Kabitele 10 — Ôyenga ya zañ alu
GSAM 160.1“E zañ alu, bôt ba yenga na bé, beji: Mone nsamba a ye jô; kôlan mi ke tôbane nye. Binyon bibele bi yôbe bi bili minkandane bi kôme.”1
GSAM 160.2Bia nga foé jô a yé éyoñe ya yange, éyoñe e ne mimbeng mi “binyon awôm”, a minkane miñu; éyoñe ji bia ye kôme fase ngabe ya nkana ôte be nga liti mintilane mi ne yôp va, éyoñe bebuni ya nsoan Krist ba yémé a ntoo “ôyenga ya zañ alu”. Môt a ne nkulane foé a metaʼa ji, a kalate ya ôyenga ya zañ alu, 3 Octobre 1844, a ne jô:
GSAM 160.3“Nya ye ntyi a ntoo zañ alu ya yange? Amu bia nga taté ñyenan ya melu 2300 a éyoñe ya printemps, sa ke a éyoñe ya automne ya mbu 457 ôsusua na Krist a bialé Bia nga sôlô be jô e vôm a nga lômbô, a bengon besamane a bone melu bevok. Ntyi o nga bia e zañ alu ya yange, bengon besamane.”
GSAM 160.4Nkulane foé ôtô, S. S. Snow, a kalate ya Ôyenga ya zañ alu ya 22 a ngone 8 ya 1844, a metaʼa melu 2300, a ne jô:
GSAM 160.5“Be nga yôbe e éyoñe be nga kate mejô a asu mfubane a nkulane Yerusalem. Cyrus a nga bo mejô ya ôsu, Darius a nga yenan a mbus, Artaxerxes Longimanus a nga kôme a mbu zamgbwale ya mfône jôé. Be nga bwan mejô me a éyoñe ya automne ya 457 B.C., éyoñe Ezra a nga ke Yerusalem na Zambe a nga lômbô, a fufulane éfas ya be Juif, a teti bejô a befôlô, a bôlô nkôme ya mbé.”2
GSAM 160.6Nde éyoñe ya ñyenan e ne mimbu 2300 mi ne ngumba, a nga yiane nyoñe mbu 457 ôse a mbu 1843 ôse asu na be bi mimbu 2300. Nde nge mejô me nga bwan a ngone zamgbwale ya 457 B.C., be nga jô na éyoñe e ne ke a ngone zamgbwale ya 1844. Amu mbaʼalane ya môs awôm ya ngone zamgbwale ô nga yené ane jam é nga liti atataʼa ya éyoñe éte, be nga liti ne sañesañe na môs awôm ya ngone zamgbwale, (éyoñe ya Juif), 22 Octobre 1844, melu 2300 ma ye kôme, éyoñe ya mfubane vôm a ne étyi. Mejô mese me nga liti ntyi a 1843 ma nga yé a ngul éyoñe be nga teti 1844, a mbunan na be nga yen mfubane ya nteʼane ndi nlem. Aval bebuni ya nsoan Krist be nga bwan “ôyenga ya zañ alu ya bebela” a ne yené mvoé a mejô me bôt ba nga yé a ésaé a éyoñe ji.
GSAM 161“Kôlan mi ke tôbane nye”
GSAM 161.1A kalate ya Ôyenga ya zañ alu ya 3 Octobre 1844, George Storrs a nga kalate metaʼa a nteyane “Kôlan mi ke tôbane nye”, a ne jô:
GSAM 161.2“Ma yôbe kalate ya mvoé a nlem a ma nga yeme te. A ne mvoé, a nlem wôse, na môs awôm ya ngone zamgbwale a ye liti nsoan Nti wongan Yésus Krist a minkut mi yôp. Bia ne ntyi a môs miñe ya éyoñe ji—éyoñe ya nsisim asu bôt ba ne te kôme, nde ya mvoé asu ba ne kôme.
GSAM 161.3“‘Mone nsamba a ye jô’ a mbu ji; ‘kôlan mi ke tôbane nye.’ Bia nji beta bili ésaé a mekéke ma ne mekéke ve a jôé a bôt bese ba bo abé, ve abim ôyenga ji ô ne nambe be. Ésaé jangan ji a ne a yôbe ‘binyon bi nga bili minkandane bi nga ke a jô Mone nsamba.’ Bia ne wa? ‘Nge ñyenan a yange, yange nge wo.’ Ye éyalan jangan é nji bo nalé ataté Mars nge Avril a nga lômbô?—Eyo. Mone nsamba a nga yange, nya ye bô ban?—Binyon bibele bi nga bili atek a ke ôyo, eyo? Mejô ma Krist ma nga téé; ‘Minkalate mi ne te tyi.’ Bia ye jô te na bia yôbe; bia nga ke ôyo, te a nsoan Krist, nde a éyoñe. Bia nga yôbe e éyoñe ya yange; bia nga yeme te ‘éyoñe ése’ a ye yange, nde bia nga ke ôyo a jô ji. Bôt befe ba nga jô e ôyo: ‘Bo te teti éyoñe jôé!’ Bia nga ke ôyo. Nti, sôlô bia, a mvam a môt a ne te. Jô yôé, Nti. O, mame ‘Tata’ a ye ‘liti’ éyoñe ji.”
GSAM 162Éyoñe ya zañ alu a foé
GSAM 162.1“Éyoñe ya yange e ne jô?—Éfase mbu. Wo yeme bô na?—Nti wongan a jô na ‘a zañ alu’, eyoñe Mone nsamba a yange. Ñyenan a ne ‘melu 2300 ya zañ a mfôm’. Zañ, nseñ, a ne éfase môs ôtô a minkulane; nde e ne bengon besamane. Éyoñe ya yange e ne ntoo. Foé ya éyoñe ji e nga yôbe a mfôtôm ya Juillet, e nga ke a mfôtôm a ngul, a Nsisime a nga yé a ñu, a ntelane foé ya ‘1843’. A ne a bebela: ‘kôlan mi ke tôbane nye.’ Bôt ba nga ye tyiñe mefe, ma nga yeme te. Nge foé ji e yôbe nlem, befôm ba nga yéke, a bibuma biap. Bôt ba nga yôbe a mis, a nga fufulane mame mese asu Zambe, a mame ma nga bôgô. Mbunan a bebela ji ô ne a ngul abui, abim bia nji tame bi a foé ya ôsu; a duma da bo na bôt ba yi a minlem miap mi nyeme, da dañe ñyemane bôt bese, ve ba ba nga wôʼô de ba ne yeme de.”
GSAM 162.2“A bebela ya éyoñe ji, ma ne ntyi a mvam na ma ye bo mame mese, a ma yeme na nge ma teti ntyi, ma ye bôgô Zambe a yôbe ‘mfôtôm ya ntyi’. Ma yeme na ‘môt ase a ye jeñe na a nyii ényiñe jé’, e vôm a foé e nga yôbe, ‘a ye sube ényiñe jé’; a ntyi e ne mbunan a nga liti Abraham a ye sôlô Isaac, Noah a ye kôme arche, Lot a ye lômbô Sodome, bôt be Israʼel ba ye yôbe zañ alu ba yange a mfôm Egypt, Daniel a ye ke e ébé bengbwengbwem, a be Juif belale ba ye ke e mveñ. Bia nga yeme na bia ye ke a jôé te ntyi ji ya mbunan, nde ma yeme na e ne te. Bebela ji e nga ye liti ntyi, a ve bôt ba kañese na be ba loone be mekut, bekut minlem, nge jôm ase bôt be Sodome ya ôsusua ndôn, mekéke ma ne te ayôñ nge avoé, nge binyon bia ke ôyo, ba kômbô loone be, ba ye kañese telé mame map a bebela ji. Jô a ntoo: ‘Sôlô asu ényiñe jôé’; ‘te lômbô a mvus’; ‘Simesaʼan ngal a Lot.’”
GSAM 163Akok a mfôm ya Storrs
GSAM 163.1A kalate ôyenga ya zañ alu ya 10 Octobre 1844, George Storrs a nga kalate jô ji a nteyane “Nsoan ya nsôlô”, nde bebuni ya nsoan Krist ba nga jô na “Akok a mfôm ya Storrs”:
GSAM 163.2“Nya ye kôme asu môs ônu?—Mbunan mejô me Zambe, a kôlan a mbunan a ye liti Zambe akiba. A ne ngul a ne yé a nlem wongan nge bia yeme na bia ye wu môs ônu, a fufulane nlem wôse asu Zambe a wu asu mame me éyoñe ji.”
GSAM 163.3“Ma ye liti mame ma jô a ntyi ya akok a ne a mfôm ya nseñ. Mone njô bôt a ne étôtok a bili ngul a nga kaʼale na a éyoñe a nga teti, a ye tômô bwôm ya mvoé ya mvoé na é ke a bôt bese a ye koé vôm ôte, ba liti na be nga kôme buni mejô mé, a si é ne étôtok. Bôt befe ba ye ke a akok. Bôt befe nge be nga yôbe a akok, be nga tyiñ ôsôlô, a mal ma nga yôbe a ñu ma nga ke. Be nga lômbô mal ma, a yange bwôm ya mvoé. Be nji sôô bebela ya nkaʼan ôte, a be nga telé mame map mese a mbunan ôte. Bôt befe ba nga yeme na a ne ngul a yôbe a akok, nde be nga jô na e ne yôbe a akok a ntyi.”
GSAM 164.1“‘A mbunan yôé, a ne bo a wo’ a nga foé jô a ntoo. Môs o nga yôbe. Bôt ba ne mvoé ba ye tyiñ mal, nge be yen bwôm ya mvoé. E nga yenan; nde éyoñe e nga lôt na be tyiñ mal teke yené; a fe, fek dap e nga kate be na be yange akekui be kôme yem na be nji kobane a bwôm ya mvoé e zu. Éyoñe ji e nga zu bebé, nde be nji beta bi zen ya tyiñ mal teke yené.”
GSAM 164.2“Bwôm ya mvoé e nga yôbe a akok. ‘A ne jô a ye liti na bia nga mbunan a mejô me bwôm ya mvoé?’—‘Mal mangan ma nga tyiñ, ma nga ke, a bia ne te ke a mfôm; bia nga ye wu nge bwôm ya mvoé e nga ye te, a akok ji, vôm a ne te bwôm ya mvoé efe e ye ke.’ ‘E yianeya!’ môt a wulu bwôm ya mvoé a ne jô. ‘Kôlan a nda; mbunan ônu a ye te bo nteʼane ndi nlem.’”
GSAM 164.3“Bôt ba nga bili mal ma nga ye ntyi a akok ba nga yôbe a mfôm bwôm ya mvoé. Môt a wulu a jô: ‘Mal man ma ne a akok e ne jô, nge ma be nga tyiñe minkol miap ve ataté éyoñe mi nga yen ma?’ Be ne jô: ‘Bia nga yeme na bia ye bo mvoé, nde nge bwôm ya mvoé e ye te, bia ye yeme ke a mfôm.’ ‘Mia nga kôme mame me minsôn,’ môt a wulu a ne jô, ‘a ntyi mejô man? A mbunan yôé, a ne bo a wo. Mejô ma ne a wo. Mia nga kôme a mfôm; nde mia ye yôbe bibuma, amu mi mbe teke mbunan.’ ‘Amu be mbe teke mbunan, be ne te nyiine.’ O, éyoñe ya nsisim a ngul!”
GSAM 164.4“Tyiñ mal man éyoñe ji, bejañ; lômbô ma, ôsusua na ndem Mone môt a yené. A ye yôbe, nde e ye te. Kôlan éyoñe ji, kôlan mame mese. O, nlem wôa ne a ntyi a suʼulan! Te yange; tindiʼi bial ôte ô ke ôyap, nge wo ye wu; ‘môt ase a ye jeñe na a nyii ényiñe jé a ye sube je’, a ne jô Yésus Krist, Nti a Mvendé wongan. Sôlô, ma ye yemete wo, sôlô! Tyiñ mal mese wo ye yeme a yôbe a mfôm ‘nge e ye te’. ‘Nge’ ji e ye bo wo. E ne ntyi a nteʼane. Bo a Nti wongan a nga bo a nteʼane ya Satana: ‘Ke a mfôm, Satana,’ a nga jô. Nde Satana a nga lômbô, a ‘beéngele ba nga yôbe a ba a baʼale.’ A ye bôgô a wo nge wo nga yôbe ntyi ji.”
GSAM 165Ésaé ya ngul ya ôyenga ya zañ alu
GSAM 165.1A ngul, a mfôtôm, a bibuma bi foé ya “ôyenga ya zañ alu”, bia ye yeme a mejô ma N. Southard, môt a kalate ya ôyenga ya zañ alu a bia nga teti ôsu. A kalate ya 31 Octobre 1844 a ne jô:
GSAM 165.2“A mfôm, bôt bebele ba nga tyiñ éyoñe; nde ngul a nga yôbe a foé ji, a nga lômbô bôt bese. E nga ke a éfas jôgôlô a ngul ya mbia ntyi, e nga yôbe a nlem miñwuan mi ne mfôm a mfôm a éyoñe jôgôlô; e ne te yeme a mame me môt, nge Zambe a ne a ñu. E nga bôgô nlem a minjuk a bôt bese, a fufulane nlem asu Zambe. E nga bo na bôt ba lômbô mame me éyoñe ji, be nga yeme tyiñ mejô, be nga jô bôte befe mame me nga bôgô, be nga yôbe a Zambe a lômbô a mis asu mejô ma mvam a mbunan. E nga bo na bôt ba yeme na be ne mame mefôtô, a be nga yôbe a nsisim. A éyoñe Zambe a nga jô a Joel na môs a ye yôbe, a nga bo na nlem miñe mi ye tyiñ, te mintañ; a bôt ba ye yôbe a Nti a ntyi, a yange, a bôgô. A éyoñe Zambe a nga jô a Zechariah, Nsisime ya mvam a nkulane a nga yôbe a bana be; be nga lômbô a môt be nga tyiñ, a bôt bese ba nga ntyi a éfas, kala ya kala, a be ne yange Nti ba nga bôgô nlem asu jôé.”
GSAM 166Bôt ba nga yôbe a ngul ya nsisim
GSAM 166.1A metaʼa ji ya foé a nga bôgô bôt, a ne jô:
GSAM 166.2“A nga yé a mfôm ya môt te, nde bia nga yen na e ne mfufube ya ‘ôyenga ya zañ alu’, a mbus éyoñe Mone nsamba a yange, a binyon bibele bi nga yange, éyoñe be nga ye yôbe a kôme minkandane. Ésaé ya nsôlô a nga kôme; a éyoñe te, bôt be ne a mimbeng mi nsoan Krist ba nga yé a mfôm a ntyi asu nsoan Nti.”
GSAM 166Bôt ba nga lômbô mame ma éyoñe ji
GSAM 166.3A ntyi foé ya nsoan Krist, bôt jôgôlô ba nga lômbô mame ma éyoñe ji, be nga yôbe mame map a ésaé a bôt ba yeme foé, a be nga bwan bekalate a metaʼa, a bôgô bôt ba ne a ntyi; a ba ba nga kabetane mame map, a be nga bo te mimvean asu ésaé, bôt ba éyoñe ji ba nga jô na be ne te mbunan a mame ma be jô. Ma ye liti mame mebaé, môt a môt a mfôm a mfôm.
GSAM 166Ndam ya mintôl
GSAM 166.4Mame ma ôsu a ne môt a mbunan a nga yé a New Ipswich, N.H., a jôé Hastings. A nga bili ndam ya mintôl mi ne mvoé, nde a nga lômbô mi te yôbe. Bôte be éyoñ a nga yôbe a ye, be nga jô na be ye yôbe mi a ke mi a nda ya si, nge a ye yeme, “a ne ntyi na”, be ne jô, “é ne bo na wo ye kômbô mi.” “Te!” M. Hastings a ne jô, “ma ye lômbô ndam ji a foé ya mbunan wôa nsoan Nti a mfôtôm.”
GSAM 167.1A éyoñe ya automne ji, a be nga yeme a kalate Nkiti ya Claremont ya New Hampshire, a True Sun ya New York, a bekalate befe, mintôl mi nga boé jôgôlô. A ne jô a True Sun: “A ne nlem a ne ndibane na ndam ya bibuma ji e nga wu amu bibuma bi nga boé. Môt a kalate ya Philadelphia a ne jô na mintôl mi éfas ji mi nga wu. Éfas ôtô a ne Maine; nde mintôl mi nga bi ôkon ôte.”
GSAM 167.2A éyoñe ya automne a nga yé mvoé, a mintôl Hastings a nga yé a mfôm a mfôtôm a Novembre; te ntôle wua ô nga boé. Nde a nga bili mintôl mi jôgôlô asu jé a be éyoñ be nga yôbe a ntyi asu jé a Octobre a nga lômbô, a be nga ye sôlô mintôl ya mbôlô a éyoñe ya printemps, a be nga yeme futi. Mame be nga yeme na ma ye bo nsem a Hastings, Zambe a nga kôme a mvam ya éyoñe ji, te a jé ôtô, nde a bôte be éyoñ ba nga yôbe a nlem asu jé.
GSAM 167A nga tyiñ mbunan wôé
GSAM 167.3Mame ma baa a nga bôgô a vôm ma nga yé. A ne môt a keké a nga bili mejô jôgôlô a ésulane a metaʼa nsoan Nti a éyoñe ya automne ya 1844. A nga bili mame jôgôlô, a bibi, a nga bili abui ngôé, ba nga kpwan éyoñe ya baʼale be asu nkuan ya éyoñe ya printemps. Monyañ a tata, môt a nga jô te na a ne môt a keké, a nga yôbe a mbuni ya nsoan Krist ji asu nkane ngôé, nde a nga yeme na a ye te nkan, a ye baʼale be akekui éyoñe ya printemps é ne ôsu asu “ngôé ba baʼale asu nkuan”. Mojañ a nga ke a tata a tata wôa nga yé mbuni ya nsoan Krist, a ne jô: “Môt ônu a ne te mbunan a mame ma a jô.” “Nya ye?” tata a tata a nga ye jô. “A ne jô na Nti a ye nsoan, éyoñ e ye kôme a éyoñe ya automne ji; nde a ye baʼale ngôé akekui éyoñe ya printemps é ne ôsu. Te jô a ma; a ne te mbunan mejô mese.”
GSAM 168Mame ma nga yôbe a mbus
GSAM 168.1Bôt befe ba nga bili mame map, a be nga yôbe a ntyi ya nlem na be ye yôbe ma asu ésaé, nde éyoñe e nga yôbe a mbus. Be nga ke a be nga bôlô ésaé ya nkulane foé, be nga yôbe a mis a jô na be yôbe mbongo, nde be nga ye jô na: “Wo nga yôbe a mbus! Bia nga futi mame mese ma nkulan a bia ye bwan asu éyoñe ya nsôlô. Bia nga yôbe bête ya ngul jôgôlô zañ alu a môs, bia ye te yeme mbongo.” Môt a nga yen mame ma nga liti ma ne jô na a nga yen bôt ba lômbô mbongo jôgôlô a mesa ya môt a nkulane Foé ya Bebela, a mis a nlem a ne ntyi, a ye jô na a yôbe mbongo, a ye bo a ñu. Nde be nga jô na: “Wo nga yôbe a mbus! Bia ye te yeme mbongo!” Be nga jô na: “Bia ye te yeme mi a bôt ba ne a ntyi?” Mejô ma nga ye yé nde: “Bia nga kôme asu bôt ba ne a ntyi, a bia ye te yeme a fe.” Bôt ba nga lômbô mbongo map a nlem a ne ntyi, be nga jô na Zambe a nga tyiñ a ñu, a nsem ya nlem a nga bo na be nga bili mame nde be nga te mimvean a ésaé Zambe a éyoñ a nga yeme a yé a mvam.
GSAM 168Bôt ba nga teti bebaʼale
GSAM 168.2Nlem a minkane mi bôt ba nga lômbô bibuma biap te bwan, a binda biap te bôgô, na be ye bwan bekalate a jô a yange a bôt a nda a nda, mi nga yé a mfôm a ntyi; bôt ba nga yeme na bôt ba ne jôgôlô ba nga mbunan mejô map, a ngul e nga yôbe a ñu na bôt ba nlem a bebela ba nga yeme te tyiñ mejô map. Bôt jôgôlô ba nga ke a bebela, a be nga lômbô a yen mvam ya Zambe.
GSAM 169.1Môt a ne nsem a yôbe, a môt a ne a mame ma éyoñe ji a nga jô na ésaé ya bwan bekalate ya nsoan Krist e ye tyiñ. Bôt ba nga lômbô éfas jôé a ngômôtô éfas, a ke a nda a nda a foé ji, a ye te bo ésaé a bôt ba map, be ne a nsisim, be nga jô; nde a ne teti bebaʼale a ñu. Mefoé ma nga liti na nsisim ô ne te mvoʼé (ésaé ya mvam asu bôt befe, te liti na bôt ba ñu ba ne a mame), ma nga yé te ngul asu jô na a ne nsisim; nde ve ôyôme bôt ba nga ke a bebaʼale. A ntyi a mejô ma bôt ba ne mfôtôm ji ba jô a mame man, môt a ye yeme na bôt jôgôlô ba nga yé a mame man; nde a ésaé ya bebuni ya nsoan Krist a éyoñe e dañe mimbu mewôm metan a misamane, ma nga yeme môt baa a “ntôñe Miller” a nga ke a bebaʼale. A ne mvoé a foé jô a ñu.
GSAM 169A yé môt a ye baʼale jé
GSAM 169.2Mame ma ôsu ma nga bôgô a éfas ya New York, a nté ô nji kpwane miles mewôm melal a vôm ma nga yé. Môt a nga mbunan foé ya nsoan Krist a nga bili mbongo jôgôlô $100,000. A nga ve bebé éfase mbongo ji a ngal a bana bé, ba nga yé te a mbunan. Mame ma nga liti ma ne a jé asu a ye bo nge a ye jô; a a nga yôbe ntyi a mbongo a foé ya nsoan Krist, bana bésé ba nga jô te, a be nga ke a môt a mejô, a yôbe na be teti môt a ye baʼale tata wop. Môt a mejô a nga liti be ésaé a ngul ya môt a baʼale a mbongo, a ye jô be na be teti môt a be ye jô. A mbus be nga sôlô a jô na be yeme te môt a be ye tyiñe mbongo ji; be nga jô a môt a mejô na be nga teti tata wop, a ye baʼale jé. Môt a mejô a nga lômbô a môt a ne jô: “M. _____, bana bôé ba nga teti wo a môt a ne mvoé asu nkôme mame m’éyoñe ji. Mejô môé ma ne nde môse éyoñe bia nga yôbe wo a ntyi.”3
GSAM 170Éyoñe ya nsôlô a nsem
GSAM 170.1Mame ma baa ma ne Stockbridge Howland, ya Topsham, Maine. A ne môt a nkôme a nga yé a ngul a éfas ji, môt a nga yeme kôme binda ba koʼo bidi a bikanga. A ntyi ôyenga ya zañ alu, M. Howland a nga ke a ékabela a éfas miñwuan, a bwan bekalate a metaʼa a nda a nda, a nga bôgô nlem a bôt ba ne mbia, ba nga jô na a nga lômbô ésaé jé. Be nga teti môt a ye baʼale, nde a nga yene ésaé jôgôlô a ntyi; Howland a nga tômô be môt a ye baʼale nye benyoñe taxe bese, a môt ase a nga zu a minkalate mi mbongo a yiane futi, a ne jô: “Ma ne te yeme bo ésaé.” A mbus, éfas e nga yeme kôme ékanga a menda ma Kennebec, ékanga a ye yé a ngul asu mendim a glace a mfôm ya éyoñe ya printemps. Bôt ba wulu éfas a be teti ya éfas ba nga jô na Stockbridge Howland a ne môt a ye bo ésaé ji. A éyoñ be nga yôbe a mejô a kalate ya nkôme ékanga, a ne jô a ñu a mfôm: “Bejañ, mia ye ke a môt a ye baʼale ma. Mia yeme na ma ne te yeme nkôme mame mam, nde mia yôbe a ma asu nkôme ékanga!” Éyoñe ji e nga yé a nsôlô a môt a nlem a mvoé, a bebaʼale ba nga tyiñ ésaé a mfôm. A mbus, bôt ba nga bôgô a Howland a bôt ba nga bo jé, be nga yeme jô na mejô ma be nga bo ma nga yé te mvoé a te ntyi.”