Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
20 / 31
20 / 31

Kabitele 17 — Bebela a nga ke ôsu e minjuk été

John Norton Loughborough

GSAM 265.1“Anə mbaʼale mintomba a jeñ mbam wé, éyoñe a ne été ya mintomba mi yianeban; anə me ye jeñ mintomba mi am, a me ye nyii mie e vôm bese mi nga yianeban e zañ a ne mfufub a mfiʼi.”1

GSAM 265.2Bôt be nga mbunane foé éngele lale tété éyoñe ji (1847), be ne akuna mamfe me mbôg, asu ya jô ji be nga bo ve tyôtyôé a mbôg asu ya awôl foé. Mvendé White a Nganti White a Mvendé Bates be nga yen awôl ésaé ya mô a été ya bôt be yianeban, a yeʼelan ya liti bekalate e mabéla ma bôt, asu ya bo na be yeme bebela. Mvendé Bates a nga yeme liti jô ya Sabat a ngul a kalate a nga kôlô asu ya jô ji, éyoñe a nga ke e vôm evôm, a e tabe kalate o mekane. A nga yiane ésaé a ngul zamgbwale.

GSAM 265Mvean ya Kal mone asu bebela

GSAM 265.3Éyoñe éziñ, Mvendé Bates a nga bo te mbôg asu ya zen wé, a a nga kômesan na a ye wulu a mebo, a kôlô Massachusetts a ke New Hampshire. Eyoñe ji a nga yeme kalate a Kal mone a nga lôŋe ésaé ya nda asu ya dolô 1 sondô ase, asu ya a ne na a ye mveane môt ésaé. Mvus ya bo ésaé sondô wua, kal mone ate a nga tuʼa simesan na Mvendé Bates a nga jeñ mbôg; a nga ke be môt a nga ve nye ésaé a sili nye na a ve nye tañ ésaé tété ya éyoñe, asu ya na a lômô nye mbôg 5 ana-ana. Mvendé Bates a nga ve mbôg ji asu ya zen wé ya New Hampshire, a nga ke a ékak a nga beʼe bôt bese. E vôm ase a nga yiane minkañane mvoʼé, a bôt bevôl be nga mbunane bebela.

GSAM 266Ésalane nda a mefuful ma bôt

GSAM 266.1Asu ya liti nsisim ya mvean a nga wulu bôt be ôsu be nga yiane foé ji, bi ye tabe jô ji e mejô ma Nganti White a nga tili asu ya ntabane wop e éyoñe ya avep ya 1847-48, éyoñe be nga too e binde bi nda a ne ngôm a S. Howland, Topsham, Maine, vôm be nga lôŋe nda a mefuful ma bôt:—

GSAM 266.2“Bi ne akuna mbôg, a bi nga yen mejô ma ne nkuk. Nnôm wam a nga bo ésaé ya beʼe mekok e zen ya nsini minkoñ, a ésaé ji e nga sôté ékôp ya anyui mé, a metyi me nga taté kui e abui bevôm. Bi nga tyik na bi ye bo ésaé asu ya ényiñ jangan, te tabe a jôm ya môt mfe, a na bi ye bili jôm ya volô bôt bevôl. Ve bi nji ke yen maʼa e ésaé jangan. Nnôm wam a nga yiane ésaé a ngul, ve a nji ke yen tañ ésaé a be nga yiane ve nye.

GSAM 266Mvendé White a tyik lé ya nduan

GSAM 266.3“Nnôm wam a nga lik ésaé ya zen ya nsini minkoñ, a a nga ke e afan a ôvôn wé asu ya tyik lé ya nduan. A nga wôʼô mintaé e mfak wé éyoñe ase, ve a nga yiane ésaé tété ya mfiʼi éyoñe a lômô, asu ya bômane mbôg a yômôlô 0,50 dolô e melu mese. Mintaé mi ne ngul mi nga kame nye na a ke ôyo alu. Bi nga yeme mekalate ma mojañ a ba bôt e éfas éjôé, be nga loo bi na bi ye ke jô be. Ve bi ne akuna mbôg asu ya bi ke e éfas éjôé; asu ya jô bi nga jô na zen a ne akuna yeʼele bi.

GSAM 266.4“Bi nga yeme kalate a Mojañ Chamberlain, a Connecticut, a nga yiane bi na bi ye ke e ékôane e éfas ji. Bi nga yeme na bi ye ke éyoñe bi ye yeme mbôg. Nnôm wam a nga tabe môt a nga yiane mo, a a nga yen na be ne na be ye lômô wé mbôg awômô. A éfas ya mbôg ji, me nga kus bilat bi bi nga tuʼa jeñ, a mvus me nga bété mebaka e alôʼô ya nnôm wam, me nga lat fe bifus ya mebaka, ajô te ékôp endelé ya ôsu e mbô mi alôʼô e nga bo ayet na môt a yeme je. Bi nga yiane mbôg 5 asu ya bi ke Dorchester, Mass. Ésañ bi nga too a ne jôse jô bi ne na bi ne jôse e si. Ve bi nga yen mvoʼé a nlem a ne étyi, a bi nga semé mam ma, me nga dañ biôm bi bive mvoʼé e ényiñ ya si.”

GSAM 267.1“Bi nga ke e nda ya Mojañ Nichols, a tété ya bi ye kobane, Kal Nichols a nga tabe nnôm wam a mbôg 5, a mbôg ji a nga lômô zen bi ke Middletown, Conn. Bi mbe beyeñ e jôé ji, a bi nga yeme akuna mojañ e éfas ji. Bi nga liʼi ve a 0,50 dolô. Nnôm wam a nji ke ve ngul na a belan a mbôg ji asu ya futi ékak, ajô te a nga wua ésañ e njin mebam, a bi nga yiane ke e zen asu ya kôlô môt a ne mbunane. Eyoñe si, bi nga yeme Mojañ Chamberlain, a a nga loo bi e nda wé.”

GSAM 267Ékôane e Rocky Hill, Conn.

GSAM 267.2Ékôane ji a nga bo e Rocky Hill, e nda ya Mojañ Belden, e binde bi nda a nga yiane bo vôm ya nkane a nga yeme kobane. Jô ji a nga yiane e kalate a Mvendé White a nga tili S. Howland, a liti mejô ma ne mfiʼi asu ya ékôane ji:—

GSAM 267.3“E melu 20 e ngone 4 [1848], Mojañ Belden a nga tabe ésañ wé e Middletown asu ya bi a bôt be yianeban be ne jôé ji. Bi nga yeme e vôm wé [Rocky Hill] abim awola 4 ya mam me ngôé, a eyoñe ndam, Mvendé Bates a Gurney be nga bômane. Bi nga bo ékôane e zañ ji a bôt awômô itañ. E tyé ya môs Nkul éwôñga, bôt be nga bômane akekui bi nga bo abim bôt 50. Bôt bevôl e be be nji ke bi bebela bese. Ékôane bi nga bo e melu ji a ne mvoʼé. Mvendé Bates a nga liti metiñe me Zambe e mvoʼé, a mfiʼi wop a nga yiane e nlem a minkañete mi ne ngul. Foé a nga bo na bôt be ne bebela be ne yeme éyoñe ji, a a nga fufula bôt be nji tame tyik nlem wop.”2

GSAM 267Be nga loo Mvendé a Nganti White e Oswego County, N.Y.

GSAM 267.4Asu ya bekalate be Mvendé Bates a nga tabe a été ya bebuni ya nsoan Krist, bôt e éfas éjôé be nga yiane bo Sabat. Hiram Edson, a Port Gibson, N.Y., a nga tili kalate a loo Mvendé a Nganti White a bôt bevôl asu ya ke ékôane ya mbaʼale Sabat e Volney, Oswego County, e ngone 8, 1848. A nga jô na mojañ a bôt be ne akuna mbôg, a a nji ke yen aval ya tiñeti na be ye volô abui e mbôg ya zen. Mvendé White a nga yeme mbôg 40 asu ya ésaé ya tyik bilok a kôt bie asu ya bidi ya betit e afup. Be nga belan a éfas ya mbôg ji asu ya kus bilat bi nga tuʼa yianeban, a be nga belan a mbôg a nga liʼi asu ya yaʼan tañ zen jap ya ke Volney a vutulan.

GSAM 268.1Ékôane ji e wôlô ya New York a nga bo e nda ya ésañ ya Môt Arnold. Bôt 35 be nga bo été, bese be nga yeme tabe e éfas ji, ve e nga bo ayet na môt a koé bôt be baa be nga wôʼô ajô da. Môt ase a nga yiane mejô ma wé, a a nga jô na me ne e Bibel. Bese be nga yiane liti mejô map a liti ma e nkane. Be nga jô na Mvendé White a Nganti White be nga ye akuna na be ke jôe be asu ya yeme mejô map, ve be nga ye yeʼele be bebela. Môt Arnold a nga jô na mimbu 1000 mi Minkulane 20 mi nga ke mvus, a bôt 144000 be nga tili e Minkulane be ne bôt be nga wômô e bewôé éyoñe Krist a nga wômô e bewôé.

GSAM 268Môt Arnold a lôŋe mimbam

GSAM 268.2Éyoñe mimfuful mia Nti a nga too e mvoʼé ya bôt ji, a éyoñe be nga kômesan na be ye simesan mintaé mié, Môt Arnold a nga bômane a jô na a ne akuna mbunane e jôm be ye bo; a nga jô na bidi bi Nti bi nga ke ôsu a Paska, a be yiane bo jôm ji éyoñe jia étam mbu ase.

GSAM 268.3Mendime ma mejô ma ne nkuk me nga tabe mone a nlem ya Nganti White. A nga yeme na Môt Arnold a nga kop, a beta njuk a nga ban nsisim wé, asu ya a nga yen ane be nga bia Zambe. Bôt bevôl be nga yeme na a ne na a ye wôlô; ve Mvendé Bates, Mvendé White, Mvendé Chamberlain, Mvendé Gurney, a Mvendé Edson be nga yiane Zambe asu wé, a Nti a nga yeme minkañete mi be be ne abui mvoʼé, a a nga fufula wé. Nlôa yôl a nga too wé, a éyoñe étyôtyôé a nji ke beta yem mam ma si. E ntabane ji, a nga yen mejô ma ne évus ma bôt be ne vôm ji, a bebela a nga yiane a mejô ma ne évus, a a nga liti na mejô ma ne nkuk ma be nga jô na me ne e Bibel, me ne mejô ma be beʼe e Bibel, a be yiane yiane mejô map, a be yiane bômane e foé éngele lale. Ékôane a nga mane e mvoʼé; bebela a nga yeme mfaʼa. Bôt be nga yiane mejô ma ne évus map, a be nga bômane e bebela ya éyoñe ji ya foé éngele lale, a Zambe a nga bo be mvoʼé zamgbwale.

GSAM 269Ñyenan e awôl a Bibel

GSAM 269.1Môt Alexander Ross a nga tabe jô ji e melu 4 e ngone 1, 1884; a ne môt a nga bo bôt 35 be nga bômane e ékôane ji. A nga jô na:—

GSAM 269.2“Kal White, éyoñe a ne e ñyenan, a nga tebe a mebo a a nga yiane Bibel ya nda e mo ma ngam a. Kalate a nga ne ya ngômôtô ya bôt. Éyoñe a nga yiane wé e yoo, a nga bôlô mis e Bibel, a mo ma nnôm a nga kôlô e jôse jôse, a a nga telé ônyu wé e mejô ma ne e Kalate Zambe a a nga yiane mejô ma. Me nga lôŋe mejô ma ne e Bibel asu ya yen na a nga yiane jô mejô ma a nga liti. Mi a bôt bevôl be nga lôŋe mese. E jôm ase, a nga yiane mejô ma a nga liti, ve mis ma nga ke e yoo, a a nga yiane akuna yenane Bibel. Mejô ma a nga yiane me nga yiane ntyeʼelan a mejô ma ne évus ma mbaʼale Sabat be nga bômane e Volney, e ngone 8, 1848, a a nga bo na bi bômane e bebela.”

GSAM 269.3E bebela, môt a nji lik mejô ma ne évus ya nyeʼelan mvus ya nkôman wop ane ji, a mejô ma ne éfufup ma nga tôteban e Bibel e aval a ne nkuk ji, a nga bo môt a ne ayet na be bo nye na a bun bebela. Bôt mbaʼale Sabat ya Oswego County, mvus ya be nga yiane mejô map a be nga bômane e bebela, be nga ke e ékôane ji asu ya tabe nlôa yôl a bôt bevôl. Mfiʼi mi nga liti na ésaé ji a ne ésaé ya Zambe. Satan a ne éyoñe ase a ye yiane kandé bôt, bo na be yianeban, a tabe be e vôm evôm, a a ye bo jôm ase a ye yeme. “Zambe a ne akuna môt a bo mbendane, ve a bo mvoʼé, anə e bekeké bese ya bôt be ne étyi.”3

GSAM 270Mam ma nsaéban a ngul ya minkuk

GSAM 270.1Mvus ya ékôane a nga yiane e mam ma nga jô tété, ékôane me nga bo e Madison County, Port Gibson, Port Byron, a New York City. Mvus ji, ékôane a nga bo e Connecticut. E vôm evôm ji, Nti a nga yiane e be ésaé wé, a ngul ya mvoʼé ya Môt a ne Nkulane a nga yiane bôt be ne bemal e minkôme map, éyoñe bôt be nga yiane minkañete a nlem a anə jô ji a nga tili e Kalate ya James.4 To bôt be bedokita be nga jô na ndi nlem ya nsaéban e nji ke beta bo, be nga saéban minkôn miap. Mejô ma ne anə ji me nga yeme e melu mevôl, ataté 1845.

GSAM 270Bôt be nteʼe foé be yiane minjuk

GSAM 270.2Mvendé White, e Nfomban a Mbeʼe Foé ya ngone baa, melu 5, 1880, éyoñe a nga jô mejô ma melu ma atataʼa, a nga jô na:—

GSAM 270.3“E ésaé bi nga bo atataʼa, bi nga wôʼô zaé asu ya akuna bidi bi ne mfiʼi, a ndôan asu ya akuna bilat bi ne mfiʼi. Bi nga yiane tabe akuna biaʼan a bilat bi ne mfiʼi ya minsôn, asu ya bômane mbôg asu ya ésaé ya Zambe. Eyoñe ji, bi nga yiane ntyeʼelan a ngul asu ya bo mfiʼi e ésaé ya tili, yiane kalate, ke e éfas éjôé, a liti foé tété e éfas e éfas.”

GSAM 270.4Mbu 1848 a ne mbu a bôt be ye yeme, a ne mbu ya mejô ma nsoan Krist a mejô ma éjôé. Bebela ya foé éngele lale a nga yeme liti, a zen a nga yiane e mejô mevôl asu ya awôl ésaé. Eyoñe ji, mejô ma moral a politiki me nga yiane ntabane a ne na me ye fufula mfiʼi ya bôt be yeʼele minkulane mejô. Beta mbendane a nga bo été ya bôt e si ya kala; a fe, e Hydesville, Wayne Co., N.Y., bôt be nga yiane liti Spiritisme ya éyoñe ji, jôm a bôt be yeʼele Bibel be nga jô na a ne “minsisime ya besatan, mi ne na mi ye bômane mejô ma éjôé ya si asu ya ntyeʼelan ya melu ma Nti.”

GSAM 271Mbendane ya éjôé e 1848

GSAM 271.1E melu 21 e ngone baa, 1848, éyoñe bôt ya nda ya éjôé ya Louis Phillippe, ya France, be nga bômane a nye e zañ, a nga jô na: “Me nga yeme akuna éyoñe jôse ya too e éto ya éjôé a ne anə e zañ ji.” Éyoñe si e nga taté bo vindi e ngôé ya môs ya ôsu, a nga yiane bilat bi ne anə bilat bi ne mfiʼi, a nga koñelan éyekaʼa jé ane môt a liti ékak ya bôt, a nga tup a kôlô atan ya mekaʼa mekok ma tisôn ya Paris asu ya kôlô vôm ya mvoʼé asu ya minsôn wé. Mejô ma nga bo na mfiʼi ji a nga bômane e yômôlô mfaʼa ya môt a nga yiane ndôan éjôé te yiane éjôé ya Pôpa, a nga yiane bôt wé a minkuk mi wé. E melu ma, a nga mane bo e jôé ya Paris ékôane ya minkuk ya France; éyoñe be nga tak bityé bi mewosan biap, a nga vutulane e nda ya njôô bôt, a mone môt a nga tombô e beta ñgal ya mewosan, a nga yiane ndem ya bilat bi lale, a a nga yiane jô na, “Pôpa a yiane kôlô! Pôpa a yiane kôlô!!” Minkuk mi nga yiane jô ji, a mejô me nga ke e minkuk a e minkuk, a ngul a nga yiane bo na tété ya mejô ji a nga bômane na “Njôô bôt a yiane kôlô!” E awola étyôtyôé, Paris bese a nga bo vôm ya mbendane a mfufup. Minkuk, be ne mengal map e mo, a bôt be nga bômane be, be nga ke e nda ya njôô bôt. Éyoñe a nga yeme mejô ma ne nkuk, a nga tup avôl, a nga koñelan éyekaʼa jé asu ya na bôt be te yeme nye.

GSAM 271Meyoñ me nga nyiin ntañan été

GSAM 271.2Ntañetan a lubulubu ya Frans bi nga miase avôl avôl e mesi mefe. Prusse, Hanovre, Sardaigne, Sicile, Naples, Venise, Lombardie, Toscane a Rôm bi nga fe nyoñe nsisime ntañetane bôte te. E ngone milale été, Europe ase a nga ngômelan, a beta bijôé a bijôé bejô bôt bi mbe bi lôte mewôm melale bi nga tabe beta lubulubu été. Be nga diʼi biéto bejô bôt a nduan e mezen; bejô bôt a beta bejô bôt be nga tup a solan, amu be nga ko woñe dimili ényiñe jap. Bôte ba wulu mame bijôé be nga kulan na, bôte bese ya si ndôn ba ye zu wosan bijôé biap a tyendé bie.

GSAM 272.1Abui bebo bisaé be Zambe ya bebuni ya nsoan Krist, ba be ngenane te wôʼô foé éngele lale, be nga yene lubulubu ate, a simesane na e ne ésulane meyoñ asu “bita bi beta môse Zambe a ne ngul ése.”5

GSAM 272Be nga yene foé ya sitam Zambe

GSAM 272.2E éyoñ éte ébien, bebuni ya nsoan Krist ba baʼale môse zamgbwale be mbe be yeʼe e Mintilan na, Sabat ya atiñe nyini a ne ndem, nge sitam Zambe a ne ényiñ, a na éyoñ é kuiya ya kañete foé ya sitam Zambe é ne Nlitan 7:1-4; be mbe fe be jeñe mezene a biôme ya kee foé te e be bôt. Eyoñe bôte ba baʼale môse zamgbwale be mbe be kômesane asu ésaé te, bebuni ya nsoan Krist ba baʼale môs ôsu ya sondô be mbe be jôʼô na: “Mi zuya mevusu a foé denan ya sitam Zambe, amu bita bi beta môs a nya nsoan Nti bi nto foʼo bia bebé.”

GSAM 272Lubulubu a nga fete suʼu

GSAM 272.3Bebé ngone milale mvus, ntañetan e meyoñ ô nga suʼu; ve akeva te amu be nga kôme mejô me mbe me boʼo be ôlune nlem, ve a avale betili bekalate mefoé bebien be nji bo ngule ya kôñelan. Horace Greeley a nga tili ajô lubulubu ate e kalate mefoé New York Tribune na: “Bia bese bi nga kam abui ya yeme jôme é nga fete taté ntañetane ôte e meyoñ; ve jôme é nga suʼulu wô ja dañe fe bia beta akam.”

GSAM 272Mejô me Choate, môte ya nda beteli metiñ, ajô ntabane Nnôme Si

GSAM 272.4Bia kui ñhe mbu 1851, a bia koone na Choate, môte ya nda beteli metiñ, a nga kobô ôsu ya beta ésulane beteli metiñ ya Amelka, a lañ ajô ntabane mame ya Nnôme Si a jô na:

GSAM 272.4“Mi tuʼa yeme ntabane mame mete a avale da yené, meyilan, minkut a dibi bi yenéʼé bi bôô me yôp; mi yeme avale me ne teke ntebe mvoʼé. Ma me nga simesane na, éto bejô bôt, a mam me ne éto bôte bese, a ôlune minlem ô nga koaban e mimbu toyini, bi mbe bebé ya vaa nkpwat asu bita e bie metyi ma ye sôé, avale ñyenane ya Nlitan a jô na, ‘akekui minkole mi tii bikabela menyu,’ a e bie ayoñe môt ése da ye mane lôt; e bie beta nkoe ya éyoñ ô ye bômô awolo afe; e bie ntabane bôt émien ô ye veʼeban a nduan a étyé, asu ya yeme nge ô so abialé, a e be Zambe a nga bo abialé, nge ô nji so valé.”

GSAM 273“Nkañete” ya 18 ngone 11, 1848

GSAM 273.1Ba be nga jô na ntañetane ya meyoñ e mbu 1848 ô mbe ô ye so a nsoan Nti, be nga tôbane mbia nteʼane ndi nlem. Ve e nga bo aya e be bebuni ya nsoan Krist ba baʼale môse zamgbwale, ba be nga jô na éyoñ é kuiya ya liti bôt “sitam Zambe a ne ényiñ”? Asu ya yalan, bia nyoñe mejô me metaʼa kalate Mvendé Joseph Bates a nga kuli e ngone 1, 1849. Eyoñ a kobô jam e nga boban 18 ngone 11, 1848, a jô na:—

GSAM 273.2“Mone nsamba bobejañ a bekal ô nga sulan ésulane éziñ e Dorchester, bebé Boston, Mass. Osusua ésulane é taté, bôte beziñ ya e be bia be mbe be fase mame meziñ ya foé ya sitam Zambe; bi nji tabe ôsimesane wua ajô ya nge avale bi nga kôñelane éfia ‘a bete’ a bife bi mbe zôsôô. Amu bi nga nyoñe nkulane foé te ane ajô ya meyeʼelan e ésulane ya Topsham [Maine] é nga boban mon éyoñ ôte ôsu, a zene ya kuli je ô nga ngenane te tuʼa yené, bia bese bi nga nyoñe ntyiʼane ya ke a mam mete mese e be Zambe. Eyoñe bi lôteya éyoñ éziñ a yeʼelane a nlem ôse asu éfufup a ñyeʼelan, Zambe a nga ve Kal White mam ma e ñyenan été.”

GSAM 273.2Bia soo mejô mete avale a nga kobô me éyoñ a mbe e ñyenan été:—

GSAM 274Mejô a nga kobô e ñyenan été

GSAM 274.1“Efufup é nga taté faé vé? Engele wôé a yeʼeleʼe bia vôm éfufup é nga taté faé. E nga taté tyôtyoé, éyoñ ô nga ve éfufup jia, wôna éfufup éfe. Nkañete a metiñ bi ne nlatan, teke ngule ya kandébane bie; biôsu bi ne metiñ awôm, me soʼo e be Zambe. A nga wôʼô beta mevak éyoñe metiñe mé me nga taté bete a ngul, a mevôm me nga ntoo mimvum me nga taté beta lôñeban. E nga so mbômbô, a zu bo ngul amu mfasan Ajôô dé. Mveʼane ya ajô te ô ngenane ve mon éyoñ. E ne sitam! Ja bete! Ja kôlô si, é tatéʼé mfaʼa jôp da tôô. Avale jôp, ôsusua é too avep, ja zu bo ayoñ a lôme minkôkô mié. Eyoñe bebela ôte ô nga taté tôô, éfufup é mbe ve tyôtyoé été, ve é kea ôsu a bet. Oh, ngule minkôkô mite! Ja bo ngul abui a abui. Beta adit a éfufup bi ne bebela ôte yôp, amu a tabe nnôm éto, toʼo éyoñe be ye bo te beta yi Kalate Zambe. A nga taté tôô mfaʼa jôp da tôô; a nga taté a mone éfufup, ve minkôkô mié mia saé. Oh, avale bebela ôte a ne ngul! A ne jôm é dañe mfi éyoñe be nyiinya mbamba si, ve a ye ke ôsu a bet akekui be bo te beta wu. A nga taté mfaʼa jôp da tôô, a ke ôsu a zene wé avale jôp, ve a bo te dim éyoñ éziñ.

GSAM 274.2“Beéngele ba bi mevuñulu menyin. E ne Zambe a kamane mingul. Beéngele be ngenane te suu me, amu mimfufube bôt mise mi ngenane te bi sitam. Eyoñe Mikaél a ye tebe tetele, minjuʼu mi mia ye miase si ése. Foʼo, me ne bebé ya vuñ! Be ndeñele me amu mimfufube bôt mi ngenane te bi sitam. Owé, kuliʼi mam ô yeneya a wôʼô, a ébotane Zambe ja ye tabe a ésaé te. Fombôʼôk! Jôm éte é bete a ngul, a ja ke ôsu a dañe faé, a dañe faé.”6

GSAM 274.3Eyoñe ñyenan ôte ô maneya, Nganti White a nga jô nnôm wé na:

GSAM 274.3“Me bili wo foé. Ô yiane taté kuli mone kalate mefoé a lôme nye e be bôt. A tateʼe bo tyôtyoé ôsusua; ve éyoñe bôt ba ye lañe nye, ba ye lôme wo moné ya kuli nye, a a ye taté foʼo a mbamba nkean ôsu. A soʼo e mone atataʼa te, be nga liti ma na, a ye bo ane minsôñ mi éfufup mia ye ke a kui e mvus si ndôn ése.”

GSAM 275E mbe ayé ya buni avale mise me bôt

GSAM 275.1Minkulane mejô mite mi nga boban mbu 1848 ajô ya ntatane a nmiasebane ya bebela ya Sabat. Nge be nga fombô ntabane mame ya éyoñ éte a mise me bôt, fek é nga ye jô na: “Nkulane mejô ôte ô ne te tôéban éyoñ éziñ.” Mon éyoñ mvus nkulane mejô ôte, môt éziñ a nga jô mbo ésaé wongane wua na: “Mia ye nyoñe mimbu 144,000 asu ya bo jôme mia kômbô.” Be mbe be ne jô na: “A jé! Bekañete belale—Mvendé White a minga wé, a Mvendé Bates—bese teke moné, a betôñe ba be ne te kui ntet, be fe bese teke moné, ba ke a bekalate ve mintet miziñ, kalate ôse mefep mewôm mwom ajô Sabat, asu ya ve si ése foé ya mvende! A ne ôsimesane teke tin!” Eyoñe ba be nga simesane nalé be nga jô na, “E ne te boban!”, mbunane foé a nkañete ô nga jô na ésaé ja ye ke ôsu mvoʼé, bi nga jô na: “E jôé Zambe yʼIsraél, ésaé te ja ye boban! A amu bia buni e ngule jé, ja yiane boban!”

GSAM 275Avale kalate mefoé ôsu ya bebuni ya nsoan Krist ba baʼale môse zamgbwale a nga kuluban

GSAM 275.2Ataté éyoñe nkañete ô nga veban ajô ésaé nkulane bekalate, bôte ba baʼale môse zamgbwale be nga bo abui meyeʼelan, na Nti a yoé zene ya kuli “mone kalate mefoé.” Jôm é nga dañe jemban é mbe moné ya kuli tañ ôsu. E ngone 6, 1849, Mvendé White a nga bi zene ya tyi bilok bi timote e eka mewôm menyin, a fansoñ a mo, a maʼan santim mewôm zamgbwale a metan ya eka jia; a zene te nye a nga bi ngule ya kuli tañ ôsu ya mone kalate mefoé. E ne yian na bi futi va afôtô ja funane a éfep ôsu ya mone kalate ate. Nlañ a ye yene e nseñe ôsu mejô me Mvendé White, vôm a jô na: “Zene ya taté ésaé é ngenane te yoban akekui éyoñe ji.” Mi ne fe yene na é ne nkômbane wé ya ve émien nye ô nga “yoé zen.”

GSAM 276Nkañetane Nganti White ajô mintete mi bekalate mefoé

GSAM 276.1Nganti White a jô ajô atataʼa ésaé nkulane bekalate na:—

GSAM 276.2“Nnôm wom a nga taté kuli mone kalate mefoé e Middletown, maél mwom a Rocky Hill, Conn., a abui biyoñ a nga wulu a mebo a ke valé a bulane fe, akusa bo éyoñ éte a mbe a fenke. Eyoñ a nga so a tañ ôsu e nda nkulane bekalate, bia bese bi nga siñ mebôñ me fefele jé, a nlem ô ne nsiliban a abui minté, bi siliʼi Nti na a telé ébotane dé e mone ésaé mbo ésaé wé a nga bo a mbômbô. Wôna a nga tili e bekalate mete meyôlé me bôte bese a nga simesane na ba ye lañe nye, a futi nye e nkuta éndelé ya si a beʼe nye e nda nlômane bekalate. Tañ ése é nga so Middletown a kui Rocky Hill, a éyoñ ése, ôsusua bi kômesane mie asu nda nlômane bekalate, bi nga same mie ôsu Nti, a bo meyeʼelan a nlem ôse a minté, bi siliʼi Zambe na ébotane dé é keʼe a bebeʼe foé bete be ne teke tyiñ. Avôl avôl, bekalate be nga zu be beʼe moné ya kuli kalate mefoé, a mbamba foé na abui bôt ba nyoñe bebela.”7

GSAM 276Nkulane mejô ajô mvolane kalate mefoé ô nga tôéban

GSAM 276.3Nleme wongan a wôʼô jôm é dañe ve nkômban éyoñe bia liti éfep ôsu nyô ya kalate mefoé ôsu bebuni ya nsoan Krist ba baʼale môse zamgbwale be nga kuli. Ngum ékôane kalate Bebela ya Éyoñe Ji é mbe mintañ awôm a wua, tañ ése mefep mwom, éfep ése minseñ mibaé. Vôm éfep ô mbe mintilan ô nga bi mveʼan pus nyin a 5/8 a pus mwom. Mintañ 1 a 4 mi nga kuluban e ngone 7, 8 a 9, e Middletown, Conn. Mintañ 5 akekui 9 mi nga kuluban e Oswego, N.Y., a mi bili mengone 12, 1849, a 3, 4 a 5, 1850. Tañ 11 é bili ngone 11, 1850, a é nga kuluban e Paris, Maine. E tañ 6, Mvendé White a nga jô na: “Eyoñe bia kuli mintañ minyin mi ôsu, moné a nga zu, a dañe nyô a nga yian ya futane bekalate mefoé. A nga belan asu ya futane mintyiʼane miangan e bisulane bi nga ke.” Mbu 1849, amu bekalate mefoé mete a ésaé yʼatataʼa Mvendé Bates a nga bo, abui bôt be nga nyoñe foé e Vermont, Michigan a mefase mefe ya éjôé.

GSAM 278.1Asu ya veʼane a ntabane ésaé mbu 1848, éyoñ é mbe é yené teke ndi nlem, bia ye fase mame meziñ avale me ne mbu 1905. Nalé bia ye dañe yeme tyiʼi ajô ya asuʼulane ésaé te: ye ba be nga wosan mone atataʼa foé te mbe be mbe zôsôô, nge Zambe ya yôp, nyô a nga kobô a zene ya mbo ésaé wé minga, ajô ngule ya ésaé ya “sitam” é nga yiane ke ôsu a “bet.”

GSAM 278Nkean ôsu ya ésaé nkulane bekalate

GSAM 278.2Éyoñe ji, ba kañete bebela ôte a kuli nye bekalate été e bebé mewôm menyine ya beta minkobô ya si. E mbe bebo bisaé be Zambe belale; éyoñe ji, nge bi lañe ba be ne ntelan a mo a ba be bi ékali ya kañete, be lôte 600, a be nga bé a bôte befe mintet ba bo ésaé ane bebo bisé, bebo bisaé ya Kalate Zambe, beyeʼele a minlômane mi bisé. Bekalate ya ékôane bebuni éte ba yené e minkabane bekalate mefoé mi lôte mewôm metan; ba kuli be e menda nkulane bekalate me ne bebé mewôm mebaé, e Europe, Asie, Afrique, Amelka ya akôé a ya nké, bikôte mañe Pacifique a Australie. E menda nkulane bekalate mete, ba kuli mevale bekalate, bone bekalate a metaʼa bekalate me lôte toyini wua a ntet. Nge môt a kômbô bi kalate wua ya avale ése, a bekalate mefoé ya mbu wua, a yiane bi bebé $340. E mbe ve betôñe ntet; éyoñe ji, bôt ba vakaʼane bebela ôte be ne bebé 100,000. Foʼo, foé te, avale jôp, ja “tôô,” a bi ne belane mejô me nkañete ya 1848 a jô na: “Oh, ngule minkôkô mite!”

GSAM 278Ntabane meyoñ

GSAM 278.3Eyoñe foé ja ke ôsu avale te, ntabane meyoñ ô nga bo aya? Ataté éyoñ éte, bia koone abui biyoñ e bekalate mefoé mejô ma kobô ajô bita bi meyoñe mese bi ne bebé ya boban e Europe. Akusa bo ntañan ô boban va, ntañetan ôvok vô, beta “évuñulu” ya meyoñe mese é ngenane mboan,—be nji suu “mevuñulu menyin” na me vuñ éyoñe jia, “akekui bebo bisaé be Zambe be bi sitam.” Bôte bese ba yene na biôme bia soo ntañan a bita bi ne valé, ve bia bo te tôban amu be ndeñele bie.

GSAM 279.1Mon éyoñ ôsu ya awu dé, Henry Ward Beecher a nga jô na mbaʼalane beta minsamba bezimbi mi ne Europe ô ne “vaa metyi ma ve ényiñ ôsusua éyoñ, amu woñe na ma za sôé.” A nga veʼane ntabane meyoñ, a ôlune minlem a nsin wop, a avale ba soñane, a “nkaman ô ne te zene ya kui,” avale nsamba bôt ô litiʼane minkpwat mintyôé e minkuk mi bôte bevok, teke wua a buni bôm, amu woñe na be za bôm nye. Ve a nga jô na: “Mon éyoñ, wua ya été a ye yene éyoñ é ne mvaé ya bôm, a éyoñ éte ntañan ya bese ô ye taté.”

GSAM 279Nveʼane biôm bi bita

GSAM 279.2Ataté 1848, be kômeya biôm bi bita, e bie nge ba veʼane a biôme bi nga dañe mvaé e éyoñ éte, biôsusua bi ye yené ve ane biôm bi bone ba bo mevôk. “Nsamba ya Mvoʼé” ya Amelka, éyoñ ô nga loone bôte na be bo bisulane nkañane Zambe asu mvoʼé e môs ôsu ya sondô ya Mvoʼé,—15 ngone 12, 1895,—ô nga jô na: “Éyoñe ji, akusa bo na ntabane bôt a ñyemane wop bi keya ôsu a yené, mfaʼa ôvok meyoñ ma kômesan asu bita a dañe biyoñe bise bi lôteya.”

GSAM 279Beta évete bezimbi Miles a kobô ajô nkômesane ya bita

GSAM 279.3Beta évete bezimbi Nelson A. Miles a nga kobô e beta ésulane bôt e Washington, D.C., 12 ngone 1, 1904, a jô na:—

GSAM 279.4“E éyoñe ji ya éfufup a nkean ôsu, ya ntabane bôt ô ne fek a mbamba metum, bi nga ye vak ya buni na mimbeʼé a bivinde ya bita bi tyôtyoéya; ve, akusa bo da yené ane akam, e nlangane ya si ndôn, éyoñ éziñ é ngenane te boban e je ba ndamane abui akum avale di asu ya kômesane bita, nge éyoñ e je ba vaa e bisaé bi mvoʼé abui miliôn be fam avale di, ba be ne nteleban, be yeme bita, ba tôñe metiñ, be beʼe biôm bi bita bia dañe jañese bôt, avale éyoñe ji.”

GSAM 280.1Ve beta évuñulu ya bita é ngenan é yange, nté ésaé ya sitam ja ke ôsu.

Notes

  1. Ezekiel 34:12. ↩
  2. Minkane ya ntabane ya Ellen G. White, p. 108. ↩
  3. 1 Korentien 14:33. ↩
  4. Jeremia 5:14, 15. ↩
  5. Nlitan 16:13-15. ↩
  6. Sitam Zambe a Ne Enyiñ, mefep 24-26. ↩
  7. Mejô Méziñ ya Enyiñe Ellen G. White, mefep 125-127. ↩

Note

Back