Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
02 / 31
02 / 31

Mejô yʼatataʼa asu nkulane kalate ya 1992

John Norton Loughborough

GSAM -[Ajô nkule CD-ROM: Amu nkulane kalate ya 1992 a nga bili mintilan mi Loughborough mi mbe teke kulan melu mvus, e Ntôlé A été, bia yene na é ne mvaé ya laté e mintilane mi ne mfefé mina, a nkañete a ñyenane mam bi lat a mie.]

GSAM 5Ayôme nkañete ényiñ

GSAM 5.1John Norton Loughborough a nga yen a mise mé atataʼa keké bebuni ya nsoan Krist ba baʼale môse zamgbwale. Ayôme nkañete ényiñ a ésaé jé, e mejô mé émien, be nga vaa e Ntôlé A été, da ye volô ya wôʼôtane mfefé nkulane kalate wé nyô.

GSAM 5.2Me nga bialé e Victor, éfas Ontario, N.Y., môse 26 ya ngone 1, 1832. Nlame ôte ô mbe a bôt 200 nge dañe nalé, a bôt be mbe mefup a be nga tabe vôm ôte abui éyoñ be nga bômbane wô e nté abui mila. Ô mbe e nnôm zen bikabela bi nga nyoñe bekalate ya pôs ataté Albany a ke Buffalo. E nlame ôte nne me nga ke sikôlô ya môs ôsu ya sondô a bisulane nkañane Zambe asu bôt bese, a kui éyoñe mbulu bilé ya 1848, éyoñe tisone Rochester, N.Y. é nga bo vôme ma tabe asu ésaé jam. Tate ba be ésaa wé be mbe bekañete e keké Methodist ya vôm ôte, ve be nga belane ésaé mo map asu ya nyiñ....

GSAM 5.3... E sondô ya masuʼulan ya ngone 12, 1843, me nga wôk nkañete wom ôsu ya nsoan Krist. Mojañ James Barry nye a nga ve wô, a nlô ajô na: “Awolo ntyiʼane mejô wé e soya.” Beta ngule Zambe é nga nyiin bebela a nga kañete e minlem été. É nga bo ane bia tebe asu nda ntyiʼane mejô ya Zambe. E mvuse nlepane paster a nga ve, ma a bôt befe abui bi nga kam zen a ke ôsu asu na ba yeʼelane bia. Nde e nya éyoñ me nga taté na ma yeʼelan a jeñe Zambe....

GSAM 5.4E éyoñe beta avôp ya 1852, te na me taté kañete foé éngele lale, me mbe me fasane nge ma yiane kañete foé, nge ma yiane bo ésaé a mo mam asu ya ve ma a ñgale wom mam ya nyiñ. E môse Sabat wua e ésulane jangan e Rochester, Kal White a nga nyoñ ñyenan, a nkañete ô ne nkpwa ô nga veban asu dam na me bo te beta yengelan, ve me kôlô a kañete foé, a Nti a ye yoé zen asu na me bi mam ya nyiñ....

GSAM 6.1Eyoñe me nga nyiin ésaé a ngu e melu mʼatataʼa mete, jôm éziñ é nga yené é mbe jam ya ndañan asu dam éyoñ éte. E mbe na: e ésulane ése é mbe anen e bifase bejôé bife bife Mojañ White ba be Kal White be nga ke, be nga loone ma na bi ke be. Me nga jô e nleme wom été na: “Amu jé be nji loone bekañete bana be bo te loone ve ma biyoñ bise?”

GSAM 6.2A fe, éyoñe bétyié belaa bete be nga kui ataté 1853 a kui 1865, a éyoñe be nga taté mikuli mefoé milaa mi ne nkandan, wua asu étyié ése, amu jé me mbe valé a yene atataʼa étyié ése? A fe, amu jé me mbe valé na me yen Kal White e meñyenan a mise me yoo mé biyoñ bi dañe 40, me yen bedokita ba fasan nye, a wôk a kulane mejô mfaʼa mam ma ye boban—mam me nga bo ane me ne bo te boban e be bôt be nga wôk me, ve me nga tôéban avale a nga jô? Ma jô bebela ése na, e biyoñ bite bi nji ke bo biyoñe ya beté ma, ve bi mbe jam ya ndañan. Me nga jô e nleme wom été na: “Amu jé mame mana mese ma boban avale di?”

GSAM 6.3... E 1890, Beta ésulane ya bekeké bese a nga sili ma na me bo ésaé e mfaʼa ataté môs ya Minkôl mi Rocky. E mvuse éyoñ éte, nkañete nyô ô nga so; be nga tili wô e be Mvendé O. A. Olsen a lôme fe ma ntôbane wé: “Ma jô na ba veʼe Mvendé Loughborough éyoñe ya bo ésaé bekeké bia yangeya a nduan nlem. Nti a kômbô na ba wôk tyiñe jé ane je Yôanes, a kañete mam a nga nyiñe émien e atataʼa a nkean ôsu ya foé éngele lale. Mvendé Loughborough a tebeʼe e vôme wé ô ne zôsôô, ane Kaleb a zu ôsu a ve ngume nkañete e mise me bôt be ne teke mbunan, ba yengelan a ba bene buni, na: ‘Bi ne bebela a ngule ya bet a nyoñe mbamba si nyô.’ Te tiñetane Mvendé Loughborough e mone vôm éziñ. Te tiñetane nye e ékôane bekeké ya éfas éjôé éda. Suʼan nye a ke va a valé, a bivôm bise, a kañete mam a nga yen, a nga yem a nga nambe a mo mé e atataʼa foé éngele lale.

GSAM 6.4(Fombôʼô Ntôlé B asu ya yeme melu me ne mfi e ényiñe Loughborough.)

GSAM 7Nloone ô ne nkpwa asu ya samane kalate Loughborough

GSAM 7.1Eyoñe ntete mimbu ô nga tyendan, e mvuse Mojañ Loughborough a nga tili Atataʼa a nkean ôsu ya foé éngele lale, kalate a nga teté Beta ndulu bôt ya nsoan Krist éyoñe baa, Ellen White a nga tili mejô mana:

GSAM 7.2Nleme wom ô ne ntyiban abui amu ntabane wongan ya éyoñe ji. Bia yiane bo ésaé éyoñe ji, ésaé e mbe na bi bo je abui mimbu mvus. Bia yiane bo ane Nti a nga bendé Môze na a bo éyoñe bone be Israél be nga man léte nkôte si a be too nkan e mbômaʼane Yôrdan. Be nga bendé Môze na a beta kañete be mam mese Nti a nga bo asu dap éyoñe be nga wulu e nkôte si été. Ntilane nkañete ôte ô ne e kalate Deuteronome.

GSAM 7.3Ba yiane beta kuli nkañete ya mam ayoñe bôt ya Zambe e nga nyiñ e melu mʼatataʼa ésaé jangan. Abui bôt be nga zu e bebela e mvus be nji yeme avale Nti a nga bo ésaé. Mam me nga kui William Miller a be ésaé bé, Kapiten Joseph Bates a bôt befe be nga taté kañete foé nsoan Krist, me yiane tabe e mise me bôt bangan biyoñ bise. Bia yiane fombô kalate Mvendé Loughborough a nlem ôse. Bivete biangan bi yiane fasane jam be ne bo asu ya samane kalate nyô.

GSAM 7.4Bia yiane fasane na bi yen zen ô dañe bo mvaé ya beta fombô mam bi nga nyiñ ataté ésaé jangan é nga taté, éyoñe bi nga kandane be bekeké a ke ôsu ébôl ébôl e éfufupe Zambe a nga ve bia été. Éyoñ éte bi nga telé ajô na Kalate Zambe, Kalate Zambe étam, nje é yiane bo njeñe zen jangan; a bia yiane bo te suʼu ntyiʼane ôte abôk. Mesimba me ngule Zambe me nga liti bia. Mesimba me nga boban. Abui biyoñ, éyoñe bi nga koone bia e minjuk été, ngule Zambe é nga yené asu dangan.—Kalate 105, 1903 (CWE145) (be nga laté minkañe bifia asu ya dañe liti mfi).

GSAM 7Amu jé bia beta kuli kalate nyô?

GSAM 7.5E éfufupe minkañete mi teteya mina, bi simesaʼan mam me nga bo na ba liti Mojañ Loughborough na a beta kañete nkañete wongan, a mam me nga bo na bi yene nloone ya beta samane nkañete wé e be bôt.

GSAM 8—Nloone ya simesan

GSAM 8.1Mfaʼa mam mese, mfombane mam me nga boban melu mvus ô ve bia éyoñe ya yen ôwoé Zambe ô boʼo ésaé, a yene mindeme mbaʼalane wé a nyeʼan. Jam ete da nene mbunan a yeʼele bia mam ya melu mvus, e mam me ne mvaé a me me ne abé. Da beta liti bibame ya keké jangan bi ne e Mintilane mi Zambe, a liti nsisime nkuluñane ya bôt be nga taté ésaé. Da simesane bia mindi miangan ya nsisim. Avale Mojañ Loughborough a nga jô afep 33 na: “Nge é mbe mvaé asu Israél ya simesane avale Nti a nga wulu be, ye é nji fe mvaé asu dangan? A beta ndañane mevak, ntili besam a beta jô na: ‘A nsisime wom, kañek Nti, a te vuane mbamba mam mé mese.’”

GSAM 8—Éyoñ é ne ényenyam e nkañete melu

GSAM 8.2Mimbu ésaé bebuni ya nsoan Krist ba baʼale môse zamgbwale é nga taté mi mbe éyoñ éda ya biyoñ bi ne ényenyam e nkañete melu. Bia simes toʼo ve mindem milaa ya avale éyoñe te.

GSAM 8.3(1) Eyoñe beta nkulane mejô wa tôéban. Abui biyoñ, e jam ya avale di éyoñe da boban, bôt abui be nji yene de nge wôʼôtane de ese. Ajô te é ne étua mfi a mvolane ya beta fombô mam me nga boban a ñyemane bia bili e mvus, asu ya wôʼôtane abime nkulane mejô—mefoé Nti a nga kômbô na me bo bebela ya éyoñe ji asu éyoñe te e nkañete si nyô.

GSAM 8.4(2) Eyoñe ba telé bibam asu ésaé é ne ényenyam Nti a kômbô bo. Asu ya wôʼôtane biyoñe bite, é ne étua mfi ya yene avale be nga telé minsum, mindem ya e Mintilane mi Zambe, a mam Zambe a nga bo na me boban; mame mete me nga wulu “bôt be nga taté ésaé” ébôl ébôl, e beloñe be nga loone be asu éyoñ éte, na be kui mbunan ô bili mfi a ébamba mfaʼa foé a ésaé Zambe a nga ve be.

GSAM 8.5(3) Eyoñe beta mintyendan mia boban e ésaé ya vôm a ne étyi é ne bebela, e mbômaʼane ya mam me nga bo ve éyekaʼa melu mvus. Amu zene Zambe “ô ne e vôm a ne étyi” (Besam 77:13), é ne étua mfi ya wôʼôtan a tôñ a mbunan mam Zambe a bo asu ya tyii ajô nsem. Jam da dañe volô e di da ne nvuane ô ne e zañe beta ntyendane ô nga teté a nyô a nga boban e mfeban ya nsoan Krist. Nti a kômbô na bi simes mam me nga boban éyoñe be nga kôlô e nseñ a ke e vôm a ne étyi été (ataté Kalvari a kui Mbétan ya yôp), a avale bôt be nga ko Zambe woñ melu mete be nji nga wôʼôtane jam e nga boban atataʼa. Ajô te be nga nyiñe nteʼane ndi nlem ô ne étua njuk, ve e masuʼulan be nga yene éfase jap e nkulane ya nlô nleme Zambe. Ntabane wop wa ve éfufup e ntabane bebuni ya 1844 a mimbu mi nga tôñ, éyoñe be nga kôlô e vôm a ne étyi a ke e vôm a dañe bo étyi (ataté Nyeʼelane asu bôt a kui Ntyiʼane mejô a Nyeʼelane asu bôt).

GSAM 9.1Bia yene mindem milaa mise mina e éyoñ yʼatataʼa ésaé Mojañ Loughborough a kañeteya. Bia kômbô wôʼôtan a nyoñe ngabe ya nsisime wua ane wô ya bôt be nga jeñe bebela “ane akume ne nsolan”, be nga yene de, a ve mam map mese asu ya kañete de.

GSAM 9—Beta telé Nsisime nkulane mejô a ngu

GSAM 9.2Ajô afe ya beta kuli nkañete Loughborough e ne ya beta liti a ngu e melu mangan éfase ya nkañete melu a ya Kalate Zambe é ne e ésaé Ellen White ane ntili, nkobô a nyô a nga nyoñe mveane Nsisim ô ne ényenyam, e mvean a nga kobô e mejô yʼatataʼa mé été.

GSAM 9—Nkañete bebela yʼatataʼa ya nyô a nga yen a mise mé

GSAM 9.3Mindem mia liti toʼo ve mam mela me nga bo na, bebé mimbu 90 mvus, Ellen White a liti na be samane kalate nyô a ngu, a na be beta fombô a kuli mejô a minkañete ya bôt be nga telé bibame ya ésaé. (1) Bôt be nga yen mam a mise map bete be mbe ba wu, a nalé minkañete be nga ve bebién a menyu map mi mbe mia suʼulan. (2) Bôt be mbe ba nyiin e keké e betoyini ba beta fôé, be mbe teke ñyemane ya mam nge bôt ya atataʼa, be mbe na be bo na keké é bo teke ñyemane mindi mié Zambe a nga telé. (3) Bisaé bya minyeʼelane ya meduñ bya ye ve keké meveʼele, dañe dañe éyoñ é mbe e ntabane ndunduman, avale jam ya Minneapolis e nga liti, a avale jam ete e nga bo na é tabe. Nalé, mbunane ya bôt abui e ajô na Nti a nga wulu ndulu bôt nyô wa ye veʼeban abui abé e mezen me ne nkandan a nsolan. Ajô te é mbe étua mfi na be beta kañete mindeme ya ôwoé wé e ésaé été a nkpwa a ngu.

GSAM 9Mejô mfaʼa Ntôlé A

GSAM 9.4Teke ñyeman, mesili a ndalula ya bôt be nji ke nga yen mam a mise map bi nga yené e ényiñe Mojañ Loughborough émien. Jam éda ya avale di e nga tindi nye na a tili mam ba ve va ane Ntôlé. Bia yene na é ne ébotan a ésaé jangan ya laté éyalane jé e nkulane kalate nyô, a e nya éyoñ ôsu é kulan. Bi nga yeme na é ne amu L. E. Froom a nga liti je e mone kalate wé Njeñane bekañete minkulane mejô be nga jañ. Bia beta nyoñe mejô Froom a nga kañete mfaʼa nkañete kalate be nga tili, nyô a ne Ntôlé A:

GSAM 10.1Kalate mfe a ne beta tañ bi nga beta bi a mbe beta ntilane J. N. Loughborough a nga tili a ésaé ayaé e nnôm éfia Blick ya ntilane bekalate ya télégrap, ése a betatele bikanga. A mbe éyalane jé, a nga kômban e 1918, ayôme éyoñ ôsu a wu, asu mejô beziñ ya betyiʼi mejô be nga jô a ngu ayôme éyoñ mvus na bekalate bé yʼatataʼa mfaʼa atataʼa ndulu bôt ya nsoan Krist be bili meduñ, ntyendane mam a mam me nji bo zôsôô. Eyoñe be nga ve wô e nda nkulane bekalate jangan éziñ asu ya kuli wô, é nga yené na mfi wé asu bôt bese ô nji ke yiane na be kuli wô. Nde be nga bulane wô e be ntili.

GSAM 10.2Eyoñe Mvendé Loughborough a nga bo nnôm, a nga ve wô H. A. Washburn, a mbe éyoñ éte ñyeʼele nkañete melu e Pacific Union College. Ñyeʼele a nga nyoñ wô a beta tañ a baʼale wô. Môs wua, nda ñyeʼele é nga di nduan ése, a mbamba nda bekalate jé é nga jañ nsamba. Bone bekalate be nga liʼi nye be mbe e tebél ésaé jé e sikôlô. E be bekalate bete, kalate be nga tili nyô a mbe valé, a jôé na “Mam mefe me nga kui ma.” E masuʼulane ya nsamba ôsu ya minyeʼelane miam mfaʼa ndulu bôt ya betôñe Miller, minyeʼelane be nga sili ma na me ve e atataʼa Beta sikôlô Kalate Zambe, be nga telé e mbu ôte e Pacific Union College, Ñyeʼele Washburn a nga so a kalate ôte a futi wô e mo mam a jôʼô na: “Éyoñe ji ma wôʼôtan amu jé kalate ntilane nyô a mbe wua ya bone biôm bi nga liʼi e nda bekalate jam ése, amu a mbe e tebél ésaé jam e sikôlô. Zambe a nga kômbô na be baʼale wô asu ésaé nyô. Futiek wô e Nkôane mintilan yʼatataʼa ndulu bôt ya nsoan Krist.”—mefep 48, 49

GSAM 10Nboon ésaé Nti a bôt nsamba

GSAM 10.3Amu bia wôʼôtane ayôme ntabane bôt, avale da yené e minleme miangan été, bia yeme a nlem ôse na Nti a belaneya a bôt be ne ane meviek me si e ésaé jé éyoñ ése. Bia ve kalate nyô asu ya nene mbunan e avale Nti a nga bo ésaé, saake asu ya lôñe mbunane ya meduñ e étepteke bôt a nga jeñe na a tôé nlô nleme wé a be. Bia nji jeñe meyalane ya dibe mezen mese ôjeñe bebela a nlem ôse ya melu mangan a ne yene étepteke bôtele ya befam a binga be nga ko Zambe woñ, éyoñ a lañe kalate nyô nge nkañete mfe ya beta biyoñe bite. Zambe a boya ésaé éyoñ ése nsamba a bôt, e nlatane ya bôtele a mam me Zambe (Bôte ya Efeze 2:20). Bi wôʼôlaʼan tyiñe jé éyoñ ése, toʼo é so e mejô me bôt befe me ne étepteke. “Te biasane minkulane mejô; fasaʼane mam mese; biʼane ngule jôm é ne mvaé.” (1 Tésalonik 5:20, 21). (Fombôʼô Mefoé me ne ntoban 3:342-347)

GSAM 11Éyoñ yʼatataʼa é ne nlô ajô

GSAM 11.1Bia yene na beta mfi ya kalate nyô e ne e nyalan abui minsili mfaʼa éyoñ yʼatataʼa jangan a mimbu yʼatataʼa, abui biyoñ toʼo minsili be nji sili. Minsili mife mi tii a ntaban keké e mimbu mi nga tôñ, e masuʼulan ntete mimbu 19 a ataté valé, mia yalan a dañe mvaé e bivôme bife. E minkañete été, nlômane Nti a nga kañete ntaban keké éyoñ éte, éfufup Nti a nga jeñe na a ve e 1888, a mam me nga kui amu keké é nga bene foé ôte, asu éyoñ éte a asu mimbu mi nga tôñ a kui éyoñe jangan.

GSAM 11.2É ne mfi ya yene nkandane ô ne e zañe ayap éyoñ ô lôte e ndi nleme bôt, avale ayoñe bôt ya Zambe e nga nyiñe de e biyoñ bise—be nga simes na be ne bebé a nsoan Nti, ve be nga nyoñe mindem na ô nji bo asu éyoñe jap—a ayap éyoñ ô lôte e nlô nleme Nti, éyoñ a nga wulu bia ane ayoñe bôt a kui e mbômaʼane Kanaan, avale a nga bo a nnôm Israél, a jô na: “Nyiinaʼan”, ve bi nji ke nga nyiin amu teke mbunan. Bi fombôʼô vôm bi ne a amu jé bi ne va. Bi yeʼeʼelan mam ya bésaa bangan, bi beta kañetaʼan ébotan a ayap nleme Nti, a bi veʼe nye zen na a bo e be bia a a bia mam a nji nga bili ngule ya bo mimbu 100 mvus.

GSAM 11.3(Fombôʼô Ntôlé C)

GSAM 11Nloone e be keké ya éyoñe ji

GSAM 11.4E mejô yʼatataʼa mé été, Mojañ Loughborough a nga jô na bebuni ya nsoan Krist ba baʼale môse zamgbwale 100 000 be mbe e keké éyoñ éte be nga liti ngu a ayong be nga bo na be yené ane 2 000 000. Nge bia belane fe abime te, ye bi ne jô éyoñe ji na 6 000 000 bangan ba yené ane 120 000 000? Nkañete wé ya mimbu yʼatataʼa wa loone keké ya éyoñe ji na é bo jé?

GSAM 12.1Bia liʼi mia minsili miziñ teke meyalan, a bia yeʼelan na mfefé nkulane kalate nyô a bo na mi simes mie:

GSAM 12.2(1) “Ndulu bôt” é keeya vé?

GSAM 12.3(2) Ye é tabeeya zôsôô e be bibame bié?

GSAM 12.4(3) E abime jé bi ne wôʼôtane mintyendane bia yen e keké ataté melu me Loughborough, amu mintyendane ya ényiñe bôt nge amu ésaé Nti a bo e zañe jangan?

GSAM 12.5(4) Amu jé bi ngenan bi ne va, bebé mimbu 150 e mvuse ndulu bôt é nga taté kañete na nbulane Krist ô ne bebé?

GSAM 12.6Eyoñe ma beta fombô nkañete wongan ya melu mvus, me nga wulu ébôl ése ya nkean ôsu a kui ntabane wongan ya éyoñe ji, me ne jô na: Kañaʼane Zambe! Eyoñe ma yene mam Nti a nga bo, nleme wom wa jaé a ndañan a ndi e be Krist ane njeñe zen. Bi nji bili jôm ya ko woñ asu melu ma zu, ve nge bia vuane zene Nti a nga wulu bia a ñyeʼelane wé e nkañete wongan ya melu mvus.—Minkañete ya ényiñe Ellen G. White, 196

GSAM 12.7Te vaa nnôm ndeme nkôt ô bésôé be nga telé.—Minkana 22:28 Ékôane bivete ya Nda bekalate ya bôt be nga taté ésaé bebuni ya nsoan Krist Loma Linda, California, 1 ya ngone 3, 1992

Note

Back