Kabitele 3 — Nsoan mvoñ be nga kak
GSAM 57.1“ÉYOÑ éyoñ é nga jalé, Zambe a nga lôme Mone wé, ... a nga bialé atiñe si, na a yaʼane a kôté ba be mbe atiñe si, asu na bi nyoñeban ane bon.”1
GSAM 57.2“E be nyô a bili ngule ya telé mia ngumba, aval ane Mbamba Foé wom a nkañetane ya Yésus Krist bi né, aval ane nlitan ya nsolane jam, nde be nga solé ataté éyoñ si é nga taté, ve éyoñe ji é nto nlitane, a zene ya metili me bekulu mejô, aval ane atiñe Zambe ya nnôm éto e né, be maneya bo na meyoñ mese me yeme de, asu mewôk ma so e mbunan: e be Zambe étam a bili fek, duma é boʼo asu dé a zene ya Yésus Krist nnôm éto.”2
GSAM 57.3“A nga liti ma nsolane jam a nlitan, aval ane me nga taté tili e bifia tyôtyoé été, ... jam e nji bo nyemane be bone be bôt e miaé mivok, aval ane Nsisim a ndôme liti de mimfufube minlômane mié a bekulu mejô éyoñe ji.... Ma, nyô a ne tyôtyoé a dañe nyô a ne tyôtyoé ya mimfufube mi bôt mise, me nto mveban mvame wu, na me kañete bikuu akume Krist môt a voʼo mane yem; a bo na bôte bese be yene avale bôt ba kabane e nsolane jam été, nde e nga solé e be Zambe aso atataʼa si, nye a nga té biôm bise a zene ya Yésus Krist.”3
GSAM 57.4Be maneya jô na Mbamba Foé a ne nsolane e Nnôm Elat été; e Mfefé Elat été a ne nlitane. Aval ane môt mfe a nga jô: “Éyoñ Beyude be nga kôlô be Zambe, be nga dimili abui ñyeʼelane ô mbe e bisaé bi nkañane Zambe été. Krist émien nye a nga telé bisaé bite. Efus ése é mbe ndem ya nye; bisaé bite bi mbe njalan a ényiñ a abeñe ya nsisim. Ve Beyude be nga dimili ényiñe ya nsisim e mimboone mi nkañane jap été, a ke ba baʼale ve mevale me mbe teke ényiñ. Be nga buni metunaʼa a metiñ mebiene, e vôme ya tabe ndi e be nyô metunaʼa mete me nga liti.
GSAM 58Ba yange éjôé ya si
GSAM 58.1“Akôsa bo Beyude be nga kômbô nsoane Mesie, be nji yeme ésaé dé. Be nji jeñe nkôtane e nsem été, ve nkôtane e be Berômeñ. Be nga yange na Mesie a so ane ndañane ya bita, na a tyame ngule nnyiñi a bete Israél na a jôé si ése. Avale te zen ô nga kômeban na be bene Nkôté.
GSAM 58.2“Bôt, be mbe dibi été a ntiñetane si, a betebe ôsu, ba be nga tuʼa kômbô ngul, be nga kômbô nsoane ya môt a ye dañe besiñe bap a beta ve Israél éjôé. Be nga fas minkulane mejô, ve be nji bi ñyene ya nsisim. Avale te be nga lôte metili ma liti nsusubane ya nsoane Krist ôsu, a ve metili ma kobô ajô duma ya nsoan Krist éyoñe baa atinane e nji be de. Nyeman ô nga bo na be bo ndim; be nga yalane minkulane mejô aval ane mbia minkômbane miap mi mbe.
GSAM 58.3“Bôte ya Beyude be nga yange nsoane Nkôté a lôte mimbu tosin. Nsoane te ñwô be nga telé beta ndi nleme wop yôp. E bia a minkulane mejô été, e bisaé bi nda Zambe a meyeʼelane ya menda été, be nga telé jôé dé a duma. Ve éyoñ a nga so, be nji yeme nye. Nyô ya yôp be nyeʼe a mbe be be ‘ane ñkañ wo so e nkôte si;’ a nji bi ‘éyekaʼa nge abeñ;’ a be nji yene abeñ e be nye da bo na be kômbô nye. ‘A nga zu e be bôte bé, a bôte bé be nji nyoñe nye.’”4
GSAM 58Ya mvoñe bôte David
GSAM 58.4Éyoñ éyoñe Daniel a nga kuli ajô dé é nga bo bebé, éyoñ “Mesie Njôô” — Nyô a ne ñwoʼone mbon — a nga yiane yené, bôte ya Beyude be mbe ngule ya simesan, a teke bisôsô be nga simesan avale di: Mesie, mfaʼa ya minsôn, a yiane so e nda a mvoñe bôte David, nde a yiane bialé e nda éte; a aval ane metiñ a minkan mi Beyude mi né, a yiane wôʼôban mbon asu ésaé e bôt été éyoñ a bili mimbu mewôm mela; a nge a yiane yené ane ñwoʼone mbon e mimbu mite, nde a yiane bialé mimbu mewôm mela ôsu ya asuʼulane ya besondô mewôm mesaman a ébu ya mimbu, ba yiane ke akekui nsoane Mesie.
GSAM 59Minkulane mejô mi Siméon baa Anna
GSAM 59.1Éyoñe te Israél ase a mbe a yangeʼe. Ba be nga fas metili me Zambe a nleme wop ôse a nyeʼan, be nga yange abiale ya nyô a nga yiane bo Njôô a Nwulu wop. Siméon, nnôm môt a nga nyeʼe Zambe, a nga nyoñe nlitan “a zene ya Mfufub Nsisim na a ye bo te wu akekui a maneya yene Krist Nti.”5
GSAM 59.2Éyoñ be nga zuu mone Nkôté e nda Zambe, Siméon a nga yeme na mongô ate a mbe nyô be nga kobô ajô dé — Krist. “Ane a nga nyoñe nye e mo mé, a botane Zambe a jô na: A Nti, éyoñe ji wo jame mbo ésaé wôé na a ke mvoʼé, aval ane ajô dôé e né; amu mise mam me yeneya nyiane wôé, ñwô ô nga kôm ôsu bôte bese: éfufube ya faé bikuu, a duma ya bôte bôé Israél....
GSAM 59.3“A Siméon a nga botane be [Yôzéf baa Marie], a jô Marie, nyia wé, na: O lôô, mone nyô a nto ntelane asu aku a ñwômane ya abui bôt e Israél; a ane ndem bôt ba ye wosan (owé, nkpwaté mekôn ô ye lôte fe nsisime wôé émien), asu na mesimesane ya abui minlem me yené.
GSAM 59.4“A minga éziñ a mbe valé a too jôé na Anna, nkulu mejô, ngone Fanuel, ya ayoñ Aser.... A nga zu e awolo te, a ve fe Nti akiba, a kobô ajô dé e be bôte bese be nga yange nkôtan e Yérusalém.”6
GSAM 59Beéngele ba ke jome bebaʼale mintômba
GSAM 59.5Ôsu ya mame mete, beéngele be nga kate bebaʼale mintômba, e mefôla me Bétéléhém, mbamba foé ya abiale Nkôté. Bebaʼale mintômba be nga ve melo, a beéngele be nga yia be abui abeñe bifia bi:—
GSAM 60Beyeme mam ba ke jome Bétéléhém
GSAM 60.2Nde beyeme mam ya mfaʼa jôb da tui be nga so, ba be nga yene “ateté e kôlôʼô,” aval ane Balaam a nga kuli ajô. Be nga tôñe nliti zene wé a kui Yérusalém, vôm é nga yiane na be sili ajô Njôô a ndôme bialé. Éyoñ be nga kate be na Bétéléhém a yiane bo vôm Nyô ba kômbô a ye bialé, be nga ke ôsu; a ateté e nga beta yené e nga liti be zene a kee be e tyôtyoé vôm Nkôté a nga bôô. Valé be nga kañe Mfufube Mongô, a ve nye mimveane ya or, bibange bia yeme mvaé, a mirr, a suʼulan a nyoñ ôyabe zen ya bulane menda map.
GSAM 60Nkôté a bili mimbu awôm a mibaé
GSAM 60.3Aso mongô a kui mimbu awôm a mibaé, teke abui mam me ne ntilan ajô Krist Nkôté, ve e yat a nga yat e fek a abeta nyôl été, a mewôk a nga ve bʼésaa bé. Ve éyoñ a nga bi mimbu awôm a mibaé, a nga tôñe Yôzéf baa Marie a bet Yérusalém asu abôʼô ya mbu ase; a nga semé betuni valé a ñyemane a nga liti e minsili mié été, a e biyalane a nga ve mimfañ minsili miap. Aso éyoñe te akekui a nga taté ésaé dé e bôt été, a nga ve ésaé ya mbuu bile duma, a bo ésaé baa Yôzéf, nnôme Marie.
GSAM 60Ésaé Yôanes Babtist
GSAM 60.4E bengon besaman ôsu ya atataʼa ésaé dé e bôt été, Yôanes Babtist a nga kañete ajô ésaé Krist. Beta minsamba mi bôt mi nga so na mi wôʼô Yôanes, a na a du be. Mbôl be “mbe be yangeʼe [be yangeʼe na Mesie a so], a bôte bese be nga simesan [‘be nga fas nge tyam,’ e kindi kalate] e minleme miap ajô Yôanes, nge a ne Krist nge momo; Yôanes a nga yalane be bese na: Ma ma du mia a mendim; ve môt a zu a dañe ma ngul, me nji yiane tiine nye nkole besilefas: a ye du mia a Mfufub Nsisim a nduan: évame jé é ne e wo wé, a a ye tuʼa fubu vôm a mane minlô bidi, a kôʼane blé e nda bidi jé; ve bindele a ye yôñ bie e nduan ja voʼo dim.”7
GSAM 61Yésus a duban
GSAM 61.1Éyoñ Yôanes a mbe a du bôt, a nga yene Yésus a zaʼa be nye asu nduan, a jô na: “Fombane Mone Ntômba Zambe, nyô a vaa nseme ya si ése.... A Yôanes a nga bo ngaa, a jô na: Me nga yene Nsisim a sise e yôp, aval ane zum, a tabe e be nye. A me nji yeme nye; ve nyô a nga lôme ma na me du bôt a mendim, nye a nga jô me na: Nyô wo ye yene Nsisim a sisik a tabe e be nye, nye ate a du bôt a Mfufub Nsisim. A me nga yene, a kañete na nyô a ne Mone Zambe.”8
GSAM 61Tyiñ é so e yôp
GSAM 61.2Nkaban ya Krist ane Mesie ô nga kañeteban a nsisane Mfufub Nsisim, a mbe ngule ya yené a nyôl aval ane zum, a fe tyiñ é so e yôp. E Mbamba Foé Metias été bia lañ na: “Éyoñ Yésus a nga duban, a nga kui e mendim été avôl avôl; a lôô, yôp e nga yôban asu dé, a nga yene Nsisime Zambe a sisik aval ane zum a zu e be nye; a lôô, tyiñ é nga so e yôp a jô na: Nyô a ne Mone wom ma nyeʼe, nleme wom wo vak e be nye.”9
GSAM 61.3Akôsa bo “Yôanes a nji bo ésimba éziñ,” éyoñ bôte be nga yene beta ngul é nga lat a ésaé Krist, be nga yiane jô na: “Mam mese Yôanes a nga jô ajô môte nyô me mbe bebela.”10
GSAM 61Krist a wôʼôban mbon aval ane atiñ e né
GSAM 61.4E nkañetane Lukas ajô nduan a ñwôʼane mbon a Mfufub Nsisim aval ane zum, bia lañ na: “Yésus émien a nga taté bo ane mimbu mewôm mela.”11
GSAM 62.1Mvus ôyabe ntyiane bidi ya Nti wongan tañe melu mewôm menyiin, a mintae mi meveʼele Diable a nga ve nye e nkôte si, mame me nga jiʼa tôñe nduane wé, a “nga so Nazarét, vôm be nga kôlô nye; a aval ane nkane wé ô mbe, a nga nyiin aba Zambe e môse Sabat, a tebe si na a lañ.... Nsisime Nti a ne e be ma, amu a nga wôʼô ma mbon na me kañete minzôzoé Mbamba Foé.... A a nga taté jô be na: Môse wu etili di e tôébaneya e melo menan.”12
GSAM 62Éyoñ é tôébaneya
GSAM 62.2Markus, a tiliʼi ajô jam ete, a jô na: “Éyoñ é tôébaneya, a éjôé Zambe é nto bebé: kôñelaʼane minlem, a bunane Mbamba Foé.”13 Éyoñ be nga kuli ajô dé, asu na Nyô a ne ñwoʼone mbon a yené, é nga kui. Ñwôʼane mbon a Mfufub Nsisim ô nga boban e nduane wé, a a mbe éyoñe ji a taté ésaé dé, e nya éyoñ a avale mimfufube bekulu mejô ya kôa be nga kuli ajô dé.
GSAM 62Ndem ja yené na Krist a ne Mesie
GSAM 62.3Ésaé Krist é mbe nlatan a mboane mesimba éyoñ ése; e be bôt, akôsa bo be nji tuʼa wôʼô minkana a mejô mé, mesimba mete me mbe ndem ja yené na a ne Imanuél, nge na “Zambe a mbe baa nye.”14 E mesimba mete été Krist a nga ve si ndôn ndem ya ngule Zambe é mbe e be nye, a fe a nga liti a mimboone avale Zambe a ne, a mbamba nyeʼane wé. Éyoñ Filip, mvuse mimbu mila a nga tabe baa Krist éyoñ ése, a yene beta mesimba mé, a nga jô na: “A Nti, liti bia Esaa, a éte ja ye yiane bia,” Yésus a nga jô nye na: “Me nto a mia ôyabe éyoñ avale di, a ô nji yeme ma, a Filip? Nyô a maneya yene ma a yeneya Esaa; nde wo jô aya na: Liti bia Esaa? ... Bunane ma na me ne e be Esaa, a Esaa a ne e be ma; nge momo, bunane ma amu bisaé bibien.”15
GSAM 63Yôanes a bi bisôsô
GSAM 63.1Akôsa bo e nduane Krist, Yôanes a nga yene nsisane Mfufub Nsisim a mise mé, a wôʼô tyiñe ya yôp é kañeteʼe na Yésus a ne Mone Zambe, a a nga jô émien na a ne “Mone Ntômba Zambe a vaa nseme ya si ése,” mam me nga ke me bo me selane abui a mam a nga yange, avale na a nga bi mintyele minlem a bisôsô e mbôk é mbe dibi été.
GSAM 63.2“Aval ane beyéʼé be Nkôté, Yôanes Babtist a nji wôʼô avale éjôé Krist é né. A nga yange na Yésus a tabe e éto njôô David; a éyoñ é nga lôt, a Nkôté a nji sili ngule ya njôô, Yôanes a nga bi bisôsô a mintyele minlem.”16 “A nga loone beyéʼé bé bebaé e be nye, [a] lôme be e be Yésus, a jô na: Ye ô ne nyô a yiane zu? Nge bia ye yange môt mfe?” “E nya awolo ete a [Yésus] nga saé bôt abui e minkôkon a minjuk miap, a vaa mimbia minsisim; a a nga ve abui mindim ñyene. Nde Yésus a nga yalane a jô be na: Kelane, a kate Yôanes mam mi maneya yene a wôʼô.”17
GSAM 63.3É mbe njuk e be Beyude, jaʼane beyéʼé, na be tuʼa yene abui benya mejôô Nkôté a nga jô, amu be nga tuʼa buni na éyoñ Mesie a ye so, a ye tyame évute Berômeñ, nje é nga ve be abui njuk, a jiʼa beta telé éjôé David, a jôé ane njôô ya si.
GSAM 63.4Yésus a nga taté nkañetane wé a jôʼô na: “Kôñelaʼane minlem, amu éjôé ya yôp é nto bebé.”18 Éyoñ be nga lôme minlômane mié awôm a mibaé, be nga beʼe foé wé wua na: “Éjôé ya yôp é nto bebé.”19 Mvus éte e ésaé dé été, éyoñ be nga lôme bôte mewôm zamgbwale, a nga jô be bifia bi: “Éjôé Zambe é soya mia bebé.”20
GSAM 64Bôt ba semé ésaé Krist
GSAM 64.1Minsemane mejô a miñyeʼelane mi Krist bi nga bo na bôt be jô na: “Teke môt a nga tameya kobô aval ane môte nyô.”21 A éyoñ a nga saé môt a mbe ndim a énkuk, “bôte bese be nga semé, a jô na: Ye nyô a nji bo Mone David?”22 Nge na, a bifia bife, ye nyô a nji bo mvoñe David, Nkôté be nga kak? “Éyoñ a nga zu e si jé émien, a nga yeʼele be e aba Zambe dap, avale na be nga semé a jô na: Feke ji a beta bisaé bi bi so e be môte nyô vé? Ye a nji bo mone mbuu bile? Ye nyia wé a nji too jôé na Marie? A bobenyañ bé, ye be nji bo Yakob, a Yôsé, a Simon, a Yuda?”23
GSAM 64.2Bebé mbu lale ya ésaé Krist, éyoñ a mbe e nda Zambe a wôʼô abôʼô ya ntelane nda Zambe étyi, Beyude be nga sulane nye fefele, a jô nye na: “Wo ye bo na bi tabe e bisôsô été akekui vé? Nge ô ne Krist, kate bia ne ngeññ.”24 E mbu ô nga lôt, éyoñ a nga bo beta ésimba ya ve bôte betosin betan bidi a “befembé be blé orj betan a bone bekos bebaé,” a “nga yeme na ba ye zu bi nye a ngu, na be telé nye njôô, [amu nalé] a nga beta kôlô a ke e nkôl.”25
GSAM 64Krist a yeʼele beyéʼé ajô awu dé
GSAM 64.3Éyoñ Krist a nga yeʼele beyéʼé bé, a nga tuʼa ve ngule na a vaa ôsimesane ya éjôé ya si é yiane taté été été, a liti be na a yiane wu a beta wômô, ke a beta so. Amu nalé a nga sili be na: “Nde nge mia ye yene Mone môt a bet a ke e vôm a mbe ôsu?”26 Mvus a nga ve be atiñ na “be bo te kate môt éziñ na a ne Yésus Krist,” bia lañ na: “Aso éyoñe te Yésus a nga taté liti beyéʼé bé na a yiane ke Yérusalém, a wôʼô abui mintaé e be bemvendé, a beta betuni, a beyeme bekalate, a wôéban, a beta wômô e môse lale. Nde Pierre a nga nyoñe nye mfaʼa, a taté ve nye bijô, a jô na: Jame te e boʼo wo ôyap, a Nti; éte ja ye bo te kui be wo.”27
GSAM 65.1E éyoñe te a nga kate be na bôte béziñ be ntele valé ba ye bo te wu akekui be maneya yene Mone môt a zaʼa e éjôé dé été.28 Bebé melu muom mvus éte, nkulane mejô wu ô nga tôéban; a nlôman Pierre a kobô ajô “ñyenan” ate ya Krist a zaʼa e éjôé dé été ane ndem ya nya nsoan Krist éyoñe baa, ñwô ô ngenan asu.29
GSAM 65.2Éyoñ éziñ Krist baa beyéʼé bé be mbe e Galilé, Yésus a nga jô be na: “Ba ye kuane Mone môt e mo me bôt; a ba ye wôé nye, a e môse lale a ye beta wômô. A be nga wôʼô beta ôlunan.”30 A be nji fe wôʼô, nge fas, atanane ya mejô mé; amu toʼo éyoñ a nga jeñe nyii e minleme miap nya ajô awu dé a ñwômane wé, be nga tyam ézezañe jap, na za a ye bo anen a dañe bevok e éjôé ya yôp été.31
GSAM 65.3Éyoñ éfe Pierre a nga jô Yésus na: “Bi liʼiya biôm bise, a tôñe wo; nde bia ye bi jé? A Yésus a nga jô be na: Bebela ma jô mia na, mia mi nga tôñe ma, e nboane biôm mfefé, éyoñ Mone môt a ye tabe e éto ya duma dé, mia fe mia ye tabe e bitô bi benjôô awôm a bibaé, mi tyiʼi meyoñ me Israél awôm a mebaé mejô.”32 Ôsimesane ya éjôé é yiane telébane avôl ô nga ke ôsu ya bo e minleme miap yôp, a aval ane bôt be né, be nga taté jeñe éto é ne yôp a dañ e éjôé été.
GSAM 65.4Nde nyia Yakob baa Yôanes, bone be Zébédé, a nga zu, a kômbôʼô duma, a yeʼelane Krist na a ve bone bé beta bitô — wua e wo ya mbo nnôm, a nyô mboʼo e wo ya mbo ngal ya éto njôô jé; nge éko éziñ wua ane nlô bijôé, a nyô mboʼo ane mbaʼale mejo me ayoñ. Ve Krist a nga jô ne ngeññ na: “Mi nji yeme jôme mia sili.”33
GSAM 66Nnyiin ya ndañan e Yérusalém
GSAM 66.1Teke ôyap a éyoñe te, beta jam e nga boban, nde e nga semé bôt. É mbe ñwômôlane Lazard e soñ, nyô a nga wu a nga maneya bo melu menyin. Beta ésimba te é nga wômôlô a semé bôt avale na Befarizieñ be nga ko woñ; be baa betuni be nga jiʼa loone ésulan; a éyoñ be nga kobô mam, be nga sili na: “Bia bo jé? Amu môte nyô a bo abui mesimba. Nge bia liʼi nye avale di, bôte bese ba ye buni nye; a Berômeñ ba ye zu nyoñe vôme wongan a ayoñe dangan.”34 Éyoñ ngule Satan é so si e nga bi avale te ba be nga jeñe jiane Krist, ngul é so yôp é nga tindi beta minsamba mi bôt na be ve nye duma, a tôé mam be nga kuli ajô de asu dé.
GSAM 66.2E jame bia te kobô ajô de yôp, bôt be nga kui beta minsamba, asu ya yene Yésus, a fe Lazard, nye a nga wômôlô miñwuan. Éyoñe ji be nga yene ane é ne bebela na Yésus a mbe njôô wop be nga yange ôyab; a éyoñ be nga tôbane nye a zaʼa e Yérusalém, a too e mone éjakase yôp, mejô me metili me nga so a ngul e minleme miap na: “Te ko woñ, a ngon Siôn: lôô, njôô wôé a zu, a too e mone éjakase yôp.”35 Beta ôyenga ya ndañan ô nga kôlô e beta nsamba bôt ôte, a bo Befarizieñ, be mbe teke mvam a tuʼa fase mam, beta minjuk. Be nga jô ézezañe jap na: “Ye mia yene na teke jôm mia dañ? Lôô, si ndôn é keya a tôñe nye.”36 Éyoñ be nga sili Krist na a tele ôyenga ôte, a nga yalane na: “Ma jô mia na, nge bôte ba ba ye dibi menyu, mekoʼo ma ye jiʼa yôtan.”37 Nti a nga jô asu jame te na: “Yôtaʼan,” a nge bôt be nji tôé ajô dé, a nga ye ve mekoʼo me zen tyiñ, a me nga ye yôtan; amu ajô dé da yiane tôéban.
GSAM 66Krist a ye ke e mbôgô a ye asuʼulane
GSAM 66.3Nsisimane a ye liti beyalane a nwuane a mfufulane, a belane be a éfôé a ye te ye teke a ye ke a asuʼulane. A ye jôʼé: Me ne kolane e si, me ye dutu bôt boso be ma. A nga jôʼé mejô ma ne liti nwuane wé. Bôt be nga jôʼé: Bia nga wôʼô e metiñ na Krist a ye tabe nnôm éto; wa jôʼé Mone môt a ne kolane? Za a ne Mone môt?38
GSAM 67.1A ye bo beyalane be yemeʼé a ye ke a asuʼulane boso éfôé wé a ye ne e si: Bongô ba mone, éyoñe éfiʼi me ne be mia. Mia ye lôbe me; avale me nga jôʼé bôt ba Yuda, vôm me ye ke mia ye te ke; me jôʼé mia fe éyoñe ji. Simon Pierre a nga jôʼé: Nti, wa ye ke vôm é? Yésus a nga yalane: Vôm me ye ke, wa ye te lôbe me éyoñe ji; ve wa ye lôbe me a mvôʼé.39 A ye bo nlem wop a ne naʼan: Ké bo nlem wôʼé wôʼo. Mia buni Zambe, bunaʼane fe ma. E nda ya Tatan me nda me ne avôl; nge nalé momo, ve me nga ye kate mia. Me ye ke a bo vôm asu mia. A ne me ke a bo vôm asu mia, me ye asuʼulane a lôbe mia, asu be vôm me ne, mia fe mia ne.40
GSAM 67Ndañan ya nkukuma
GSAM 67.2Nsisimane a nga beta belane ndañan a kôme mbia ôsimesane wop na éfôé a ye jiʼa yené, éyoñe baa be beyalane be mbe be bete Yerusaleme: Môt a ne nkukuma a ye ke éfas a ne ôyap, a ye lôbe éfôé asu wé, a asuʼulane. A nga loone bebo bisaé bé awôm, a ve be mina awôm ya moné, a jôʼé: Saʼane a moné nyô akekui ma ye bulane so. A ye bo a ye lôbe éfôé; a ye bo be lôbe be ba nga lôbe, a yeme abui a môt a nga lôbe a nkuane.41 E ndañan ji, Nti a ne nkukuma. A ye ke e vôm ya Tatan, a ye lôbe éfôé, a asuʼulane a ye wulu éfôé.
GSAM 68.1A beyalane be nga yeʼe: Mfi a ne liti nsoan wôʼé a amané ya si é?42 Nsisimane a ye lôbe be meyem ya mejô ma ye bo e ntyiʼane a keké. A éyoñe meyem me a ye yene, be ye yeme nsoan wé a ne ntoo, e mbé; a miaé bôt ô ye yene me ô ye te man akekui a ye so.43
GSAM 68Beyalane boso be nga liʼi nye
GSAM 68.2A be nga yeme te mejô Krist a nwuane a tyiʼane wé. Eyoñe tyiʼane a ye, mbunane wop a ye wu, a boso be nga liʼi nye a tube.44 Pierre, a nga jôʼé na nge bôt boso be liʼi Nti, nye a ye te liʼi nye; ve, e mvus mewolo me ne éfiʼi, a ye tyiʼane wé a ntyiʼan a jôʼé a yeme te môt wé. Be nga yeme te a ye mfufulane môs lale, a nga yeʼe: mfufulane ya miñwuan a ne mejô me za.45 A nwuane wé a be yeʼé wé e soñ ya Joseph, be nga bo melam asu mfubanane. Mbunane a nga ke a Krist e soñ; Sabat a ne ayem asu beyalane! Nlem wop a ne nteʼane ndi, a Nsisimane a ne mvoʼé a nga ne te be asu a lôbe be a ngul.
GSAM 69Mejô ma nga bo nkôlô e mëne mfufulane
GSAM 69.1Môs ôsu ya sondô a ye yalan! A ne nkôlô e yôl a si! Éngele a ne ngul a ye sô e soñ ya Joseph, a foé ja bendé Mone Zambe na a kôlô. A yeme, ntyiʼane si a ye bo abui, amu éngele ya Nti a nga sô a yôl, a nga lôbe ébôm e mbé a nga nôgôlô ébôm. Mise me wé me ne avale éngé, meyo me wé me ne fefé a nnam; a ntyiʼan ba nga yôʼé a bo a miñwuan.46 Bôt avôl a ne be bôk a nga ye mfufulane, a nga sô e mesoñ a ye mfufulane wé, a nga ke e ékôlô étyi a liti be bôt avôl.47 Simesaʼane bôt be be nga mfufulane a nga ke Yerusaleme e mimbé mi bemvôé bap, a foé na Krist a nga nkakaneban a nga mfufulane e miñwuan, a na be fe be nga bulane bi ényiñ a ngul wé, asu ya bo bengaa ya mfufulane wé. A ne nkôlô été beyalane a bekal, be nga jôʼé: A nga mfufulane e miñwuan, be nga yene wé a be nga jôʼé wé!
GSAM 69Yésus a ye wulu e mbôgô
GSAM 69.2A yeme, bôt baa be nga ke môs ôte e ngôm a ne fefé, a yôʼé Emmaus, a ne bebé mestade 60 a Yerusaleme [mil zamgbwale a ntyi]. Be nga jôʼé mejô me nga bo. Éyoñe be nga jôʼé a yeʼe, Yésus a ye kôlô be a wulu be; ve mise me wop me nga bo ndiban asu be yeme te wé. A ye yeʼe: Mejô ma mia jôʼé miaʼan éyoñe mia wulu, a mia wôʼô ôlun, me ne mejô me za? Môt a ne Kleopas a ye yalane: Wa ne nkôlô e Yerusaleme, wa yeme te mejô me nga bo? A ye jôʼé: Mejô me za? Be nga jôʼé mejô ya Yésus a Nazaret, a nga ne nkulane mejô a ngul e ésaé a mejô e mise ya Zambe a bôt boso. Bekulu a bôt ba wulu be nga lôbe wé asu ntyiʼane, a nga nkakanane wé. Ve be nga mbunane a ne nye a ye lôbe Israel. Lelu a ne môs lale a mejô me nga bo. Be nga jôʼé fe bekal be nga yene soñ a te yene môt wé; be nga jôʼé be nga yene ñyenan a beéngele a be nga jôʼé a ne a môse. Bôt befe be nga ke soñ, a yene avale bekal be nga jôʼé, ve be nga te yene wé.
GSAM 70.1A ye jôʼé be: Bôt ba ne mefup a a nlem a ne nteʼane a mbunane mejô boso bekulane be nga jôʼé! Krist a nga bo te a ye nteʼane mejô ma a ye ke e étyi wé? A nga tôé a Moïse a bekulane boso, a ye liti be e Kalate mejô me ne asu wé.48 A ye kôlô mboo a ye yem Zambe; mise me wop me nga yalan a be nga yeme wé. Be nga jôʼé: Nlem wongan a nga bo nkôlô e été wongan éyoñe a nga jôʼé bia e mbôgô, a nga kôlôlô bia Kalate be?49
GSAM 70.2Eyoñe ji beyalane be nga yene a nwuane a mfufulane be Krist a ésaé wé. Ve be ye bo avale be a mejô ya éfôé wé?
GSAM 70.2A nga liti wé a ne môse a mfufulane a nkulane mejô avôl, a be nga yene wé melu mewôm menyin; a ye jôʼé be mejô ya éfôé ya Zambe. A ye sô be a yeʼé, a jôʼé be be bo te ke e Yerusaleme, ve be yange mveane ya Tatan, a nga jôʼé na, mia nga wôʼô e be ma. Yohane a nga batisane a mendim; ve mia ye batisane a Nsisim Étyi éyoñe e ne fefé.
GSAM 71Wa ye lôbe éfôé e Israel éyoñe ji?
GSAM 71.1Be nga yeʼe wé: Nti, wa ye lôbe éfôé e Israel éyoñe ji? [Be nga yeme a ne nkakanane wé a mfufulane, ve wa ye lôbe éfôé éyoñe ji?] A ye yalane: É nji vebane be mia na mi yeme éyoñe a éyoñe Tatan a nga futi e ngul jé émien. Mia ye lôbe ngul a Nsisim Étyi a ye sô a mia; mia ye bo bengaa bam e Yerusaleme, Judea, Samaria, a vôm boso ya si. A ye ke e yôl, a éfufup a ye lôbe wé. Be nga yene wé a ye ke e yôl; bôt baa be nga tebe bebé be, be nga jalé biyé bi ne fefé, a be nga yalan be: Bôt ba Galilée, mia tebe a yene yôl asu je? Yésus a ye asuʼulane avale mia nga yene wé a ye ke e yôl.50
GSAM 71Yésus a ye tabe e yôl akekui éyoñe ya nkômane biôm bise
GSAM 71.2Nsisimane a nga ke be, be nga yene wé a ye ke e vôm a nga ne boso. Be nga yeme a Nsisim Étyi a ye liti éyoñe éfôé a ye ye. Pierre a ye jôʼé: A ye lôbe Yésus Krist, a nga liti mia boso, a yôl a ye lôbe wé éyoñe ya mfubane ya mejô mese, a Zambe a nga jôʼé a minyul ya bekulane be wé boso ataté metataʼa me si.51
GSAM 71.3Nsisim Étyi a nga ve Pierre yemeʼé mejô ya si melale: ôsu, si a nga wu a mendim; baa, si ji a ne mbaʼalan asu nduan—nduan si é bili, aval ane ntoban Kalate Zambe ba loone Revised Version a jôʼé—nduan éte ja ye zuu awu, ndaman a njañan e be bôt be ne te ko Zambe woñ; lale, si a ne mfe, vôm mvoʼé a wulu; nge, aval ane bôt befe ba kôñelane mejô mete: Vôm bôt be ne mvoʼé be ye wulu.52
GSAM 72.1Paul a nga liti mfufulane ya bôt be Zambe a mintyendane ya bôt bé bese be ne étyi, ba ne ngule ya wu ve be ye bo bôt be voʼo fe wu, e ntyiʼane mise, éyoñe toñ ya asuʼulan a ye loñ. A nga jôʼé a Krist a ne e ntyiʼan ya Tatan a ye ne vôm ete akekui besiñe bé bese ba ye bo éjôé jé si. A ye lôbe éfôé wé a ngôʼan wé avale Daniel 7:13-14 a Besam 2:8-9 be nga nkulan. E keké ya Tesalonika, a nga liti nsoan Krist a mfufulane a ne mbunane wop étam a nkañete éyoñe bôt wop be nga wu.53
GSAM 72Keké a nga yeme te éyoñe ya asuʼulane ya Nti
GSAM 72.2Keké a nga yeme te éyoñe ya asuʼulane ya Nti. E kalate jé ôsu a nga tili bôt ya Tesalonika, Paul a nga jôʼé: Bôt be ne môse a be ne liʼiya be ye lôbe e yôl, a bobenyañ be nga yeme na Krist a ye so éyoñe bobenyañ bevok be ngenan be vee. E kalate ya baa a nga kôme mbia ôsimesane wop ya kalate wé a jôʼé: Môs ote a ye te ye, teke nlumane mbunan mvus ô ye bo ôsu, a môt a minju a ye liti, mone a nwuane a ye tyiʼane a lôbe wé a yôl e vôm boso be yemeʼé Zambe.54
GSAM 72Nlumane mbunan mvus
GSAM 72.3Keké a nga liʼiya e ndiban, a ne te yeme éyoñe ya nsoan Krist éyoñe baa. Beyalane be nga yeme a nlumane mbunan mvus ô ye bo, ve éyoñe je? Yohane a ye yemeʼé e ñyenan e Patmos, e minkulane mi ne e bikapitele 12 a 13 ya Mfombane: “éyoñe, meyoñe a yene baa,” “ngon mewôm menyin a ébaé,” a “melu 1260” (mimbu); ve éyoñe te jam da liti atataʼa ya ayap éyoñ éte e ngenane te bo. A ne jôʼé keké a nga yange a mbunane nsoan Krist, a yeme te éyoñe ya wé; a éyoñe ya ntyiʼane a ye ke, éyoñe fefé ya nteʼane a mbunan a ye ne asu keké ya “bôte be liʼiya.”55
GSAM 73.1A ye bo a mejô ya Kalate ya Mfômô a foé ya nsoan Krist éyoñe baa a liti mfi. Bebé vése wua e vése 30 été a jôʼé mejô ya nsoan Nti Yésus Krist. Robert Patterson, D.D., a nga jôʼé mejô ma a mejô ya ntabane keké a lat a mbunane ôte e biyoñe bi nga lôt akekui melu ma, e kalate yôʼé Interior, a nlô ajô “Mbunane a ne mvoʼé,” avale ji:
GSAM 73Éfôé ya mimbu toyini ya si—Patterson
GSAM 73.2Éyoñe Nti wop a nga ke a keké wé a si asu a ye ke a Tatan, a nga liʼiya wé a nlem a ne nteʼane. Beyalan wé bôt 500 be nga bo mbômaʼan a ngume si ya besiñe bé, be nga ngômôtô e mefôé ma ne anti-Krist a befôé; ngul ya môt ôsu a nga wulu be, a nlem wé a ne abui a mintaʼane, a yemeʼé ya melu avôl e mejô ma yôʼé ntyiʼane. Nti a nga yeme nteʼane wop; e mejô me wé ya nsônane a nga te lôbe nteʼane wop, a nga te jôʼé a ntyiʼane ya si a keké. Ve a nga jôʼé a ye asuʼulane asu a ye ndamane besiñe bé, a ye lôbe wop a ye ke e môs ote a ne mvoʼé. “Si a ye wôʼé mia. E si mia ye yene ntyiʼane. Mia ye yôʼé a yôʼé, ve si a ye naʼan. Mia ye bo nteʼane ndi, ve nteʼane wôʼé a ye bo nsisime. Mia ne nteʼane ndi éyoñe ji, ve me ye yene mia éyoñe baa, nlem wôʼé a ye bo naʼan, a môt a ye te lôbe naʼan wôʼé. A ne me ke, me ye asuʼulane a lôbe mia e mame, asu be vôm me ne, mia fe mia ne.”
GSAM 74.1Avale a ne mbunane a ne mvoʼé ya asuʼulane wé a môt, a nga lôbe keké éyoñe a nga ke. E melu mese a nga ne te be, a nga jôʼé a ntyiʼane a ye ne; a nga bo avale. A ne be a ye yene éyoñe ya mvoʼé ya si éyoñe a ne te be, a keké a ye bo te yene ntyiʼane ya si, a ne éyoñe mfuban éyoñe mbia bilok bi ye te faa été ya fôn, a nsoan wé a ye lôbe bôt e si a ne étyi ya Nti, nge to a ye bo ngule ya yene mbunane e si, jame te da ye kame nye abui, amu a nji yange de. Yésus a nga yeme te éfôé ya mimbu toyini ji, amu a nga te liti be; a ye jôʼé: “Me nga yôʼé mia bemvôé, asu mejô mese me nga wôʼô be Tatan me nga liti mia.” E mejô me wé a mindañan mi wé, a ne te mfi a ntyiʼane ya mvoʼé a étyi a ye ye boso nsoan wé. Minlôman mi fe mi nga yeme te éfôé ya mimbu toyini teke Krist. Mimbu 300 mi nga ke a ye ke Nti, mbunane a ne mvoʼé ya keké a ne mbunane ya asuʼulane wé.
GSAM 74.2Ve éyoñe keké, e nkeane ôsu ya nlumane mbunan mvus be nga nkulan, a nga tôé a lôbe nlem wé a mvoʼé ya bekukuma ba si, a nga lôbe mise wé e yôl mfaʼa jôp da tôô a nsoan Nti wé, e nsoan ô nga ye mane duma ya si a nga bili. Eyoñe bôt be nga kôme keké be nga lôbe foé, biyeyem bi éfôé ya mimbu toyini teke Krist bi nga jiʼa man, a keké a nga asuʼulane yange nsoan Nti asu a ye lôbe antikrist. Bekalate a mefoé be nga jôʼé mbunane wop ya Krist a ye ye boso mimbu toyini.
GSAM 74.3Ékôane Westminster a nga mane nkañetane mbunane wop a mejô ya nsoan Nti éyoñe baa, e mejô ma liti mbunane bôt ba yange Krist ôsu mimbu toyini: Krist a nga bo be yeme a ne môs ya ntyiʼane, asu a ye bo bôt boso ba wôʼé minju a a ye bo nkañete a bôt ba ne mvoʼé; ve môs ote a ne yeme te be, asu be vaa ndi nleme ôse ya minsôn, a yange éyoñe mese, be yeme te éyoñe Nti a ye ye, a be jôʼé: Ye, Nti Yésus; asu, ye éyoñe ji!56
GSAM 75.1Bôt be wop be nga bo nlem wop a ngul a yange nsoan Nti, a nga lôbe be a yeʼé: Lôbe vôm, a ye ye a minsamba bezimbi mi ne abui asu ya volô mia; mejô ma be nga futi e melu ma e jia bôt abui ba yia asu ñwômôlane minlem, ve nnôme be Covenanters ya Scotland be mbe be yeme me.
GSAM 75.2Ve éyoñe éfiʼi nlumane mbunan mvus ya baa ô nga sô e bekeké be nga beta kôm. E Scotland be nga yôʼé Moderatism; e England Arianism, a e melu ma Broad Churchism; a America Unitarianism, e Germany Rationalism. Be nga telé fek ya môt ane ntyiʼi mejô, a ñyenan wop ya melu ma ô ne mone abim ane nkañete, a be nga bene na jam éziñ e ne bo nge e nji tôñe memvinda me si ba yeneya, a be nga lôbe Yésus a ne rabbi ya Yuda a nga ke ôsu ya éyoñe dé mon abui, ve a yeme te nkôme ya éyoñe ji. A ne jôʼé, be nga yene ôsimesane na môt avale a ye so e si ba ne te yene a mis, a bulane zu wulu e si, ve ane nkana Beyuda.
GSAM 75Daniel Whitby a éfôé ya mimbu toyini
GSAM 75.3Mejô ya nsoan wé éyoñe baa a wulu wé e si be nga liti a ne mfubane ya foé wé, a bôt avôl be ye yalane mbunane Krist e éyoñe ya mimbu toyini, befe be nga jôʼé mimbu 360000. E éyoñe ete, bôt be nga ye ke ôsu e minkôme mi nkôme ya bôt, a yemeʼé a ésaé ya bo si a a mvoʼé; bôt be nga ye ne a mvoʼé a mvoʼé a ne te bo. A éyoñe ete a ye jeʼé, a ne bo ntyiʼane ya si a ye bo abui, a Nti a ye ye a lôbe si, a ye jôʼé bôt e ntyiʼane. Mejô ma be nga bo a Daniel Whitby (a nga wu mbu 1726), môt a ne nkulane mejô a England, a nga lôbe me a mimbôgô mi wé; a nga ne Arian, avale be nga yeme e minkalate mi wé. Ve minkalate mi wé mi nga ne naʼan e bôt ba ne avale wé, a éfôé ya mimbu toyini ya nkôlô wé a nga yalan e bôt ba ne mvoʼé, ba nga ne be a bôt ba lôbe befôé ya keké ya si e Europe; a ye jôʼé be a ye lôbe ngab awômô a étyi a éyoñe a ne abui. A ngul ya bôt be, mejô ma nga sô e America, a be nga lôbe me a ne mejô ya nkôlô e mise ya bôt a mejô ya ntyiʼane e meyene.
GSAM 76.1Avale mefôé ma ne e vôm avôl ya si e éyoñe ji, éyoñe Nti a nga lôbe foé ya ntyiʼane a nsoan wé, “e mbé.”
Notes
- Galati 4:4, 5. ↩
- Berômeñ 16:25-27. ↩
- Efeze 3:3-9. ↩
- Nkômbane ya biyoñ, mefep 29, 30-34. ↩
- Lukas 2:26. ↩
- Lukas 2:28-38. ↩
- Lukas 3:15-17. ↩
- Yôanes 1:29-34. ↩
- Metias 3:16, 17. ↩
- Yôanes 10:41. ↩
- Lukas 3:23. ↩
- Lukas 4:16-21. ↩
- Markus 1:15. ↩
- Mimboone Minlôman 10:38; Yôanes 3:2. ↩
- Yôanes 14:8-11. ↩
- Nkômbane ya biyoñ, afep 215. ↩
- Lukas 7:19-22; Metias 11:4. ↩
- Metias 4:17. ↩
- Metias 10:7. ↩
- Lukas 10:9. ↩
- Yôanes 7:46. ↩
- Metias 12:23. ↩
- Metias 13:54, 55. ↩
- Yôanes 10:24. ↩
- Yôanes 6:15. ↩
- Yôanes 6:62. ↩
- Metias 16:20-22; Markus 9:31. ↩
- Metias 16:28; Lukas 9:27. ↩
- 2 Pierre 1:16-19. ↩
- Metias 17:22, 23. ↩
- Metias 18:1; Markus 9:33, 34. ↩
- Metias 19:27, 28; Lukas 22:28-30. ↩
- Metias 20:20-24. ↩
- Yôanes 11:47, 48. ↩
- Yôanes 12:15. ↩
- Yôanes 12:19. ↩
- Lukas 19:40. ↩
- Yohane 12:32-34. ↩
- Yohane 13:33-36. ↩
- Yohane 14:1-3. ↩
- Luka 19:11-15. ↩
- Matiye 24:3. ↩
- Matiye 24; Luka 21; Mariko 13. ↩
- Mariko 14:50. ↩
- Mariko 9:10. ↩
- Matiye 28:2-4. ↩
- Matiye 27:52-53. ↩
- Luka 24:13-27. ↩
- Luka 24:31-32. ↩
- Minsamane be bôt ya Krist 1:6-11. ↩
- Minsamane be bôt ya Krist 3:20-21. ↩
- Pierre baa 3:5-13. ↩
- Tesalonika ôsu 4:13-18. ↩
- Tesalonika baa 2:3-4. ↩
- Mfombane 12:17. ↩
- Mbunane, Kabitele 33, etan 3. ↩