အဆၢ 7 — တၢ်ကစီၣ် အတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ချ့ချ့
GSAM 126.1“ဒီးယထံၣ်မူခိၣ်ကလူးအဂၤတဂၤလၢအစိကမီၤဒိၣ် ဟဲလီၤလၢမူခိၣ်, ကူထီၣ်သိးထီၣ်တၢ်အၢၣ်, ဒီးတၢၢ်ကွဲၤအိၣ်လၢအခိၣ်လိၤ, ဒီးအမဲာ်သၣ်မ့ၢ်ဒ်မုၢ်အသိး, ဒီးအခီၣ်မ့ၢ်ဒ်မ့ၣ်အူအထူၣ်အသိးလီၤ. ဒီးအဝဲအစုစိာ်လံာ်ဖိတဘ့ၣ်လၢအအိးထီၣ်အသး, ဒီးအဝဲပာ်လီၤအခီၣ်ထွဲလၢပီၣ်လဲၣ်အဖီခိၣ်, ဒီးအခီၣ်စ့ၣ်လၢဟီၣ်ခိၣ်အဖီခိၣ်, ဒီးကိးပသူထီၣ်လၢအသီၣ်ဖးဒိၣ် ဒ်ခ့ယုၢ်ကညီၤအသိးလီၤ. ဒီးဖဲအကိးပသူထီၣ်ဝံၤဒီး, လီနွံဖျၢၣ်သီၣ်ထီၣ်အကလုၢ်လီၤ.... ဒီးမူခိၣ်ကလူးလၢယထံၣ်အဆၢထၢၣ်လၢပီၣ်လဲၣ်ဒီးဟီၣ်ခိၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ်, ယူာ်ထီၣ်အစုဆူမူခိၣ်, ဒီးဆိၣ်တၢ်လၢပှၤလၢအမူဝဲလီၤထူလီၤယိာ်, ပှၤလၢအတ့လီၤမူခိၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်လၢအပူၤ, ဒီးဟီၣ်ခိၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်လၢအပူၤ, ဒီးပီၣ်လဲၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်လၢအပူၤတဂၤန့ၣ်, လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ် လၢမူခိၣ်ကလူးနွံဂၤတဂၤအကလုၢ်အသီၣ်အမုၢ်နံၤတဖၣ်အပူၤ, ဖဲအကစးထီၣ်အူကွဲၤအခါန့ၣ်, ယွၤအတၢ်ခူသူၣ်ကဝံၤထီၣ်ဝဲ, ဒ်အဝဲဒုးသ့ၣ်ညါအခ့အပှၤဝံတဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.”1
GSAM 126မူခိၣ်ကလူးမ့ၢ်ပှၤကညီလၢအစိာ်တၢ်ကစီၣ်တဖၣ်အဒိ
GSAM 126.2ဒ်တၢ်ပာ်ဖျါတ့ၢ်အသိး, တၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်မၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်အးလီၤအီၤလၢပှၤကညီအစုပူၤ, ဒီးကစၢ်အၢၣ်လီၤလၢ အကဆိၣ်ဂ့ၤပှၤကညီလၢအမၤတၢ်အံၤ တုၤလၢ “ဟီၣ်ခိၣ်အကတၢၢ်.”2 မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး မူခိၣ်ကလူးလၢအစိာ်တၢ်ကစီၣ်အံၤ ကဘၣ်မ့ၢ်တၢ်ကစီၣ်ဘၣ်ဃးဒီးဆၢကတီၢ်အဒိ, လၢကဘၣ်တၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤအီၤဆူပှၤအိၣ်လၢဟီၣ်ခိၣ်တဖၣ်လီၤ. တၢ်ကစီၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါအီၤလၢလံာ်တဘ့ၣ်လၢ “အိးထီၣ်” အသး, ဒီးတၢ်အံၤပာ်ဖျါရှဲရှဲလၢ လံာ်အံၤဘၣ်တၢ်ကးတံာ်တ့ၢ်အီၤတဘျီလီၤ. ပှၤစိာ်တၢ်ကစီၣ်တဖၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ပာ်လုၢ်ပာ်ပှ့ၤအီၤလၢယွၤ, အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ “တၢၢ်ကွဲၤ” လၢအမ့ၢ်ယွၤအတၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤအပနီၣ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲလၢအဝဲသ့ၣ်အဖီခိၣ်, ဒီးအဝဲသ့ၣ်ဆၢထၢၣ်ကူထီၣ်သိးထီၣ်ယွၤအလၤကပီၤအတၢ်ကပီၤ, ဒီးဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်ကစီၣ် လၢပှၤတ့လီၤတၢ်ခဲလၢာ်အတၢ်စိတၢ်ကမီၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါအီၤဖဲအံၤ မ့ၢ်တၢ်ကစီၣ်ဘၣ်ဃးဒီးဆၢကတီၢ်, လၢအပူၤကွံာ်ဘၣ်တၢ် “စဲပနီၣ်ကးတံာ်” အီၤ, ဘၣ်ဆၣ်ခဲအံၤဘၣ်တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါအီၤလၢလံာ်လၢ “အိးထီၣ်” အသးတဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 127.1လၢအဆၢအပူၤကွံာ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤတ့ၢ်လၢ ကစၢ်ပာ်ပနီၣ်ဆၢကတီၢ် လၢတၢ်ကဘၣ်ဟ့ၣ်တၢ်ကပီၤဘၣ်ဃးဒီးဝံအဆၢကတီၢ်ဖးယံာ်အကတၢၢ်—မုၢ်နံၤ 2300—လၢအဆှၢဆူတၢ်စံၣ်ညီၣ်လၢတၢ်ဃုသ့ၣ်ညါန့ၣ်လီၤ. တၢ်စံးပာ်လၢတၢ်သ့ၣ်ညါကအါထီၣ်န့ၣ် လၢပှဲၤထီၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲး လၢအဝဲဒုးဂဲၤဆၢထၢၣ်ပှၤအါဂၤ လၢကစၢ်လီၣ်ဖျါတၢ်ကပီၤန့ၣ်ဆူအဝဲသ့ၣ်အအိၣ်အဃိလီၤ. ဒီးအဝဲပာ်ပနီၣ်စ့ၢ်ကီးဆၢကတီၢ် လၢပှၤကဘၣ်မၤလိ “ချၢၣ်ဒၢအဒိအတဲာ်” န့ၣ်, လၢအဒုးဂဲၤဆၢထၢၣ်အပှၤသိၣ်လိတၢ်တဖၣ်ဖဲဆၢကတီၢ်န့ၣ်ဒီးလီၢ်န့ၣ်, ဒ်သိးအဝဲသ့ၣ်ကလဲၤထီၣ်ဒီးဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်အဒိအတဲာ်န့ၣ်ဆူဟီၣ်ခိၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး အဝဲပာ်ပနီၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးတၢ်အဆၢကတီၢ် လၢတၢ်ကစီၣ်ဘၣ်ဃးဒီးဆၢကတီၢ် ကဒိၣ်ထီၣ်တုၤအကိးပသူထီၣ်လၢအသီၣ်ဖးဒိၣ်, ဒီးတၢ်အံၤလၢပှဲၤထီၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးစ့ၢ်ကီးလီၤ.
GSAM 127တၢ်ကစီၣ်အခီၣ်ထံးတခါအတၢ်ကိးပသူထီၣ်လၢအသီၣ်ဖးဒိၣ်
GSAM 127.2တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါအံၤ ကကိးပသူထီၣ်လၢအသီၣ်ဖးဒိၣ်ဖဲဆၢကတီၢ်မတၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်သံကွၢ်လၢအလီၤသးစဲလီၤ. ဖဲအံၤ တၢ်ပာ်အီၤလၢကွဲၤဃုဖျၢၣ်တဖျၢၣ်ဒီးနွံဖျၢၣ်တဖျၢၣ်အသီၣ်အဘၢၣ်စၢၤ, ဒီးပထံၣ်တၢ်အံၤသ့ လၢအလီၢ်လၢလံာ်စီဆှံအတၢ်ကွဲးနီၣ်အပူၤအမဲာ်ညါ, လၢတၢ်ကစီၣ်အနီၢ်ကစၢ်စ့ၢ်ကီး, လၢအစံးဝဲ, “လၢမူခိၣ်ကလူးနွံဂၤတဂၤအကလုၢ်အသီၣ်အမုၢ်နံၤတဖၣ်အပူၤ, ဖဲအကစးထီၣ်အူကွဲၤအခါန့ၣ်, ယွၤအတၢ်ခူသူၣ်ကဝံၤထီၣ်ဝဲ, ဒ်အဝဲဒုးသ့ၣ်ညါအခ့အပှၤဝံတဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.” တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်အုၣ်အသးလၢအဂၢၢ်ကျၢၤ လၢဆၢကတီၢ်လၢတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါအီၤလၢတၢ်ကစီၣ်အံၤအပူၤန့ၣ် တုၤဆူကွဲၤနွံဖျၢၣ်တဖျၢၣ်အသီၣ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 127တၢ်ကိးပသူထီၣ်လၢအသီၣ်ဖးဒိၣ်အဆၢကတီၢ်
GSAM 127.3ဖဲမူခိၣ်ကလူးနွံဂၤတဂၤအူကွဲၤအခါ ပဖးဘၣ်လၢ “ယွၤအတၢ်လုၢ်ဟံၣ်အိးထီၣ်အသးလၢမူခိၣ်, ဒီးလၢအတၢ်လုၢ်ဟံၣ်အပူၤန့ၣ် တၢ်ထံၣ်ဘၣ် အတၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤအတလါလီၤ.”3 လၢဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်စီဆှံအလီၢ်အတၢ်မၤအပူၤန့ၣ်, ဒၢးလၢတလါအိၣ်ဝဲ—တၢ်စီဆှံကတၢၢ်အလီၢ်—န့ၣ် ဘၣ်တၢ်အိးထီၣ်အီၤတနံၣ်ထဲတဘျီဧိၤလီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ်လၢတၢ်ပျၢ်တၢ်ကမၣ်အမုၢ်နံၤ, ဒီးဒ်သိးတၢ်ကထူးသံကွံာ်တၢ်ဒဲးဘးတဖၣ်အဂီၢ်—တၢ်မၤစီဆှံက့ၤ တၢ်စီဆှံအလီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဆၢကတီၢ်လၢဝံတဖၣ်စံးတ့ၢ်ဝဲ, လၢခရံာ်ကမၤလၢပှဲၤတၢ်မၤကဆှီအံၤန့ၣ်, မ့ၢ်လၢမုၢ်နံၤ 2300 အကတၢၢ်လီၤ.4 တၢ်စံးစ့ၢ်ကီးလၢ ဖဲမူခိၣ်ကလူးနွံဂၤတဂၤအူကွဲၤအခါ, ကလုၢ်လၢမူခိၣ်တဖၣ်စံးလၢ ဆၢကတီၢ်လၢပှၤသံတဖၣ်ကဘၣ်တၢ်စံၣ်ညီၣ်အီၤန့ၣ် ဟဲတုၤလံလီၤ.5
GSAM 128.1ဝံအတၢ်စံးပာ်အဒိအံၤလၢလီၣ်ဖျါ 10 အပူၤ ပာ်ဖျါဆၢကတီၢ်လၢတၢ်ကစီၣ်အံၤကလဲၤထီၣ် “လၢအသီၣ်ဖးဒိၣ်,” ဒီးလၢအကတၢၢ် “ဒ်ခ့ယုၢ်ကညီၤအသိး” န့ၣ်လီၤ. ဒ်ဝံအတၢ်စံးပာ်အံၤအသိး, တၢ်ကစီၣ်ကဒိၣ်ထီၣ်တုၤအ “ကိးပသူထီၣ်လၢအသီၣ်ဖးဒိၣ်” အဆၢကတီၢ် မ့ၢ်စးထီၣ်လၢကွဲၤဃုဖျၢၣ်တဖျၢၣ်အကတၢၢ် တုၤဝံအဆၢကတီၢ်လၢအဆှၢဆူတၢ်မၤစီဆှံက့ၤ တၢ်စီဆှံအလီၢ်အကတၢၢ်, တၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တုၤလၢမုၢ်နံၤ 2300 အကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. ကွဲၤလွံၢ်ဖျၢၣ်အခီၣ်ထံးတဖၣ်လၢပှဲၤထီၣ်ဝဲ လၢပှၤဂီးသ်, ပှၤဝဲၣ်ဒၢၣ်, ပှၤဟၣ် ဒီးပှၤအဂၤတဖၣ်အတၢ်ဒုးတဖၣ်အပူၤ, လၢအနီၤဖးရိမ့ၤမုၢ်နုာ်တခီဆူအကူာ်ဆံကူာ် မ့တမ့ၢ်ဘီမုၢ်ဆံဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 128ကွဲၤယဲၢ်ဖျၢၣ်တဖျၢၣ်
GSAM 128.2ကွဲၤယဲၢ်ဖျၢၣ်တဖျၢၣ် ပာ်ဖျါမိၤဟၣ်မဲးအတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအတၢ်ဂဲၤဆၢထၢၣ် ဃုာ်ဒီးအတၢ်ကမၣ်တဖၣ်လၢအလီၤဂာ်ဒီးတၢ်အၢၣ်, ဘၣ်ဆၣ်လီၤဆီဒၣ်တၢ်ပာ်ဖျါဆၢကတီၢ် “ယဲၢ်လါ,” မ့တမ့ၢ်နံၣ်တကယၤယဲၢ်ဆံနီၢ်နီၢ်, စးထီၣ်လၢဆၢကတီၢ်လၢ “စီၤပၤတဂၤပၢအဝဲသ့ၣ်” န့ၣ်လီၤ. လါယူၤလံ 27 သီ, 1299 နံၣ်န့ၣ်, အိသမၣ်, ပှၤသူၣ်ထီၣ်အိးတိမၣ်အဘီမုၢ်တဂၤ, နုာ်ဒုးနံၣ်ကိမံၣ်ဒံယၤအဟီၣ်ကဝီၤလီၤ. စးထီၣ်လၢဆၢကတီၢ်န့ၣ် ပှၤအိးတိမၣ်တဖၣ်မၤတံာ်တာ်ဒီး “မၤနးမၤဖှီၣ်” ရိမ့ၤမုၢ်ထီၣ်အဘီမုၢ် တုၤလၢလါယူၤလံ 27 သီ, 1449 နံၣ်, လၢအမ့ၢ်ကွဲၤယဲၢ်ဖျၢၣ်တဖျၢၣ်အသီၣ်အဆၢကတီၢ်နံၣ်တကယၤယဲၢ်ဆံန့ၣ်လီၤ. ဖဲဆၢကတီၢ်န့ၣ် ပှၤတၢကံၣ်တဖၣ်ဟဲစိာ်အသုးမုၢ်သံၣ်ဘိ ဒ်သိးကဒုးခီၣ်စတဲၣ်တံၣ်နိပိၣ်ဝ့ၢ်အနီၢ်ကစၢ်, ဒီးသူဝဲကျိသဝံလၢတၢ်ဒုးအပူၤလီၤ. ဒီးလၢကျိဖးဒိၣ်လၢအဃၢတခိၣ်, လၢပှၤကွဲးတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ ကံၣ်ဘၢၣ်စံးလၢ ကဘၣ်သူဂီၤဖံးဃုဆံဒုလၢတၢ်ကထုးအီၤအဂီၢ်န့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်ခးလၢၢ်ဖးဒိၣ်တဖၣ်ဆူခီၣ်စတဲၣ်တံၣ်နိပိၣ်ဝ့ၢ်အခိၣ်ဒူတဖၣ်လီၤ.
GSAM 128ကွဲၤဃုဖျၢၣ်တဖျၢၣ်အကတၢၢ်
GSAM 128.3ဖဲဆၢကတီၢ်အံၤဃၣ်ဃၣ်န့ၣ် ယိၤဟၣ် ပဲလံၣ်အီလိကၢး, လၢပှၤကွဲးတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤတဖၣ်ပာ်အီၤဒ်ကြံးအစီၤပၤဖးဒိၣ်အလီၢ်ခံကတၢၢ်အသိးန့ၣ်, သံဝဲလီၤ. ခီၣ်စတဲၣ်တံၣ် ဒီကိစံး မ့ၢ်ပှၤဘၣ်န့ၢ်သါစီၤပၤအလီၢ်ပစိာ်လၢအဘၣ်အကျဲတဂၤ, ဘၣ်ဆၣ်တၢ်စံးလၢ အဝဲပျံၤအၣ်မူရးသ်, ပှၤတၢကံၣ်အစူၣ်လတၣ်လၢအဒုးအီၤတဂၤအံၤ, အဃိအဝဲဃ့အခွဲးလၢအၣ်မူရးသ် ဒ်သိးအကထီၣ်နီၤစီၤပၤအလီၢ်ပစိာ်လီၤ. တၢ်မၤဒ်အံၤ လီၤဂာ်ဃၣ်ဃၣ်ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်လီၤစီၤပၤအလီၢ်ပစိာ်ဆူပှၤတၢကံၣ်တဖၣ်လီၤ. နီၢ်နီၢ်န့ၣ် တယံာ်ဘၣ်ဒီးပှၤအိးတိမၣ်တဖၣ်ပၢဘၣ်ခီၣ်စတဲၣ်တံၣ်နိပိၣ်ဝ့ၢ်ဒီးရိမ့ၤမုၢ်ထီၣ်အဘီမုၢ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး အဝဲသ့ၣ် “မၤသံ” ဘီမုၢ်န့ၣ် (လၢထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတခီ), လၢအပူၤကွံာ်အဝဲသ့ၣ် “မၤနးမၤဖှီၣ်” တ့ၢ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ကဘၣ် “မၤသံ” အီၤလၢ “တနၣ်ရံၣ်, ဒီးတနံၤ, ဒီးတလါ, ဒီးတနံၣ်” အတီၢ်ပူၤလီၤ.
GSAM 129.1ပမ့ၢ်ဟံးန့ၢ်တၢ်အံၤဒ်ဝံအတၢ်စံးပာ်အဆၢကတီၢ်အသိး, တနံၤအလီၢ်တနံၣ်န့ၣ်, ကယံာ်ဝဲဆံးယံာ်လဲၣ်. တၢ်ဒွးအံၤညီဝဲလီၤ. တနံၣ်မ့ၢ် 360 သီ, မ့တမ့ၢ်နံၣ်, တလါမ့ၢ် 30 သီ, မ့တမ့ၢ်နံၣ်, ဒီးတနံၤမ့ၢ်တနံၣ်,—ခဲလၢာ်မ့ၢ် 391 သီ, မ့တမ့ၢ်လၢအနီၢ်ကီၢ်မ့ၢ် 391 နံၣ်လီၤ. တနၣ်ရံၣ်မ့ၢ်တနံၤအပူၤခံဆံလွံၢ်ပူတပူအဃိ, ဒ်တၢ်အဒိအသိးန့ၣ် ကမ့ၢ်တဝာ်လါ, မ့တမ့ၢ်ဆံယဲၢ်သီလီၤ. မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး မိၤဟၣ်မဲးအတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါဖိတဖၣ်အတၢ်ပၢလီၤအသးလၢရိမ့ၤမုၢ်ထီၣ်အဟီၣ်ကဝီၤအပူၤန့ၣ် အဆၢကတီၢ်ခဲလၢာ်ကမ့ၢ် 391 နံၣ်ဒီး 15 သီလီၤ. ပမ့ၢ်ပာ်ဖှိၣ်တၢ်အံၤဒီးလါယူၤလံ 27 သီ, 1449 နံၣ်န့ၣ်, ပကတုၤလၢလါအီကူး 11 သီ, 1840 နံၣ်, လၢပှၤတၢကံၣ်အတၢ်သဘျ့အဆၢကတီၢ်အကတၢၢ်, ဒ်တၢ်ပာ်ဖျါဝဲလၢကွဲၤဃုဖျၢၣ်တဖျၢၣ်အဖီလာ်အသိးန့ၣ်လီၤ.
GSAM 129ဒီးကထၢၣ် Josiah Litch စံးပာ်အိးတိမၣ်အဘီမုၢ်အတၢ်လီၤပှီၢ်
GSAM 129.2လၢ 1838 နံၣ်, ဒီးကထၢၣ် Josiah Litch, လၢဖံၣ်လၣ်ဒဲၣ်ဖံယၤ, ပဲၣ်စံၣ်ဗ့နံယါကီၢ်စဲၣ်, တူၢ်လိာ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢ ဝီလျံ မီလၢ ပာ်ဖျါဝဲ, ဒီးနုာ်လီၤမၤသကိးတၢ် ဒ်သိးတၢ်ကစီၣ်ကဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤအါထီၣ်အဂီၢ်လီၤ. အဝဲကတဲာ်ကတီၤတၢ်ကွဲးတဖၣ်ဘၣ်ဃးဒီးလီၣ်ဖျါအကွဲၤနွံဖျၢၣ်အဂ့ၢ်, ဒ်သိးကစဲကျံးထုးထီၣ်ဝဲလၢကမျၢၢ်အဂီၢ်လီၤ. အဝဲဟံးဃာ်တၢ်ထံၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးလၢ ကွဲၤဃုဖျၢၣ်တဖျၢၣ်ကပတုာ်အသီၣ် ဒီးအိးတိမၣ်အတၢ်စိတၢ်ကမီၤကလီၤပှီၢ် ဖဲလါအီကူး 11 သီ, 1840 နံၣ်, ဒီးတၢ်အံၤကဒုးထံၣ်ဟီၣ်ခိၣ်လၢ မုၢ်နံၤတနံၤလၢဝံအတၢ်စံးပာ်အဒိအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်နံၣ်တနံၣ်လၢဆၢကတီၢ်အနီၢ်ကီၢ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 129.3ဒီပုၢ်ဝဲၢ်တနီၤ, တုၤဒၣ်လဲာ်ပှၤလၢအနာ်တၢ်ဒီးအီၤလၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤတဖၣ်, ကနိးကစုာ်လၢတၢ်ပျံၤတၢ်အစၢ “အမ့ၢ်တကဲထီၣ်အသးဘၣ်” ဒ်အဝဲစံးအသိးန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်တၢ်အံၤတမၤပျံၤမၤဖုးအီၤဘၣ်, ဒီးအဝဲလဲၤဆူညါမၤတၢ်လၢအမၤသ့ခဲလၢာ် ဒ်သိးကဒုးသ့ၣ်ညါပှၤဂၤအတၢ်ထံၣ်ဘၣ်ဃးဒီးပှၤတၢကံၣ်အတၢ်ဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ကမျၢၢ်အလံာ်တၢ်ကစီၣ်တဖၣ် ရၤလီၤတၢ်လၢအဝဲစံးပာ်ဝဲဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤတနာ်ယွၤအကရၢတဖၣ် တၢၣ်ပီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤလၢအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အပူၤ, ဒီးစံးဝဲ, “ပှၤတဂၤအံၤဘူၣ်မၤကွၢ်တၢ်တမံၤ, ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤမ့ၢ်ကဲထီၣ်အသးဒ်အဝဲစံးအသိးန့ၣ်, တၢ်အံၤကပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤအတၢ်စံးလၢတၢ်သးဒ့ဒီတအိၣ်ဘၣ်, လၢမုၢ်နံၤတနံၤလၢဝံအတၢ်စံးပာ်အပူၤ မ့ၢ်နံၣ်တနံၣ်အဒိ, ဒီးမုၢ်နံၤ 2300 န့ၣ် မ့ၢ်နံၣ်ဖဲန့ၣ်အါ, ဒီးကကတၢၢ်ဝဲဖဲ 1844 နံၣ်န့ၣ်လီၤ.”
GSAM 130.1တၢ်ထုးထီၣ်ဒီးကထၢၣ် Litch အတၢ်စံးတၢ်ကတိၤန့ၣ် မၤဟူးမၤဂဲၤပှၤကမျၢၢ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်, ဒီးဒ်န့ၣ်အသိးပှၤလၢအကထိအါဂၤ ဘၣ်တၢ်ကိးအီၤလၢကကွၢ်ဃုတၢ်ကီတၢ်ခဲအကတၢၢ် လၢအကဲထီၣ်လၢကီၢ်အဲၤကူပတူးအပၣ်ၡၣ် မ့ၣ်ဟ့ၣ်မဲး အၣ်လံၣ် ဒီးပှၤတၢကံၣ်အစူၣ်လတၣ်အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအကယၤတဖၣ်စံးဝဲ, “တၢ်ဂ့ၢ်အံၤမ့ၢ်ကတၢၢ်ဝဲဒ်ဒီးကထၢၣ်စံးလီၤတံၢ်အသိးန့ၣ်, ကပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤ ‘နံၣ်-နံၤ’ အကျဲလၢတၢ်ပာ်ဖျါဆၢကတီၢ်အဒိအခီပညီ, ဒီးပကကဲထီၣ်ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်လီၤ.”
GSAM 130ပှၤတၢကံၣ်အစူၣ်လတၣ်ဒုးတၢ်ဒီးကီၢ်အဲၤကူပတူးအပၣ်ၡၣ်
GSAM 130.2တချုး 1840 နံၣ်ဘၣ်န့ၣ်, စူၣ်လတၣ်ဘၣ်ထွဲလၢတၢ်ဒုးဒီးမ့ၣ်ဟ့ၣ်မဲး အၣ်လံၣ်, ကီၢ်အဲၤကူပတူးအပၣ်ၡၣ်, လၢနံၣ်အါနံၣ်အတီၢ်ပူၤလီၤ. ဖဲ 1838 နံၣ်, တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢစူၣ်လတၣ်ဒီးအခ့အပှၤပှၤပၢအဲၤကူပတူးတဂၤအံၤအဘၢၣ်စၢၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်တြီဃာ်အီၤတစိၢ်ဖိလၢထံဂၤကီၢ်ဂၤအကလူးတဖၣ်အတၢ်စိတၢ်ကမီၤလီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ဖဲ 1839 နံၣ်, တၢ်ဒုးစးထီၣ်ကဒါက့ၤဒီးဆဲးမၤအသး, တုၤလၢတၢ်ဒုးဖးဒိၣ်တဘျီလၢစူၣ်လတၣ်ဒီးမ့ၣ်ဟ့ၣ်မဲးအသုးမုၢ်တဖၣ်အဘၢၣ်စၢၤအပူၤန့ၣ်, စူၣ်လတၣ်အသုးမုၢ်ဘၣ်တၢ်မၤဟးဂီၤဒီးမၤလီၤမၢ်အီၤခဲလၢာ်, ဒီးအကဘီသုးမုၢ်န့ၣ် မ့ၣ်ဟ့ၣ်မဲးဖီၣ်န့ၢ်ဝဲဒီးစိာ်အီၤဆူအဲၤကူပတူးလီၤ. စူၣ်လတၣ်အစိကမီၤလီၤစှၤတုၤဒၣ်လဲာ် ဖဲတၢ်ဒုးစးထီၣ်ကဒါက့ၤလၢလါအီကူးအပူၤန့ၣ်, အဝဲအိၣ်ဒၣ်ဒီးကဘီဒုးအပတီၢ်အခီၣ်ထံးခံဘ့ၣ်ဒီးကဘီဒုးဖိသၢဘ့ၣ်ဧိၤ, လၢအမ့ၢ်တၢ်အိၣ်တ့ၢ်လၢအလီၤသးအုး လၢပှၤတၢကံၣ်အကဘီသုးမုၢ်လၢအစိကမီၤဒိၣ်တ့ၢ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. မ့ၣ်ဟ့ၣ်မဲးဂ့ၢ်လိာ်လီၤတံၢ်လၢအတဟ့ၣ်လီၤဒီးဆှၢက့ၤကဘီသုးမုၢ်အံၤဆူစူၣ်လတၣ်အအိၣ်ဘၣ်, ဒီးစံးဝဲလၢ ထံကီၢ်လၢအစိကမီၤဒိၣ်တဖၣ်မ့ၢ်ကျဲးစၢးဟံးန့ၢ်ကွံာ်အီၤလၢအအိၣ်န့ၣ်, အဝဲကဒွဲၣ်အူထီၣ်အီၤလီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤအိၣ်ဝဲဒ်အံၤအခါ, ဖဲ 1840 နံၣ်န့ၣ် အဲကလံး, ရၢၡၢၣ်, အီးစထြံယါ ဒီးပရူၡၢၣ် နုာ်လီၤမၤစၢၤဒီးဆၢတဲာ်လၢကဘှါရှဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအံၤလီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ တၢ်အံၤဖျါရှဲလၢ ပှၤမ့ၢ်ပျဲအီၤဒ်န့ၣ်န့ၣ်, တယံာ်ဘၣ်ဒီးမ့ၣ်ဟ့ၣ်မဲးကကဲထီၣ်ပှၤပၢစူၣ်လတၣ်အလီၢ်ပစိာ်လီၤ.
GSAM 131ထံကီၢ်မၤသကိးတၢ်လၢအစိကမီၤဒိၣ်တဖၣ်အတၢ်နုာ်လီၤမၤစၢၤ
GSAM 131.1“စူၣ်လတၣ်တူၢ်လိာ်ထံကီၢ်မၤသကိးတၢ်လၢအစိကမီၤဒိၣ်တဖၣ်အတၢ်နုာ်လီၤမၤစၢၤအံၤ, ဒီးလၢအတၢ်ဘၣ်အသးဒၣ်ဝဲအပူၤ အးလီၤတၢ်ဂ့ၢ်အံၤဆူအဝဲသ့ၣ်အစုပူၤလီၤ. ထံကီၢ်လၢအစိကမီၤဒိၣ်တဖၣ်အံၤမၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢလိဒိၣ်ဝ့ၢ်, ဒီးၡ့း အ့ဖဲၣ်ဒံၣ် ဘ့ လံၣ်ကံၣ်စ် ဟဲထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် ဒ်အိးတိမၣ်အခၢၣ်စးလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢပှဲၤအသိးလီၤ. တၢ်ကွဲးပာ်လီၤတၢ်ဃ့လၢအလီၢ်ခံကတၢၢ်တခါ ဒ်သိးကဟ့ၣ်ဝဲဆူကီၢ်အဲၤကူပတူးအပၣ်ၡၣ်အအိၣ်လီၤ. ဒ်တၢ်ဃ့အံၤအသိး စူၣ်လတၣ်ကဟ့ၣ်အီၤတၢ်ပၢကီၢ်အဲၤကူပတူးလၢအဖိအလံၤန့ၢ်သါသ့, ဒီးကီၢ်စူၤရံအကူာ်ခဲလၢာ်စးထီၣ်လၢစူၣ်အ့းစ်ပီၣ်လဲၣ်က့ၣ်ကျီၤတုၤတံၤဘ့ၤရံအၤအနိၣ်, ဃုာ်ဒီးအၤကိၤအကီၢ်ရ့ၣ်, လၢအတၢ်အိၣ်မူဒီတစိၤအဂီၢ်လီၤ. ဒီးအဝဲတခီန့ၣ် ကဘၣ်ဟးထီၣ်ကွံာ်လၢစူၣ်လတၣ်အတၢ်ပၢအလီၢ်အဂၤခဲလၢာ် လၢအဖီၣ်ဃာ်ဝဲဖဲန့ၣ်, ဒီးကဘၣ်ဆှၢက့ၤအိးတိမၣ်အကဘီသုးမုၢ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်ဂ့ၢ်လိာ်စူၣ်လတၣ်အတၢ်ဟ့ၣ်အံၤန့ၣ်, ထံကီၢ်လၢအစိကမီၤဒိၣ်လွံၢ်ဘ့ၣ်ကဟံးန့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤဆူအဝဲသ့ၣ်အစုပူၤဒၣ်ဝဲ, ဒီးသူကျဲအဂၤတဖၣ်ဒ်အဝဲသ့ၣ်ဆိကမိၣ်လၢအကြၢးဝဲအသိး ဒ်သိးကဒုးတူၢ်လိာ်အီၤတၢ်အၢၣ်လီၤတဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 131.2“တၢ်အံၤဖျါရှဲလၢ တုၤတၢ်ဃ့လၢအလီၢ်ခံကတၢၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ပာ်လီၤအီၤလၢမ့ၣ်ဟ့ၣ်မဲး အၣ်လံၣ် အစုပူၤန့ၣ်ဒီး, တၢ်ဂ့ၢ်အံၤကလဲၤပူၤကွံာ်ပှၤအခီၣ်ထံးတဂၤ [စူၣ်လတၣ်] အတၢ်ပၢလီၤထူလီၤယိာ်, ဒီးစးထီၣ်လၢဆၢကတီၢ်န့ၣ် အဝဲအတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ်အတၢ်ဆၢတဲာ် ကအိၣ်ဝဲလၢထံဂၤကီၢ်ဂၤလၢအစိကမီၤဒိၣ်တဖၣ်အစုပူၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 131ဝံအတၢ်စံးပာ်လၢပှဲၤထီၣ်—ပှၤတၢကံၣ်အတၢ်သဘျ့အကတၢၢ်
GSAM 131.3“စူၣ်လတၣ်ဆှၢလီၤရံၣ်ဖး ဘ့ လၢပဒိၣ်အကဘီမ့ၣ်အူတဘ့ၣ် ဆူအလ့းစၣ်ဒြံယါဝ့ၢ်, ဒ်သိးကဒုးသ့ၣ်ညါပၣ်ၡၣ်တၢ်ဃ့လၢအလီၢ်ခံကတၢၢ်အံၤလီၤ. တၢ်ဟ့ၣ်အီၤဆူပၣ်ၡၣ်အစုပူၤ, ဒီးအဝဲတူၢ်လိာ်ဟံးန့ၢ်ဝဲဖဲလါအီကူး 11 သီ, 1840 နံၣ်လီၤ! လၢမုၢ်နံၤတနံၤဃီန့ၣ် စူၣ်လတၣ်ဆှၢလံာ်တဘ့ၣ်ဆူထံကီၢ်လၢအစိကမီၤဒိၣ်လွံၢ်ဘ့ၣ်အကလူးတဖၣ်အအိၣ်, ဒီးသံကွၢ်လၢ ပၣ်ၡၣ်မ့ၢ်ဂ့ၢ်လိာ်တတူၢ်လိာ်မၤထွဲတၢ်ဃ့လၢအလီၢ်ခံကတၢၢ်အံၤအတၢ်အၢၣ်လီၤတဖၣ်ဘၣ်န့ၣ်, ကဘၣ်သူတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤမနုၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်စံးဆၢလၢ တၢ်ကတဲာ်ကတီၤအိၣ်ပာ်ဝဲလံ, ဒီးတၢ်မ့ၢ်ကဲထီၣ်အသးတမံၤလၢ်လၢ်န့ၣ်, အဝဲတလိၣ်မၤပျံၤမၤဖုးလီၤအသးဘၣ်လီၤ. လၢမုၢ်နံၤအံၤန့ၣ် နံၣ်သၢကယၤခွံဆံတနံၣ်ဒီးဆံယဲၢ်သီ လၢတၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤလၢအိးတိမၣ်အတၢ်စိတၢ်ကမီၤကအိၣ်ဝဲအဂီၢ်န့ၣ် ကတၢၢ်ဝဲလီၤ. ဒီးစူၣ်လတၣ်အတၢ်သဘျ့အိၣ်ဖဲလဲၣ်.—လီၤမၢ်ကွံာ်လံ!”6
GSAM 132.1စးထီၣ်လၢမုၢ်နံၤန့ၣ်တုၤမုၢ်မဆါတနံၤအံၤ စူၣ်လတၣ်ကဘၣ်မၤတၢ်လၢထံကီၢ်လၢအစိကမီၤဒိၣ်တဖၣ်အတၢ်မၤလိာ်အဖီလာ်, ဒီးကွၢ်အဘီမုၢ်ဘၣ်တၢ်နီၤဖးအီၤ, ဒ်အဝဲသ့ၣ်ဟံးန့ၢ်ကွံာ်ဝဲတကူာ်ဘၣ်တကူာ် လၢအတၢ်သူဒၣ်ဝဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 132ကမျၢၢ်အသးစဲလၢဝံအတၢ်စံးပာ်ဟူးဂဲၤထီၣ်
GSAM 132.2ဝံအတၢ်စံးပာ်အတၢ်လၢပှဲၤထီၣ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်အံၤ မၤဘၣ်ဒိကမျၢၢ်အသးဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်လီၤ. တၢ်အံၤမၤအါထီၣ်ပှၤဂီၢ်မုၢ်အတၢ်သးစဲလၢကနၢ်ဟူဝံအတၢ်စံးပာ်လၢအလၢပှဲၤထီၣ်ဝံၤဒီးလၢအလၢပှဲၤထီၣ်ဝဲအဂ့ၢ်လီၤ. ဒီးကထၢၣ် Litch စံးဝဲလၢ လါအီကူး 11 သီ, 1840 နံၣ်အလီၢ်ခံလါစှၤလါအတီၢ်ပူၤ အဝဲဒိးန့ၢ်လံာ်လၢပှၤတနာ်ယွၤလၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါအါန့ၢ်တကထိဂၤအအိၣ်, ဒီးလၢအကျါတနီၤမ့ၢ်ပှၤတနာ်ယွၤအကရၢအခိၣ်အနၢ်တဖၣ်လီၤ. လၢလံာ်တဖၣ်အံၤအပူၤ အဝဲသ့ၣ်စံးလၢ အဝဲသ့ၣ်ပတုာ်လံအတၢ်ထီဒါလံာ်စီဆှံ, ဒီးတူၢ်လိာ်အီၤဒ်ယွၤအတၢ်လီၣ်ဖျါဆူပှၤကညီအအိၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ. လၢပှၤတဖၣ်အံၤအကျါတနီၤ သးဆီတလဲက့ၤဆူယွၤလၢလၢပှဲၤပှဲၤ, ဒီးတနီၤကဲထီၣ်ပှၤစံးတၢ်ကတိၤလၢအသ့ လၢတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤဖးဒိၣ် ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီအပူၤန့ၣ်လီၤ. တနီၤပာ်ဖျါအသးဆူဒီးကထၢၣ် Litch အအိၣ်ဒ်အံၤ, “ပစံးတ့ၢ်ဝဲလၢ ပှၤပာ်ဖျါဝံအတၢ်စံးပာ်တဖၣ် ဟံးန့ၢ်တၢ်ကတိၤလၢတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအကဘျံးပၤအလီၢ်လံၤလၢအနၢမူးတဖၣ်, ဒ်သိးကပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤအဝဲသ့ၣ်အတၢ်စံးလၢ ဝံအတၢ်စံးပာ်တဖၣ်လၢပှဲၤထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်လၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ် ပအိၣ်ဒီးတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအမူဝဲ လၢပမဲာ်ညါတဘျီဃီန့ၣ်လီၤ.”
GSAM 132.3ဒ်သိးယကပာ်ဖျါလၢ ကွဲၤဃုဖျၢၣ်တဖျၢၣ်အကတၢၢ်အဆၢကတီၢ်တဘျီဃီန့ၣ် တၢ်ကစီၣ်ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤ စးထီၣ်လဲၤထီၣ် “လၢအသီၣ်ဖးဒိၣ်” ဒ်လဲၣ်အဂီၢ်, ယကကွဲးနီၣ်တၢ်ကဲထီၣ်အသးတခါ ဒ်ပှၤမၤသကိးတၢ်လၢတၢ်ကစီၣ်အံၤအပူၤတဂၤ တဲပၠးယၤအသိးန့ၣ်လီၤ.
GSAM 132.4လၢ 1840 နံၣ်, အံၣ်. စံၣ်. ဝံလယၢၣ်စ်, ပှၤမၤဒဲဒီးကဘီအယၣ်တၢ်မၤဖးဒိၣ်တဂၤ, လၢ Rochester, New York, တူၢ်လိာ်တၢ်ကစီၣ်, ဒီးကွဲမုာ်သရၣ် မီလၢ ဒီးသရၣ် Himes လၢကဟဲဆူ Rochester ဝ့ၢ်ဒီးစံးတၢ်ကတိၤဆူပှၤလၢအကထိတဖၣ်လၢဝ့ၢ်န့ၣ်အပူၤလီၤ. အဝဲသ့ၣ်စံးဆၢလၢ အဝဲသ့ၣ်တအိၣ်ဒီးကျိၣ်စ့လၢအလိၣ်ဘၣ် ဒ်သိးကန့ၢ်ဘျီၣ်ဒိၣ်လၢအဒိၣ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤလၢပှၤဂီၢ်မုၢ်အဂီၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဆၢဝဲ, “ယအိၣ်ဒီးဒဲအကဝီၤတဖျၢၣ်လၢအဒီၣ်ခီသးအလဲၢ်အိၣ် 120 ပ့ၣ်လီၤ. ယကသူၣ်ထီၣ်အီၤ, ပာ်လီၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤတဖၣ်လၢအပူၤ, ဒီးကွၢ်ထွဲအီၤလၢအကလီလီၤ. ဟဲဒီးဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်ကစီၣ်တက့ၢ်.” အဝဲတဲယၤလၢ, “အဝဲသ့ၣ်ဟဲဝဲ, ဒီးဒဲန့ၣ်ဒိၣ်တလၢပှၤလၢအဟဲဒိကနၣ်တၢ်တဖၣ်အတဝာ်ဒၣ်လဲာ်အဂီၢ်ဘၣ်. အဃိယမၤစဲဘူးထီၣ်အီၤအါထီၣ်လွံၢ်ဆံပ့ၣ်, ဒီးဒဲအံၤအလဲၢ်ကဲထီၣ် 160 × 120 ပ့ၣ်လီၤ. ကိးနံၤဒဲအံၤပှဲၤဝဲဒီးပှၤကညီ, ဒီးပှၤလၢအကယၤတဖၣ်အိၣ်ဖှိၣ်ဃံးဃံးလၢအချၢအဘူးန့ၣ်, ခဲလၢာ်အသးဆူၣ်လၢကနၢ်ဟူတၢ်ကလုၢ်ကထါန့ၣ်လီၤ.”
GSAM 133ပှၤလၢအကယၤတဖၣ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်ကစီၣ်
GSAM 133.1ဒ်သိးကမၤလၢပှဲၤတၢ်သးစဲလၢအအါထီၣ်ဝဲအဂီၢ်, တၢ်သူဒဲဖးဒိၣ်တဖၣ် ဒီးမၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢသ့ၣ်အကျါဖဲတၢ်ကိၢ်ခါလီၤ. လၢတၢ်ဂိၢ်ခါန့ၣ် တၢ်သူတၢ်ဘါယွၤအသရိာ်အဒိၣ်ကတၢၢ်တနီၤဒီးကမျၢၢ်အဘျီၣ်ဒိၣ်တဖၣ်, ဒီးခဲလၢာ်ပှဲၤဝဲဃံးဃံးဒီးပှၤဒိကနၣ်တၢ်လၢအသးစဲတဖၣ်လီၤ. သရၣ် မီလၢ တချုး 1840 နံၣ်ဘၣ်န့ၣ် ဆၢထၢၣ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်ကစီၣ် “ဘူးကဲထဲတဂၤဧိၤ,” မ့မ့ၢ်ခဲအံၤ ပှၤသၢကယၤဃၣ်ဃၣ်မၤသကိးတၢ်ဒီးအီၤ လၢအဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါဆူကမျၢၢ် မုၢ်နံၤ 2300 အဆၢကတီၢ်အကတၢၢ်, ဒီးကိးပသူထီၣ်ဝဲ, “တၢ်ဆၢကတီၢ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်,” ဒီး “အတၢ်စံၣ်ညီၣ်အနၣ်ရံၣ်ဟဲတုၤလံ” န့ၣ်လီၤ. မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး ပထံၣ်လၢ ဖဲကစၢ်အဆၢကတီၢ်ဟဲတုၤ ဒ်သိးတၢ်ကစီၣ်ကလဲၤဒိၣ်ထီၣ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အခါ, အကလုၢ်ကထါလၢပှဲၤထီၣ်ဝဲ, ဒီးပှၤလၢအကကွဲၢ်တဖၣ်အသးဟူးဂဲၤထီၣ်ဒီးဆၢနၢ်ဟူတၢ်ကိးန့ၣ်လီၤ.
GSAM 133.2တၢ်လၢအမ့ၢ်တၢ်တီဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤ လၢအမဲရကၤအပူၤန့ၣ်, မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးတၢ်တီလၢထံကီၢ်အဂၤတဖၣ်အပူၤလီၤ. စးထီၣ်လၢ 1840 နံၣ်န့ၣ်, ပှၤစှၤဂၤလၢအရၤလီၤအလံာ်ထုးထီၣ်တဖၣ်အလီၢ်န့ၣ်, ပှၤလၢအဆံအဆံတဖၣ်ဂဲၤဆၢထၢၣ်ဟဲဆူညါဃၣ်ဃၣ် ဒ်သိးကဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်ကိးန့ၣ်လီၤ. လၢကီၢ်အဲကလံးန့ၣ်, ထဲအဲကလံးအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကရၢအပှၤစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်ဧိၤ အိၣ်ဝဲနွံကယၤဂၤလၢအဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်ကစီၣ်, အံၤတပၣ်ဃုာ်ဒီးပှၤအဆံအဆံအဂၤတဖၣ် လၢအမၤတၢ်မၤတမံၤဃီန့ၣ်ဒံးဘၣ်လီၤ. လၢဟီၣ်ခိၣ်အထံကီၢ်အခိၣ်အကျါ လၢအတဒ်သိးလိာ်အသးအါန့ၢ်ခံဆံဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်, တၢ်ကစီၣ်လဲၤထီၣ်ဝဲဒီးတၢ်သးဆူၣ်တမံၤလၢအဒုးစံးပှၤကွၢ်တၢ်တဖၣ်လၢ, “ပှၤဂီၢ်မုၢ်အံၤမၤတၢ်လၢအသးဒီဖျၢၣ်လၢအဒိၣ်အမုၢ်န့ၣ်လီၤ.”