangana n'amadolari 19,500.

GSAM 422.5Mu rugendo rwiwe rwa kabiri rwo kuzenguruka isi, Umukuru Haskell yarasubiye kugendera Australiya, yitaba inama yabo yabaye muri Myandagaro 1889, kandi mu buryo bwinshi arabafasha cane, ivyo bikaba vyarashimishije cane iryo shirahamwe ryari riherutse gutunganywa. Abakozi batandukanye bavuye muri Amerika baragiye basura Australiya rimwe na rimwe, ku bw'igikorwa kimwe gihambaye co kwubaka no gukomeza igikorwa c'Imana.

GSAM 422Madamu White muri Australiya

GSAM 422.6Mu gatasi ko mu 1891, Madamu E. G. White, umuhungu wiwe W. C. White, Umukuru Geo. B. Starr n'abandi baravuye muri Kaliforuniya baja muri Australiya, bashikayo muri Kigarama—ari bwo ci muri ico gihugu. Intahe ya Madamu White, naho yari afise ubumuga bw'umubiri yamaze imyaka icenda muri ico gihugu, yarafashije cane gushira igikorwa mu migenderanire ibereye n'impwemu be n'imvugo y'ubutumwa bw'umumarayika wa gatatu. Mu gihe bari muri Australiya, Umukuru J. O. Corliss yarasubiye kwifatanya n'igikorwa co ngaha, kandi W. A. Colcord n'abandi binjiye mu murima nk'abapasitori, abigisha n'abandi.

GSAM 423Umukuru Olsen muri Australiya

GSAM 423.1Mu gihe Umukuru O. A. Olsen yari perezida w'Inama Nkuru y’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi, yaragendeye ibigo vyacu bikuru vyose mu gihugu cose, kuva ku mpera gushika ku yindi. Ivyo vyasaba ingendo ndende—urugendo rwo kuzenguruka isi. Yarwarugize kugira amenye neza ivyo bikenewe n'ingene imirimo y'ubumisiyonari itandukanye imeze, kugira ngo ashobore kuyikorera atarobanuye. Muri urwo rugendo, mu 1893, ni ho yamaze amayinga menshi muri Australiya.

GSAM 423Inama y'Ubumwe bwa Australiya na Nouvelle-Zélande

GSAM 423.2Muri ico gihe haratunganijwe Inama y'Ubumwe bwa Australiya na Nouvelle-Zélande, igizwe n'inama za Australiya na Nouvelle-Zélande hamwe n'imirima y'ubumisiyonari ya Australiya. Iyo nama iterana rimwe mu myaka ibiri, ikayoborwa hakurikijwe umugambi w'inama z'ubumwe zo mu bindi bihugu. Mu 1893, abamamaji b'ibitabu bake bari muri uwo murima baragurishije integuro y'igitabu Intambwe zijana kuri Kristo y'ibitabu 5,000, hanyuma hacapurwa iyindi ntera ingana n'iyo. Mu ci ryo mu 1894-95, mu mezi ane bararonse amabwirizwa 4,000 y'ibitabu bigurishwa ku bw'abiyandikisha.

GSAM 423Umukuru Prescott muri Australiya

GSAM 423.3Mu 1895 Umukuru W. W. Prescott, umunyamabanga ajejwe ivy'amashure w'idini, yarahamaranye amezi menshi muri iyo nama, aha umwanya n'ivyiyumviro vyinshi iryo shami ry'igikorwa. Muri ico gihe nyene yatunganije ikigo c'inyigisho cababereye umugisha mwinshi.

GSAM 424.1Raporo yashikirijwe Inama Nkuru ku gikorwa co muri uwo mwaka yatanzwe n'Umukuru W. C. White, kandi ivuga iti:

GSAM 424.1“Inama y'Ubumwe bwa Australiya igizwe n'amashengero cumi n'indwi afise abanywanyi 1074, barishe icumi c'umwaka wabanje kingana n'amadolari 9,810.10. Iyo nama ifise abapasitori yimitswe cumi na babiri, abapasitori babiri bafise uruhusha, abakora igikorwa ca Bibiliya batatu, hamwe n'abamamaji b'ibitabu mirongo itanu, bagurishije mu mwaka ibitabu bifise agaciro k'amadolari 28,731.11. Muri uwo mwaka, intara ya New South Wales, yari ifise amashengero atandatu n'abanywanyi 321, yarakuwe mu Nama ya Australiya, yitirirwa Inama ya New South Wales.”

GSAM 424UMURIMA W'UBUMISIYONARI MURI AFRIKA Y'EPFO

GSAM 424.2Mu Nama Nkuru yabereye i Battle Creek mu 1886, harasuzumwe ikibazo co gufungura igikorwa c'ubumisiyonari muri Afrika y'Epfo. Kubera ko hafashwe ingingo yo gushigikira ico gikorwa, mu ntango y'igihe c'ici co mu 1887 harakozwe akigoro ko gushinga igikorwa muri ico gihugu ca kure, aho abantu bake bari batanguye kwitondera Isabato basaba abakozi.

GSAM 424Abakuru Boyd na Robinson muri Afrika y'Epfo

GSAM 424.3Ku bw'ivyo, ku wa 11 Rusama, Umukuru C. L. Boyd n'umuryango wiwe, Umukuru D. A. Robinson n'umugore wiwe, hamwe n'abandi bakozi, barafashe ubwato i New York City baja muri Afrika, banyuze i Liverpool n'i Londres. Haciye imyaka itatu, mu Nama Nkuru, Bwana P. W. B. Wessels yavuze ko igihe abo bakozi bashika muri Afrika hari abantu nka mirongo ine bari basanzwe bitondera Isabato y'ibwirizwa rya kane, bivuye ku gusoma ibitabu vyasohowe kuri iyo ngingo no ku kwiga Ivyanditswe.

GSAM 424.4Abakuru Robinson na Boyd batanguriye igikorwa c'ubumisiyonari i Cape Town, maze kivayo gishika mu buraruko bushira ubuseruko hafi ibirometero 1,287 gushika i Kimberley, mu turere tw'amabuye y'agaciro ya diyama.

GSAM 424.5Gushika mu 1889, hari abapasitori babiri gusa, umupasitori umwe afise uruhusha, amashengero ane n'abanywanyi mirongo umunani; abo barishe icumi kingana n'amadolari 2,798.36. Muri uwo mwaka Umukuru Ira J. Hankins w'i Amerika yarakoreye i Cape Town n'ivyamwa vyiza, kandi Bwana na Madamu Druillard bava i Nebraska baja kwifatanya n'igikorwa co ngaho no gusangira imiruho n'imibabaro bigera ku bahamagariwe gutanguza igikorwa mu murima mushasha. Imiruho ya Madamu Druillard yari ahanini mu bubiko bw'ibitabu, aho ibikorwa vy'iryo shami vyari vyaramweguriwe; Bwana Druillard na we yari yitangiye igikorwa rusangi c'ubumisiyonari. Muri uwo mwaka, ku mato yahagarara kuri ico kivuko, yagurishije ibitabu bifise agaciro k'amadolari 750.

GSAM 425Umukuru Haskell muri Afrika

GSAM 425.1Muri Myandagaro w'uwo mwaka nyene ni ho Umukuru Haskell yashika i Cape Town. Yamaze neza amezi atanu agendera kandi agakoranira n'amashirahamwe atandukanye yo muri Afrika y'Epfo. Urwo rugendo rwarakomeje kandi rwubaka igikorwa, kandi umutima wiwe uraremesheka abonye ivyamwa vy'imiruho yiwe. Abantu barakanguriwe kwitaho igikorwa c'inyigisho, ku buryo abanyeshure cumi na babiri bavuye muri Afrika baje muri Amerika kwiga mu mashure y'idini ryacu.

GSAM 425.2Muri ico gihe nyene, igikorwa c'abamamaji b'ibitabu cararonse ivyiyumviro bikwiye. I Cape Town habereye ikigo co gufasha ico gikorwa, kiyobowe na Bwana E. M. Morrison, gitanga ubuzima bushasha n'inguvu kuri iri shami rihambaye ry'ubutumwa. Inyuma y'inyigisho zatangiwe muri ico kigo, abamamaji b'ibitabu cumi na batatu, mu mezi atandatu, baragurishije bongera batanga ibitabu bifise agaciro k'amadolari 5,621.28. Nkako, amabwirizwa yari menshi cane ku buryo yararengeje ubushobozi bw'ibiro vya Londres, kuko ibitabu bitashobora gutegurwa ningoga bihagije ngo bikire ico gisabwa.

GSAM 425.3Mu 1892, Umukuru A. T. Robinson yarifatanije n'igikorwa co muri Afrika y'Epfo. Ico gihe igikorwa cari caragutse ku buryo hakenewe ububiko bushasha bwo gusubirira ubwa kera. Ni co gituma hubatswe inyubakwa nshasha yagutse bihagije ku buryo ishobora kubamwo amateraniro y'ishengero.

GSAM 426Inyubakwa y'Ishure Rikuru muri Afrika

GSAM 426.1Gutyo igikorwa carabandanije gutera imbere intambwe ku yindi, gushika i Claremont, mu nkengera z'igisagara ca Cape Town, hubatswe inyubakwa y'ishure rikuru yatwaye amadolari 35,000. Imfashanyo yonyene abavukanyi b'Abanyamerika basabwe kwatanga yari ukwo kurungika umugwi w'abigisha babishoboye kwigisha ivyigwa vy'ishure rikuru; abo muri ico gihugu bo bari kwirihira ico gikorwa. Kubera ko ivyo basavye vyakozwe, ishure ryatanguye ku wa 1 Ruhuhuma 1893.

GSAM 426Inama ya Afrika y'Epfo

GSAM 426.2Inama ya Afrika y'Epfo yatunganijwe mu 1892. Mu Nama Nkuru yo mu 1893, haratowe ko yinjizwa mu Nama Nkuru. Ico gihe yari ifise amashengero atanu n'abanywanyi ijana na mirongo itatu n'umunani, barishe icumi c'umwaka wabanje kingana n'amadolari 34,077.32. Muri iyo nama, Inama ya Afrika y'Epfo yaserukiwe na Peter Wessels, yatanze ku buntu amadolari 16,000 ku Nama Nkuru; ayo mafaranga yari arenze ayo iyo Nama Nkuru yari yarakoresheje mu gutanguza igikorwa muri Afrika y'Epfo. Uretse iyo ngabire, we na umwe mu bavukanyi biwe batanze amadolari 40,000 yo gutanguza igikorwa c'ivuriro rivura ku buntu mu gisagara ca Chicago.

GSAM 426.3Mu Nama Nkuru yo mu 1895, Umunyamabanga w'ubumisiyonari bwo mu mahanga yavuze ku murima wa Afrika ati:

GSAM 426.3“Inama yo muri Afrika y'Epfo yari imaze imyaka ibiri gusa itunganijwe, ariko muri ico gihe Inama Nkuru yararungitse abakozi cumi na babiri muri uwo murima. Babiri muri bo bagiye imbere mu gihugu ari abamisiyonari biyitunga, abandi na bo binjiye mu mirimo y'amashami atandukanye. Iyo nama ifise ishure ritera imbere, inzu y'impfuvyi, hamwe n'ivuriro ririko rirubakwa. Ibitigiri vyerekana ko abanywanyi babo ari 184.”

GSAM 426Ibinyamakuru vyasohowe muri Afrika y'Epfo

GSAM 426.4Ikibazo c'umwidegemvyo w'idini muri Afrika y'Epfo carakanguriye abantu bacu mu mezi ya vuba gutangaza ibinyamakuru bibiri: kimwe mu rurimi rw'Igiholande citwa De Wachter; ikindi mu congereza citwa The South African Sentinel and Gospel Echo. Ico ca nyuma gifise abasomyi 4,000.

GSAM 427Inama y'Ubumwe bwa Afrika y'Epfo

GSAM 427.1Muri Nzero 1903, Inama y'Ubumwe bwa Afrika y'Epfo yaratunganijwe, igizwe n'inama za Cape Colony na Natal-Transvaal, hamwe n'imirima y'ubumisiyonari ya Basutoland na Matabeleland iyoborwa n'iyo Nama y'Ubumwe. Muri iyo nama harimwo amashengero atunganijwe cumi n'atanu afise abanywanyi 595, amashirahamwe icenda ataratunganijwe afise abanywanyi mirongo icenda, hamwe n'abitondera Isabato mirongo itatu baba ukwabo—bose hamwe 715, barishe icumi kingana n'amadolari 7,850. Hari abakozi mirongo itatu n'icenda, muri bo mirongo ibiri na umwe bakaba bari ku rutonde rw'imishahara y'inama zitandukanye.

GSAM 427UMURIMA W'UBUMISIYONARI MU BIRWA VYA POLINEZIYA

GSAM 427.2Mu 1876, Umukuru James White nanje twarungitse igitabu kimwe c'Ibimenyetso vy’Ibihe hamwe n'udupapuro tw'ivugabutumwa, tubiherekeje n'ikete, tuja ku kirwa ca Pitcairn. Ivyo vyashizwe mu bwato bwazunguruka i Cape Horn buja i New York. Twari twijejwe ko ubwo bwato bwogarukira i Pitcairn, kandi ko umuzigo woshikirizwa ngaho. Ntitwari tuzi umuntu n'umwe wo kuri ico kirwa, eka ntitwari tuzi ikintu na kimwe kuri co, uretse izina ryaco ryo kuba gituwe n'abantu bitanze kandi bubaha Imana. Ivyo binyamakuru vyarungitswe ata kindi cizigiro gihari.

GSAM 427Urugendo i Pitcairn

GSAM 427.3Nta co twumvise kivuye ku bantu canke ku bitabu vyacu gushika Bwana John I. Tay agendeye ico kirwa mu 1886, haciye imyaka cumi, aho twamenyeye ko bivuye ku gusoma igitabu c'Ibimenyetso vy’Ibihe n'udupapuro tw'ivugabutumwa, ikirwa cose cari hafi gufata ingingo yo guhindura umusi waco wo gusengeramwo, uvuye ku musi wa mbere w'indwi ukaja ku musi ugira indwi, bakitondera Isabato y'Umwami. Ariko ntibabikoze gushika Bwana Tay agendeye ico kirwa. Yari amaze igihe kirekire yumva cane ko akwiye kugisura, ariko ku giti ciwe nta muntu wo muri abo bantu yari azi, eka ntiyari azi n'uko bashimishijwe n'ukuri kwari kwaramuritswe muri bo.

GSAM 428.1Amaze gusubira muri Amerika, yarasabye n'umwete mwinshi ko hubakwa ubwato bwo gutwara abamisiyonari buva ku kirwa kimwe buja ku kindi mu Nyanja ya Pasifika. Yitavye Nama Nkuru yabaye mu 1889, ico ciyumviro ari co cari kimuraje ishinga, kandi ngaho yarashikirije ikibazo c'Ibirwa vya Polineziya. Iyo nama imaze kubona akamaro k'ico gikorwa, yatoye ko hakoranwa intererano z'amadolari 12,000 yo kwubaka canke kugura ubwato bwo gukorera mu birwa vya Pasifika.

GSAM 428Pitcairn irubakwa

GSAM 428.2Mu buryo buhuye n'iyo ngingo, ubwato Pitcairn bwubatswe mu ci ryo mu 1890 hafi ya Benicia, ku birometero nka 48 uvuye i Oakland, muri Kaliforuniya, ku giciro c'amadolari 12,035.22. Mu mezi icenda, ayo mafaranga yarakoranyijwe hanyuma atangwa n'amashure y'Isabato ku bw'ico gikorwa conyene; nta ngabire yari bwigere itangwa n'akanyamuneza n'umwete bingana n'ubwo. Ubwato bwaratiwe i Oakland, muri Kaliforuniya, ku wa 25 Nyakanga 1890. Abantu nk'igihumbi n'amajana atanu barakoraniye ku bwato no ku kivuko kuraba uwo muhango.

GSAM 428Urugendo rwa mbere rwa Pitcairn

GSAM 428.3Ubwato bwarafashe urugendo rwa mbere buvuye i San Francisco buja mu murima wabwo wa kure, ku wa 20 Gitugutu. Abamisiyonari bari baburimo ni Umukuru E. H. Gates n'umugore wiwe, Umukuru A. J. Read n'umugore wiwe, John I. Tay n'umugore wiwe, hamwe n'abakozi b'ubumisiyonari bari munsi ya Kapiteni Marsh. Ubwato bwabanje ku kirwa ca Pitcairn, ku birometero 6,437 mu bumanuko bwa San Francisco, bushikayo ku wa 25 Munyonyo. Igihe ubwo bwato bwava kuri ico kirwa ku wa 17 Kigarama, abantu bakuze mirongo umunani na babiri bari bamaze kubatizwa, batunganijwe bacika ishengero ry'Abadiventiste b’umusi w’indwi. Ubwo bwato bwarabandanyije baja mu matsinda y'ibirwa vya Society, Hervey, Samoa, Friendly na Fiji, basigira abantu bavuga Icongereza ibitabu vy'idini hamwe n'udupapuro tw'amagara n'ukwirinda inzoga. Mu mezi umunani, gushika muri Nyakanga 1891, abamisiyonari baragurishije ibitabu bifise agaciro k'amadolari 1,900, uretse n'ibisomwa vyinshi batanze ku buntu.

GSAM 429.1Abamisiyonari bashizwe ahantu hakurikira: Umukuru Read i Tahiti; Umukuru Gates yagumye i Pitcairn kugira arangize igikorwa cari catangujwe ngaho; Bwana Tay na we ahitamwo gukorera ku kirwa ca Fiji. Muri Isuzuma n’Intumwa ryo ku wa 14 Ndamukiza 1904, Umukuru Fulton avuga ku gikorwa co muri Fiji ati: “Ubu muri uwo murima w'ubumisiyonari hari abantu barenga ijana na mirongo itanu bitondera Isabato.” Ivuye muri Fiji, ubwo bwato bwarafashe urugendo buja i Aukland muri Nouvelle-Zélande kugira bukorerwe ivyo gusubirwamwo n'ivyongeweko bikenewe, kandi bunaronke ibitabu.

GSAM 429Urupfu rw'abamisiyonari

GSAM 429.2Inyuma yo kutaboneka umwaka umwe, amezi cumi n'umwe n'iminsi cumi n'umunani, Pitcairn yaragarutse i San Francisco, ishikayo ku wa 9 Gitugutu 1892. Muri ico gihe Kapiteni Marsh yari yarapfuye, ahambwa ku kirwa ca Nouvelle-Zélande. Bwana Tay yarafashwe n'indwara y'umusonga, ntiyigera akira. Na we nyene yarapfuye amahoro, ahambwa muri ico gihugu ca kure ca Fiji; gutyo ubuzima bubiri bw'agaciro bwatanzwe vuba cane ku bw'ubumisiyonari bwo muri Polineziya.

GSAM 429.3Abamisiyonari baba ku kirwa ca Tahiti, i Papaete, baranezerewe kubona hafi ubwo nyene ivyamwa vy'imiruho yabo. Kuri iyo tariki bashoboye kurungikira abari mu gihugu c'iwabo raporo ibanezereza y'abantu mirongo ine bahindutse kandi batunganijwe bacika ishengero ry'Abadiventiste b’umusi w’indwi.

GSAM 429Urugendo rwa kabiri rwa Pitcairn

GSAM 429.4Ubwato bwarafashe urugendo rwa kabiri buvuye i San Francisco ku wa 17 Nzero 1893, butwaye abamisiyonari bakurikira: B. J. Cady n'umugore wiwe, J. M. Cole n'umugore wiwe, E. C. Chapman n'umugore wiwe, hamwe na M. G. Kellogg, M.D. Umwigeme Hattie Andre wo muri Ohio yarajanye na bo ari umwigisha wo ku kirwa ca Pitcairn. Mu gatasi ko mu 1893, Bwana Cady yarafunguye ishure i Raiatea, mu matsinda y'ibirwa vya Society, rifise abanyeshure mirongo itandatu. Igihembwe ca mbere kirangiye, igitigiri cari ciyongereye gushika ku ijana na batanu. Igihembwe ca kabiri gitanguye, abanyeshure ijana na mirongo ibiri ni bo bari bitavye.

GSAM 430Urugendo rwa gatatu rwa Pitcairn

GSAM 430.1Urugendo rwa gatatu rw'ubwo bwato rwabaye mu 1893-94. Abamisiyonari b'uru rugendo bari G. O. Wellman n'umugore wiwe hamwe na Lillian White, bose bava muri Michigan, bakaba bari bateguriwe kuja i Raiatea gufasha Umukuru Cady mu gikorwa ciwe. Bwana Stringer n'umugore wiwe bagiye ari abamisiyonari biyitunga. Barahagaze i Rurutu. I Raratonga, aho abantu bubahiriza ku wa gatandatu nk'umusi w'iyinga, ni ho Dr. Caldwell n'umugore wiwe bashizwe; Umukuru Buckner n'umugore wiwe bava muri Kaliforuniya na bo basigara i Pitcairn. Mu gihe yamaze muri abo bantu, hatangujwe ibikorwa bishasha vyinshi vy'inganda, kandi vyaramariye akamaro ababa ngaho mu buryo bwinshi. Mbere ya vyose, hubatswe imashini y'umuyaga yo gusya ibigori ubu bihinzwa kuri ico kirwa; kandi kuri uwo muyaga nyene haratwarwa imashini zitoya, ivyo bikaba vyatumye hatangura n'izindi nganda zari zitazwi mbere n'ababa kuri ico kirwa.

GSAM 430Urugendo rwa kane rwa Pitcairn

GSAM 430.2Ku wa 15 Kigarama 1895, Umunyamabanga w'ubumisiyonari bwo mu mahanga yavuze ati:—

GSAM 430.3“Pitcairn ubu iri ku kivuko, ivuye mu rugendo rwayo rwa kane.... Igikorwa carashinzwe mu matsinda icenda atandukanye, kandi abakozi bakurikira ni bo bagikoramwo:—

GSAM 430.4“Ku kirwa ca Pitcairn, abigisha ni E. S. Butz n'umugore wiwe hamwe na Hattie Andre. Ku kirwa ca Norfolk, hari abamisiyonari biyitunga bakorera igikorwa ngaho, bavuye muri Australiya. Mu birwa vya Society, umupasitori ni B. J. Cady; abamisiyonari b'abaganga ni Bwana na Madamu R. A. Prickett. I Raratonga, abamisiyonari b'abaganga ni Dr. J. E. Caldwell n'umugore wiwe, Abigeme Lillian White na Maude Young; abigisha ni G. O. Wellman n'umugore wiwe, Umukuru J. D. Rice n'umugore wiwe. Muri Fiji, Umukuru J. M. Cole n'umugore wiwe. Mu birwa vya Friendly, Umukuru E. Hilliard n'umugore wiwe. I Rurutu, Bwana na Madamu Stringer, abamisiyonari biyitunga. Muri Hawaii, Umukuru E. H. Gates n'umugore wiwe; abigisha ni H. H. Brand n'umugore wiwe. Muri Samoa, Dr. F. E. Braucht n'umugore wiwe. Umukuru D. A. Owen n'umuhungu n'umukobwa wiwe, abamisiyonari biyitunga.”

GSAM 431.1“Pitcairn yaragurishije kandi itanga ku buntu ibisomwa vyinshi cane mu ngendo zayo zine. Ivyo vyatumye ahantu henshi haboneka abitondera Isabato. Amashengero yaratunganijwe ku kirwa ca Pitcairn, i Norfolk no i Tahiti.”

GSAM 431Ubwato Pitcairn buragurishwa

GSAM 431.2Kubera ko ubu hari uburyo bwo gushika mu karere k’igikorwa ka Polineziya butari buhari igihe ubwo bwato bwubakwa, ubwo bwato bwaragurishijwe, hakoreshwa ubundi buryo bwo kubandanya igikorwa. Umukuru E. H. Gates ni we ubu ahagarikiye igikorwa muri Polineziya, kandi atanga amakuru y’iterambere mu migwi itandukanye y’amazinga.

GSAM 431AMAZINGA YA INDIYA YO MU BURENGERO

GSAM 431.3Mu gihe c’imbeho co mu 1889, umushingantahe Wm. Arnold wo muri Amerika yatanguye igikorwa c’umwamamaji w’ibitabu mu Mazinga ya Indiya yo mu Burengero. Mu gukora ico gikorwa yarashoboye kuronka amazina n’aho abantu 1,200 baba, birungikirwa Ishirahamwe Mpuzamakungu ry’Udupapuro tw’Ivugabutumwa kugira ribikoreshe mu gikorwa c’ivugabutumwa. Mu kwandikiranira na bo no kubarungikira ivyo gusoma, baravyuriwe ugushaka kumenya ukuri, gutyo inzira iruguruka yo gukwiragiza ubutumwa bwiza mu kwamamaza Ijambo.

GSAM 431.4Mu kwitaba akamo ko kuronka abapasitori bo gukora, Umukuru D. A. Ball yagiye gukora muri Barubadosi no mu bindi bibanza muri Munyonyo 1890. Bivuye ku twigoro twiwe, abantu batari bake bemeye ukuri. Mu 1892, umushingantahe Patterson wo muri California yagendeye ayo mazinga yamamaza igitabu Ivyigwa vya Bibiliya, araroranirwa cane. Mu 1893, B. B. Newman yavuye muri Florida aja muri Jamayika guhagarikira igikorwa co kwamamaza ibitabu igihe umushingantahe Arnold atari ahari. Umushingantahe Evans n’umushingantahe Hackett na bo nyene bagiye muri ayo mazinga muri uwo mwaka gukora muri ico gisata c’igikorwa. Mu kwezi kwa Rusama, Umukuru Haysmer n’umugore wiwe bashitse muri ako karere kugira bakore uko inzira yogenda iruguruka. Inyuma y’aho gato, umushingantahe Arnold yaragarutse, ico gihe azanywe no kwamamaza ibitabu bivuga ivy’amagara. Gushika muri Mukakaro 1895, muri Jamayika honyene hari hamaze kugurishwa ibitabu vy’ubwo bwoko vy’amadolari $8,200, na ho ibitabu vy’ivy’idini vyagurishijwe vyari vy’amadolari $7,654, vyose hamwe bikaba $15,854. Ukwo gukwiragiza ibitabu vyinshi cane kwarafashije cane mu gushinga i Kingston ishengero ritunganijwe neza ry’abizera 75, no mu kwugurura inzira z’igikorwa c’abapasitori mu bindi bice vy’iryo zinga.

GSAM 432Trinidad

GSAM 432.1Igikorwa caha catangujwe mu buryo busa n’ubwo muri Jamayika. Mu mwaka wa 1889, umushingantahe F. B. Grant n’umugore wiwe baratumiwe kugendera iryo zinga kugira batangure gukwiragizayo ibitabu vy’ishengero ryacu; Umukuru Flowers n’umugore wiwe na bo baratumiwe, bidatevye barabakurikira kugira bakore uko inzira yuguruka. Bararoraniwe cane, gushika Umukuru Flowers afashwe n’inyonko yamuhitanye ku wa 29 Ruheshi 1894. Umukuru E. W. Webster yatowe ngo amusubirire, maze ava i New York mu bwato muri Myandagaro 1895.

GSAM 432.2Mu 1896, abakozi bo mu Mazinga ya Indiya yo mu Burengero bari aba bakurikira: muri Jamayika hari Umukuru A. J. Haysmer na W. W. Eastman, kandi abamamaji b’ibitabu batari bake bari mu Mazinga ya Bahama. Muri Antiye Nto hari Umukuru E. Van Deusen n’umugore wiwe, hamwe na C. F. Parmlee n’umugore wiwe, bigisha Bibiliya, n’umushingantahe Bean n’umushingantahe Hackett ari abamamaji b’ibitabu. Muri Trinidad hari Umukuru E. W. Webster n’umugore wiwe, hamwe n’inkumi Stella Colvin ari umumisiyonari avura. Ivyavuyemwo ni abantu 110 bitondera Isabato muri Jamayika, n’abantu 50 bitondera Isabato muri Trinidad, bakaba bari bakoraniye mu micungararo ya Couva; ishengero rimwe muri Barubadosi, n’umugwi umwe w’abizera muri Antigua, muri Antiye Nto.

GSAM 432AMERIKA YO HAGATI

GSAM 432.3Umukuru F. J. Hutchins n’umugore wiwe bavuye muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika baja mu Mazinga ya Bay ku wa 16 Munyonyo 1891. Ico gihe hari abantu nka 20, ahanini muri Ruatan, bitondera Isabato ivugwa mw’ibwirizwa rya kane ry’amabwirizwa cumi; bari bamenye ubwa mbere ukwo kuri biciye mu vyo gusoma barungikiwe n’iposita. Haciye imyaka itatu, mu 1894, W. A. Miller n’umugore wiwe bavuye muri California baja muri Bonacca, aho bifatanije n’igikorwa c’indero ari abigisha mw’ishure ryuguruwe ku wa 4 Mukakaro 1894, mu nyubakwa y’ishure yubatswe n’Abadiventiste b’umusi w’indwi. Mu kiringo ca mbere c’inyigisho, igitigiri c’abitaba cari 34 ugereranije. Mu 1895, vyamenyeshejwe ko iryo shure ryishoboza, kuko igitigiri c’abanyeshure cari caduze gushika kuri 45.

GSAM 433.1Mu Nama Nkuru y’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi yabaye mu 1895, Umukuru Hutchins yatanze amakuru y’abantu 100 bo muri ayo mazinga bumvira ubutumwa, avuga kandi ko hari hubatswe amazu abiri y’amakoraniro yari ay’Abadiventiste b’umusi w’indwi. Kubera ko amatongo yari make, bigatuma agira agaciro kanini ko kuyahingamwo, imwe muri izo nzu zo gusengeramwo yubatswe hejuru y’amazi. Izo nyubakwa zibiri hamwe n’inzu y’ishure zaranditswe mw’izina ry’Ishirahamwe ry’Inama Nkuru y’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi. Agaciro k’ivyo Inama itunze kuri iryo zinga kagereranywa ku madolari $1,789.60. Ibitabu vyari bimaze kugurishwa gushika mu 1895 vyari vy’amadolari $2,243.

GSAM 433Ubwato buto bwo muri Amerika yo Hagati

GSAM 433.2Inama imaze kwerekwa ingene kugira ubwato buto bwo gutwara abamisiyonari babavana mw’izinga rimwe babajana mu rindi vyokworoheje igikorwa kandi bikakigirira akamaro, hafashwe ingingo ko ubwato nk’ubwo bwubakwa ku bw’igikorwa co mu Mazinga ya Bay, ku mahera atarenga amadolari $3,000.

GSAM 433.3Mu 1896, muri Amerika yo Hagati hari abakozi bane gusa: Umukuru F. J. Hutchins n’umugore wiwe, n’Umukuru J. A. Morrow n’umugore wiwe muri Hondurasi y’Abesipanyoli. I Belize, umurwa mukuru wa Hondurasi y’Abongereza, hari umugwi w’abizera bitondera umusi w’indwi nk’uko ibwirizwa rya kane rivuga. Igice kinini c’igikorwa co muri ako karere cakorewe mu mazinga yo mu Kiyaga ca Karayibe. Aho hari hamaze kugurishwa ibitabu vy’amadolari ibihumbi bitari bike, kandi abantu 60 baranezerezwa n’ukuri kw’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu.

GSAM 434Urupfu rw’Umukuru Hutchins

GSAM 434.1Umukuru F. J. Hutchins yamaze imyaka nka 12 akorana ubwizigirwa bwinshi n’umwete mwinshi mu karere k’igikorwa ka Amerika yo Hagati. Amaherezo, inkomezi ziwe zaramuheranye, yicwa n’indwara. Ubu araruhutse mw’itiro, arindiriye akamo ka Shebuja, akamo kazokangura abizigirwa.

GSAM 434AMERIKA YO MU BUMANUKO

GSAM 434.2Inyigisho z’Abadiventiste b’umusi w’indwi zashitse ubwa mbere muri Amerika yo mu Bumanuko biciye mu vyanditswe bicapuwe. Muri Gitugutu 1891, abashingantahe Snyder, Stauffer na Nowlin batanguye igikorwa cabo c’abamamaji b’ibitabu muri Arijantine. Mu 1893, bivuye ku ngingo y’Inama Nkuru y’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi, Umukuru F. H. Westphal wo muri Illinois, umupasitori w’Umudagi, yifatanije n’igikorwa muri ako karere k’ivugabutumwa, maze mu 1894, Frank Kelley wo muri California aja muri Leta Zunze Ubumwe za Kolombiya ari umumisiyonari yirihira ivyo akeneye. Haciye amezi makeyi, abandi bakozi barabakurikira, gutyo igikorwa kiratangura muri ako karere gashasha k’ivugabutumwa. Mu 1896, hatanzwe aya makuru yerekeye igikorwa co muri ako karere: muri Shili hari umupasitori umwe, Umukuru G. H. Baber, yashitse ku wa 19 Gitugutu 1895, n’abamamaji b’ibitabu babiri, F. W. Richards na F. H. Davis. Muri Arijantine na ho hari abapasitori babiri, F. H. Westphal na Jean Vuilleumier, n’abamamaji b’ibitabu babiri, O. Oppegard na C. A. Nowlin. Uretse abo, hari abigisha Bibiliya bane, Lucy Post, umushingantahe Snyder n’umugore wiwe, na John McCarthy. Muri Berezile hari abapasitori babiri, Umukuru W. H. Thurston na H. F. Graf, n’abamamaji b’ibitabu batatu, A. B. Stauffer, J. F. Berger na J. A. Berger. Muri Guyana y’Abongereza hari abapasitori babiri, Umukuru W. G. Kneeland n’Umukuru P. Giddings, n’abamisiyonari babiri bavura, muganga B. J. Fercoit n’umugore wiwe.

GSAM 435.1Mu 1896, muri Shili hari hamaze kugurishwa ibitabu vy’amadolari 1,000, kandi abantu 30 bitondera Isabato bari bemeye Isabato n’ukuri bijana bivuye mu gusoma ibitabu baguze ku bamamaji b’ibitabu. Muri Berezile no muri Arijantine hari hamaze kugurishwa ibitabu vy’amadolari 10,000; kandi icari ciza kuruta, hari abantu 100 bitondera Isabato. Hari hatunganijwe ishengero rimwe n’Amashure y’Isabato atanu. Muri Arijantine hari amashengero atatu atunganijwe, rimwe i Buenos Ayres, irindi i Crespo, irindi i San Cristobal. Muri Guyana y’Abongereza na ho nyene hari ishengero rimwe ritunganijwe, n’abantu 50 bitondera Isabato, bose hamwe bakaba Abadiventiste b’umusi w’indwi 150 muri Amerika yo mu Bumanuko.

GSAM 435ISHIRAHAMWE RY’IVUGABUTUMWA RYO MU BUMANUKO

GSAM 435.2Tuvuze ata kurenza, iri shirahamwe ntiryokwitwa iryo mu mahanga, naho rikora igikorwa co kubwira ubutumwa bwiza abantu bakomoka mu mahanga (Abanyafirika) bari mu gihugu cacu. Ivyamaze kurangurwa tubikesha ahanini utwigoro tudacika tw’Umukuru J. E. White, ari kumwe n’umuhezagiro w’Imana.

GSAM 435.3Mu gihe c’imbeho co mu 1893, igihe nari umukuru w’inama y’amashengero yo mu ntara ya Illinois, Umukuru White yaraje aho ndi afise umutwaro uremereye ku bw’abirabure bo muri Leta zo mu Bumanuko. Kubera ko yamara indwi nkeyi i Chicago, yasavye ko ahabwa uburenganzira bwo gukorera abirabure baba muri ico gisagara. Ico yasavye caramwemerewe n’umunezero mwinshi, kandi ni ho vy’ukuri igikorwa ciwe ku bw’abo bantu b’abanyamagorwa catanguriye.

GSAM 435Ubwato bugendeshwa n’umwuka bw’Umukuru White bwo gukora ivugabutumwa

GSAM 435.4Kuva ico gihe, yarasenga akongera agategura imigambi y’akarere k’igikorwa ko mu Bumanuko. Uko yavyiga, imigambi yiwe yaragenda iratungana, amaherezo yubakisha ubwato bugendeshwa n’umwuka hafi y’Ikiyaga ca Michigan, bwitwa Inyenyeri yo mu Gatondo. Afise iyo “Beteli” igendagenda ku mazi, yagiye i Chicago, ahava amanuka mu nzuzi Illinois na Mississippi, ashika i Vicksburg muri Mississippi ku wa 10 Nzero 1895. Aho ni ho yatanguriye igikorwa ciwe hamwe n’abo bari bafatanije bakeyi, mu bantu batari bwabwirwe ubwo butumwa.

GSAM 436Igikorwa c’Ishirahamwe ry’Ivugabutumwa ryo mu Bumanuko

GSAM 436.1Dusubiyemwo amajambo yo mu cegeranyo catanzwe n’Umukuru White mu Nama Nkuru y’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi ku wa 9 Ndamukiza 1903, cerekana ivyavuye mu gikorwa n’ingene igikorwa c’ivugabutumwa co mu Bumanuko cari cifashe ico gihe:—

GSAM 436.2“Ishirahamwe ryacu ryarashinze amashure atanu muri Mississippi, kandi ubu ni ryo riyarongora.... Ayo mashure ari i Vicksburg, i Yazoo City, i Columbus n’i Jackson.... Abakozi bacu barabandanije kandi utwigoro i Nashville, i Memphis n’i Edgefield Junction muri Tennessee, n’i Louisville n’i Bowling Green muri Kentucky.

GSAM 436Abakozi bo mu Bumanuko

GSAM 436.3“Ubu hari abakozi 27 mu bisata bitandukanye vy’Ishirahamwe. Mu gikorwa c’Ishirahamwe ry’Ivugabutumwa ryo mu Bumanuko haravutse abapasitori bimitswe batanu.... Abigisha 13 b’amashure barateguwe mu buryo butandukanye ku bw’igikorwa cabo.... Ishirahamwe ririko ririgisha umusore umwe ivy’ubuganga mw’Ishure Rikuru ry’Ubuganga rya Meharry ry’i Nashville, kandi uwundi arafashwa mu nyigisho ziwe kuri iryo shure nyene.... Harateguwe abigisha beza ba Bibiliya. Bamwe mu bigisha b’amashure na bo nyene bariko baraba abakozi babishoboye muri ico gisata.

GSAM 436Ubwato bugendeshwa n’umwuka “Inyenyeri yo mu Gatondo”

GSAM 436.4“Inyenyeri yo mu Gatondo ni itunga ryanje bwite, ryubatswe n’amahera yanje bwite. Ikigeretse kuri ivyo, amahera yose yo gukoresha ubwo bwato yavuye mu vyo ninjiza ubwanje. Ndavuga kandi ko ari jewe nantaryo nariha ivyo kubeshaho abari mu bwato. Kenshi twaba turi hagati y’abantu 10 na 18.... Mbere n’imishahara y’abakozi bose bakoreshwa n’Ishirahamwe mu myaka itari mike ntiyava mu mfashanyo zatanzwe, ahubwo yava mu vyo ninjiza ubwanje.

GSAM 437Ingene habonetse amahera y’igikorwa c’ivugabutumwa co mu Bumanuko

GSAM 437.1“Hari uwobaza ati: ‘Ayo mahera wayakuye he?’ Umwami ni we yayaduhaye. Harasohowe udutabu tumwetumwe. Ubwa mbere hasohotse Igitabu c’Intango co Kwigisha Ubutumwa Bwiza, cari categuwe mu ntango kugira gikoreshwe mu kwigisha abirabure. Twari twiteze kugurisha ibitabu ibihumbi bikeyi, ariko icadutangaje ni uko bimaze gushika hafi umuliyoni.

GSAM 437.2“Mama [Madamu E. G. White] yaradufashije n’igitabu Kristo Umukiza Wacu, cagurishijwe ibitabu ibihumbi 300 canke 400. Hamaze kugurishwa ibitabu ibihumbi 200 canke 300 vy’Inkuru Nziza Cane. Bagereranya ko ibitabu Umwami Agiye Kuza bimaze gukwiragizwa vyoba bihagije, biramutse bigerekeranijwe, gukora inkingi y’uburebure bw’imayili 4. Dukoresheje amahera duhabwa ku bw’uburenganzira bwacu kuri ivyo bitabu, uretse gushigikira iyindi migambi myinshi n’ibindi bisata vy’igikorwa, twarubatse Inyenyeri yo mu Gatondo.”

GSAM 437MU BIHUGU VYINSHI

GSAM 437Megizike

GSAM 437.3Igikorwa cacu muri ico gihugu catanguye mu mwaka wa 1894, igihe hashingwa ikigo c’ivugabutumwa n’ubuvuzi i Guadalajara. Mu 1896, hatanzwe amakuru y’abakozi bari bahari, ari aba bakurikira: Umukuru D. T. Jones n’umugore wiwe, barongora ico kigo. Abigisha bari Ora A. Osborne, Madamu A. Cooper, Kate Ross n’umufasha umwe wo muri ico gihugu. Abamisiyonari bavura bari muganga J. A. Neal, A. Cooper, Madamu A. J. Rice, Madamu Bartlett na Madamu Rachel Flowers. Ku musi, abarwayi 40 baritura ico kigo, kandi abanyeshure 40 bariga mw’ishure ryaco. Ico gihe hari hariko hubakwa ikigo gishasha co kwitaho amagara, ku mahera y’amadolari $12,000.

GSAM 437Afrika yo Hagati

GSAM 437.4Mu 1893, igikorwa c’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu cari kimaze gutera imbere ku buryo Komite y’Inama Nkuru y’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi yabonye ko ibereye gusaba ko hashingwa ikigo c’ivugabutumwa muri Afrika yo Hagati. Ni ko gufata ingingo iti: “Ikigo c’ivugabutumwa gishingwe muri Matabeleland ubwo bizoba bishobotse.” Mu gushira mu ngiro iyo ngingo, umugwi w’Abadiventiste b’umusi w’indwi warinjiye muri ico gihugu mu 1894, uhatora itongo ry’amaekari 12,000. Mu nama yabaye mu 1895, Umukuru C. B. Tripp n’umugore wiwe, W. H. Anderson n’umugore wiwe, na muganga A. S. Carmichael baratowe ngo babe abamisiyonari muri ako karere ka kure. Baciye batangura kwitegurira urwo rugendo rurerure, kandi bamaze kugira urugendo rwiza mu bwato bashitse iyo baja ku wa 26 Mukakaro 1895.

GSAM 438Inkengera y’Inzahabu

GSAM 438.1Hari haheze imyaka itari mike Abadiventiste b’umusi w’indwi baronka akamo ko gutabara kava ku Nkengera yo mu Burengero bwa Afrika, kameze nka ka kandi kava i Makedoniya. Abantu bari baravyuriwe ugushaka kumenya ukuri biciye mu gusoma ivyanditswe vy’Abadiventiste, ariko imfashanyo ntiyarungitswe gushika mu mwaka wa 1894 canke hafi yaho. Ni ho Umukuru Sanford n’umushingantahe Rudolph batumwe na Komite y’Inama Nkuru y’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi gutangura igikorwa cari kimaze igihe kirekire kirindiriye. Batanguye igikorwa n’umwete n’umutima rugabo. Ariko haciye igihe gito, Umukuru Sanford yafashwe n’inyonko, ikaba yari yiganje cane aho hantu ku buryo ico gihugu citwa “imva y’umuzungu.” Yamufashe gatatu, maze kugira arokore ubuzima bwiwe, ategerezwa gusubira muri Amerika. Abandi bararungitswe ku Nkengera yo mu Burengero, muri bo hakaba Umukuru D. U. Hale, Geo. F. Kerr n’umugore wiwe, na G. P. Riggs. Ariko uwo wa nyuma yaranegejwe cane n’indwara ku buryo abantu bihebura ko yoshobora kubaho, aca ahungira mu Bwongereza yizigiye ko ihinduka ry’ikirere ryomugiriye neza; muri ivyo, we n’abagenzi biwe ntibaronse ivyo bari biteze, kuko yagumye aremba, amaherezo arapfa, kandi ni ho yahambwe. Na we nyene ararindiriye ukuza kw’Umutanzi w’ubugingo.

GSAM 438Ubuhindi

GSAM 438.2Ku wa 12 Nzero 1890, Umukuru Haskell yafashe ubwato avuye ku kivuko ca Durban, ku nkengera yo mu bumanuko bushira ubuseruko bwa Afrika, aja i Calcutta mu Buhindi, mu Bushinwa no mu Buyapani. Imbere y’iyo tariki, Percy T. Magan, umunyamabanga wiwe, yari yamaze kumusanga. Intumbero y’urwo rugendo rwo mu Buhindi yari iyo “gutohoza” kugira baronke amakuru yobashoboje gutanga impanuro n’ubuyobozi igihe Abadiventiste b’umusi w’indwi botanguye igikorwa gikomeye c’ivugabutumwa muri ako karere. Bafise iciyumviro co gushinga ikigo c’ivugabutumwa mu Buhindi, Inama Nkuru y’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi yasavye mu 1893 ko Wm. Lenker aja muri ico gihugu ari umwamamaji w’ibitabu. Mu gukurikiza ico ciyumviro, yaragiye mu Buhindi atangura gukwiragizayo ibitabu vy’Abadiventiste b’umusi w’indwi. Mu nyuma, umushingantahe Lenker yamenyesheje ko we n’abandi bantu bane bari bamaze kugendera ibice bitandukanye vy’Ubuhindi gushika mu 1896, bamamaza ibitabu, bakaba bari bagurishije ivyanditswe vy’amadolari $10,000. Kugira yerekane ingene ibitabu vyagurishijwe vyatumye abantu bashaka kumenya ukuri, yongeyeko ko igihe yariko aramamaza ibitabu mu micungararo ya Madras, ku nkengera yo mu burengero bw’Ubuhindi, “umuvugabutumwa wo muri ico gihugu yagenze n’amaguru imayili 60 kugira agure igitabu Ivyiyumviro kuri Daniyeli n’Ivyahishuriwe Yohana.”

GSAM 439Georgia Burrus mu Buhindi

GSAM 439.1Mu 1895, inkumi Georgia Burrus yavuye muri California aja mu Buhindi. Akihashika yaciye atangura kwiga ururimi rw’Ikibengali, kandi bidatevye atangura igikorwa c’ivugabutumwa. Gushika mu 1896, abantu batari bake bari bamaze gutangura kwitondera Isabato y’Umwami bivuye ku kwifatanya n’abakozi bacu.

GSAM 439.2Abakozi bo muri ako karere mu 1896 bari Umukuru D. A. Robinson n’umugore wiwe. Inkumi May Taylor n’inkumi Georgia Burrus bigisha Bibiliya. Umushingantahe Lenker n’umushingantahe Masters bari abamamaji b’ibitabu. Hari habonetse inzu ibereye yo kubamwo abamisiyonari, kandi mu gihugu cabo hari hararungitswe akamo ko kuronka abaganga, abaforoma n’iyindi mfashanyo kugira bashobore kurangura ivyo basabwa vyabagora cane. Umukuru Brown, hamwe n’abandi, yaritavye ako kamo. We n’Umukuru D. A. Robinson bompi bapfiriye i Karmatar muri Bengale, mu Buhindi, mu misi ya nyuma ya Kigarama 1899.

GSAM 439Hawaii, Amazinga ya Sandwich

GSAM 439.3Mu mwaka wa 1884, umushingantahe La Rue na Henry Scott bagiye muri Hawaii ari abamisiyonari, barihira ivyo bakeneye. Batanguye igikorwa cabo mu kubwira abantu ubutumwa umwe wese ukwiwe no mu kugurisha ibitabu. Ivyo vyavyuye ugushaka kumenya ukuri kuri iryo zinga ku buryo Inama Nkuru y’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi yafashe ingingo muri Munyonyo 1885 ko Umukuru Wm. Healy aja gukora muri Hawaii mu kiringo gikurikira, kandi ko inama y’amashengero yo mu ntara ya California isabwa gutiza ihema ku bw’ico gikorwa. Afise ivyo bikoresho, Umukuru Healy n’abari basanzwe kuri iryo zinga baragize ikoraniro ryo mu ihema mu ci co mu 1886. Bivuye kuri ako kigoro, abantu batari bake bemeye ubutumwa. Umushingantahe La Rue yagumye i Honolulu gushika mu mwaka wa 1889, igihe yafata ubwato aja i Hong Kong mu Bushinwa.

GSAM 440Igikorwa mu Bashinwa bo muri Hawaii

GSAM 440.1Igikorwa c’abapasitori catangwa kuri iryo zinga cari gito cane gushika Inama Nkuru y’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi ikoranye mu kwezi kwa Ntwarante 1895, ari ho hafatwa ingingo iti: “Umukuru Gates n’umugore wiwe, hamwe n’umushingantahe Brand n’umugore wiwe bazokwigisha Abashinwa, baje i Honolulu gukora igikorwa c’ivugabutumwa.” Igikorwa co kwigisha caciye gitangura, kandi Umukuru Gates, naho yari afise amagara make, yarakoze ivyo ashoboye kugira ateze imbere igikorwa. Muganga umwe n’abaforoma bakurikiye abo bamisiyonari bidatevye, maze igikorwa co muri ico gisata c’ubutumwa gitangura neza.

GSAM 440Incamake y’ibikorwa vy’ivugabutumwa, ku wa 1 Nzero 1903

GSAM 440.2Icegeranyo c’Umunyamabanga w’Igikorwa c’Ivugabutumwa mu Mahanga, catanzwe ku wa 31 Kigarama 1902, cerekana igikorwa c’ubutumwa carangurwa hanze ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika muri ubu buryo:—

GSAM 440.3Ihuriro ry’inama z’amashengero ryo muri Ositaraliya, rigizwe n’inama z’amashengero zo mu ntara za Victoria, Wale Nshasha y’Epfo, Zelande Nshasha, Queensland, Ositaraliya y’Epfo, Tasmaniya na Ositaraliya y’Uburengero.

GSAM 440.4Inama Nkuru y’Abadiventiste b’Umusi w’Indwi yo mu Buraya, igizwe n’Ihuriro ry’inama z’amashengero ryo mu Budagi, Ubudagi bw’Uburengero, Ubudagi bw’Ubuseruko, Ubudagi bw’Epfo, Ubuholandi n’igice c’Ububirigi kivuga Igifalama, Otrishe-Hongiriya n’ibihugu vya Balkani, igice c’Ubusuwisi kivuga Ikidagi, Uburusiya bw’Epfo, Uburusiya bwa Ruguru n’Uburusiya bwo Hagati.

GSAM 440.5Ihuriro ry’inama z’amashengero ryo muri Sikandinaviya, rigizwe na Danimarike, Noruveje, Suwede, Finilande na Isilande.

GSAM 441.1Ihuriro ry’inama z’amashengero ryo mu Bwongereza, ririmwo Ubwongereza bwa Ruguru, Ubwongereza bw’Epfo, Irilande, Ekose na Wale.

GSAM 441.2Ihuriro ry’inama z’amashengero ry’Igifaransa n’Ikilatini, ririmwo igice c’Ubusuwisi kivuga Igifaransa, Ubufaransa n’Ubutaliyano.

GSAM 441.3Igikorwa c’ivugabutumwa co mu Buseruko, kirimwo Misiri, Siriya na Turukiya.

GSAM 441.4Ihuriro ry’inama z’amashengero ryo muri Afrika y’Epfo, ririmwo intara y’Abakoloni ya Cape, Natal-Transvaal, Basutoland na Matabeleland.

GSAM 441.5Utundi turere: Bermuda, Berezile, Guyana y’Abongereza n’iy’Abaholandi, Amerika yo Hagati (mu Bumanuko), Ubushinwa, Fiji, Ubuhindi, Jamayika, Ubuyapani, Antiye Nto, Megizike, Nyassaland, Pitcairn, Porto Rico, akarere k’Uruzi rwa Plata, Raratonga, Samoa, Amazinga ya Sosiyete, Sumatra, Tonga, Trinidad, Inkengera yo mu Burengero (Amerika yo mu Bumanuko), n’Inkengera yo mu Burengero (Afrika).

GSAM 441.6Igitigiri c’abakozi bakora muri utwo turere dutandukanye, harimwo abapasitori, abahawe uburenganzira bwo kuvuga ubutumwa, abigisha Bibiliya, abamamaji b’ibitabu babigurisha ku rugendo n’ababigurisha mu kugendera abantu, ni 754.

GSAM 441Ibibanza bihambaye vy’igikorwa vyarashinzwe

GSAM 441.7Dufatiye kuri aya majambo makeyi yerekeye ibikorwa vyacu vy’ivugabutumwa, turashobora kuvuga nk’uko Umunyamabanga w’Igikorwa c’Ivugabutumwa mu Mahanga yavuze mu mwaka wa 1896:

GSAM 441.7“Kubera ko ubu ubutumwa bumaze gushika muri ivyo bibanza bihambaye biri hafi mu bice vyose vy’isi, Imana, mu bushobozi bwayo butagira iherezo, irashobora kurangura igikorwa gihambaye kandi gikomeye mu gihe gito cane. Izohetura igikorwa cayo mu bugororotsi.”

Notes

  1. Abaroma 15:21. ↩

Note

Back