Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
05 / 31
05 / 31

Kabitele 2 — Ntakaʼa nyian ô ne nkulan

John Norton Loughborough

GSAM 38.1“Mbunane e yange a nyeʼe nlem: ve éyoñe jame nlem a yeʼelan ja so, é ne éyand ya ényiñ.”1 “Amu nalé nde Nti a ne Ngul ése a jô: Éyoñe jia a ngenane tyôtyoé, ma ye sis yôp a si, a mendim a mfefé woon; ma ye sis meyoñ mese, a Yeʼelan ya meyoñ mese a ye so; ma ye njalan nda ji duma, nalé Nti a ne Ngul ése a jô.”2

GSAM 38.2Ataté éyoñe Adam be nga vaa nye afube Eden a e éyand ya ényiñ, mejô me nga kobôban be Satan ajô mvoñe minga—“A ye mbeban nlô wôé”—me nga ve mbunane ya na éyoñe ya suʼulane Satan a ye tyameban, minkômbane mié mi yianeban, a bôt ba ye beta bulan e éyand ya ényiñ. Nyô be mbe be yangeʼe—Mvoñe be nga ngakaʼane—a nga bo “Yeʼelan ya meyoñ mese.”

GSAM 38.3E mejô me nga so e be Agé me liti na nsoan Nyô be yeʼelan a nye a ne zañe éyoñe Nti a ye sis yôp a si. Paul a nga tiliki be Hébre na ntyaman ate a ye boban mfiʼi, a jô na: “Eyoñe jia ma ye beta sis, ma ye bo te sis si étam, ve nalé fe yôp. A mejô ma na, ‘eyoñe jia’ ma liti na biôme bi nga sis bia ye vaa, ane biôme bi nga lôñeban, nalé biôme bi ne te ngule ya fôʼôsan bia ye liʼi. Ajô te, amu bia nyoñ ayoñ e ne te fôʼôsan, e ntukaʼa biane mvam, nalé e mboʼone Zambe ésaé avale é ne mvaé, a éjoté a woñ.”3 Mejô me ajô ntyaman wua, ô ngenane te so, ma yené ane a ne zañe ya beta lôñane ayoñ Zambe e mo Krist, Mvoñe be nga ngakaʼane, “Yeʼelan ya meyoñ mese.”

GSAM 39.1Beta lôñane nyô Krist a ye bo mfiʼi, bôte bese be bili Kalate Zambe ése mise ma yoo ba nguleya yene je e melu ma suʼulane. Nalé a nji mbe be bôt be melu me nga mvus. Mejô Nti me nga so be be na: “atiñ e yôp atiñ, atiñ e yôp atiñ; nnoñ e yôp nnoñ, nnoñ e yôp nnoñ; mfaʼa wua tyôtyoé, mfaʼa mfe tyôtyoé.”4 Nalé fe, e nkulan ya ntakaʼa nyian be, a mbe ane zene bezôsôô, “ane éfufube jôbe ja beta fôʼô avale ja ye kui môs ô ne jaléban.”5 Ajô te, a ne jôm é ne abui ntyiʼane na bi fombô tyôtyoé avale ntakaʼa te a nga liti étye étye e be bôte be melu me nga mvus.

GSAM 39Éyoñe ya yange e nji liti e atataʼa

GSAM 39.2Nti a nji bo na mbunane wop a yangeʼe mfiʼi, a bo nlem wop abé, a liti be na ba ye yange mimbu mewôk e kui e mvus ya mbunane wop e Mvoñe be nga ngakaʼane. E mam me nga tiliban bi ye simesane na be nga tabe e mbunane ya na mon ôsu a ye bialé a ye bo Mvoñe ate; a na, éyoñe jia, zene éziñ, Eden a ye beta lôñeban, ba ye beta nyiine e éyand ya ényiñ. Eyoñe Kain a nga bialé, Eve a nga yôlé na: “Ma nga bi môt e be Nti.”6 Beñyeʼele be Hébre be nga jô na, nge ba belan mejô me ne woʼo ése, ntilan ô ne na: “Ma nga bi môt, Nti.” Ajô te da tinan na: Mvoñe nyô a ye bo ésaé ya Nti ya mbebane Satan a ne ji. Me nji nyiŋane na Eve a nga jô jam avale di eyoñe Abel a nga bialé. A mbe nguleya simesane, avale ja so e nlem, na mon ôsu a mbe nyô a ye tôé ngakaʼa te. Mbunane wé a mbe yeʼeleban avale jé, a ye fe wu, eyoñe mimboone mi Kain mi nga yené a a nga yené zene wé ya abé, nyô a nga kui e wôé Abel, monyañ wé. Asu ya na be wôé Abel, be nga yeme jam éziñ ajô mvean nyô be mbe be yiane ve asu jap; amu Abel, avale Zambe a nga yeʼele nye, a nga zu nañ mvoʼan wé a ve nye ane mvean. Kain, nyô be nga yeʼele fe ane monyañ wé, a nga ve fe mvean, ve a nga nyoñ bibuma ya afube, a nsisime ya mvôʼé a ényon a nga bo nsamba wé. Mvean Abel a nga bo na Nti a nyoñe nye mvaé a lôô nyô Kain, amu a nga boban “mbunan” été; Paul a nga tiliki ajô dé na: “Toʼo a wu, a ngenane kobô.”7

GSAM 40Ye Seth a ne Mvoñe?

GSAM 40.1Mvus ya Abel a wu, Seth a nga bialé, mbunane a beta fôʼô; amu Eve a nga jô na: “Zambe a nga ve ma mvoñe mfe e vôm Abel, nyô Kain a nga wôé.”8 Mvus ate, be nga lañe Seth e mvoñe ya Adam. (Fombôʼô Kalate Metataʼa 5:3.) Kain, nyô a mbe woʼo mon ôsu, be nji lañ nye e kalate ya mvoñe. A ne na Eve a mbe simesane na Seth a ne Mvoñe be nga ngakaʼane. E mam me nga tiliban me liti na, mvus Seth a bialé, bôt be nga taté loone be womien e jôé Nti. (Fombôʼô e mfaʼa ya Kalate Metataʼa 4:26.) Ye be nga bo nalé amu be mbe be simesane na Seth a ne nyô a ye bo njô bôt a Nti e mvus, a tyame ngule Satan a nga nyoñ e yôk.

GSAM 40Mbunane a nga tele e be Noé

GSAM 40.2E ntilan ô ne tyôtyoé ya mam me nga boban ataté Adam akekui Noé a bialé, bi ne koone abui jôm éziñ te e mvus ya mvoñe bôt. Eyoñe Noé a nga bialé (“nyô a ne zôsôô,” e mfaʼa ya kalate), mbunane a nga beta fôʼô, a bôt be nga jô na: “Nyô ate a ye ve bia nlem a mvam e mimboone miban a ésaé ya mo mangan, amu si Nti a nga yemete.”9 Mejô Zambe me nji jô zene nge avale be mbe be yangeʼe na ba bi mvam; ve mbunane a mbe na, zene éziñ, nkus ya si a ye tyôtyoéban. Be nji liti be abé a nga tele e melu Noé, éyoñe bôt be mbe ye njalan si a abé a mewosane, a mvoñe bôt a mbe ye tyameban e si a mendim, ve Noé a nda jé étam be ye nyii; nalé fe be nji liti be na a mbe ye kate bôt mbu 120 ése ajô tyameban nyô a mbe ye so.

GSAM 41Nlôñane Babél

GSAM 41.1Mvus ya mendim me nga kui, be nga yeʼele bôt, e be Noé, na ba lôñe si a njalan je; ve eyoñe be nga taté abui, be nga bene zene Nti a nga top ya wulu be. Nimrod a nga lôñe ayoñ Babél (mbe be ye loone je Babilôn, ayoñ ya atataʼa e meyoñ si).10 Mvus tyôtyoé, bôt be nga taté nlôñane ôzomezome nda ya Babél, asu ya na ba bo jôé jap, a bo te mialan e si ése, ve e mbe mbia jam, amu Nti e be Noé a nga yeʼele be jam éfe. E vôm ya yange Nti a tôé minkômbane mié, be nga nyoñ jam ate e mo map womien. Ane Zambe a nga joʼotane nkobô wop, a be nga mialan.

GSAM 41Abraham a ye bo ntabe si ése

GSAM 41.2Eyoñe bi lôbô tyôtyoé ntilan ô nga kui e mvoñe ya Noé akekui môt ya awôm, bi koone nlômane Abraham; Nti a nga jô nye na: “Si ése ô lôô, ma ye ve wo je a mvoñe wôé nnôm éto. Ma ye bo mvoñe wôé ane mbuluk ya si, nalé nge môt a ne ngule ya lañe mbuluk ya si, a ye lañe fe mvoñe wôé. Kôlôʼô, wuluʼu si éte ya nda ése a nlam ése, amu ma ye ve wo je.”11 Toʼo Nti a nga ngakaʼane Abraham na a ye bi si, a nga liti nye fe na a ye wu. Paul a jô na Abraham a nga kôlô a ke e “vôm a mbe ye nyoñe mfiʼi ane ntabe.”12 Ajô ya tôé ngakaʼa te be nga liti Abraham e ñyenan a so e be Zambe, amu a nga “yange tison é bili mimbôkaʼa, nyô a nga lôñe je a bo je a ne Zambe.”13 E Berômeñ 4:13, be nga tiliki na ngakaʼa a mbe na “a ye bo ntabe si ése;” si éyoñe ji te, ve mvus ya na a ye beta nyiñe.

GSAM 42.1E mfaʼa ya bôt, Abraham a nji yeme avale mvoñe be nga ngakaʼane nye a mbe ye so e be mona wé womien. Ajô te a nga jô na Eliezer, nkuane ésaé wé, a bo mvoñe. Nti a nga jô na, Momo; ve a ye bo nyô “a ye fôʼô e abum dôé womien.” Eyoñe ji Nti a taté liti nye na ésaé ya mvus ya mvoñe wé a nji ke tôéban mfiʼi. A nga jô Abraham na: “Mvoñe wôé a ye bo môt mfe e si a nji ne jap, a ye bo be mboʼesaé; ba ye bo nye abé mbu 400.... Ve wo ye ke e be befôʼô bôé a mvoʼé; ba ye lôn wo e melu me nga maneya nden.”14

GSAM 42.2Minga Abraham a nga jô zene ô nji ne fek ya bo na ngakaʼa a tôéban mfiʼi; ve mvus Isaac a bialé, mone Abraham a Sarah, minga wé a nga luʼu avale metiñ ma jô, Nti a nga jô ajô Ishmael a nyia wé Hagar na: “Vaa minga mboʼesaé nyô a mon wé.”

GSAM 42.3E nkomekane mbunan Abraham, eyoñe a nga ve Isaac e ataʼa metunaʼa, a nga yéʼé jam ajô beta nyiane be miñwuan. Be nga jô ajô dé na: “A mbe simesane na Zambe a ne ngule ya beta jôk nye [Isaac] a be miñwuan, a e vôm ate a nga nyoñe nye beta e ñyeʼelan.”15

GSAM 42Mvoñe a ne woʼo

GSAM 42.4Eyoñe éziñ be nga yeʼele Abraham na Mvoñe a ne woʼo, e be nyô meyoñ mese me mbe ye bi mvam, toʼo a mbe mvoñe Abraham e mfaʼa ya minsôn, a mbe Krist nyô a so e be Zambe; amu Nti a nji jô nye na, “Mvoñe, ane abui bôt; ve ane môt wua, a mvoñe wôé, nyô a ne Krist.”16 Paul a nga jô ajô di na: “Ntilan ô nga yené mfiʼi na Zambe a ye bo bôt be nji ne Beyude zôsôô amu mbunan, a nga kate Abraham Mbamba Foé na: E be wo meyoñ mese me ye bi mvam.”17 “Ngakaʼa Nti a nga ve Abraham a nga beta veban Isaac a mvoñe wé,”18 a Jacob fe.

GSAM 42.5Amu Jacob a mbe a bili bone awôm a baa, ajô da ye so womien na: E mvoñe ya za be ye lôbô Mvoñe a ne woʼo? E nkulan nyô Jacob a nga bo ajô bone wé, jam ate a nga tôéban, amu a nga jô na: “Ndem njô bôt a ye te vaa e be Yuda, nge môt ya ve mejô a ye vaa e zañe mebo mé, akekui Shiloh a so; a bôt ba ye sulane e be nye.”19 E tôéban ngakaʼa te, a ne mvaé na bi simesane na Israél, toʼo meyoñ mefe me nga wulu je, be nga ve be ngule ya bi Sanhedrin jap. Nalé Yuda—ayoñ Beyude be nga bi jôé jap e be Yuda—a mbe a bili mejô e wulu wop akekui Shiloh (Krist) a nga so woʼo.

GSAM 43Éyoñe a mbe veʼeban

GSAM 43.1Befôʼô be mbe be yeme jam éziñ ajô beta lôñane a Mvoñe be nga ngakaʼane; ve éyoñe a mbe ye so, nge melu mewôk asu ya nsoan wé, a mbe veʼeban be. Eyoñe mvoñe Jacob a nga beta abui e Ejipte, a mon Asirieñ—Farao (Ezayi 52:4)—nyô “a nji yeme Joseph,”20 a nga bo be abé, mejô map me nga bulan e 400 (woʼo 430) mimbu be nga jô Abraham, éyoñe ya abé jap a ntabane wop ane bôt befe, a be mbe be yangeʼe na mvulane e mam mete a ye lôme be e ntabe be nga ngakaʼane.

GSAM 43.2Eyoñe Môze a nga bialé, bebiaé béd be nga yene na “a mbe mon a ne mvaé.”21 Be nga bi ñyenan na a ye bo, e ntyiʼane Zambe, nyô a ye vaa Israél e mboʼesaé wop ô ne mfiañe. A ne na be nga liti Môze fe jam te; amu eyoñe a nga kui mimbu mewôm me nyiñ a a nga tyiʼi na a ye ke e be bone be Israél be nga bo be mboʼesaé, a jibi abé nsamba wop, a nji kômbô na ba loone nye mone ngone Farao a ntabe e njôʼɔ Ejipte,22 a eyoñe a nga taté yiane mfaʼa bôt wé a wôé môt ya Ejipte e nkane jap, a nga yené mfaʼa ya angôndô na be nji yeme ésaé wé; “amu a mbe simesane na bobenyañ wé be mbe ye yeme avale Zambe a ye vaa be e mo wé.”23

GSAM 44.1Eyoñe éyoñe Nti a nga ve be Israél ya kôlô Ejipte a nga kui, be nga kôlô, a e môs nyô be nga jô a nga kui e môs wé. Nkôlan 12:40, 41. Be nji mbe ngule ya simesane na Môze a ne njô bôt wop a Mvoñe ngakaʼa a nga ve, amu a mbe ayoñ Lévi, a Jacob a nji jôʼé e nkulan wé na Yuda a ye wulu be akekui Shiloh a so?

GSAM 44“Ma ye yene nye, ve jʼéyoñe ji te.”

GSAM 44.2Eyoñe Israél a mbe e zene ya ke Kanaan, Balak, njô bôt ya Moab (mone Lot), a nga lôme Balaam na a yoʼé Israél. Nti a nga bulan yoʼé wé a bo nye mvam, a e mvam ate a nga ve Israél ñyenan mfe, asu ya vaa simesane na mvulane ya Satan a nga nyoñ a ye boban mfiʼi eyoñe ba ye nyiine Kanaan. Ntilan a jô na Balaam, e ñyenan ya so e be Zambe, a nga jô na: “Ma ye yene nye, ve jʼéyoñe ji te; ma ye yen nye, ve a nji fefele: Éto ja ye fôʼô e Jacob, a Ndem a ye fôʼô e Israél, a ye mbeʼe mfaʼa Moab, a tyame bone Sheth bese.”24

GSAM 44.3Mvoñe nyô a nga fôʼô e be Abraham, a ne abui, Paul a nga jô ajô dé avale di: “Ajô te, e be môt wua, a môt ate a mbe ane a wu, be nga fôʼô bôt abui ane ateté ya yôp, a ane mbuluk ya mbeʼe e ngôʼɔ, teke ngule ya lañeban. Bese be nga wu e mbunan, teke nyoñe ngakaʼa, ve be nga yene je mfiʼi, be nga buni je, a be nga nyoñe je e nlem, a be nga jô na be ne bôt befe a bôt be wulu e si.”25

GSAM 44.4Nlem Israél a nji yiane tuʼu nge a yiane bôk amu nkulan Balaam a nga jô na tôé ya mbunane wop a ne “jʼéyoñe ji te,” a nji ne “fefele”; amu Nti, melu me nji mane abui asu nkulan ate, a nga ngakaʼane ényiñ dé womien na ntabane ô ne duma a ye so mfiʼi. E be Môze a nga jô na: “Avale ma ne ényiñ woʼo, si ése a ye njalan duma Nti.”26 E melu nkulu mejô Habakuk, mvus mimbu 863, be nga beta jô bena ajô wua, ve ane jam é ngenane ye so: “Si a ye njalan yeme duma Nti, ane mendim me kôban ngôʼɔ.”27

GSAM 45Ésaé ya vôm a ne étyi, ñyeʼelan ya ésaé ya woʼo

GSAM 45.1Eyoñe Nti a nga vaa Israél e Ejipte, a nga kate be mejô me étyi ya wulu mame, e mise me nsamba ése, a ve be kopi ya mejô mete e libak, be nga tili mie e mo mé womien, asu ya na me liti be éyoñe ése Nyii bôt nyô a ye ve émien ane mvean asu jap; a amu metyi mé me ne abui mfi me ye fubu abé jap, a nga lôñane vôm a ne étyi e nkane. Tabernakel ate, nge na vôm a ne étyi, Môze a nga bendé na a lôñe biôme bié bise avale étyi Nti a nga liti nye e nkôl.28 Ésaé e vôm ate a mbe mfefé ya ésaé woʼo Krist a ye bo e vôm a ne étyi ya yôp.29 Eyoñe ntakaʼa Zambe e mvean a mimvean ya vôm a ne étyi a mbe ya na a baʼale e mise bôt mfefé ya “mbamba mame me ye so,”30 Satan a nga yeʼele bôt na ba fombô mvean womien, a vaa Krist a ésaé wé ya woʼo, nyô mvean ate mbe ve ñyeʼelan. Nalé a nga jeñe zene ya bo na bôt ba tabe e mimboone map womien asu nyian.

GSAM 45.2Nti a mbe a kômbô na a bo njô bôt wé—Israél—na a wôse bita jap a tum meyoñ. A mbe a bili zene wé ya wulu be, ane ntilan ô ne woʼo a liti: “Eyoñe a nga tyame meyoñ zamgbwale e si Kanaan, a nga kabe si jap e zañe be e nkane. Mvus ate, a nga ve be betyiʼi mejô tañe mimbu ané 450, akekui Samuel, nkulu mejô.”31

GSAM 45Israél a sili njô bôt

GSAM 45.3A ne yené na Israél a nji yeʼelan zene Nti a nga wulu be. Ve a mbe ntakaʼa a yeʼelan Nti na ba bo ayoñ a ne jap womien, a kandan e be meyoñ mese me nga kôban be. Nge be nga bo foʼo avale Nti a nga yeʼele be, meyoñ me mbe ye jô ajô jap na: “Woʼo, ayoñ di a ne beta ayoñ ya bôt be bili fek a ñeme. Ayoñ jé da ye bo beta avale di, a Zambe a ne fefele je avale Nti, Zambe wongan, a ne fefele bia e jam ése bia loone nye?”32

GSAM 46.1Amu be nji yeʼelan, be nga sili Samuel na a tyiʼane be njô bôt, a Nti a nga jô Samuel na: “Be nga bene ma, na me bo te beta wulu be.”33 Be nga beta jô Samuel, ve e mejô me nga lôô a ngul, na: “Tame ve bia njô bôt, nyô a ye tyiʼane bia mejô ane meyoñ mese.”34 Samuel a nga liti be abui ntyel ajô abé ya njô bôt a ye so be; ve “bôt be nga bene wôʼô tyiñe Samuel, a be nga jô na: Momo; bia kômbô njô bôt e yôb, asu ya na bia bo fe ane meyoñ mese; a njô bôt wongan a ye tyiʼane bia mejô, a ke ôsu wongan a wôse bita mangan.”35

GSAM 46.2Nalé be nga bi be njô bôt ya wulu be mimbu ané 500, atataʼa ane ayoñ jia e ntyiʼane Saul, David a Solomon; mvus ate, ane meyoñ mebaé, Israél a Yuda. Njô bôt jé da tyôtyoé nde a mbe mbamba a zôsôô, ve abui e be be mbe bebo abé, be lôm bôt e mekok a abé ya beta. Nalé bôt be nji mbe ane meyoñ me nga kôban be e jôm étam ya bi njô bôt, ve be nga bo fe ane be e abé jap, e mvulane Zambe befôʼô bap, a kañane mekok a minsisime ya yôp.

GSAM 46.3Nti a nga jô ajô ntyiʼane njô bôt ate, e anyu nkulu mejô Oze, na: “Israél, wo womien ô nga tyame wo; ve ma me ne mvolan wôé. Ma ye bo njô bôt wôé; za mfe a ne ngule ya nyii wo e bitisone biôse? Be tyiʼi mejô bôé, ba nyô ô nga jô na: Ve ma njô bôt a be njô bôt? Ma nga ve wo njô bôt e mvôʼɔ, a ma nga vaa nye e ntyiʼane wôme.”36

GSAM 47Ntyamane ya éjôé

GSAM 47.1Nsoan a bôt ba mfia éne ke ôsu tɛ́ na Babilone ba Kaldea ba ye wôʼo Yerusalem, ba ye kôbane biñwɔʼan ya vôm a ne étyi, ba ye ke nɛ́ Judah a ne nkôbane Babilone, ve ba ye wulu va mimbu 70, aval ane bekulu mejô be nga jô na da ye bo be. Éyoñe wulu ya mfia a nga mane, Nyambe a ye tɔ́te Ezekiel a Zedekiah, mfia a ne mvoé wé: Ô mfia ya Israel a ne nkɔ́, ô ne môt a ne mbia, alu jôé a nga yia, éyoñe a ne nkɔ́ a ye mane; avale mejô ma Nyambe Nnam: Kôbane ndem ya mfia, sɔmône nkɔ́ a mfia; jôm ji si ye ve nnam; yeme môt a ne wôʼô (mfia ya Babilone), ve ékɔlô môt a ne ayô (mfia ji a Judah a ne ôsu ya nlem wé). Me ye wôʼô jôm ji, me ye wôʼô jôm ji, me ye wôʼô jôm ji; jôm ji si ye ke ayol, tɛ́ môt a ne ényé a ye yiane jôm ji a ye so, me ye ve jôm ji nye.37

GSAM 47.2Mfia a ne yiane jôm ji, Mone a ne mbamba, a ne Krist. Mika nkulan mejô a ye kalane nye: Ô ndɔ́m ya mone miñwôn, ngɔʼɔ ya mone Zion, jôm ji a ye so e yô, éyôñe yô a ye yeme mfia ya ôsu (mfia ya si, a ye suʼulane e Krist): éyô a ye so e mone Yerusalem.38

GSAM 47.3Éyoñe Israel a ye mane sɔmône nkɔ́, a ye ke e mabɔk ya mfia Babilone. Éyoñe ba ye wulu ndolane mefias Medo-Persia, Greece a Rome, éyô a ye wôʼô mbamba lale. Éyoñe Cesar Augustus a ne mfia ya Rome, Krist, môt a ne yiane mfia David, Mone a ne mbamba ya mone minga, ya Abraham, a David, a ye bɔ́, aval ane nkulan mejô ô nga jô.

GSAM 47.4Asu bôt ba yeme éyô môt a ne mfia, Mone a ne mbamba, a dañe ve ndamba môta binam a ne wu, nyô a bili éjôé ja tabe ve mone éyoñ, éyô Zambe a ye tɔ́te môt a yôbe mindzɔmbolo a kalane jôʼé ji: Me ye bɔʼɔ nye Mone a ne ôsu, a ne ayô mfia ya si. Mbamba wôʼɔ wé me ye kôme nye nnômane, nkañete wôme a ye yôb a nye. Mone wé me ye bɔʼɔ a wulu nnômane, mfia wé a ye wulu aval melu ya ési. Mone wé a ye wulu nnômane, mfia wé a ye ne aval nyos a ne mise me. A ye yeme ényé aval ngone, a ne nkañete a ne akotek e yô.39

GSAM 48.1E nkulan mejô ya Ezayi, bi ye yeme mejô mefe me mfia ji: Mone a nga bɔ́ asu bis, mone a nga ve asu bis; mfia a ye ne ayô a nye. Jôé jé a ye nene: Môt a ne mimbamba, Môt a ne nkalan, Zambe a ne ngul, Saʼa a ne nnômane, Mfia ya nyeñ. Njôane wé a mvoʼé wé bia ye nene nnôm éto, teke meman, e éto njôane David a éjôé jé yôp. A ye tɔ́te mfia a yeme jôm éne, a yeme jôm a ne mvoé, a yeme mejô a mfasan a mbamba éyoñe ji tɛ́ nnômane. Mbamba Zambe a ne mfia a ye bɔʼɔ jôm ji.40

GSAM 48Nsoan Henok a Elijah a ke ayô

GSAM 48.2Mejô me nga yiane bɔʼɔ melu ma nga lôt, ba môt a ye ke ayô a si ye yeme nyuʼu miñwuan. Asu Henok, a ne môt a zamgbwale so Adam, ba ye kalane: A nga wulu a Zambe; ve a nga lôʼɔ, tɛ́ Zambe a ye sɔmô nye.41 Asu mbunane, Henok a nga sɔmôlban ayô asu a si ye yeme nyuʼu miñwuan; ba si ye yeme nye, amu Zambe a ye sɔmôl nye. A nga yiane nkañete ji éyoñe a ye mbamba e Zambe.42

GSAM 48.3Ane fe, éyoñe Elijah a Elisha ba wulu be mbeñ, éne ba ke wulu a kalane mejô, éyô ba ye yeme: vagôn ya nduan a bikabela bi nduan, bi nga kandan be bebaa; Elijah a nga bete yôp a ôkôs. Elisha a ye yeme jôm ji, a ye yɔʼɔ: Saʼa wôme, Saʼa wôme, mfia Israel a bôt ba wôʼɔ nye! A nji beta yene nye.43

GSAM 48.4Henok a ye nkulane mejô asu nsoan Krist, môt a ye tyiʼane si ese, a kalane mejô ji: Yeme, Nyambe a ye so a bôt beñyé ba ne 10 000, asu a tyiʼane bôt bese, a liti bôt ba si ne mbamba mejô, ba ye bɔʼɔ mbia mimvam, ba ye bɔʼɔ aval mejô ma ne ngul, bôt ba mbia ba nga kalane nye.44

GSAM 49Job a nga yeme nsoan Nyambe

GSAM 49.1Job, ba yeme a ye bɔʼɔ éyoñe Mose, a ye yeme jôm e nsoan Krist a ñwômane miñwuan; a ye kalane: Kéé, mejô me ye mane lɔban! Kéé, ba ye sɔl me e kalate! Ba ye yiban me a ntyi ya étyé a plomb e liba nnômane! Amu me yeme na Nkôté wom a vee, a ye tele e si e alu ya nsule; akôsa bo na mvuse ntyamane ya ékôp jam bitum bi tyame nyôle nyi, e minsôn miam me ye yeme Zambe; mame me ye yeme nye asu mam, mise mam me ye yeme nye, si môt mfe.45

GSAM 49Mfia David a ne mfia Nyambe

GSAM 49.2Mfia David ba ye yeme nye mfia Nyambe. Solomon a ye tele e mfia Nyambe, a ne mfia e vôm ya David saʼa wé.46 Nyambe a nga yeme nkañete a nye (David), a ye sɔmô Krist e bibuma bi wé, aval minsôn, a ye tele nye e mfia wé; a ye yeme jôm ji ôsu, a kalane ñwômane Krist, a nlem wé si ye ke e vôm ya miñwuan, minsôn mi wé si ye yeme mbia.47 Ba ye fe kalane mfia Krist a ye so: A ye tele e mfia David. (Tɔ́te Ezayi 9:7.) Ane fe, Mfia ya si ba ye tele baʼan, befias ba ye yeme mejô e mfia, a môt a ye sɔmô nye. Ve me ye tele mfia wôme e ngômôtô étyi ya Zion. Me ye kalane metiñe: Nyambe a ye kalane mô: Ô ne Mone wôme; alu ji me ye bɔʼɔ ô.48 Ane fe, Nyambe a ye kalane Nti wôme: Tele e mabɔk mam e yeme, tɛ́ me ye bɔʼɔ beñyé bôʼɔ éto ya mebo môé.

GSAM 49Beya ba Judah ba ye yeme mbia mejô

GSAM 49.3Mejô me ye yeme bôt ba Judah mbia. Jôm ji a ne njôk: éyoñe David a ye yeme nye Nti, avale nye a ye ne mone wé? A ye bɔ́ avale mone a nga bɔ́ e bibuma ya David, tɛ́ a ne Emmanuel—Zambe a ne a bis? Ve Ezayi, nkulan mejô wé, a ye kalane: Minga a si yeme môt a ye yeme mone, a ye bɔʼɔ mone; ba ye yeme jôé jé Emmanuel.49

GSAM 50.1Krist a ye yeme njôk ji a ye kôme Bafarisi ba kalane mbia mejô, éyô a ye jô ba: Bé yeme jôm Krist a ne? Mone ya za a ne? Ba ye jô nye: Mone David. A ye jô ba: Ane, zen David e Nsis a ye yeme nye Nti, a ye jô: Nyambe a ye kalane Nti wôme, tele e mabɔk mam e yeme, tɛ́ me ye bɔʼɔ beñyé bôʼɔ éto ya mebo môé? Ve éyoñe David a ye yeme nye Nti, avale nye a ye ne mone wé?50

GSAM 50.2Jôm ji ba ye fe tɔ́te e Ndzɔmbolo 45:6-7: “Mfia wôʼɔ, Zambe, a ne nnômane a nnômane; nkɔ́ ya mfia wôʼɔ a ne nkɔ́ ya mfasan. Ô ye mbamba, ô ye jɛʼɛ mbia; éyô Zambe, Zambe wôʼɔ, a ye wôʼɔ ô a mafuta ya mbamba ayô ba befe.”51 Éyoñe mejô ma Kalate ma ne mise me, bôt ba Judah ba ye yeme jôʼé ya mfia a ye so a môt a ye suʼulane. Jômfe si ye bɔʼɔ.

GSAM 50Mone a so e Zambe

GSAM 50.3Ba ye ve meliti me ne nene asu Krist a abialé dé, amu Nyambe a ye tɔ́te Mika nkulan mejô a liti ésoan jé a ne Zambe, a fe mvoé ya mbamba ékôlô a ye bɔʼɔ e vôm ji: Ve ô Bethlehem Ephrata, ô ne ndɔ́m e betoyini ya Judah, ve e yô a ye so môt a ye yeme Israel; ésoan jé a so e melu mvus, e melu me nnôm éto. (e ntyi, Hebre, “melu ma nnômane”).52

GSAM 50Etyi ya Zambe a liti e Shekinah a nkut

GSAM 50.4Eyoñe a nga lôt e mejô ya bôt ba Israel, Solomon a nga mane tɔ́tane vôm a ne étyi, a ye jô a ne “mbamba mingi”; Shekinah ya ngul ya Zambe a ye tele e minjuʼu, ayô mbé ya mbamba. Kalate a ye jô éyoñe ba ye tɔ́tane vôm a ne étyi, éyoñe befôlô ba ye sɔmô e vôm a ne étyi: Nkut ô nga yôbe nda Nyambe, tɛ́ befôlô ba si ye tele asu ésaé amu nkut ôte, amu éfufup ya Nyambe a ye yôbe nda Nyambe.53 Etyi ya Nyambe e vôm ji a ye liti mise me bôt e nkut ya éfufup. Nyambe a ye wôʼɔ nsam ya Solomon e éyoñe ji, a ye jô nye: Me ye wôʼɔ nsam wôʼɔ, me ye yeme vôm ji asu mam, vôm ya ve mimvean.54

GSAM 51.1Bôt ba ye bɔʼɔ mbia, ba ye ke e nkôbane minkuk, éyô ékôlô a vôm a ne étyi bi nga tabe ntyamane tañe mimbu 70. Eyoñe ba nga so nkôbane, ba ye tɔ́tane vôm a ne étyi a mabɔk ya Zerubbabel. Vôm ji a si ye ne aval a Solomon a nga tɔ́tane, ve Nyambe a ye kalane a nkulan wé: Éfufup ya vôm ji a ye so a ne ayô éfufup ya vôm a ne ôsu.55 Herode a ye bɔʼɔ vôm ji a ne mbamba, e ngômôtô jé Môt a ye yeme mejô. Vôm a ne ôsu a ye ne a nkut ya éfufup a liti Nyambe, ve vôm baa a ye so Môt a ne Môt a ne Nsɔm, Môt a nga tɔ́tane jôm ese.

GSAM 51Mfia a ne éfufup ya bibuma Jesse

GSAM 51.2Asu bôt ba ye yange a ba ye yeme mvoé e melu ma Ezayi, minkulane mejô wé a ye ne ngul a nsam asu mam me nsule. Minkulane mejô mi ye liti mbamba ésoan ya Môt a ye sɔmô bôt, aval ji: Mbeñ a ye sɔmô e ntyi ya Jesse, mbeñ a ye yôbe e bibuma bi wé; Nsisime Nyambe a ye yɔb e nye, Nsisime ya mayeme a yeme, Nsisime ya nkalan a ngul, Nsisime ya mayeme a woʼo Nyambe. A ye ve nye mayeme ya yeme woʼo Nyambe, a si ye tyiʼane mejô aval mise me ye yeme, a si ye kalane mejô aval mefe me ye wôʼɔ; ve a ye tyiʼane bôt ba ne minkɔlɔ a mfasan, a ye kalane môt a ne nkôlô a mbamba. A ye bɔʼɔ si a mbeñ ya anyu dé, a ye wôé mbo abé a mvebe ya biyaé bié.56

GSAM 52Ñwômane, aval ane bekulu mejô be nga yeʼele

GSAM 52.1Nkulan mejô Ezayi a ye fe liti mejô ya ñwômane miñwuan e mejô ma ve nlem: E ngômôtô ji Nyambe a ye bɔʼɔ asu bôt bese éfufup ya mimvean, éfufup ya vin a éfufup ya mimvean mi ne nlem, vin a ne mbamba. A ye mane sɔmô e ngômôtô ji mbé ya ntyi a ye kôme bôt bese, a mbé a ye kôme minkôlô. A ye mane nyuʼu miñwuan e ntyi, Nyambe a ye sɔmô misis e mise me bôt bese; a ye sɔmô mbia mejô ya bôt wé e si ese, amu a ye kalane jôm ji. E alu ji ba ye jô: Yeme, ji a ne Zambe bis; bi ye yange nye, a ye sɔmô bis; ji a ne Nyambe, bi ye yange nye; bi ye yeme mbamba, bi ye bɔʼɔ ayol e nsɔm wé.57

GSAM 52Éyô a ne mfia e si a ye yôbe

GSAM 52.2Nkulan mejô ji a ye jô a ne si a ye bɔʼɔ nsule mfia: Yeme, me ye tɔ́tane mfefé yôp [yôp ya mvebe] a mfefé si; jôm a nga ne ôsu si ye yeme, si ye ke nlem [e ébate, Nkobô Hébre, “a so nlem yôp,” e ne na, ba beta kômbô je]. Ve yene mbamba, bɔʼɔ ayol nnômane e jôm me ye tɔ́tane; yene, me ye tɔ́tane Yerusalem asu ayol, bôt wé asu mbamba. Me ye bɔʼɔ ayol e Yerusalem, me ye bɔʼɔ mbamba e bôt wôme; foé ya nsis si ye wôʼɔ e nye, foé ya nsam si ye wôʼɔ. Mone a si ye ne [ataté éyoñe mfefé si ja téban] éyoñe melu [mon a nyiñe ve mone éyoñ], môt a ne nnômane a si ye mane melu [nnôm a wu éyoñ ényiñ jé é ngenane te kpwan]; mone a ye nyuʼu miñwuan a bili mimbu 100 [e melu bôt be nga nyiñe mimbu 900, mon a mbe ngule ya bili mimbu 100], môt a ne mbia a bili mimbu 100 [e memane me ényiñe mimbu 100] ba ye kalane nye. [Ba ba wu éyoñe mfefé si ja téban be ne ba ba jañ e “njañane ya bôt ba ne te yeme Zambe,” 2 Pierre 3:7.] Ba ye tɔ́tane me nda, ba ye wulu e nje; ba ye tɔ́tane meyɔ́p, ba ye nyuʼu bibuma biap. Ba si ye tɔ́tane nda asu môt mfe, môt mfe a ye ke nye; ba si ye tɔ́tane meyɔ́p asu môt mfe, môt mfe a ye nyuʼu. Aval melu ya mbeñ [élé ényiñ, Nkôñelane Septuagint], melu ya bôt wôme, bôt ba ye lɔ́b ésaé ya mabɔk map nnômane.58

GSAM 53.1Ezekiel a ye yeme melu ma nsule tɛ́ ñwômane miñwuan. A ye kalane a jô Nyambe: Yene, bôt wôme, me ye wumane minkôban miap, me ye tɔ́te ba beke e minkôban miap, me ye ke ba e si ya Israel.59

GSAM 53“A nga beʼe minjuʼu mi bis”

GSAM 53.2Ezayi, nkulan mejô ya foé, ba ye liti nye mbamba éyoñe a ye yeme ntɔ́tane, minsɔl a miñwuan ya Môt a ye bɔʼɔ asu bôt. Nkulan a ye jô: Za a nga mbunane foé bis? Za a ye liti ngul ya Nyambe? A ye yôbe asu nye aval mbeñ a ne ndɔ́m, aval bibuma e si ne mvoʼé; a si ye ne mbamba, a si ye ne nkalane, éyoñe bi ye yeme nye, bi si ye yange nye. Bôt ba ye jɛʼɛ nye, ba ye sɔmô nye; môt yʼôlun a yeme mintaé. Bi nga solé mesu mangan ôsu wé; bôt be nga biasé nye, a bi nji ke semé nye. A ye kôme mintaé mi bis, a ye yeme minsɔl mi bis; ve bi ye yeme nye aval môt a nga tyiʼeban, a nga kômane a Zambe. A ye yiban asu minkɔlɔ mi bis, a ye kôme asu mbia mi bis; ntelan ya nsam wé a ye ne ayô nye, a minkômane wé bi ye yeme mvoʼé.60

GSAM 53.3Ane mefufup ma ye bɔʼɔ e melu mam? Bôt ba ye jô avale, aval nkulan mejô a ye jô. Mejô me ye ne: Si eyoñe ji; éyoñe ya nsoan Môt a ne mbamba si ye yia. Ve nkulan a ye jô: Mise môʼɔ me ye yeme Mfias e mbamba wé; me ye yeme si a ne nne.61

GSAM 54Minkulane mejô Daniel mi ye liti jôm a ye so

GSAM 54.1Ve e nkulan mejô Daniel nde Nyambe a ye tɔ́te liti bôt wé mejô ma mfia a mfia a ye so, ba ye wulu tɛ́ éyoñe mfia wé a ne nnômane a ye bɔʼɔ; a ye fe liti éyoñe a ne nene, so e jôm a si ye yeme bɔʼɔ tɛ́ a ye yeme nsoan a miñwuan ya Mesiya. Nkome ya ntyi Nebucadnetsar a ye liti mfia mine ba ye wulu si, ngul a mbamba bi ye suʼulan aval mbamba ya or, mbamba ya argent, mbamba ya mvot, a étyé bi ye suʼulan; nsule, mfia mi ye tyiʼiban a nkaban, aval atek ya étyé é ne mfulan a étek a ne mendim. Éyoñe ji mfia ayô a ye so, a ye suʼulane mfia mine, ba ye ne aval mbé ya melu ma ntyi, tɛ́ vôm si ye yeme ba; ve mfia Nyambe a ye yôbe si ese.

GSAM 54.2E ñyenan ya kabitele zamgbwale, e minkumane ya beta betite benyin, mejô ma ne ane melane; e kabitele ji ba ye liti ésoan a ésaé ya ngul “mbeñ-ndɔ́m” a ye so éyoñe éjôé nyini é ye mane kôme e bitan 10, a ye wôʼɔ bitan lale asu a tele nye mfia ya nsisime ayô ba bese. Ngul ya pape a ye wulu e éjôé nyini é ne nkabane a é ne atek, tɛ́ mimbu 1260. Avale mejô me nga liti e éyoñe Krist a ye nyian mfia e mabɔk ya Saʼa wé, a ye ve nye bôt ba ne étyi ya ayô; mfia ji a ye suʼulane wulu si ese, a ye tele nnômane.

GSAM 55Melu 2300

GSAM 55.1E kabitele 8 ya Daniel, e ñyenan ya nkôlô, mone nkɔ́, a mbeñ-ndɔ́m a ye yôbe ayô mingi, nkulan mejô a ye ke tɛ́ e nsule ya éyoñe. E bifuse 13 a 14 ba ye tɔ́te nye e éyoñe ya melu—melu 2300—me ye ke tɛ́ e ntyiʼane mejô. Éyoñe ji a ye ne nene, a nkulan a ye yeme avale; angele a ye liti nye ñyenan a ye ke nɛ́ melu mingi. Ba si ye ve alu ya tɔ́te melu, éyô a ye mane kabitele a ye jô: Me nga yeme ñyenan ji a ne nkɔ́; ve môt ase si ye yeme nye.

GSAM 55Besondô 70 tɛ́ Mesiya

GSAM 55.2Kabitele 9 a ye kalane éyoñe angele a ye so e Daniel, a nsam wé, asu a ve nye mayeme a yeme. A ye liti nye éyoñe ya besondô 70. Besondô 69 ya mimbu [éyô ba ye kalane jôʼé shevooim, a ye ne “besondô”] be ye ke tɛ́ e Mesiya. Vôm ya tɔ́te éyoñe ji, metiñe ya kôme a tɔ́tane Yerusalem, si ye ne ve. Njôk a ye so: Daniel a ye yeme zen besondô 69 be ye mane? E kabitele 12 ba ye fe yeme njôk ya éyoñe, éyô a ye jô: Nsule ya mejô ma ye ne jôm ye?, ba ye jô nye ke zen, amu mejô ma ye kôme a sitam tɛ́ éyoñe ya nsule, éyoñe “bôt ba ne mayeme ba ye yeme.”

GSAM 55.3E mbamba, njôk ji ya éyoñe a ne jôm Petere a ye tɔ́te kalane, a ye jô: Asu nsɔm ji nkulan mejô ba ye yange a ba ye yeme a nlem wua, ba ye nkulane mbamba a ye so asu mia; ba ye yeme jôm a ne, a aval éyoñe Nsisime Krist a nga ne e ba a ye liti, éyoñe a ye yeme minsɔl Krist a mbamba a ye lôt.62

GSAM 56Nsule ya bôt ba si ne mbamba

GSAM 56.1Malaki, nkulan mejô a nsule ya Kalate ya ôsu, a ye ve nkome a ne ngul ya nsule ya miñwuan ya bôt ba ne mbia: Yeme, alu a ye so, a ye wôʼɔ aval mbé; bôt bese ba ne ayô, a bôt bese ba bɔʼɔ mbia, ba ye ne aval mbia ya mfôm. Alu a ye so a ye wôʼɔ ba, Nyambe a ne mfia ngul; a ye ve ba si bibuma, si mbeñ. Ve asu bôt ba woʼɔ jôé jom, Nyos ya mfasan a ye yôbe a mvoʼé, a ye bɔʼɔ mveane e bitan bi wé; ba ye sɔmô, ba ye yôbe aval biteme ya mfôm. Mia ye tibi bôt ba ne mbia a mebo, amu ba ye ne asup e mekul me mebo menan si e alu ji me ye bɔʼɔ jôm ji, Nyambe a ne mfia ngul.63

GSAM 56.2Ane mejô mese ma nga kalane e Kalate ya ôsu e mabɔk ya bôt ba Israel, ma ye liti ba mbamba ésoan ya nsɔm, avale nlem a ye ne asu bôt ba yeme Kalate a nlem wua éyoñe ba ye yeme a ba ye so e éyoñe Mone ji a nga yeme. Bôt ba mingi, a fe bôt ba ye tɔ́te yeme Kalate e ngômôtô ya Sabat, be nji wôʼô atinane ya foé (Mimboone Minlôman 13:27). Ve bôt ba ne mbamba a ba ye yeme Kalate a nlem wua e ntyi ya Nsisime, ba ye kôme yeme Nyambe, aval Yohane a ye bɔʼɔ e éyoñe ji: “So, Nyambe Yésus, so ayol.”

Notes

  1. Minkana 13:12. ↩
  2. Agé 2:6, 7. ↩
  3. Hébre 12:26-28. ↩
  4. Ezayi 28:13. ↩
  5. Minkana 4:18. ↩
  6. Kalate Metataʼa 4:1. ↩
  7. Hébre 11:4. ↩
  8. Kalate Metataʼa 4:25. ↩
  9. Kalate Metataʼa 5:29. ↩
  10. Kalate Metataʼa 9:1; 10:9, 10. ↩
  11. Kalate Metataʼa 13:15-17. ↩
  12. Hébre 11:8. ↩
  13. Hébre 11:10. ↩
  14. Kalate Metataʼa 15:13-15. ↩
  15. Hébre 11:19. ↩
  16. Galati 3:16. ↩
  17. Galati 3:8. ↩
  18. Kalate Metataʼa 28:13, ↩
  19. Kalate Metataʼa 49:10. ↩
  20. Nkôlan 1:8; Mimboone Minlôman 7:18, ↩
  21. Hébre 11:23. ↩
  22. Fombôʼô Kalate Mame me melu me Beyude ya Josephus, Kalate 2, kapitele 9, ngabe 7; Nsisime nkulane mejô, kalate 1, mapeji 165, 166. ↩
  23. Mimboone Minlôman 7:25. ↩
  24. Nlañane Bôt 24:17. ↩
  25. Hébre 11:12, 13. ↩
  26. Nlañane Bôt 14:21. ↩
  27. Habakuk 2:14. ↩
  28. Nkôlan 25:40; 26:30; 27:8; Mimboone Minlôman 7:44. ↩
  29. Hébre 8:3-5; 9:8-12. ↩
  30. Hébre 10:1, ↩
  31. Mimboone Minlôman 13:19, 20. ↩
  32. Deuteronome 4:6, 7. ↩
  33. Samuel Ôsu 8:7. ↩
  34. Samuel Ôsu 8:5. ↩
  35. Samuel Ôsu 8:19, 20. ↩
  36. Oze 13:9-11. ↩
  37. Ezekiel 21:25-27. ↩
  38. Mika 4:8. ↩
  39. Ndzɔmbolo 89:27-29, 36, 37. ↩
  40. Ezayi 9:6-7. ↩
  41. Kalate Metataʼa 5:24. ↩
  42. Hébre 11:5. ↩
  43. 2 Bejô bôt 2:11-12. ↩
  44. Jude 1:14-15. ↩
  45. Job 19:23-27. ↩
  46. 1 Minkañete 29:23. ↩
  47. Mimboone Minlôman 2:30-31. ↩
  48. Ndzɔmbolo 2:2,6,7. ↩
  49. Ezayi 7:14. ↩
  50. Metias 22:42-45; Ndzɔmbolo 110:1. ↩
  51. Hébre 1:8-9. ↩
  52. Mika 5:2. ↩
  53. 1 Bejô bôt 8:10-11. ↩
  54. 2 Minkañete 7:12. ↩
  55. Agé 2:9. ↩
  56. Ezayi 11:1-4. ↩
  57. Ezayi 25:6-9. ↩
  58. Ezayi 65:17-22. ↩
  59. Ezekiel 37:12. ↩
  60. Ezayi 53:1-5. ↩
  61. Ezayi 33:17. ↩
  62. 1 Pierre 1:10-11. ↩
  63. Malaki 4:1-3. ↩

Note

Back