Kabitele 13 — Mindem mia liti na Zambe a wulu bôt
GSAM 198.1Zambe a nga yeme ke a ke a lôbôl bôt e mod a bôte befe, a lôbôl bôte be ne e nda bôte efe, a mveane meteñe, minkanda a mindem, a melu a ngule vômôm, a mo a ne ngule a mo a nga tyele, a minseme mi avôl, mam ase me te Zambe wôn a nga yeme a asu denan e Éjip? A nga liti wo mam mete, asu o yeme ke Zambe a ne Zambe; môt efe a ne na a ntilan a ye.1
GSAM 198.2A ne avale te Nti a nga lôbôl bôte e mod bôte ya minkôb, asu a lôbôl denan e vôm a yeʼe liti denan metiñe me, a yaʼa denan mo a mame ma nkanda. Mindem mi e ne asu bôte be yeme mam me zen; a ne asu be yeme mbamba ke Môt a nga yane mam ma avôl e Éjip, mam me ngule e si Ham, a mam ma woñ e fefele Evêle Mañ2 a nga kobô denan e zañe nduan a ôtita e abôbône nkôle Sinai ô nga yôñôk, a ne ve Zambe a nyiñ a ne bebela, Nkôme biôme bise.
GSAM 198Nloone Môse ô nga so e ntut ô nga yôñôk
GSAM 198.3Môse émien a nji be ngule ya bo na bôte ya Israél be kôlô e Éjip ve a njôane na: “Eyoñe me nga baʼale mimbam mintômba e nkôte si, me nga yeʼe denan a nlem ya mvoʼé e éyoñe denan a ne e mbéya, a ji ma ye e si asu ma lôbôl denan e Éjip, avale ma nga yeʼe e éyoñe me nga wôé môt ya Éjip, ôsu na me tup a ke e si Midian.”
GSAM 199.1Môse fe a nga yiane yene ntut ô nga yôñôk ve ô nji dik, a wôʼô tyiñ é nga kui e zañe minkabaʼa mi nduan, asu Môse a mbunane ke a ne môt a ye “ke a lôbôl bôte e Éjip.” A ne avale mam ma nseme te a nga nyoñe abendé dé a nloone wé ô ne yôp a étyi; mindem mia yeʼe boan denan na be yeme mam ma ye koban, a yange mindeme mi denan asu mam ma ye ke a liti, a bo na be kañese Môse, e si éjôé Zambe, ane nliti zene wop.
GSAM 199.2A ne yôgô na a nga ne éyoñe efe kobôl a éyoñe Nkôt a nga wômô e be miñwuan, be yange bôt be nga yiane kobôl eyoʼe a foé ya mvoʼé, a ne éyoñe bôte be ne nlem a be nga yiane yange mvuse “ôyenga ya zañ alu” ya 1844. A yeʼe na Zambe a nga kobôl eyoʼe a bôte be ne nlem, a ne yôgô na a nga bo avale éyoñe ji, asu bôte bese be ne avale ji.
GSAM 199Zambe a yeʼe ke a ne a bia
GSAM 199.3Nyô teke jôm éziñ ja kaman e mezene mé ya bo ésaé nge e biôm a belan, a nga yeme lôbôl mimvean mi Nsisime e keké “e éyoñe a nga ke e yôlô,”3 A nga yeme na a ye ke a bôt be a e foé, “ke a nsôan ya si.”
GSAM 199.4E zen ase Nti a ne e yange asu a liti ngule wé a mimvean mié e bôte be ne a yé. A nga kobô e éyoñe a nga yane denan foé: “Mindem mi ne ye ke a bôte bese be ne mbunane: e jôgô ya ma be ye lôbôl minsis; be ye kobôl mejô mefe; be ye yôlô mindôl; a nge be nyuʼu jôm éziñ ja wôé bôt, jôm éte ja ye bo te bo denan abé; be ye lôbôl mo denan e bôte be ne mbia, a be ye saéban.”4
GSAM 199Mimvean mi Nsisime e éyoñe ya mintyendane
GSAM 199.5Mimvean mi nseme mi ngule ya Nti a mindem mi mveane ya nkulane mejô mi nga liti yôgô e éyoñe mintyendane ya ntete mbu ya awôm a ésaman, a e éyoñe ya nsôan. D’Aubigné a nga kobôl minkulane mejô ya John Huss. Charles Buck, e kalate wé Mimbônan ya mejô me nkañan, a nga kobôl nkulane mejô ya George Wishart e 1546. John Wesley, e bekalate wé, a nga kobôl minkulane mejô ya Jonathan Pyrah, a avale mi nga yemeteban. Mvendé J. B. Finley, e kalate wé ya ntabane, a nga kobôl ñyenan a mvoʼé ya môt e ne wé a ôsu, e ésep ya 1842. Kalate Mvene ya Krist (Metodist) a nga lôbôl nkulane ya ñyenan a bibuma bié, avale a nga yane dokita Bond, môt ya keké denan, e éyoñe a nga bo ésaé. Mam mete ma ne mindem asu bôte be wulu a nlem ya ntôbe a Nti, be yeme na a ne nga biale, a a yeʼe kobôl bôte bée e mveane ya nkulane mejô.
GSAM 200Ekéké ya bôte be liʼiya a ye ye na Nsisime nkulane mejô
GSAM 200.1Mejô me ne mise a me ne nsône e Minkalane mi liti ke Nti a ye liti mimvean mi Nsisime wé e zen ya nseme, a mveane ya nkulane mejô, e bôte be ye yange nsoan wé. Kalate ôsu a bia yeʼe liti a ne e kalate ya bôte ya Korent, a yeʼe: “Ma yemeʼel Zambe ma wôl denan awôl, asu mvean Zambe a nga yane denan e Yésus Krist; a denan be nga mvamane a ye e mam ase, e mejô a e yeme; avale nkañete Krist a nga wôl e denan, asu denan teke sôʼô e mvean efe, a yange nsoan Nti bia Yésus Krist; a yeʼe denan ke a ye mane liti denan ke denan be ne teke mejô e alu ya Nti bia Yésus Krist.”5
GSAM 200.2E minkulane mejô bia yeme “bôte be liʼiya”—keké ya foé ya nsôan—na: “Môndô a nga yaa minga [keké], a ke a yane nson e bôte be liʼiya be nga bot e minga, bôte be ne metiñe me Zambe a nkañete Yésus Krist.”6 Nkañete Yésus a ne yôgô e? Bia yeʼe jô, nkañete keké ya nsôan a ye yeme, a a ye bôl zen asu mimvean mi Nsisime mi ne ye liti? E jôʼô ji bia yeʼe wôl mvulu e nkañete éngele a John e si Patmos: “Ma nga bôl e akôl a asu me asu ma suʼul a yé. A nga jô ma na: ‘Bo te bo avale ji; ma ne mbo ésaé a wo, a bôte befe be ne nkañete Yésus: suʼul Zambe. Asu nkañete Yésus a ne Nsisime nkulane mejô.’”7
GSAM 201.1Nkulane ji éngele a nga yane liti na “Nsisime nkulane mejô” a ne e keké a ye yange Krist, a ye bôl zen asu mimvean mi Nsisime mi bese; a be ye lôbôl nson e keké ya “bôte be liʼiya” asu be ne a mvean ji.
GSAM 201Nkañete Paul a mimvean
GSAM 201.2Kalate Paul a nga son e bôte ya Tesalonika a liti na alu ya Nti—alu ya suʼul ya ntyiʼane mejô—a ye ye e bôte bese “ane ñwuwup alu”; ve a ye teke wôl bôte be Nti be ne a yé, asu be ne “bone ya éfufup a bone ya môs.” E mod meyale ma wôl bôte be ne yange, a nga jô: “Bo te bôl Nsisime. Bo te biane minkulane mejô. Yiane mam mese; kômô mam ma ne mbamba”8
GSAM 201.3Asu mejô me Grek propheteias, ma nga yiane kobôl “minkulane mejô,” Greenfield, e Kalate ya mejô me Grek wé, a jô: “Ésaé ya mveane ya nkulane mejô, e zen ji, 1 Tesalonika 5:20.” Bekalate ya mejô ya Parkhurst, Robinson, a Liddell a Scott be yeʼe kobôl avale ji. Avale ji, a ne nkañete a ne mise na mveane ya nkulane mejô ya mvoʼé a ye ne a keké a yange nsoan Krist éyoñe baa. Mejô ma wôl denan teke biane mvean ji, ve yiane yé; éyoñe be nga wôl mam ma ne mbamba, “kômô” mvean ji.9
GSAM 201Nde foé ji a nga yemeteban
GSAM 201.4Bia nga liti kala na Nti a nga tôéban liti mveane ya nkulane mejô e éyoñe foé éngele ôsu a foé éngele baa a nga kobô. Ataté éyoñe melu 2300 me nga man, mvean ji ô nga ke ôsu a dañe yené abui. Nti a nga yeme môt wé a ye bo avale ji, a yeme mbo ésaé wé, môt a nga yane mam mese asu a, a ntabane wé a nga ne e zen, “môt a dañe bo teke ngule e bôte bese be ne teke ngule.”10 E mod ngone baa a suʼul e éyoñe ji, Kal Ellen G. Harmon, ya Portland, Maine, a nga ne môt a ne ngôgô awôm a zamgbwale, a nga tôéban wôl minkulane mejô e Nti.
GSAM 202.1Eyoñe ma nga wôl éyoñe ma nga kobôl a bôte be ne Portland e éyoñe ñyenan ôsu, a ma nga yeme Nganti Haines, e nda wé Kal Harmon a nga wôl ñyenan wé ôsu, ma ye kobôl mam avale bôte bene be nga yane ma.
GSAM 202.2E éyoñe ji Kal Harmon a nga ne a ntabane minsôn a ne ntyiʼane. E tañe sondô abui, a nga ne teke ke a kobôl a foé a lôbôl. Dokita wua a nga tyi na mbia wé a ne mbia ya minsôn a mendim. A nga jô na ésaa jé ya nnôm é nga boé, a ésaa jé ya nga é nga kon abui, a nlem wé a ne mbia. A nga jô na a ye teke yene melu mevôl, a a ye wu mfaʼe éyoñe ase. A nga ne a ntyiʼane ya nyiʼe éyoñe a ne a ntilan. Alu, a nga bo ngule ya woʼon ve éyoñe be nga beté nye a biôm énoñe yôp, a too bebé ane môt a tabe si. Biyoñ abui a nga koé a kuli metyi e bisaa bié; mam mete me nga suʼu ngule nyôle jé abui.
GSAM 202Ñyenan ôsu ya Kal Harmon
GSAM 202.3E éyoñe a nga wôl ñyenan wé ôsu, a nga ne e nda Nganti Haines. A ne e tyé, a be nga yane Zambe e nda. Bôte betan be nga ne vôm, bese be ne Kal e mbunane. Bôte befe be nga suʼul, Kal Harmon a nga suʼul a foé ya nkôl; éyoñe ji ngule Zambe a nga yôlô a avale nseme, a liti na a nga wôl bôte bese be ne vôm, a e éyoñe ji Kal Harmon a nga bôl a mam mese ma ne a zen—a nga ne e ñyenan.
GSAM 202.4E ésulane e nga ye yeme, a nga kobôl bôte be mbunane e Portland mam ma nga liti yé. Be nga mbunane nlem na mam mete ma nga ye e Nti. E éyoñe ji bôte be nga ne bebé mewôm mesaman e Portland, a be nga yeme mam mete ma ésaé Nti. Ngule a nga ke a ñyenan, a ngule ji a nga ke a nkulan wé, a ne ngule a nga ye e Zambe. A ne nlem ya étyi a éyoñe ase, a a nga yeʼe yôgô na a ne môt a ne ngôgô a ne teke ngule, a Nti a nga yeme yé a ne mbo ésaé a ye liti bôte bé éfufup. A nga jô na e ñyenan a nga yene beéngele be ne a éfufup be yôgô e beta nda ya yôlô, vôm mam mese ma ne mvoʼé a nlem; a a nga yene na a ne nseme yôgô na a nga yôlô a éyoñe ji, a kôlôl e si ji a ntyiʼane a ne teke mvoʼé.
GSAM 203Mbôgô ya ñyenan ôsu
GSAM 203.1Mbôgô ji ya ñyenan wé ôsu, avale a nga kobôl a bôte be mbunane e Portland, a ye yane mame ma ne avale ya minkulane wé mise:
GSAM 203.2“E éyoñe ma nga suʼul, ngule Zambe a nga ye ma avale ma nga yene teke. Efufup é nga ye ma, a ma nga yôlô yôlô e si. Ma nga kôlôl asu ma yene bôte ya nsoan Krist e si, ve ma nga yene teke, éyoñe foé a nga jô ma: ‘Yene fe, a yene a yôgô.’ Eyoñe ji ma nga yôlô mise me, a ma nga yene zen a ne nkôl a a ne ntelan, a nga ke a yôlô a yôgô a si. E zen ji bôt ya nsoan Krist be nga ke e tison, a tison é nga ne e suʼul zen. Be nga lôbôl éfufup é ne ayan e nyuma denan e asu zen; éngele a nga jô ma na a ne ôyenga ya zañ alu. Efufup é nga liti e zen ase, a yane meyo ma denan asu be teke jôl. A be nga kômôl mise denan e Yésus, a ne e asu denan, a ye lôbôl denan e tison, be ne mvoʼé. Ve e ntyiʼane, bôt befe be nga yôgô, be nga jô na tison é ne ôyap abui, a be nga yange na be ye lôbôl e vôm ji kala. Eyoñe ji Yésus a nga yeʼe kobôl denan, a yôlô mo wé ya mo e duma, a éfufup é ne ayan é nga yôlô e mo wé, é nga wulu e bôt ya nsoan Krist, a be nga yôgô na: Hallelujah! Bôt befe be nga jôlô éfufup ya nyuma denan, a jô na a ne nga Zambe a nga lôbôl denan ke e vôm ji. Efufup ya nyuma bôt bene é nga dim, a meyo ma denan ma nga ne e zañ alu; be nga jôlô, a mise denan ma nga lôbôl zen, a be nga ke teke yene Yésus, a be nga fôl e zen e si ya ébélé a mbia si ji. Eyoñe ji bia nga wôl foé Zambe, avale mendim mevôl, a a nga yane bia alu a éyoñe nsoan Yésus. Bôte be ne a ntabane, be nga yeme a be nga wôl foé ji; ve bôt be mbia be nga yeme na a ne ntyiʼane a éyôl. Eyoñe Zambe a nga kobôl éyoñe ji, a nga yane bia Nsisime a ne étyi, a mise me bia ma nga tôéban yôlô a liti duma ya Zambe, avale Môse a nga bo e éyoñe a nga suʼul e nkun Sinai.”11
GSAM 204Nkulane ntabane Nganti White e éyoñe ñyenan
GSAM 204.1Asu bia ke a nkulan ji ya mvean ji ya Nsisime Zambe, ma ye kobôl mam ma ne asu minkulane. Eyoñe ôsu ma nga yene Nganti E. G. White (a nga ne kala Kal Harmon) a ne e ngon awômô ya 1852. E alu ji ma nga yene yé e ñyenan a nga ke a dañ awolo da. E mod éyoñe ji ma nga yene yé e ñyenan bebé biyoñe mewôm metan. Ma nga ne vôm bedokita be nga yiane tyi yé e ntabane ji, a ma yeʼe jô mam ma ma nga yene a ma yeme. Ma yange na nkulan mam mete teke jôlôl e si asu mejô ma bôt be teke yene yé e ntabane ji.
GSAM 204.2Eyoñe a ke e ñyenan, a yeʼe yôtane biyoñe bilaa na “Duma!” a foé denan a yeʼe yôgôl, baa a lale, lale a ne teke foé, ve a yôgôl nlem e yôgô a ôsu, avale foé ya môt a ne yôgô e vôm a ye ke a teke wôl. E tañe mindemfen minyin nge mitan, a yeʼe yôlôl avale môt a nga lôbôl ngule, nde a yeʼe jaé a ngule ja dañ e ngule ya bôt, a mbôgô a yeʼe yôlôl éyoñe ji a yeʼe yôlôl a mo e nda. A yeʼe fôôsan mo mé biyoñ abui, a liti e mo ya mo a ya ngeñe avale a yeʼe kôlôl ôyo wé. Mam mese mete a yeʼe bo a mvoʼé a ne nseme. E vôm ase wo wé ô ne, teke môt a ne ngule ya fôôsan wô. Mise mé ma ne a mise, a ye teke kôlôl; ôyo wé a yeʼe yôlô, a yeʼe yene e yôlô, teke yene avale môt a ne teke mam, ve a ne a mbamba mame, a yene mame ma ne yôgô. A yeʼe nyiʼe teke, ve nlem wé a yeʼe bôl a zen. Mvulu wé a ne a mbamba, a ndem ya éfufup éyoñe ji a ne avale e ntabane wé ya nkôl.
GSAM 205Mboan a Daniel
GSAM 205.1Ntabane a ne éfufup, a siliʼane ngul, a yiane ngul éyoñe éngele Zambe a kôtôl a nye, bese bi ne ndôan e melatane a nkulan Daniel a nga kobôl a meñyenane. A nga kobôl ati: Ajô te me nga liʼi étam, me yen ñyenan e ne ngul; me nga kôlôban, me siliʼan a meʼyo, me ne ngul te. A ne boʼan, mo ésaé ya Nti wôʼé a ne ye wôʼé a ne boʼan? Me ne ye, éyoñe ji me ne ngul te, éfufup a ne me te. Nde nyô a funaʼane môt a nga beta so a nambe me; a nga yiane me ngul a kobôl ati: A môt ba nyeʼe abui, te ko woñ; mvoé e bo wôé; yiane ngul, yiane ngul. Éyoñe a nga kobôl a ma, me nga yiane ngul a kobôl ati: Nti wôʼé a kobôl, amu wo nga yiane me ngul.12
GSAM 205NKAÑETE YA BÔT BA NGA YEN A MISE
GSAM 205M. G. Kellogg, dokita
GSAM 205.2Asu ntabane Nganti White éyoñe a ne e ñyenan, nkañete mife ya bôt ba nga yen a mise mi ne mbamba. Ôsu a ne nkañete ya M. G. Kellogg, dokita, a ne kobôl ñyenan ôsu a nga bo e Michigan, 29 ngone 5 1853, e ésulane e Tyrone, éfas Livingston. A nga kobôl ati:
GSAM 206.1«Kal White a ne e ñyenan éyoñe ya miniti 20 nga nkoan alu. Éyoñe a nga kôtôl e ñyenan, bôt bese ba ne veñ a ba nga yeme ngul a étyi ya Zambe; befe bia nga yen Nsisim Zambe a tele bia e ngul. Bia ne e mfombane a ésulane ya bôt a Sabat, a ntén a nkoan 9. Mojañ White, tata wôʼé, a Kal White ba nga yôm, a ma me ne yôm e éyoñe yene. Môt a nga yiane bôt te, mbon te. Bia nga yôm Zambe a nlem wose, a nye a bo ésulane a tele étyi yé, a nye a bo ésaé e Michigan e mbamba. Éyoñe Kal White a nga bo ôyenga ya duma ati “Duma! d-u-m-a! d-u-m-a!” a ne bo éyoñe a kôtôl e ñyenan, Mojañ White a nga tele a liti bôt ati éyoñe ye a ne e ñyenan. A nga kobôl ntôlane ya ñyenan yé, a liti ati a fufup te éyoñe a ne e ñyenan, a yene môt a nkoman a ke a nsamane. Dokita Drummond, dokita a ne fe nkañete foé ya mbuni ya nsoan Krist ya môs ôsu ya sondô, a nga kobôl ati ñyenan yé a ne ya nsamane ya nsisime, a nye a bo ye ñyenan éyoñe a ne wo, a nga kôtôl a nsamane. Éyoñe a nga sili nsamane a sili mfaʼa, asu dé e nga bo éfumulu abui, a nga yiane a sili ati: “A fufup te!”»
GSAM 206.2«Me yeme ngul a kobôl ati a fufup te e éyoñe yene éyoñe a ne e ñyenan, a éyoñe befe be nga bo a ma me ne wo. Mboan a ñyenan a ne ntilane abui a kôtôlane. Mbane ôsu bia nga yeme ati ñyenan e nga mane, a ne éyoñe a nga kôtôl a fufup. A nga kôtôl a fufup ôsu a ne fufup a nlem, a nda, a fulu, a liti ati bisaa bi nlem bi nga bo teke mvebe éziñ. A nga fufup ôsu, miniti mingi mi nga ke a fufup baa, a bisaa bi nlem bi nga jaé ane a ôsu; nde a nga yange miniti baa, a fufup lale, a nsôn a nga kôtôl a boʼan a ntôlane.» A nga tyelane: «M. G. Kellogg, dokita, Battle Creek, Michigan, 28 ngone 12 1890.»
GSAM 207F. C. Castle
GSAM 207.1Bia liti nkañete ya môt a nga yen nsamane ya dokita a bo Nganti White éyoñe a ne e ñyenan e Stowe, Vermont, e nsamba ya 1853. A nga kobôl ati:
GSAM 207.2«Dokita a ne wo, a nga bo nsamane yé a ntôlane ya yeme a njôl a nye, a yeme éyoñe a mbane yene e nga kôtôl. A nga tele éfufup ya lamp a beye a mise mé, a mise ma nga vulane; to nsôn wua ya mise ô nji yiane. A nga sili nsamane a mfaʼa ya éfufup, a mfaʼa ya nlem, a ne éfufup te. Nde a nga buni na be se ngule ya tinane jam éte a mintyiʼane ya mam ma boban si va nge a nyeʼelane ya mam.» A nga tyelane: «F. C. Castle.»
GSAM 207D. H. Lamson
GSAM 207.3Nkañete mi ne kobôl nsamane a nga bo éyoñe Nganti White a ne e ñyenan, e ésulane e nga bo e nda ya Mvendé James White, e Monroe Street, Rochester, New York, 26 ngone 6 1854:
GSAM 207.4«E éyoñe yene me nga bo mimbu 17. A ne mfaʼa ma me ne wôʼɔ éyoñe ji ôyenga ya “Duma!” a nga kobôl. A nga sôlôl a ke a nsôn, a yiʼi te, a sôlôl a mbamba, a bôt a nga yiane nye e mabé. Dokita baa ba nga kôtôl, môt a nlam a môt a nkôb. Mojañ White a nga yiane be a bo nsamane Kal White a mbamba, a be nga bo yene. A nga yiane ngobé a télé a nyu yé éyoñe a kobôl; a be nga yiane nyu yé a mfufup éyoñe a kobôl, nde a be nga kobôl ati: “A fufup te.” A nga yiane mfaʼa yé a mise mabe, éyoñe a kobôl, a yeme éfufup ya nlem, nde a be nga yen te. Éyoñe a be nga mane mfaʼa jôʼé ya nsamane, a nga tele a ne mvolo, a ne e ñyenan, a yiane Kalate a tele a yôʼé, a liti mfaʼa mfaʼa, a kobôl mejô a ntôlane, a mise mé a ne e yôʼé a sili a kalate.»
GSAM 208.1«A nga yen nzañ zamgbwale ya nsôʼé ya memane. Nde a nga yen ntyelane ya bôt be ne étyi, a ôyenga yé ya ntyelane me ne wôʼɔ éyoñe ji. Asu mejô ma, me ne bo nkañete a nlem wôse.» A nga tyelane: «Mvendé D. H. Lamson, Hillsdale, Michigan, 8 ngone baa 1893.»
GSAM 208Nganti Drusilla Lamson
GSAM 208.2Nkañete wôʼé a ne kobôl nsamane yene ya dokita, a ne ya Nganti Drusilla Lamson, nkuse ya mone ya monyañ nge kal ya ésa nge nyia ya Mvendé Lamson, a ne mama nkôlô e nda ya mvoʼé Clifton Springs, New York. A ne kobôl ésulane ya 26 ngone 6 1854, a ne ati:
GSAM 208.3«Me yeʼelan ésulane éyoñe nsamane a nga bo, a ne a yeme ati a Mojañ White a nga kobôl abui ati Kal White a fufup te éyoñe a ne e ñyenan, nde me yeʼelan te jôʼé ya dokita a ne wo. A yiane bo Dokita Fleming, amu a nga yiane bo nkañete éyoñe be nga yeme. Nde éyoñe ji a maneya wu. Me ne kobôl ati nsamane a nga bo, a mise me nga yen éfufup te a ngobé.» A nga tyelane: «Drusilla Lamson, Clifton Springs, New York, 9 ngone lale 1893.»
GSAM 208.4Nkañete yôʼé a sili môt a nga ne e éyoñe yene:
GSAM 208David Seeley
GSAM 208.5«Me ne tyelane ati me nga vôm nkañete mia ne yôʼé ya David Lamson a Nganti Drusilla Lamson, a mejô ma dokita a nga kobôl éyoñe a nga bo nsamane Nganti E. G. White éyoñe a ne e ñyenan, 26 ngone 6 1854. Me ne e ésulane yene, a me nga yen nsamane. Me ne nkoan a mejô ma Mojañ a Kal Lamson ba nga kobôl, a me ne bo yôʼé ati a ne Dokita Fleming a dokita nkôb a nga bo nsamane. Éyoñe Nganti White a nga tele a ne mvolo, a kobôl mejô ma Kalate, Dokita Fleming a nga sili lamp a ne mefufup. A nga yiane lamp e nyu yé, e mvoé a liti a ne e mbamba ya éfufup yé éyoñe a fufup. Éfufup ya lamp e nga liti te ndôan. Dokita a nga kobôl a eñel ati: “Jam di da tyiʼi ajô nnôm éto; mvebe ô ne nyôl yé te.”» A nga tyelane: «David Seeley, Fayette, Iowa, 20 ngone 8 1897.»
GSAM 209Mojañ a Nganti A. F. Fowler
GSAM 209.1Nkañete mi ne kobôl nsamane a nga bo éyoñe Nganti White a ne e ñyenan e Waldron’s Hall, Hillsdale, Michigan, e ngone baa 1857. Dokita Lord, dokita ya Hillsdale a nga bo ésaé mimbu 50, a nga bo nsamane a mbamba mingi; me liti nkañete mi:
GSAM 209.2«Bia ne wo éyoñe (e ngone baa 1857) Kal E. G. White a nga bo ñyenan e Waldron’s Hall, Hillsdale. Dokita Lord a nga bo nsamane a kobôl ati: “Nlem wé a buʼu, nde a ne éfufup te. A ne éyoé, nde bisaa bi nlem bi ne bo te; me yeme te njôl ya ntabane yé.”» A nga tyelane: «A. F. Fowler, Nganti A. F. Fowler, Hillsdale, Michigan, 1 ngone ôsu 1891.»
GSAM 209C. S. Glover
GSAM 209.3Ji a ne nkañete yôʼé a kobôl ñyenan yene:
GSAM 209.4«Me ne wo éyoñe Kal White a nga bo ñyenan yene e Waldron’s Hall, Hillsdale. E ntyelane a nkañete yôʼé, me nga wôʼɔ dokita a kobôl ati ntabane Kal White e ñyenan a ne “a sili yeme yé.” A nga kobôl yôʼé ati: “Jôm éziñ e ne e jam di été ja dañe avale mam ma boban si va.”» A nga tyelane: «C. S. Glover, Battle Creek, Michigan, 19 ngone ôsu 1891.»
GSAM 209Mojañ a Nganti Carpenter
GSAM 209.5Ji a ne nkañete lale a kobôl ntabane yene:
GSAM 209.6«Ji a ne tyelane ati bia ne wo e Waldron’s Hall, Hillsdale, Michigan, e ngone baa 1857, éyoñe Nganti E. G. White a nga bo ñyenan, a éyoñe a ne e ntabane yene a nga bo nsamane ya Dokita Lord, a bia nga wôʼɔ nkañete yé a mise ya mejô, a ne ati Mojañ a Nganti Fowler ba nga kobôl yôʼé.» A nga tyelane: «W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Indiana, 30 ngone 8 1891.»
GSAM 210D. T. Bourdeau
GSAM 210.1A sili biʼi yôʼé ya nsamane a nga bo éyoñe Nganti White a ne e ñyenan e Buck’s Bridge, éfas St. Lawrence, New York:
GSAM 210.2«28 ngone 6 1857, me nga yen Kal Ellen G. White e ñyenan ôsu. Me ne môt a mbunane te minkañete; ve jam da e zañe mam mefe me ne kat e nga bo me buni ati ñyenan yé a ne ya Zambe. A yeme nlem a mfaʼa ya a fufup wo, me nga tele mo ma yé a nlem, me yange a wôʼɔ ati bisaa bi nlem bi ne yiane te a bôte mi nga wu. Nde me nga kôtôl mo ma me tele a nyu yé, me nyian mveñ yé e nkoan ya nlem a mo, a bo ati a ne ye fufup wo te, a nyiʼi éfufup éyoñe a yiʼi. Me nga yiane nye a mo ma me ntén miniti awôma, éyoñe a ne ye wu éfufup e ntabane ya bôt; nde a ntabane te a nga sili. A nsamane yene a nga bo me yeme mejô ma ntyiʼan a ñyenan yé a ne ya Zambe, a me nji bi bisô to mbala wua ataté éyoñe yene.» A nga tyelane: «D. T. Bourdeau, Battle Creek, Michigan, 4 ngone baa 1891.»
GSAM 210Dokita môt a nsisime a nsamane ñyenan
GSAM 210.3Me ye kobôl nsamane yôʼé ya dokita me nga yen e Parkville, éfas St. Joseph, Michigan, 12 ngone ôsu 1861.
GSAM 210.4Éyoñe nkañete ya Nganti White a nga mane e nkoan ya bôt abui a nga kôtôl e nda ésulane ya mbuni ya nsoan Krist, mvoé ya Zambe a nga tele a nye a ntyelane avôl, a a nga ke e ñyenan éyoñe a ne e ntye. Dokita Brown a ne wo, a ne môt a nlam a yiane e minsôn, a ne môt a nsisime. A nga kobôl ati ñyenan yé a ne ye ya bôt ba nsisime, a ati éyoñe a nga bo ñyenan a vôm a ne wo a nye a ye kôtôl a nye e nkoan miniti wua. Bia nga yiane bôt ba ne ye a ke a nsamane a yeme ntabane yé éyoñe a ne e ñyenan. Dokita a nga kôtôl, nde a nga mane te nsamane yé, a mise mé ma nga yiane mveñ, a a nga yiane a yiane a nlam. Mvendé White a nga sili ati: “Dokita a kobôl ntabane yé?” A nga kobôl ati: “A fufup te,” a a nga ke a mbé a mbé. Bôt ba tele a mbé, ba yeme mejô ma yiane yé, ba nga kobôl ati: “Kôtôl, bo ati wo nga kobôl, kôtôl môt a ñyenan.” A ntyelane avôl a nga bi jôm ba bi a wo asu ya kui mbé, nde be nji meʼete na a kui mbé akekui bôt ba ne bebe a mbé ba nga sili nye ati: “Dokita, ye ne boʼan?” A nga kobôl ati: “Zambe ôsu a yeme; bôʼɔ me ma nda ji,” a a nga ke.
GSAM 211.1A ne mbamba a yen ati nsisime a nga yiane nye a ne môt a nsisime, a a ne mvoé te e mise me ngul a nga wulu Nganti White e ñyenan, a ne boʼan a bôt mbia minsisim mi nga jôô e melu me Mvure, ba nga sili: Wo nga kôtôl ji a bo bia nsôʼé a éyoñe a ne ye?13
GSAM 211.2A ne nkoan a mejô ma nga bo e ntabane Daniel nkulane mejô. Éyoñe a nga kôtôl e ñyenan a Nsisim ya Nti, Be-Kalde ba ne wo e vôm yene—bôt ba ne Zambe te, ba yeme Nsisim yene te—ba nga yiane a nlam avôl, a ba nga mate ke sobô.14
GSAM 211A nga jô Mone Harmon na a kañete meñyenan mé
GSAM 211.3Nté sondô wua a mvus ñyenan yé ôsu, e ésulane e nga bo e nda tata yé. Mone Harmon a nga bo ñyenan baa, a éyoñe yene a nga kobôl ye a liti bôt befe mejô ma nga liti yé. A nga ne e ntyelane avôl, a yeme zen a bo mejô ma Nti a nga sili. Ntabane minsôn yé a ne mbeʼembeʼe a a nga yen mvoé te, a bôt bese ba nga yen ati a nga sili wu. A nga ne mimbu 17, môt a ne nkôb, a mbeʼe yé a ne ngul te, a yeme bôt te, a ne môt a nlam a sili, a éyoñe a yene bôt befe a ne mejô. A nga yôm Zambe e melu mingi, a éyoñe alu a nga ke avôl, a sili ati mfubane yôʼé ji a yiane môt efe a ne ye yiane. Nde mfuban ya ésaé e nga sili te, a mejô ma éngele ma nga yiane kobôl a nye ati: “Liti bôt befe mejô ma me nga liti wo.”
GSAM 212.1E ntyelane yene, Mone Harmon a nga ke e ésulane efe e nga bo e nda tata yé. E ésulane yene, bôt bese ba nga kôbane a yôm asu yé, a yôʼé a nga yiane télé a Nti, a nlem wé a nga sili a bôʼɔ ésaé asu duma dé. Éyoñe a ne yôm, beta dibi e nga bômane nye e nga tyamelan; a ne ati a nga kobôl a mvus, éfufup e ne ngul, e funaʼane ébuma ya nduan, e nga so be nye, a éyoñe e nga ku a nye, ngul yé e nga kôlô nye, a a nga yen a ne e mise me Yésus a beéngele. A nga yiane kobôl yôʼé ji: “Liti bôt befe mejô ma me nga liti wo.” A nga kobôl ati a nga sili avôl, a nye a sili ati: “Nge me yiane ke a liti mejô ma Nti a nga liti me, kameʼe me na me te bi mebun.” Nde éngele a nga kobôl yé ati yôm yé a nga wôʼɔ, a ati nge a ye bo bebe a bi mebun, a ye ko ôkon. Éngele a nga kobôl ati: “Wo liti foé e mbamba, a wo yiane a mane, wo ye li bibuma ya ébôm ya éyoé, a nyu mendim ya ôsôé ya mendim ya ényiñ.”
GSAM 212Nkean Mone Harmon e Poland, Maine
GSAM 212.2A nga liti Mone Harmon ati a yiane ke Poland, Maine, a liti bôt ñyenan yé. Môs ô nga tôñ ñyenan lale yene, a ne boʼan a bôt bese ba yeme te, mmiaé wé a nga kôtôl a tele mbé ya nda tata yé, a sili a ke nye Poland. E vôm yene a nga bo ésulane, a liti ñyenan yé. Hazen Foss,15 a ne e ntyelane a nlem, be nji bo ngule ya dutu nye na a ke ésulane, nde a tele alo dé bebe a mbé a litye a nga wôʼɔ a kobôl ñyenan yé, a kobôl ati: “Ñyenan a nga liti yé a ne nkoan a mejô ma me nga liti me, a ne bôt baa ba ye liti mejô a nkoan.” A tyé kpwa, a nga boan a yen Mone Harmon e zen, a kobôl yé ati yiane “tele e mbamba a yiane mfuban yene, a liti nkañete Nti a ye ve wo, a wo ye sili te a Zambe.” A nga kobôl bôt befe ati: “Ye ne ntyelane a nye Nti a nga tyelane mfuban yene.” A yiane yeme, amu a nga yen môt e ñyenan yene, e ñyenan a nga kobôl ati mfuban a nga “vaaban” be nye.
GSAM 213.1Éyoñe yene a mvus, ésaé Mone Harmon a nga ne nkean a vôm a vôm e éfas New England, a liti mejô ma a nga yen. E vôm efe, a nga liti yé e ñyenan vôm a yiane ke, a a nga liti yé minjuk a ye tôbane mie. Mefoé mé, a ne abui, ma nga yiane be bôt ba nga sili a ndulu ya nsisim ya nsoan Krist, a yiane bôt bese ba tele a béla ya ntabane a nga bo éyoñe yene.
GSAM 213.2A kobôl ntabane yé ati: «Bôt befe ba nga sili ésaé jôʼé, a ba nga tyelane bôt bese ba nga sili a yiane mejô mé a ntôlane. Zambe a nga liti me mejô ma nsôʼé yene, a a nga tôme me a be mone yé ba sili, a me liti be; nde abui a be nga sili foé, a ba nga bi me mvonô na ma vu avale bôte ya si ba bo. E mfeʼe, mbuni ya nsoan Krist ba ne ntyelane ba nga kobôl me ati mveñane, a ba nga duk a jô na me ne évet ya mveñane me mbe me boʼo ésaé na me man, a bôt befe ba nga bo jam éte a mbia nlem.»16 A mejô ma, bia ye yeme abui e Kabitele a mvus.
Notes
- Deuteronome 4:34, 35. ↩
- Besam 106:21, 22, ↩
- Efese 4:8-15. ↩
- Marc 16:17, 18. ↩
- 1 Korent 1:4-8. ↩
- Nkulane mejô 12:17. ↩
- Nkulane mejô 19:10. ↩
- 1 Tesalonika 5:5, 19-21. ↩
- Asu nkulane wôse ya nkañete Minkalane mi liti e mimvean mi Nsisime mi ye lôbôl, liti kalate Mveane ya nkulane mejô e keké ya foé, kalate ya minkanda 120, a ne ye wôl e nda nkulane bekalate efe. ↩
- Avale a nga liti Hazen Foss. Liti Kabitele 11. ↩
- Early Writings, minkanda 14, 15. ↩
- Daniel 10:8, 17-19. ↩
- Matthew 8:29. ↩
- Daniel 10:7. ↩
- Yen Kabitele 11. ↩
- Bekalate ya mejô yʼatataʼa, p. 22. ↩