အဆၢ 23 — တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ အဝဲၤလီၢ်တဖၣ်
GSAM 358.1“ပှၤလၢယအဲၣ်အီၤဧၢ, လၢတၢ်ခဲလၢာ်အဖီခိၣ်န့ၣ် ယဆၢလၢနကဘီၣ်ထီၣ်ညီထီၣ်ဒီးအိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့, ဒ်နသးဘီၣ်ထီၣ်ညီထီၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.”1
GSAM 358.2ဖဲမုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ, လါယူၤ 6 သီ, 1863 နံၣ်န့ၣ်, သရၣ် ဝှိုက် ဒီးအမါလဲၤထီၣ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢဒဲပူၤ လၢသရၣ် ကော်နဲလ် ဒီးသရၣ် လီရ့ၣ်စ် မၤဝဲလၢ အီးစံၣ်ကိၣ်, မိရှီဂန် န့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ် မးစ်. ဝှိုက် ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်အီၤတၢ်ထံၣ်တခါ လၢအလီၣ်ဖျါထီၣ်န့ၢ်အီၤ တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ အတၢ်မၤသီ အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. စးထီၣ်ဖဲန့ၣ်, တၢ်ကွဲးဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ ဒီးတၢ်အိၣ်မူလၢအမၤဆူၣ်မၤချ့နီၢ်ခိတဖၣ် ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အပူၤ, ဒီးအဝဲစးထီၣ်ကွဲးဝဲ တၢ်လၢဘၣ်တၢ်လီၣ်ဖျါန့ၢ်အီၤ ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤတနီၤဖျါထီၣ်လၢ တၢ်အုၣ်အသး နီၣ်ဂံၢ် 11 အပူၤ, ဒီးလံာ်တဘ့ၣ်လၢအမံၤမ့ၢ် တၢ်ကဘၣ်အိၣ်မူဒ်လဲၣ် အပူၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 358.3တၢ်အိၣ်မူလၢအမၤဆူၣ်မၤချ့နီၢ်ခိ ဒီးအတၢ်ဘၣ်ထွဲအကြၢးအဘၣ်ဒီး နီၢ်ခိ, သးအတၢ်ဆိကမိၣ် ဒီးနီၢ်သး အတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်အဂ့ၢ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါအီၤထံထံဆးဆးလၢပှၤဂီၢ်မုၢ်အမဲာ်ညါန့ၣ်လီၤ. လၢလါအီးကထိဘၢၣ် 25 သီ, 1864 နံၣ် အတၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အပူၤန့ၣ်, သရၣ် ဂျေ. အန်. အန်ဒရူးစ် ဟ့ၣ်ကူၣ်တၢ်အရ့ဒိၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.—
GSAM 358ဂျေ. အန်. အန်ဒရူးစ် အတၢ်စံးဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အိၣ်မူလၢအမၤဆူၣ်မၤချ့နီၢ်ခိ
GSAM 358.4“တၢ်ပာ်တ့ၢ်ကွံာ်တၢ်အီၣ်ကိးမံၤဒဲးလၢအမၤဘၣ်ဒိပှၤ ဒီးတၢ်အိၣ်မူလၢတၢ်ကီၤသူၣ်ကီၤသး လၢတၢ်သိၣ်လိလၢအဂ့ၤ ဒီးသးသ့ၣ်ညါလၢယွၤအမဲာ်ညါ အတၢ်ပၢအဖီလာ်န့ၣ်, မ့ၢ်တၢ်လၢအလိၣ်အါကတၢၢ်တနီၤ လၢတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဂီၢ်လီၤ. ပနီၢ်ခိတဖၣ်မ့ၢ် သးစီဆှံအတၢ်လုၢ်ဟံၣ်တဖၣ်လီၤ. ဒ်သိးပကမၤလၤကပီၤအီၤနီၢ်နီၢ်လၢပနီၢ်ခိပူၤ ဒ်လၢပနီၢ်သးပူၤအသိးန့ၣ်, လိၣ်လၢပကအိၣ်ဒီးပနီၢ်ခိအတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်ခဲလၢာ် လၢတၢ်ဆူၣ်တၢ်ချ့ပှဲၤပှဲၤမးဆံးဒိၣ်လဲၣ်. စံးဘျုးယွၤလၢ အခဲအံၤတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါအီၤလီၤဆီလၢပပှၤဂီၢ်မုၢ်အမဲာ်ညါန့ၣ်တက့ၢ်. တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ဒီးတၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါ မ့ၢ်တၢ်လၢအလုၢ်အပှ့ၤဒိၣ်ကတၢၢ်တနီၤလၢပဂီၢ်, ဒီးအရ့ဒိၣ်ကတၢၢ်လၢပှၤလၢကထံၣ်ဘၣ် တၢ်ကီတၢ်ခဲအဆၢကတီၢ်အတၢ်မၤအသးဖးဒိၣ်တဖၣ် အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
GSAM 359.1တၢ်ပၢၤဃာ်နီၢ်ခိအတၢ်ကဆှီဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ ဒ်လံာ်စီဆှံအတၢ်သိၣ်လိအသိး ဒီးခရံာ်ဖိအတၢ်ကီၤသူၣ်ကီၤသး အဂ့ၢ်န့ၣ်, တၢ်ဆီၣ်ထွဲအီၤလၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အတၢ်ကွဲးတဖၣ်အပူၤ တကးဒံးဘၣ်, ပသရၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးသိၣ်လိဆီၣ်ထွဲအီၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 359.2ဖဲ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ်, လါမ့ၤ 20 သီ, 1866 နံၣ်န့ၣ်, တၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်သိၣ်လိလၢလာ်အံၤ ခီဖျိ မးစ်. ဝှိုက် န့ၣ်လီၤ. (တၢ်တမံၤဃီအံၤ အိၣ်စ့ၢ်ကီးလၢ တၢ်အုၣ်အသး နီၣ်ဂံၢ် 11 အပူၤလီၤ.)—
GSAM 359ကဘၣ်ကတဲာ်ကတီၤတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဝဲၤလီၢ်တခါ
GSAM 359.3“ယဘၣ်တၢ်ဒုးထံၣ်ယၤလၢ ပကြၢးကတဲာ်ကတီၤဟံၣ်တဖျၢၣ်လၢ ပှၤဘၣ်တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်တဖၣ် ဒီးပှၤလၢအအဲၣ်ဒိးမၤလိ တၢ်ကဘၣ်ကွၢ်ထွဲအနီၢ်ခိဒ်လဲၣ် ဒ်သိးကတြီဆၢတၢ်ဆူးတၢ်ဆါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ....
GSAM 359.4“ဖဲပှၤတနာ်တၢ်တဖၣ် ဟဲဆူဝဲၤလီၢ်တခါ လၢအမၤဝဲတၢ်ကူစါတၢ်ဆါလၢအကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ်, ဒီးဘၣ်တၢ်ပၢဆှၢအီၤလၢ ကသံၣ်သရၣ်တဖၣ်လၢအမ့ၢ် ပှၤပာ်မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ န့ၣ်, တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီကဒိဘၣ်တဲာ်ဘၣ်အဝဲသ့ၣ်လိၤလိၤန့ၣ်လီၤ. ခီဖျိအဝဲသ့ၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်ပပှၤဂီၢ်မုၢ် ဒီးပတၢ်နာ်နီၢ်နီၢ်န့ၣ်, အတၢ်ထံၣ်ကမၣ်ဆိတဖၣ်ကလီၤမၢ်ကွံာ်, ဒီးအသးကဘၣ်ဂ့ၤဝဲန့ၣ်လီၤ. ခီဖျိတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဒိဘၣ်တဲာ်ဘၣ်အီၤဒ်အံၤန့ၣ်, တနီၤကန့ၢ်ဘၣ်တၢ်မုာ်ထီၣ်လၢနီၢ်ခိအတၢ်ဆါတဖၣ်အပူၤ တကးဒံးဘၣ်, ကထံၣ်န့ၢ်ကသံၣ်လၢအမၤဘျါအနီၢ်သး လၢအဆါခီဖျိတၢ်ဒဲးဘးန့ၣ်လီၤ.
GSAM 359တၢ်စံးပာ်တၢ်လၢကဟဲအိၣ်ထီၣ်
GSAM 359.5“ဖဲပှၤဆူးပှၤဆါတဖၣ် အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ဂ့ၤထီၣ် ခီဖျိတၢ်ကူစါလၢအပှဲၤဒီးတၢ်ဆိကမိၣ်ထံ, ဒီးစးထီၣ်သူၣ်ဖှံသးညီလၢအတၢ်အိၣ်မူအပူၤန့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်နာ်န့ၢ်ပှၤလၢအမၤစၢၤဒုးအိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ထီၣ်က့ၤအီၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်အသးပှဲၤဒီးတၢ်စံးဘျုးစံးဖှိၣ်, ဒီးတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအချံလၢအဂ့ၤန့ၣ် ကထံၣ်န့ၢ်အလီၢ်လၢအသးပူၤညီထီၣ်, ဒီးလၢပှၤတနီၤအပူၤန့ၣ် ကဒိးန့ၢ်တၢ်လုၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အီၤ, ကမဲထီၣ်ဒီးသၣ်ထီၣ် လၢယွၤအလၤကပီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. သးလၢအလုၢ်အပှ့ၤဒိၣ်ဒ်အံၤတဖျၢၣ် မ့ၢ်ဘၣ်တၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤအီၤန့ၣ်, အလုၢ်အပှ့ၤကဒိၣ်န့ၢ်ဒံး တၢ်ထူးတၢ်တီၤခဲလၢာ်လၢအလိၣ်လၢတၢ်ကသူၣ်ထီၣ်ဝဲၤလီၢ်ဒ်အံၤတခါန့ၣ်လီၤ....
GSAM 359.6“ပှၤတနီၤလၢအက့ၤကဒါက့ၤလၢတၢ်ဆါဘျါထီၣ်, မ့တမ့ၢ်န့ၢ်ဘၣ်တၢ်အဘျုးဖးဒိၣ်န့ၣ်, ကမ့ၢ်ပှၤလၢအဒုးသ့ၣ်ညါပတၢ်နာ်လၢလီၢ်အသီတဖၣ်, ဒီးပာ်ထီၣ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအနီၣ်တယၢ်လၢလီၢ်တဖၣ် လၢတၢ်နုာ်လီၤဆူအပူၤတသ့ဘၣ် မ့ၢ်တၢ်ထံၣ်ကမၣ်ဆိတဖၣ် တဘၣ်တၢ်မၤလီၤမၢ်ကွံာ်အီၤလၢအသးပူၤဆိ ခီဖျိအဝဲသ့ၣ်အိၣ်တစိၢ်ဖိလၢပပှၤဂီၢ်မုၢ်အကျါ ဒ်သိးကန့ၢ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
GSAM 360.1ပပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢအအိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ် ဟ့ၣ်တၢ်ဖးတသးဃီဒီးဆၢတဲာ်ဝဲလၢ တၢ်မၤမ့ၢ်သ့အဆိချ့န့ၣ် ကဘၣ်အိးထီၣ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဝဲၤလီၢ်တခါ လၢ ဘဲတဲလ် ခရိခ် အပူၤ မ့တမ့ၢ်ဘူးဒီးဝ့ၢ်အံၤ, ဒီးတၢ်ကူစါအတၢ်ပၢဆှၢ ကဘၣ်အိၣ်လၢကသံၣ်သရၣ် အ့ၣ်ခၠ်. အဲးစ်. လ့ အစုပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲန့ၣ်, အါန့ၢ်ဒံးအတၢ်မၤလိကသံၣ်ကသီလၢအပူၤကွံာ်အဖီခိၣ်, လဲၤအိၣ်ဝဲတနံၣ်ဘျဲၣ်လၢ တၢ်ကူစါလၢထံအဝဲၤလီၢ်တခါ လၢမုၢ်ထီၣ်တခီ, ဒ်သိးကမၤလိတၢ်သူထံကူစါတၢ်ဆါအကျိၤအကျဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 360တၢ်ပှ့ၤဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်လၢတၢ်ကသူၣ်ထီၣ်တၢ်ကူစါအိၣ်ဘှံးအလီၢ်
GSAM 360.2ဖဲဆၢကတီၢ်န့ၣ် တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဝဲၤလီၢ်ဒ်အံၤတခါ ဖျါလၢအမ့ၢ်တၢ်မၤဖးဒိၣ်တခါလီၤ. တၢ်အုၣ်အသးလၢအဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ကဟဲအိၣ်ထီၣ်အံၤ မ့ၢ်တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ်, တၢ်စးထီၣ်ဖီၣ်တၢ်မၤ ကဘၣ်ယံာ်ဝဲတစိၢ်ဖိလီၤ. ဘၣ်ဆၣ် တၢ်တမၤယံာ်မၤနီၢ်အသးဘၣ်. လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ စှၤသီဖိန့ၣ်, တၢ်ပှ့ၤဝဲပှၤစံၣ်ညီၣ်ကွီၢ် ကြ့းဗ်စ် အဟံၣ်ဖးလဲၢ် လၢဟီၣ်ခိၣ် 8 အ့ကၢၣ်အဖီခိၣ်, လၢအမ့ၢ်အတၢ်အိၣ်ဆိးအလီၢ်ဃံလၤလၢ ဘဲတဲလ် ခရိခ် မုၢ်နုာ်တခီန့ၣ်လီၤ. ဘူးဒီးဟံၣ်အံၤ တၢ်သူၣ်အါထီၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်ခံကထြၢတဖျၢၣ်တဘျီဃီ ဒ်သိးကသူအီၤလၢတၢ်လုၢ်ထံအဒၢးတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖၣ်အံၤအပူၤ တၢ်အိးထီၣ်ဝဲ တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ အတၢ်မၤသီ အဝဲၤလီၢ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 360.3လၢလါယူၤ 19 သီ, 1866 နံၣ် အတၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အပူၤန့ၣ်, တၢ်ကွဲမုာ်ပှၤခဲလၢာ်အဆိကတၢၢ် လၢကပှ့ၤဝဲၤလီၢ်အစုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်အစုတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်ကစီၣ်တဘ့ၣ်ဃီအပူၤန့ၣ်, တၢ်ပာ်ဖျါလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်လၢ ဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ မိရှီဂန် ဒီးအီလ်ခီးတ်, နယူးယောက် န့ၣ် အၢၣ်လီၤပှ့ၤဝဲစုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်အစုတဖၣ်ဝံၤလံ, ခဲလၢာ် $2,625, မ့တမ့ၢ် 105 စု, တစုန့ၣ် $25 လီၤ. မ့ၢ်လၢလၢ မိရှီဂန် ကီၢ်စဲၣ်အပူၤ တၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢတၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ်ကရၢ လၢကပၢဆှၢတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဝဲၤလီၢ်တဖၣ် တအိၣ်ဘၣ်အဃိ, တၢ်အံၤအတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဃာ်အီၤလၢပှၤကွၢ်ထွဲန့ၢ်အီၤအစုပူၤတစိၢ်ဖိ, တုၤလၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကရၢဒ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီအသိးသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
GSAM 360တၢ်စးထီၣ်ထုးထီၣ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အလံာ်ကစီၣ်တဘ့ၣ်
GSAM 360.4ဖဲလါအီကူး 1 သီန့ၣ်, ပှၤပၢဆှၢတၢ်တဖၣ် စးထီၣ်ထုးထီၣ်စ့ၢ်ကီး တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အလံာ်ကစီၣ်တဘ့ၣ် လၢတလါတဘျီ, အိၣ်ဒီး 16 ကဘျံးဒီးအဘ့ၣ်ခိၣ်, လၢလံာ်မဲးကစံအက့ၢ်အဂီၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကိးလံာ်အံၤလၢ တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ အပှၤမၤသီ န့ၣ်လီၤ. လံာ်ကစီၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤတုၤခဲအံၤဒံး, လၢအမံၤမ့ၢ် တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့လၢအဂ့ၤ, ဒီးအခဲအံၤမ့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အလံာ်မဲးကစံလၢအဆိကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. လံာ်အံၤပာ်ဖျါ တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ဒီးတၢ်ကီၤသူၣ်ကီၤသးအတၢ်သိၣ်လိတဖၣ် တကးဒံးဘၣ်, မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးတၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါပှၤ တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဝဲၤလီၢ်, လၢဘၣ်တၢ်အိးထီၣ်အီၤလၢတၢ်ပာ်ပနီၣ်အပူၤ လၢပှၤဆါဒီးပှၤအိၣ်သကိးဖဲန့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ် 5 သီ, 1866 နံၣ်န့ၣ်လီၤ. မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး ဝဲၤလီၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ပှ့ၤအီၤ, ကတဲာ်ကတီၤအတၢ်ပီးတၢ်လီ ဒီးစးထီၣ်မၤတၢ် လၢတၢ်စံးဘၣ်ပပှၤဂီၢ်မုၢ် တၢ်ဂ့ၢ်အံၤအဆိကတၢၢ်အလီၢ်ခံ လါ 4 လါတပှဲၤဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးတၢ်အၢၣ်လီၤပှ့ၤစုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်အစု ခဲလၢာ် $11,000, လၢအကျါအါအါဂီၢ်ဂီၢ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ဝံၤလံန့ၣ်လီၤ.
GSAM 361တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ကူစါတၢ်ဆါအကရၢ
GSAM 361.1ဖဲ 1866-67 နံၣ်အတၢ်ဂိၢ်ခါန့ၣ်, မိရှီဂန် အဘျီၣ်ဒိၣ်လၢအပာ်လီၤတၢ်သိၣ်တၢ်သီ တူၢ်လိာ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီတဘိ လၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကရၢ လၢကပၢဆှၢတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဝဲၤလီၢ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဖဲလါမ့ၤ 17 သီ, 1867 နံၣ်န့ၣ်, တၢ်မၤဝဲတၢ်အံၤ, တူၢ်လိာ်ဝဲကရၢအတၢ်ဘျၢတဖၣ်, ဒီးဟီၣ်ခိၣ်, ဟံၣ်ဃီဒီးတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်အဂၤတဖၣ် ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤဆူပှၤကွၢ်ထွဲတဖၣ် လၢဘၣ်တၢ်ဃုထၢအီၤဒ်အကြၢးအဘၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ. တုၤမုၢ်နံၤန့ၣ် တၢ်အၢၣ်လီၤပှ့ၤစုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်အစု ခဲလၢာ် $26,100, ဒီးလၢအကျါန့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်လံ $18,264.87 န့ၣ်လီၤ. ဝဲၤလီၢ်န့ၣ်အိၣ်ဒီးကသံၣ်သရၣ်ဒီးပှၤမၤစၢၤတၢ်တကရူၢ် လၢအသ့အဘၣ်တၢ်, ဒီးတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖၣ်ဘူးကပှဲၤဒီးပှၤဆူးပှၤဆါလီၤ. လၢပှၤဆါတဖၣ်အကျါ ပှၤတနီၤတူၢ်လိာ်ပတၢ်နာ်ဝံၤလံ, မ့ၢ်လၢအဟဲတုၤဆူဝဲၤလီၢ်အလီၢ်ခံ သ့ၣ်ညါပှၤဒ်ပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖုအသိး ဒီးသ့ၣ်ညါတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီန့ၣ်လီၤ.
GSAM 361တၢ်ကူတၢ်သိးလၢအမၤဆူၣ်မၤချ့နီၢ်ခိ
GSAM 361.2လၢကိးစိၤဒဲးဒီးကိးထံကီၢ်ဒဲးန့ၣ် ပှၤကညီအသးလၢအကဲထီၣ်အသးဒၣ်ဝဲ ဘၣ်ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်ဒိဘၣ်တဲာ်ဘၣ်အီၤညီဝဲ, ဃုာ်ဒီးအတၢ်ပာ်ထီၣ်ထီသးလၢတၢ်အိၣ်မူအပူၤ, အတၢ်မၤကလီကလီဒီးအတၢ်ကူတၢ်သိးအက့ၢ်အဂီၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ 1863 နံၣ်, လၢပထံပကီၢ်ဒၣ်ဝဲ, ဖဲတၢ်ဒုးထံၣ် မးစ်. ဝှိုက် တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ဒီးတၢ်ကူတၢ်သိးအဂ့ၢ်န့ၣ်, တၢ်မၤအသးဒ်န့ၣ်စ့ၢ်ကီးလီၤ. ပထံၣ်သ့လၢပိာ်မုၣ်တဖၣ် အသးစဲလၢတၢ်ကူတၢ်သိးအက့ၢ်အဂီၤလၢအဘၣ်တၢ်သူအီၤအါဝဲ လၢအဘၣ်သိးကဝီၤတဖၣ်လၢဆ့ကၤဖးထီအဖီလာ်န့ၣ်လီၤ. ကဝီၤတဖၣ်အံၤအလဲၢ်န့ၣ် မၤဖျါပိာ်မုၣ်အါဂၤဒ်အဟးလၢကလံၤထၢၣ်ဖးဒိၣ်လၢအခိၣ်လီၤထူၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ. ဘူးဒီးဆၢကတီၢ်န့ၣ် တၢ်ကူတၢ်သိးလၢအပူၤကွံာ်အခၢးအဂၤခံမံၤ ဟဲအိၣ်ထီၣ်ဒီးမၤအိၣ်ထီၣ်တၢ်တဲသကိးအါမးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ပာ်ဖျါတၢ်အံၤတဖၣ်ဖုၣ်ဖုၣ်န့ၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်ကမၤစၢၤပှၤဖးလံာ် ဒ်သိးကနၢ်ပၢၢ်ဂ့ၤထီၣ် တၢ်အုၣ်အသးလၢ မးစ်. ဝှိုက် ဟ့ၣ်ဝဲဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ကူတၢ်သိး လၢအအိၣ်လၢ တၢ်အုၣ်အသးတဖၣ် လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂီၢ်, နီၣ်ဂံၢ် 10 အပူၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 362တၢ်ပာ်တၢ်ကမၣ်လၢတၢ်ကူတၢ်သိးလၢအပူၤကွံာ်အခၢးတဖၣ်
GSAM 362.1တၢ်ပူၤကွံာ်အခၢးအဆိကတၢၢ်တမံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်သိးဆ့ကၤဖးထီလၢအအိၣ်ဒီးအလီၢ်ခံအကံာ်ထီလၢအထုးလီၤအသး လၢအယံာ်ထီစးထီၣ်လၢ 10 အံးခၠ် တုၤလၢယၢ်တဝာ် မ့တမ့ၢ်အါန့ၢ်ဒံးအန့ၣ်, ဒ်ပှၤသိးအီၤအသးအိၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ. ညီနုၢ် တၢ်ပျဲအလီၢ်ခံအကံာ်ထီအံၤ ထုးလီၤအသးလၢဟီၣ်ခိၣ်လိၤ, ဒီးပိာ်ခွါတဖၣ်ကိးအီၤလၢ “ပှၤထွါကဆှီကျဲ” န့ၣ်လီၤ. တၢ်ပူၤကွံာ်အခၢးခံမံၤတမံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ထီဒါလိာ်သးလၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့ဒီးအဆိကတၢၢ်တမံၤ, ဒီးအက့ၢ်အဂီၤမၤလီၤဂာ်အသးဒီးပိာ်ခွါအတၢ်ကူတၢ်သိး အဘူးကတၢၢ်လၢအမၤဝဲသ့န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအပိာ် မုၣ်ဘလူမၢၣ် အခံတဖၣ် တူၢ်လိာ်တၢ်ကူတၢ်သိးအက့ၢ်အဂီၤအံၤ, အဃိတၢ်ကိးအီၤလၢ “ဘလူမၢၣ်အဆ့ကၤ” န့ၣ်လီၤ. လၢအကတၢၢ် တၢ်ဆီတလဲအမံၤဆူ “အမဲရကၤအတၢ်ကူတၢ်သိး” န့ၣ်လီၤ. ပှၤဆီၣ်ထွဲတၢ်ကူတၢ်သိးအံၤတဖၣ် မၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢတတီၤဘၣ်တတီၤ, ဒီးပဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ်အါဂၤ ဘၣ်အသးလၢကတူၢ်လိာ်အီၤန့ၣ်လီၤ. တနီၤသိးဝဲနီၢ်နီၢ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 362တၢ်အုၣ်အသးတခါဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ကူတၢ်သိးအဂ့ၢ်
GSAM 362.2ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်လၢဘၣ်တၢ်ဒုးထံၣ် မးစ်. ဝှိုက် လၢတၢ်ကူတၢ်သိးအဂ့ၢ်န့ၣ်, ယကဟံးထီၣ်ကွဲးဒိတၢ်ကွဲးစှၤဆၢ လၢ တၢ်အုၣ်အသး နီၣ်ဂံၢ် 11 အပူၤန့ၣ်လီၤ.—
GSAM 362.3“ယွၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢအသးတီတဖၣ် မ့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်ကပီၤဒီးဟီၣ်ခိၣ်အအံသၣ်, ဒီးအဝဲသ့ၣ်ကြၢးသ့ၣ်နီၣ်ထီဘိလၢ အတၢ်ဒိဘၣ်တဲာ်ဘၣ်ပှၤဂၤအိၣ်ဒီးအလုၢ်အပှ့ၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်ဆီတလဲအဆ့ကၤလၢအထီပူၤကွံာ်အခၢး ဆူအဖုၣ်ပူၤကွံာ်အခၢးန့ၣ်, ကမၤဟးဂီၤအတၢ်ဒိဘၣ်တဲာ်ဘၣ်ပှၤဂၤအါအါဂီၢ်ဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤတနာ်တၢ်တဖၣ် လၢအဝဲသ့ၣ်အမူအဒါမ့ၢ်တၢ်မၤဘျုးအီၤ ဒီးကျဲးစၢးဆှၢအီၤဆူယွၤအသိဖိအအိၣ်န့ၣ်, အသးကဘၣ်အၢဝဲလီၤ. တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်ပိာ်မုၣ်အတၢ်ကူတၢ်သိးဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ မၤဝဲသ့အါမံၤ, လၢတဘၣ်ဆီတလဲဖးဒိၣ်တုၤဒၣ်လဲာ်မၤဘၣ်အၢပှၤထံၣ်အီၤတဖၣ်အသးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 362ဆ့ကၤလၢအဘၣ်တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်အီၤ
GSAM 362.4“တၢ်တကြၢးဆီၣ်ဃံးနီၢ်ခိလၢဆ့ကၤစၢဃံးယီၢ်ဒ့ ဒီးညၣ်ဖးဒိၣ်အဃံတဖၣ် နီတစဲးဘၣ်. တၢ်ကူတၢ်သိးကြၢးမ့ၢ်တၢ်လၢအမုာ်ပှဲၤပှဲၤ, ဒ်သိးပသိၣ်ဒီးသးဖျၢၣ်ကမၤအတၢ်မၤလၢတၢ်ဆူၣ်တၢ်ချ့အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဆ့ကၤဖးထီကြၢးတုၤဆူခီၣ်ဖံးဖးထီအခိၣ်အဖီလာ်တစဲး, ဘၣ်ဆၣ်ကြၢးဖုၣ်ဝဲလၢအပူၤဖျဲးဒီး တၢ်ဘၣ်အၢဘၣ်သီလၢပှၤဟးအကျဲဒီးကျဲမုၢ်လိၤ, တလိၣ်လၢတၢ်ဘၣ်ယိာ်ထီၣ်အီၤလၢစုဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဆ့ကၤလၢအဖုၣ်န့ၢ်ဒံးအံၤတစဲး ကမ့ၢ်တၢ်လၢအကြၢးအဘၣ်, ညီဒီးအမၤဆူၣ်မၤချ့နီၢ်ခိ လၢပိာ်မုၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဖဲမၤအဟံၣ်ပူၤအတၢ်မၤ, ဒီးလီၤဆီဒၣ်တၢ်လၢပှၤလၢအဘၣ်မၤတၢ်လၢဟံၣ်ချၢ အါမ့ၢ်ဂ့ၤစှၤမ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 363တၢ်ကဘၣ်ကူသိးဘၢနီၢ်ခိထဲသိးလိာ်သး
GSAM 363.1“ဆ့ကၤအထီကအိၣ်ဆံးယံာ်ယံာ်ဂ့ၤ, အဝဲသ့ၣ်အခီၣ်တဖၣ် ကြၢးဘၣ်တၢ်ကူသိးဘၢအီၤလၢလၢပှဲၤပှဲၤ ဒ်ပိာ်ခွါအခီၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမၤအီၤသ့ခီဖျိ တၢ်သိးယီၢ်တ့ၢ်လၢအအိၣ်ဒီးအကံာ်ဖီလာ်, လၢအခီၣ်ထံးဘၣ်တၢ်ဖှိၣ်အီၤဆူပျံၤတဘိအပူၤဒီးစၢဃာ်အီၤလၢခီၣ်ဆၢလိၤ, မ့တမ့ၢ်ဘၣ်တၢ်မၤလဲၢ်အီၤဒီးမၤဆံးလီၤအီၤဆူအခီၣ်ထံးန့ၣ်လီၤ. ဒီးယီၢ်တ့ၢ်အံၤကြၢးထီဝဲတုၤလၢအထိးလိာ်ဒီးခီၣ်ဖံးန့ၣ်လီၤ. ခီၣ်ဒီးခီၣ်ဆၢ လၢဘၣ်တၢ်ကူသိးဘၢအီၤဒ်အံၤတဖၣ် ဘၣ်တၢ်ဒီသဒၢအီၤလၢကလံၤအူန့ၣ်လီၤ. တၢ်မ့ၢ်မၤအိၣ်မုာ်ခီၣ်တဖၣ်လၢ ဆ့ကၤလၢအမၤလၢၤအီၤန့ၣ်, သွံၣ်အတၢ်ယွၤလဲၤကဒ်သိးလိာ်သး, ဒီးသွံၣ်ကအိၣ်ကဆှီဒီးဆူၣ်ချ့, မ့ၢ်လၢအတဘၣ်တၢ်မၤခုၣ်အီၤ မ့တမ့ၢ်တၢ်တြီဃာ်အတၢ်ယွၤလဲၤဒ်အညီနုၢ်အသိးလၢနီၢ်ခိအပူၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.”
GSAM 363.2ဆ့ကၤအံၤအထီန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါအီၤဒ် တၢ်လၢအကြၢးဘၣ်တၢ်စံးပတြၢၤ လၢအအိၣ်လၢဆ့ကၤလၢအလီၢ်ခံအကံာ်ထီထုးလီၤအသးလၢဟီၣ်ခိၣ်လိၤ ဒီးအမဲရကၤအတၢ်ကူတၢ်သိး အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်တစံးဝဲလၢ ပှၤတဂၤလၢ်လၢ်ကဘၣ်သိးအီၤဘၣ်, မ့မ့ၢ်တၢ်စံးဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်တဘၣ်မၤဒ်သိး ကမၤလီၤမၢ်အတၢ်ဒိဘၣ်တဲာ်ဘၣ်ပှၤဂၤ ဒီးမၤဘၣ်အၢပှၤလၢအကြၢးမၤစၢၤအီၤတဖၣ်အသးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်တစံးဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်ကဘၣ်ကူသိးဘၢအခီၣ်ဆၢဒ်တၢ်ပာ်ဖျါဖဲအံၤအသိးဘၣ်, မ့မ့ၢ်တၢ်စံးဝဲလၢ မၤဒ်န့ၣ်သ့လီၤ. တၢ်မ့ၢ်မၤလၢပှဲၤတၢ်တိာ်ပာ်တမံၤဃီအံၤလၢကျဲအဂၤ, ဒ်သိးတၢ်သိးဆ့ကၤဖီလာ်ဖးထီဒီးခီၣ်အတၢ်ဘၢလၢတၢ်ထါအီၤန့ၣ်, ကဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့လၢလၢပှဲၤပှဲၤဒီးတၢ်အုၣ်အသးန့ၣ်လီၤ.
GSAM 363တၢ်လိၣ် 5 ထံၣ်လၢတၢ်ကူတၢ်သိးလၢအမၤဆူၣ်မၤချ့နီၢ်ခိအဂီၢ်
GSAM 363.3တၢ်ကထံၣ်ဘၣ်လၢ တၢ်ကူတၢ်သိးအက့ၢ်အဂီၤလၢတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်အီၤန့ၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ် 5 ထံၣ် လၢအလိၣ်လၢတၢ်ကူတၢ်သိးလၢအမၤဆူၣ်မၤချ့နီၢ်ခိအဂီၢ်, ဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.—
GSAM 363.41. တၢ်ပာ်တ့ၢ်ကွံာ်ဆ့ကၤစၢဃံးယီၢ်ဒ့ ဒီးတၢ်ဆီၣ်ဃံးယီၢ်ဒ့ခဲလၢာ်.
GSAM 363.52. တၢ်ပာ်တ့ၢ်ကွံာ်ပျံၤစၢဃာ်စုဒီးခီၣ်ခဲလၢာ် လၢအကတြီသွံၣ်အတၢ်ယွၤလဲၤသဘျ့.
GSAM 364.13. တၢ်ကူသိးဘၢနီၢ်ခိကိးကူာ်ဒဲးထဲသိးလိာ်သး, လီၤဆီဒၣ်တၢ်ခီၣ်ဒီးခီၣ်ဆၢတဖၣ်.
GSAM 364.24. တၢ်ဒုးဘျးလီၤဆ့ကၤအဖီလာ်တဖၣ်လၢဖံဘၣ်အလိၤ, ဒီးလ့ၤတက့ၤတပျဲလၢအကဘျးလီၤအသးလၢယီၢ်ဒ့အဖီလာ်ခီၣ်ကံခိၣ်တဖၣ်အလိၤလၢပျံၤစၢဃာ်တဖၣ်ဘၣ်.
GSAM 364.35. ဆ့ကၤအထီ.
GSAM 364.4အခဲအံၤ ကသံၣ်သရၣ်လၢအနၢ်ပၢၢ်တၢ်ကိးဂၤဒဲး ဆီၣ်ထွဲဝဲတၢ်ဂ့ၢ်အခီၣ်ထံး 4 ထံၣ်, ဒီးဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဂ့ၢ် 5 ထံၣ်တထံၣ်န့ၣ်, ဆ့ကၤလၢအလီၢ်ခံအကံာ်ထီထုးလီၤအသးလၢဟီၣ်ခိၣ်လိၤ ဒီးဆ့ကၤလၢအဖုၣ်ပူၤကွံာ်အခၢး ခံမံၤလၢာ် ဘၣ်တၢ်ပာ်တ့ၢ်ကွံာ်အီၤအခဲအံၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 364မးစ်. ကၠဲန့းစ်-မီလၢၣ် အတၢ်စံးဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ကူတၢ်သိး
GSAM 364.5ဖဲ 1890 နံၣ်အပူၤန့ၣ်, မးစ်. ကၠဲန့းစ်-မီလၢၣ် လၢနယူးယောက်, လၢစိၤန့ၣ်အလံာ်ကစီၣ်လၢ အပာ်ဖျါတၢ်ကူတၢ်သိးလၢအမၤဆူၣ်မၤချ့နီၢ်ခိ ဒ်စဲအ့ၣ်အတၢ်သ့ၣ်ညါအသိးအါကတၢၢ် အပူၤန့ၣ်, ဆီၣ်ထွဲဝဲလၢ ပိာ်မုၣ်တဖၣ်ကြၢးမၤဖုၣ်လီၤအဆ့ကၤတစဲးဘၣ်တစဲး, ဒ်သိးတၢ်ဆီတလဲသုတမ့ၢ်တၢ်လၢအချ့တလၢဘၣ်, တုၤလၢအထီအိၣ်ထဲပိာ်မုၣ်အခီၣ်ဖံးဖးထီအခိၣ်ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ.—မ့ၢ်အထီတမံၤဃီလၢ တၢ်အုၣ်အသး နီၣ်ဂံၢ် 11 ဆီၣ်ထွဲဝဲန့ၣ်လီၤ.
GSAM 364ကသံၣ်သရၣ် ထရဲလ် အတၢ်အၢၣ်လီၤဆီၣ်ထွဲ
GSAM 364.6ဖဲ 1868 နံၣ်န့ၣ်, တၢ်ရဲၣ်ကျဲၤဝဲလၢ ကသံၣ်သရၣ် အၣ်ရ်. ထံၣ်. ထရဲလ်, လၢ တၢ်ကူစါတၢ်ဆါလၢတၢ်ပၢၤဃာ်နီၢ်ခိအတၢ်ကဆှီဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ အခီလ့ၣ်ကၠိ လၢဖလီရ့ၣ်စ် ဟဲးစ်, နယူကၠၢစံၣ် န့ၣ်, ကဟ့ၣ်တၢ်သိၣ်လိတနွံအတီၢ်ပူၤ လၢပသရၣ်တဖၣ်အမဲာ်ညါလၢ ဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ မိရှီဂန်, ဖဲလါမ့ၤအကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်သိၣ်လိအဆၢကတီၢ်န့ၣ်, ကသံၣ်သရၣ်အိၣ်ဒ်တမှံၤလၢသရၣ် ဝှိုက် အဟံၣ်န့ၣ်လီၤ. မးစ်. ဝှိုက် တလဲၤထီၣ်ဒိကနၣ်တၢ်သိၣ်လိတဖၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ် ကသံၣ်သရၣ်လဲၤဟးလၢလ့ၣ်ကဟၣ်အပူၤ ကိးနံၤဒဲးဒီးသရၣ် ဝှိုက်, အမါ ဒီးသရၣ် ဂျေ. အန်. အန်ဒရူးစ် အဃိ, တၢ်နၢ်ပၢၢ်လိာ်သးလၢ ကသံၣ်သရၣ်ကဒိကနၣ်အဝဲမုၣ်အတၢ်ဆိကမိၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ပၢၤဃာ်နီၢ်ခိအတၢ်ကဆှီဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့, တၢ်ဆါဒီးအတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ, ကသံၣ်ကသီအတၢ်မၤအသး ဒီးတၢ်အဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲမုၣ်တဲဖျါထဲတၢ်လၢ ဘၣ်တၢ်ဒုးထံၣ်အီၤလၢတၢ်ထံၣ်အပူၤ, ဘၣ်ဆၣ်တတဲဘၣ်အီၤလၢ အန့ၢ်တၢ်သ့ၣ်ညါအံၤလၢလဲၣ်န့ၣ်ဘၣ်. ကသံၣ်သရၣ်စံးဝဲလၢ ကသံၣ်ကသီအတၢ်သ့ၣ်ညါ ဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့ဒီးတၢ်ဆိကမိၣ်လၢအဝဲမုၣ်တဲဖျါထီၣ်ဝဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. သရၣ် အန်ဒရူးစ် တဲဘၣ်ယၤလၢ ဖဲတၢ်တဲသကိးခံနံၤတနံၤဝံၤန့ၣ်, ကသံၣ်သရၣ်သံကွၢ် မးစ်. ဝှိုက် လၢအဝဲမုၣ်ဖျိထီၣ်ကသံၣ်ကသီအတၢ်မၤလိလၢလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲကမၢကမၣ်ဖဲအနၢ်ဟူလၢ အဝဲမုၣ်တမၤလိတၢ်အံၤတဖၣ်နီတဘျီဘၣ်, မ့မ့ၢ်တဲဘၣ်အီၤတၢ်လၢအဟဲထီၣ်လၢ တၢ်ဒုးထံၣ်အီၤလၢ အီးစံၣ်ကိၣ်, မိရှီဂန်, ဖဲလါယူၤ 6 သီ, 1863 နံၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဘၣ်အဝဲမုၣ်လီၤတံၢ်လၢ အတၢ်ဆိကမိၣ်ခဲလၢာ် ဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့လၢလၢပှဲၤပှဲၤဒီး တၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်ဃးဒီးနီၢ်ခိအတၢ်မၤအသး ဒီးတၢ်ပၢၤဃာ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့, ဒီးလၢတၢ်ဂ့ၢ်အါမံၤအပူၤ အဝဲမုၣ်နၢ်ပၢၢ်ယိာ်န့ၢ်ဒံးအဝဲသ့ၣ်ညါတ့ၢ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်လဲၤဟးဒီးတဲသကိးဒ်အံၤ 5 သီဃၣ်ဃၣ်အလီၢ်ခံန့ၣ်, ကသံၣ်သရၣ်အဲၣ်ဒိးသ့ၣ်ညါလၢသရၣ် ဝှိုက် အအိၣ်လၢ ဘၣ်မနုၤအဃိအဘၣ်တၢ်ကွဲမုာ်လၢ ကပာ်တ့ၢ်အခီလ့ၣ်ကၠိဒီးဟဲသိၣ်လိသရၣ်တဖၣ်လၢ ဘဲတဲလ် ခရိခ် န့ၣ်လဲၣ်. အဝဲစံးဝဲ, “မးစ်. ဝှိုက် အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤဂ့ၤလၢ ကဟ့ၣ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်သိၣ်လိလၢအလိၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ပၢၤဃာ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့, ထဲသိးဒီးယၤန့ၣ်လီၤ.”
GSAM 365ကသံၣ်ကသီအတၢ်သ့ၣ်ညါတူၢ်လိာ်ဝဲ
GSAM 365.1အဝဲမုၣ်အတၢ်ကွဲးအါမံၤ ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ပၢၤဃာ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့လၢတၢ်မၤနီၢ်နီၢ်အကျဲအကူာ်အဂၤတဖၣ်န့ၣ် အိၣ်လၢပှၤဂီၢ်မုၢ်အမဲာ်ညါအနံၣ်အါမးလံ, ဒီးအခဲအံၤတၢ်ပာ်ဖှိၣ်တၢ်ကွဲးအံၤအါမံၤလၢ လံာ်တဘ့ၣ်လၢအမံၤမ့ၢ် ခရံာ်ဖိအတၢ်ကီၤသူၣ်ကီၤသး ဒီးလံာ်စီဆှံအတၢ်ပၢၤဃာ်နီၢ်ခိအတၢ်ကဆှီဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ န့ၣ်လီၤ. ကသံၣ်သရၣ်လၢအဘၣ်တၢ်ကူၣ်ဘၣ်တၢ်ဖးဂ့ၤကတၢၢ်တနီၤ သမံသမိးတၢ်ကွဲးတဖၣ်အံၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးဝံၤဒီး ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါဝဲလၢ ကသံၣ်ကသီအတၢ်သ့ၣ်ညါ ဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့လၢလၢပှဲၤပှဲၤဒီးတၢ်ကွဲးတဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ. လၢအဝဲမုၣ်အဂီၢ် တၢ်အံၤတဖၣ် တမ့ၢ်တၢ်လၢအဟဲထီၣ်လၢတၢ်မၤလိဘၣ်, မ့ၢ်ထဲတၢ်ကွဲးထီၣ်တၢ်လၢ ကစၢ်လီၣ်ဖျါန့ၢ်အီၤလၢတၢ်ထံၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 365ကသံၣ်သရၣ် ကယ်လော့ အတၢ်အုၣ်အသး
GSAM 365.2ဒ်တၢ်အုၣ်အသးလၢ ကသံၣ်ကသီအတၢ်ဃုသ့ၣ်ညါတဖၣ် ဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့ဒီးတၢ်လၢအဘၣ်တၢ်လီၣ်ဖျါန့ၢ် မးစ်. ဝှိုက် လၢတၢ်ထံၣ်အပူၤဖဲ 1863 နံၣ်အဂီၢ်န့ၣ်, ယကဟံးထီၣ်ကွဲးဒိတၢ်ကတိၤလၢ ခရံာ်ဖိအတၢ်ကီၤသူၣ်ကီၤသး အတၢ်ကတိၤဆိအပူၤ, လၢကသံၣ်သရၣ် ဂျေ. အိတ်ချ်. ကယ်လော့ ကွဲးဝဲန့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်ပှၤခိၣ်ပှၤနၢ်လၢ တၢ်ကူစါအိၣ်ဘှံးအလီၢ်လၢ ဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ မိရှီဂန်, လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါလၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒ်အံၤ.—
GSAM 365.3“1. ဖဲတၢ်ကွဲးလၢတၢ်ယၢၤထီၣ်အီၤတဖၣ် ဖျါထီၣ်အဆိကတၢၢ်အခါန့ၣ်, တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဂ့ၢ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ကပာ်အီၤဘူးကလၢာ်, လၢပှၤလၢတၢ်ကွဲးအံၤဘၣ်တၢ်ဆှၢန့ၢ်အီၤတဖၣ် တကးဒံးဘၣ်, လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
GSAM 365.4“2. ပှၤစှၤဂၤလၢအဆီၣ်ထွဲဝဲလၢ တၢ်မၤသီထီၣ်နီၢ်ခိအလုၢ်အလၢ်တဖၣ်မ့ၢ်တၢ်လိၣ်န့ၣ်, ရၤလီၤဝဲတၢ်ကမၣ်လၢအဖျါရှဲကတၢၢ်တဖၣ် ဒီးတဘျီတခီၣ်တၢ်ကမၣ်လၢအမၤဘၣ်အၢပှၤသးတဖၣ်, ဃုာ်ဒီးအတၢ်ဆီၣ်ထွဲ တၢ်မၤသီထီၣ်အတၢ်သိၣ်လိအမ့ၢ်အတီတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 366.1“3. လၢတၢ်လီၢ်နီတပူၤဘၣ် ဒီးလၢပှၤနီတဂၤဘၣ်, တၢ်တပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအဘၣ်ထွဲလိာ်သးခဲလၢာ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ပၢၤဃာ်နီၢ်ခိအတၢ်ကဆှီဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ လၢအရဲၣ်လီၤအသးလီၤတံၢ်ဒီးဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့လိာ်သး, လၢအပူၤဖျဲးဒီးတၢ်ကမၣ်လၢအဖျါရှဲတဖၣ် ဒီးဘၣ်လိာ်ဒီးလံာ်စီဆှံဒီးခရံာ်ဖိအတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအတၢ်သိၣ်လိတဖၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 366.2“လၢတၢ်အိၣ်သးဒ်အံၤအပူၤန့ၣ်, တၢ်ကွဲးလၢတၢ်ယၢၤထီၣ်တဖၣ် ဖျါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်သိၣ်လိအံၤတဖၣ် တဘၣ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲအီၤလၢစဲအ့ၣ်အတၢ်စိတၢ်ကမီၤဘၣ်, မ့မ့ၢ်ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါအီၤလၢကျဲလၢအယိယိဒီးလိၤလိၤ လၢပှၤတဂၤ လၢအတဟ့ၣ်လီၤအသးလၢ အသ့ၣ်ညါစဲအ့ၣ်အဂ့ၢ်ဘၣ်, ဘၣ်ဆၣ်စံးဝဲလၢ အကွဲးတၢ်ခီဖျိယွၤအတၢ်ဒုးကပီၤထီၣ်တၢ် အတၢ်မၤစၢၤဒီးတၢ်စိတၢ်ကမီၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 366တၢ်သိၣ်လိတဖၣ်လဲၤခီဖျိတၢ်မၤကွၢ်သ့ဝဲ
GSAM 366.3“တၢ်သိၣ်လိတဖၣ်လၢဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါအီၤလၢ တၢ်အိၣ်သးလီၤဆီဒ်အံၤအပူၤ ဒီးဃုာ်ဒီးတၢ်စံးလၢအလီၤကမၢကမၣ်ဒ်အံၤန့ၣ်, လဲၤခီဖျိဆၢကတီၢ်ဒီးတၢ်လဲၤခီဖျိအတၢ်မၤကွၢ်ဒ်လဲၣ်. အံၤမ့ၢ်တၢ်သံကွၢ်လၢတၢ်သံကွၢ်အီၤကြၢးဘၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. အတၢ်စံးဆၢန့ၣ် တၢ်ဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤသ့လၢ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီတဖၣ် လၢတၢ်သမံသမိးဒုးလီၤတံၢ်အီၤလၢလၢပှဲၤပှဲၤသ့န့ၣ်လီၤ.... တၢ်သိၣ်လိတဖၣ်လၢ အနံၣ်တကယၤအလွံၢ်ပူတပူအပူၤကွံာ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ကပာ်အီၤလၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့ မ့တမ့ၢ်ဘၣ်တၢ်နံၤဘၣ်ဖၣ်လဲအီၤန့ၣ်, မၤန့ၢ်ပှၤဂီၢ်မုၢ်အတၢ်နာ်န့ၢ်ဒီးတၢ်ပာ်ကဲကစုဒု, တုၤဒၣ်လဲာ်ဟီၣ်ခိၣ်သးပ့ၤနီၣ်ကွံာ်လၢ တၢ်သိၣ်လိအံၤတဖၣ်တဘၣ်တၢ်တူၢ်လိာ်အီၤဒ်အံၤထီဘိဘၣ်န့ၣ်လီၤ. စဲအ့ၣ်အတၢ်ထံၣ်သီတဖၣ် ဒီးတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအလီၢ်လံၤတဖၣ်အတၢ်ပာ်ဖျါအခီပညီအသီတဖၣ် မၤအါထီၣ်တၢ်အုၣ်အသးလၢအဒုးလီၤတံၢ်တၢ်အံၤတဖၣ် တပယူာ်ဃီ, တုၤလၢအခဲအံၤ တၢ်သိၣ်လိလၢတၢ်ဆီၣ်ထွဲအီၤ အနံၣ်တကယၤအလွံၢ်ပူတပူဘျဲၣ်အပူၤကွံာ်တဖၣ် ကိးမံၤဒဲး ဘၣ်တၢ်မၤဂၢၢ်မၤကျၢၤအီၤလၢစဲအ့ၣ်အတၢ်အုၣ်အသး လၢကျဲလၢအဆူၣ်ကတၢၢ်လၢအကဲထီၣ်သ့န့ၣ်လီၤ.
GSAM 366တၢ်အုၣ်အသးလၢ တၢ်ထံၣ်တဖၣ်ဟဲလၢယွၤအအိၣ်
GSAM 366.4“တၢ်သိၣ်လိလၢအဘံဘူဒီးထီဒါလိာ်အသးတဖၣ် စံးလၢအအိၣ်ဒီးစဲအ့ၣ်ဒီးတၢ်လဲၤခီဖျိအတၢ်စိတၢ်ကမီၤလီၤ. ဘၣ်ဆၣ် အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်တၢ်မၤက့ၣ်ကူအီၤလၢ တၢ်ဆိကမိၣ်လၢအလဲၤတလၢတဖၣ် ဒီးမ့ၢ်လၢတၢ်ကမၣ်အါမးဃါဃုာ်ဒီးအီၤအဃိ မၤတၢ်ဂ့ၤတန့ၢ်ဘၣ်. လၢတၢ်သိၣ်လိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအကျါ ပှၤလၢတစံးလၢအအိၣ်ဒီးစဲအ့ၣ်အတၢ်သ့ၣ်ညါ မ့တမ့ၢ်တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့တဂၤ ထုးဖှိၣ်ရဲၣ်ကျဲၤန့ၢ် တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အတၢ်သိၣ်တဖၣ် လၢတၢ်ဆိကမိၣ်ဘံဘူလၢအဃါဃုာ်ဒီးတၢ်ကမၣ် လၢပှၤကွဲးလံာ်ဒီးပှၤဆိကမိၣ်တၢ်ဘၣ်ဃးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တနီၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤကြၢးဘၣ်တၢ်ပာ်အီၤလၢ တၢ်လီၤကမၢကမၣ်တမံၤဒီး တၢ်အုၣ်အသးလၢအဖျါၡဲလၢ ယွၤဟ့ၣ်တၢ်ထံၣ်သ့ၣ်ညါဒီးနဲၣ်ကျဲဝဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်အၢၣ်လီၤလၢ တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်လီၤဆီဒိၣ်မးလီၤ. တၢ်သိၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့လိာ်အသး၊ တထီဒါလိာ်အသးဘၣ် ဒီးမ့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီတုၤဒၣ်လဲာ် တၢ်တၢၣ်ပီၣ်၊ တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါ၊ တၢ်ထံၣ်န့ၢ်သီဒီးတၢ်လဲၤခီဖျိ လၢနံၣ် 25 အတီၢ်ပူၤန့ၣ် မၤဟးဂီၤတၢ်သိၣ်တထံၣ်ဒၣ်လဲာ်တန့ၢ်ဘၣ်၊ မ့မ့ၢ် မၤဂၢၢ်မၤကျၢၤထီၣ်ဒၣ် တၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢတၢ်သိၣ်လိတ့ၢ်အီၤန့ၣ်လီၤ.” တၢ်ကွဲးပာ်မုၢ်နံၤမ့ၢ် “ဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ မိရှီဂန်၊ 1890” န့ၣ်လီၤ.
GSAM 367တၢ်မၤဒိၣ်ထီၣ် တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဝဲၤလီၢ်
GSAM 367.1ကသံၣ်သရၣ် ဂျေ. အိတ်ချ်. ကယ်လော့၊ M.D. န့ၣ် ဟဲမၤသကိးတၢ်လၢအဝဲၤလီၢ်အံၤ ဒ်ကသံၣ်သရၣ်ခိၣ်တဂၤအသိး လၢ 1876 နံၣ်လီၤ. လၢအတၢ်ပၢဆှၢအဖီလာ် တၢ်ထံၣ်လၢပှၤလိၣ်တၢ်ကူစါယါဘျါအါတုၤဒၣ်လဲာ် လၢ 1877 နံၣ် တၢ်ကိၢ်ထီၣ်သီအကတီၢ် ဘၣ်ကတဲာ်ကတီၤအါထီၣ်တၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲၤလီၢ်အံၤအမံၤ လၢ 1876 နံၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဆီတလဲအီၤလၢ တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ အတၢ်မၤသီအဝဲၤလီၢ် ဆူကသံၣ်ဒီးတၢ်ကွဲးကါ အတၢ်အိၣ်ဘှံးယါဘျါဟံၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢ 1878 နံၣ် တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဝဲတၢ်သူၣ်ထီၣ်အခိၣ်သ့ၣ်အသီတဖျၢၣ်လီၤ.
GSAM 367.2တၢ်သူၣ်ထီၣ်အံၤအက့ၢ်အဂီၤမ့ၢ် 136 x 46 ပ့ၣ် ဒီးလၢဟီၣ်ခိၣ်အဖီလာ်တထၢအဖီခိၣ်န့ၣ် အိၣ် 4 ထၢလီၤ. တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဒီတဖျၢၣ် ဘၣ်တၢ်မၤကိၢ်အီၤလၢထံကျီၣ်အတၢ်သဝံ ဒီးတၢ်မၤကပီၤအီၤလၢဂာ်သဝံလီၤ. တၢ်အိးထီၣ်အီၤဝံၤတယံာ်ဘၣ်န့ၣ် ပှၤဆါဒီးတမှံၤတဖၣ်အိၣ်အါတုၤဘူးကပှဲၤထီၣ်အီၤလီၤ.
GSAM 367.3တုၤဆၢကတီၢ်ဖဲန့ၣ် တၢ်လၢ မးစ်. ဝှိုက် အတၢ်အုၣ်အသး စံးပာ်ဝဲဘၣ်ဃးအဝဲၤလီၢ်အံၤ လၢ 1866 နံၣ်န့ၣ် လၢပှဲၤထီၣ်အသးလၢအဖျါၡဲဒိၣ်မးလီၤ. ပှၤအါအါဂီၢ်ဂီၢ်လၢ အခီၣ်ထံးထံၣ်သ့ၣ်ညါပှၤဂီၢ်မုၢ်အံၤ ခီဖျိအဟဲဃုတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့လၢအဝဲၤလီၢ်အံၤန့ၣ် တူၢ်လိာ်တ့ၢ်လံ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအဆၢကတီၢ်အံၤ အတၢ်ကပီၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 367သဝီပူၤတၢ်အိၣ်ဘှံးအလီၢ်လၢတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဂီၢ်
GSAM 367.4လၢ တၢ်ပနီၣ်လၢအဆၢကတီၢ် လံာ်ပရၢ လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် 22 သီ၊ 1877 နံၣ် အပူၤ ကသံၣ်သရၣ် အမ်. ဂျီ. ကယ်လော့၊ M.D.၊ လၢအမ့ၢ် ဂျေ. အိတ်ချ်. ကယ်လော့ အဒီပုၢ်ဝဲၢ်လၢမိၢ်ပၢ်တခီတဒ်သိးန့ၣ် ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါဝဲလၢ အန့ၢ်တ့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်လၢ ဟီဝဲလ် ကစၢၢ်အကပၤ၊ လၢ စ့ၣ်ဟဲလ့နၣ် အမုၢ်ထီၣ်ကလံၤစိး 2 မံးလာ်ဒီးတဝာ်၊ နါပၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား အပူၤလီၤ. အဝဲကသူၣ်ထီၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖျၢၣ်လၢ ခရံးစတဲလ် စဖရ့ အထံထီၣ်ပၢၢ်အကပၤ ဒီးကကိးအီၤလၢ “သဝီပူၤတၢ်အိၣ်ဘှံးအလီၢ်လၢတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဂီၢ်” န့ၣ်လီၤ. လၢ 1877-78 နံၣ် တၢ်ခုၣ်အကတီၢ် တၢ်သူၣ်ထီၣ်အီၤ ဒီးအိးထီၣ်အီၤလၢတၢ်ကူစါယါဘျါပှၤဆါအဂီၢ် လၢ 1878 နံၣ်အခီၣ်ထံးလီၤ. တၢ်အိၣ်ဘှံးအလီၢ်အံၤ ဒ်အမိၢ်အဝဲၤလီၢ်လၢအမ့ၢ် ဘဲတဲလ် ခရိခ် တၢ်အိၣ်ဘှံးယါဘျါဟံၣ်အသိး ဒိၣ်ထီၣ်လဲၢ်ထီၣ်ဒီး မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးတၢ်လီၢ်လၢပှၤအါမးဟဲသ့ၣ်ညါဒီးတူၢ်လိာ်တၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 368ပစံဖံး တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့လံာ်ပရၢ
GSAM 368.11885 နံၣ် တၢ်ကိၢ်အကတီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဆၢကတီၢ်လၢတၢ်မၤဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်အါမံၤ လၢ မူခိၣ်ကလူးသၢဂၤတဂၤ အတၢ်ကစီၣ် အတၢ်မၤပူၤန့ၣ်လီၤ. လါမ့ၤ 1 သီန့ၣ် တၢ်ပာ် စ့ၣ်ဟဲလ့နၣ် သဝီပူၤတၢ်အိၣ်ဘှံးအလီၢ်လၢတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဂီၢ် လၢကသံၣ်သရၣ်လၢအဖျိထီၣ်ကသံၣ်ကၠိလီၤတံၢ်လီၤဆဲးတဂၤ အတၢ်ပၢဆှၢဘၣ်ဃးတၢ်ကူစါယါဘျါအဖီလာ်လီၤ. လၢလါယူၤန့ၣ် တၢ်စးထီၣ်ထုးထီၣ် ပစံဖံး တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ဒီးတၢ်ပၢၤသးအပှၤဆီၣ်ထွဲ လံာ်ပရၢ၊ ခံလါတဘျီလီၤ. လံာ်ပရၢအံၤအိၣ် 24 ကဘျံး ဒီး သရၣ် ဂျေ. အိတ်ချ်. ဝက်ဂိုနာ မ့ၢ်ပှၤကွၢ်ထွဲအတၢ်ဘှီဘၣ်ရဲၣ်ကျဲၤလီၤ. ခီဖျိတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဝဲၤလီၢ် န့ၢ်ဘၣ်တၢ်မူသီလီၤ. လၢနံၣ်လၢအပူၤကွံာ်တဖၣ်န့ၣ် အဝဲလီၤမၢ်စ့၊ ဘၣ်ဆၣ်ခဲအံၤ အတၢ်မၤစးထီၣ်န့ၢ်အဘျုးစ့အနီၢ်ကီၢ် တနံၣ်ဘၣ်တနံၣ် လၢ $2,000 တုၤ $4,000 လီၤ. တုၤနံၣ်လၢအကတၢၢ်ဝဲလၢ လါအ့ဖြ့ၣ် 1891 န့ၣ် အဘျုးစ့အနီၢ်ကီၢ် အိၣ်အါန့ၢ် $12,000 လီၤ.
GSAM 368.2လၢသဝီပူၤတၢ်အိၣ်ဘှံးအလီၢ်လၢတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဂီၢ် အကရၢအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် လၢ စ့ၣ်ဟဲလ့နၣ်၊ 1887 နံၣ်န့ၣ် တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ကတိၤလၢလာ်အံၤ ဘၣ်ဃးအဝဲၤလီၢ်အံၤအကျိၣ်အစ့န့ၣ်လီၤ. လါမ့ၤ 1 သီ၊ 1885 နံၣ်န့ၣ် အဝဲၤလီၢ်အံၤအတၢ်လုၢ်တၢ်ပှ့ၤအနီၢ်ကီၢ်အိၣ်ထဲ $5,322.76၊ မ့တမ့ၢ်စှၤန့ၢ်စုပာ်လီၤစ့တဖၣ်လၢ တၢ်ထုးထီၣ်ဆါဝဲတုၤမုၢ်နံၤအဝဲန့ၣ် ခဲလၢာ် $2,547.24 လီၤ. စံးလၢအဂၤတကျိၤန့ၣ် အဝဲၤလီၢ်အံၤသူလၢာ်အတၢ်ဟဲနုာ်ခဲလၢာ် ဒီးအစုပာ်လီၤစ့အခီၣ်ထံး $2,547.24 န့ၣ်လီၤ. လါအ့ဖြ့ၣ် 1 သီ၊ 1887 နံၣ်န့ၣ် အဝဲၤလီၢ်အံၤအတၢ်လုၢ်တၢ်ပှ့ၤ ဖဲထုးကွံာ်အစ့အဒ့ၣ်အကမၢ်ခဲလၢာ်ဝံၤအလီၢ်ခံ အိၣ် $21,372.64 လီၤ. မ့ၢ်လၢ 23 လါအတီၢ်ပူၤ အဝဲန့ၢ်အါထီၣ် $16,049.88 န့ၣ်လီၤ. လၢစ့အံၤအကျါ တၢ်ပှ့ၤစုပာ်လီၤစ့အိၣ် $5,280 ဒီးတၢ်မၤဘူၣ်အဝဲၤလီၢ်အံၤအိၣ် $2,497.60 လီၤ. မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး လၢအဝဲၤလီၢ်အတၢ်မၤအပူၤ အဘျုးစ့အနီၢ်ကီၢ်အိၣ် $8,272.28 န့ၣ်လီၤ. ဖဲဆၢကတီၢ်အံၤအဃၢၤန့ၣ် ပစံဖံး တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့လံာ်ပရၢ ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤတလါတဘျီ၊ အိၣ် 32 ကဘျံးဒီးအခိၣ်ဘ့ၣ်လီၤ. တၢ်ထံၣ်လၢလံာ်ပရၢအံၤမၤစၢၤအါထီၣ်ဒံး တၢ်ဒုးလဲၤထီၣ်လဲၤထီအဝဲၤလီၢ်အံၤအတၢ်မၤဒီးအတၢ်သိၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 369တၢ်မၤစၢၤပှၤလၢတၢ်သးကညီၤ
GSAM 369.1လၢ တၢ်ကူစါယါဘျါအပှၤမၤမံၣ်ရှၢၣ် လံာ်ပရၢ လါယနူၤအါရံၤ 1891 အပူၤ ကသံၣ်သရၣ် ဂျေ. အိတ်ချ်. ကယ်လော့ စံးဘၣ်ဃး ဘဲတဲလ် ခရိခ် တၢ်အိၣ်ဘှံးယါဘျါဟံၣ်အဂ့ၢ်ဒ်အံၤလီၤ.—
GSAM 369.2“လၢနံၣ် 25 အတီၢ်ပူၤ ဖဲအဝဲၤလီၢ်အံၤအိၣ်ဝဲန့ၣ် တၢ်ကူစါယါဘျါလၢတၢ်သးကညီၤအဃိ လၢတၢ်ဟ့ၣ်လီၤကလီအပှ့ၤန့ၣ် အါန့ၢ် $100,000 အါအါဂီၢ်ဂီၢ်၊ အါန့ၢ်စုပာ်လီၤစ့လၢတၢ်ပာ်လီၤအီၤလၢအခီၣ်ထံးန့ၣ် အါဘျီန့ၣ်လီၤ.
GSAM 369.3“လၢတၢ်မၤစၢၤပှၤလၢတၢ်သးကညီၤ လၢတၢ်စံးတ့ၢ်အီၤအမဲာ်ညါ အဝဲၤလီၢ်အံၤဆှၢလီၤစ့ၢ်ကီး ပှၤစံးကတိၤသိၣ်လိတၢ်၊ ပှၤကွၢ်ထွဲပှၤဆါ၊ ပှၤသိၣ်လိတၢ်လၢတၢ်ဖီအီၣ်တ့ၤအီၣ်ကၠိတဖၣ် ဒီးပှၤအဂၤလၢတၢ်သိၣ်လိကတဲာ်ကတီၤအီၤ လၢမံၣ်ရှၢၣ်တၢ်မၤအကလုာ်ကလုာ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
GSAM 369တၢ်ဃ့ကညးလၢဖိၣ်ဃဲတဖၣ်အဂီၢ်
GSAM 369.4လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ် အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် လါမးရှး 8 သီ၊ 1891 နံၣ်န့ၣ် ကသံၣ်သရၣ် ကယ်လော့ ဃ့ကညးတၢ်လၢသးဒီဖျၢၣ် လၢဖိၣ်ဃဲတဖၣ်အဂီၢ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲ “ယထံၣ်လၢယဘၣ်တၢ်ပာ်ထီၣ်ယၤလၢ ‘ခၢၣ်စးလၢပှၤခဲလၢာ်အဂီၢ်’ တဂၤ၊ ဒီးယကခၢၣ်စးပှၤလၢခၢၣ်စးတအိၣ်ဘၣ်တဖၣ်၊ လၢအမ့ၢ်ဖိၣ်ဃဲလၢပှၤကကွၢ်ထွဲအီၤတအိၣ်နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.”
GSAM 369မးစ်. ဟက်စကယ် အတၢ်ဟ့ၣ် $30,000
GSAM 369.5လၢ ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤအပှၤမၤမံၣ်ရှၢၣ် လံာ်ပရၢ လါယနူၤအါရံၤ 1892 အပူၤ တၢ်ဃ့ကညးဆူၣ်ဆူၣ်လၢတၢ်မၤဘူၣ်စ့ ဒ်သိးတၢ်ကကတဲာ်ကတီၤဟံၣ်တဖျၢၣ်လၢဖိၣ်ဃဲဖိသၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်ပရၢအံၤအပူၤ တၢ်ပာ်ဖျါပှၤလၢအၢၣ်လီၤကဟ့ၣ်စ့လၢဟံၣ်အံၤအဂီၢ်တဖၣ်အမံၤ၊ ဒီးအစ့ခဲလၢာ်ပာ်ဖှိၣ်အိၣ် $17,716 လီၤ. ပှၤစးထီၣ်ဆီၣ်ထွဲတၢ်မၤအံၤတဖၣ် ဆိကမိၣ်ဝဲလၢ စ့အံၤစှၤတလၢလၢတၢ်မၤဖးဒိၣ်ဒ်အံၤအဂီၢ်အဃိ ဘၣ်ယိၣ်လၢတၢ်မၤကဘၣ်အိၣ်ခိးယံာ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ပှၤလၢအထံၣ်တၢ်အကတၢၢ်လၢအခီၣ်ထံး ဒီးပၢ ကျီၢ်လၢကစၢၢ်ဖိအဖျၢၣ်တကထိအဖီခိၣ် န့ၣ် ရဲၣ်ကျဲၤတၢ်မၤအသးတဖၣ်ဒ်အံၤလီၤ. ပိာ်မုၣ်ထူးတီၤတဂၤလၢအတအိၣ်လၢပတၢ်နာ်အပူၤဘၣ်၊ မးစ်. ခဲရိလဲၣ် အံၣ်. ဟက်စကယ် လၢၡံၣ်ခါကိၣ်၊ လၢအမ့ၢ် မံးစထၢၣ် ဖရဲဒရံး ဟက်စကယ် အမါမုၣ်ကမဲန့ၣ် ဖဲအနၢ်ဟူတၢ်မၤစၢၤပှၤလၢတၢ်သးကညီၤ လၢတၢ်ကူၣ်ပာ်အံၤအခါ ဟ့ၣ်လီၤဝဲစ့ $30,000 ဆူတၢ်သူၣ်ထီၣ်အကမံးတံာ်အအိၣ်တဘျီဃီလီၤ. အတၢ်ပာ်ပနီၣ်မ့ၢ်ထဲလၢ စ့အံၤဘၣ်တၢ်သူခဲလၢာ်လၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဖိၣ်ဃဲဟံၣ် ဒ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢတၢ်ပာ်ဖျါဆိတ့ၢ်အသိး၊ တၢ်ပၢဆှၢအီၤလၢသးလၢအလဲၢ်ဒီးအဟ့ၣ်ညီ၊ ဒီးကိးအဝဲၤလီၢ်အံၤလၢ ဟက်စကယ် တၢ်သ့ၣ်နီၣ်ဟံၣ် လၢအဝၤလၢအသံတ့ၢ်တဂၤအတၢ်သ့ၣ်နီၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 370.1မ့ၢ်လၢတၢ်ဟ့ၣ်လီၤစ့ဒ်အံၤအဃိ တၢ်ကူစါယါဘျါမံၣ်ရှၢၣ်ဒီးတၢ်မၤစၢၤပှၤအကရၢ သူၣ်ထီၣ်ဒီးအိးထီၣ်န့ၢ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်အံၤလၢဖိၣ်ဃဲဟံၣ် ဖဲနံၣ်အဝဲန့ၣ်အပူၤလီၤ. တၢ်သူၣ်ထီၣ်အံၤဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လုၢ်ထီၣ်အီၤ လါယနူၤအါရံၤ 25 သီ၊ 1894 နံၣ်လီၤ. စးထီၣ်ဖဲမုၢ်နံၤအဝဲန့ၣ် အဆၢကတီၢ်အါတက့ၢ်န့ၣ် ဟံၣ်ဖိဃီဖိလၢအပၣ်ဃုာ်ဒီးဖိၣ်ဃဲ၊ ပှၤမၤစၢၤတၢ်ဒီးသရၣ်တဖၣ် အနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်လၢအကယၤဃၣ်ဃၣ်လီၤ.
GSAM 370ဂျိမ်းစ် ဝှိုက် တၢ်သ့ၣ်နီၣ်ဟံၣ်
GSAM 370.2လၢတၢ်ကွၢ်ထွဲဒီးလုၢ်အီၣ်ဖိၣ်ဃဲတဖၣ်အံၤအမဲာ်ညါ ကရၢအံၤပၢဆှၢစ့ၢ်ကီး အဝဲၤလီၢ်အဂၤတခါလၢတၢ်မၤစၢၤပှၤလၢတၢ်သးကညီၤအဂီၢ်၊ လၢတၢ်ကိးအီၤလၢ ဂျိမ်းစ် ဝှိုက် တၢ်သ့ၣ်နီၣ်ဟံၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ် တၢ်ကွၢ်ထွဲပှၤသးပှၢ်ဒီးပှၤလၢဟံၣ်ဃီတအိၣ်ဘၣ် အါန့ၢ် 20 ဂၤ ဒီးမၤမုာ်မၤခုၣ်အဝဲသ့ၣ်လီၤ.
GSAM 370ပှၤမၤမံၣ်ရှၢၣ်လၢတၢ်ကူစါယါဘျါ
GSAM 370.3လၢတၢ်မၤတကျိၤအံၤအပူၤ တၢ်လဲၤဆူညါအါထီၣ်ကဒီးတဆီ ဖဲတၢ်စးထီၣ်သိၣ်လိပှၤမၤမံၣ်ရှၢၣ်လၢတၢ်ကူစါယါဘျါန့ၣ်လီၤ. မးစ်. ဝှိုက် စံးပတြၢၤတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးလၢတၢ်မၤထီၣ်ထီပှၤကညီအံၤ ဖဲအကွဲးလံာ်လၢ ဖရ့းစတၢၣ်၊ အီးစထြ့လယါ၊ လါစဲးပတ့ဘၢၣ် 16 သီ၊ 1892 နံၣ်အခါ ဒ်အံၤလီၤ.—
GSAM 370.4“ယဆၢလၢဖဲခဲအံၤပှၤဒိးသိၣ်လိအသးအိၣ်တဂၤန့ၣ် ကအိၣ်တကယၤလီၤ. ကြၢးမ့ၢ်ဒ်န့ၣ်လီၤ. ပိာ်ခွါဒီးပိာ်မုၣ်ခံကလုာ်လၢာ်န့ၣ် ဖဲအမ့ၢ်ပှၤမၤမံၣ်ရှၢၣ်လၢတၢ်ကူစါယါဘျါအခါ ကကဲဘျုးအါန့ၢ် ပှၤမၤမံၣ်ရှၢၣ်လၢတဒိးန့ၢ်တၢ်ကူစါယါဘျါအတၢ်သိၣ်လိဘၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
GSAM 370.5စးထီၣ်ဖဲတၢ်ကွဲးလံာ်လၢထးအံၤဝံၤအလီၢ်ခံ ပှၤမၤလိတၢ်လၢတၢ်ကတဲာ်ကတီၤအသး ဒ်သိးကဟ့ၣ်လီၤအသးသမူလၢတၢ်မၤဒ်အံၤအပူၤတဖၣ် အနီၣ်ဂံၢ်အါထီၣ်ဝဲဒိၣ်မးလီၤ.
GSAM 370တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အတၢ်မၤဒိၣ်ထီၣ်
GSAM 370.6လၢ တၢ်ကူစါယါဘျါအပှၤမၤမံၣ်ရှၢၣ် လံာ်ပရၢ လါယနူၤအါရံၤ 1894 အပူၤ တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်ဖုၣ်ဖုၣ် တၢ်ဂ့ၢ်လၢအလီၤသးစဲတဖၣ် ဘၣ်ဃးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အတၢ်မၤဒိၣ်ထီၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကွဲးအသးအိၣ်ဒ်အံၤလီၤ.—
GSAM 371.1“တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ အတၢ်မၤသီအဝဲၤလီၢ် ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤလၢ 1866 နံၣ်လီၤ.... တၢ်ပှ့ၤပှၤအနီၢ်ကစၢ်ဟံၣ်ဖိလၢအဘၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်အီၤလၢသ့ၣ်တဖျၢၣ်၊ လၢတၢ်လီၢ်မုာ်လၢအဂ့ၤလၢတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဂီၢ် လၢ ဘဲတဲလ် ခရိခ် အဟီၣ်ခိၣ်ထီအလိၤန့ၣ်လီၤ. ဝ့ၢ်အံၤမ့ၢ် မိရှီဂန် အဝ့ၢ်လၢအဒိၣ်ထီၣ်တဖၣ်အကျါတဖျၢၣ်လီၤ. ကသံၣ်သရၣ်ခံဂၤ၊ ပှၤမၤစၢၤတၢ်လုၢ်ထံခံဂၤ၊ ပှၤကွၢ်ထွဲပှၤဆါတဂၤ (လၢအတဒိးသိၣ်လိအသးဒံးဘၣ်)၊ ပှၤမၤစၢၤတၢ်သၢဂၤမ့တမ့ၢ်လွံၢ်ဂၤ၊ ပှၤဆါတဂၤ၊ တၢ်တဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးအါမံၤအါကလုာ်၊ ဒီးတၢ်နာ်ဖးဒိၣ်လၢအဝဲၤလီၢ်အံၤအခါဆူညါဒီးတၢ်သိၣ်တဖၣ်လၢတၢ်သူၣ်လီၤအခီၣ်ထံးလၢအလိၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်မၤလၢအအိၣ်ခဲအံၤအခီၣ်ထံးန့ၣ်လီၤ. တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤလၢ တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ အတၢ်မၤသီအဝဲၤလီၢ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 371.2“လၢဟံၣ်ဖိအခီၣ်ထံးအလီၢ်န့ၣ် ခဲအံၤတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖျၢၣ်အိၣ်ဝဲ၊ အထီ 312 ပ့ၣ်၊ လၢအမဲာ်ညါတုၤအလီၢ်ခံ 100 ပ့ၣ် ဒီးအထီအိၣ် 6 ထၢလီၤ. အဝဲဒုးအိၣ်န့ၢ်တမှံၤ 300 ဂၤ ဒီးပာ်ဃာ်တၢ်ပီးတၢ်လီကိးကလုာ်လၢ ဆၢကတီၢ်ခဲအံၤအစဲအ့ၣ် ပာ်ဖျါလၢအကြၢးလၢတၢ်ကွၢ်ထွဲဒီးဒုးဘျါက့ၤပှၤဆါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကသံၣ်သရၣ်အကရူၢ်အိၣ်ကသံၣ်သရၣ် 10 ဂၤ ဒီးအါတက့ၢ်မ့ၢ်ပှၤစဲၣ်နီၤလၢအတၢ်မၤတကျိၤစုာ်စုာ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤကွၢ်ထွဲပှၤဆါဒီးပှၤမၤစၢၤအဂၤတဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်မ့ၢ်ဟံၣ်ဖိဃီဖိအါန့ၢ် 300 ဂၤ ဒီးပှၤလၢဟဲဒိးကူစါအသးလၢအဝဲၤလီၢ်အံၤန့ၣ် ဟဲလၢကီၢ်စဲၣ်ကိးဘ့ၣ်လၢကီၢ်စၢဖှိၣ်အပူၤ ဒီးတမှံၤအါဂၤဟဲလၢထံကီၢ်အဂၤတဖၣ်လီၤ. အပဲတြီအိးထီၣ်ထီဘိလၢပှၤမၤမံၣ်ရှၢၣ်တဖၣ်အဂီၢ်၊ မ့ၢ်လၢထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤမ့ၢ်ဂ့ၤ ထံဂၤကီၢ်ဂၤမ့ၢ်ဂ့ၤ၊ မ့ၢ်လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်မံၤတခါဂ့ၤတခါဂ့ၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢတမှံၤဒ်အံၤတဂၤမ့တမ့ၢ်အါန့ၢ်တဂၤ တအိၣ်လၢဟံၣ်ဖိဃီဖိအံၤအကျါဘၣ်န့ၣ် ကဲထီၣ်အသးစှၤဘျီလီၤ.
GSAM 371တၢ်အိၣ်ဘှံးယါဘျါဟံၣ် အတၢ်ဆါဟံၣ်
GSAM 371.3“တၢ်ဆါဟံၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်အီၤလၢ 1888 နံၣ်၊ မ့ၢ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖျၢၣ်လၢအက့ၢ်အဂီၤမ့ၢ် 100 x 60 ပ့ၣ် ဒီးအထီအိၣ် 5 ထၢလီၤ. တၢ်သူၣ်ထီၣ်အံၤအဖီခိၣ်သၢထၢန့ၣ် တၢ်သူအီၤလၢ တၢ်အိၣ်ဘှံးယါဘျါဟံၣ်အတၢ်ကွဲးကါဝဲၤကျိၤ၊ ပှၤဆါအဒၢးတဖၣ်ဒီးဒၢးလၢပှၤဆါအိၣ်သကိးတဖၣ်အဂီၢ်လီၤ. အဝဲၤလီၢ်အံၤအတၢ်မၤစၢၤပှၤလၢတၢ်သးကညီၤအဝဲၤဒၢးတဖၣ် အိၣ်စ့ၢ်ကီးဖဲအံၤလီၤ. ဟံၣ်ဖိ 20 ဖျၢၣ် အိၣ်ဖှိၣ်ဝဲလၢအကပိာ်ကပၤ၊ ဒီးတနီၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်မၤကိၢ်အီၤလၢထံကျီၣ်အတၢ်သဝံ ဒီးမၤကပီၤအီၤလၢလီမ့ၣ်အူ ဒ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်အခိၣ်သ့ၣ်အသိးလီၤ. ဟံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပှဲၤဝဲဒီးပှၤဆါ မ့တမ့ၢ်ကၠိဖိတဖၣ်လီၤ. လၢလါယူၤလံ 1 သီ၊ 1884 နံၣ်န့ၣ် တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကၠိတဖျၢၣ်လၢတၢ်သိၣ်လိပှၤကွၢ်ထွဲပှၤဆါ လၢတၢ်ကူစါယါဘျါမံၣ်ရှၢၣ်တၢ်မၤအဂီၢ်လီၤ. လၢဃုလါအခီၣ်ထံးအတီၢ်ပူၤ ကၠိဖိ 35 ဂၤ ဆဲးလီၤအမံၤန့ၣ်လီၤ.”
GSAM 372တၢ်စံးပာ်လၢပှၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ်ကဟးထီၣ်မၤတၢ်
GSAM 372.1မးစ်. ဝှိုက် ဖဲအစံးဘၣ်ဃးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဝဲၤလီၢ် လၢ စ့ၣ်ဟဲလ့နၣ်၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားအဂ့ၢ်န့ၣ် ကွဲးဝဲလၢထြၣ်မ့လၣ်၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ လါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ 6 သီ၊ 1887 နံၣ် အလံာ်တဘ့ၣ်အပူၤဒ်အံၤလီၤ.—
GSAM 372.2“ယွၤစံးဝဲလၢ ပှၤလၢအမၤသကိးတၢ်လၢအဝဲၤလီၢ်အံၤတဖၣ် မ့ၢ်လဲၤတၢ်လၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသးဒီးတၢ်ဒိကနၣ်၊ မၤယွၤအတၢ်ဘၣ်သးန့ၣ် အဝဲၤလီၢ်အံၤကအိၣ်မူဒီးလဲၤထီၣ်လဲၤထီလီၤ. ဒီးလၢအပူၤန့ၣ် တၢ်ကဆှၢထီၣ်ပှၤမၤမံၣ်ရှၢၣ်တဖၣ် ဒ်သိးကဆိၣ်ဂ့ၤပှၤအဂၤလၢတၢ်ကပီၤလၢယွၤဟ့ၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ လၢယ့ၣ်ၡူးအသးအပူၤ ကမၤဟးဂီၤတၢ်ဂီၤတၢ်ဖီၣ်လၢတၢ်လီၢ်ထီတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ကလီၣ်ဖျါတၢ်နာ်ကမၣ်ကလီကလီ ဒီးကသူၣ်လီၤတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ၊ တၢ်ကဆှီဒီးတၢ်စီဆှံ လၢတၢ်လီၢ်လၢခဲအံၤပှၤပာ်လုၢ်ပာ်ပှ့ၤထဲတၢ်ကမၣ်၊ တၢ်မၤဘၣ်ဒၣ်အသး၊ တၢ်တပၢၤသးဒီးတၢ်အၢတၢ်သီန့ၣ်လီၤ.”
GSAM 372.3ပထုးန့ၢ်တၢ်ကတိၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်လၢအဘၣ်ထွဲစ့ၢ်ကီးဒီးအဝဲၤလီၢ်အဂၤလၢအလီၤဂာ်ဒ်အံၤတဖၣ် လၢတၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါတမံၤဃီအဃိန့ၣ်လီၤ.
GSAM 372တၢ်အၢၣ်လီၤလၢ တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အတၢ်မၤကကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ်
GSAM 372.4လၢတၢ်အုၣ်အသးလီၤဆီတခါ လၢတၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် လၢ 1891 နံၣ်န့ၣ် ပဖးဘၣ်ဒ်အံၤလီၤ. “ယွၤအတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤကအိၣ်ဝဲလၢ တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးကိးမံၤအဖီခိၣ် လၢတၢ်ကဒုးပၢၢ်ထီၣ်ပှၤအတၢ်သးစဲလၢ တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ အတၢ်မၤသီအပူၤန့ၣ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ၊ တၢ်လိၣ်အီၤလၢတၢ်လီၢ်ကိးပူၤဒဲးန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤအပူၤ တၢ်မူထီၣ်က့ၤကဘၣ်အိၣ်ဝဲလီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ၊ ယွၤအတၢ်တိာ်ပာ်မ့ၢ်လၢ ကမၤလၢပှဲၤတၢ်အါမးခီဖျိတၢ်မၤအံၤန့ၣ်လီၤ.”
GSAM 372အမဲရကၤ တၢ်ကူစါယါဘျါမံၣ်ရှၢၣ်ခီလ့ၣ်ကၠိ
GSAM 372.5တၢ်ကပီၤဘၣ်ဃး တၢ်ကူစါယါဘျါတၢ်ဆါလၢကျဲလၢအဘၣ်လိာ်ဒီးတၢ်ဆိကမိၣ်သ့ၣ်ညါန့ၣ် လဲၤထီၣ်လဲၤထီတဆီဘၣ်တဆီ တုၤလၢလါယူၤ 1895 နံၣ်န့ၣ် တၢ်လိၣ်ဘၣ်အိၣ်ထီၣ်လၢ တၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်သိၣ်လိကသံၣ်အဝဲၤလီၢ်တခါန့ၣ်လီၤ. ဒ်တၢ်လိၣ်ဘၣ်အံၤအသိး တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် အမဲရကၤ တၢ်ကူစါယါဘျါမံၣ်ရှၢၣ်ခီလ့ၣ်ကၠိ လၢတၢ်တိာ်ပာ်လီၤဆီ ဒ်သိးကသိၣ်လိကသံၣ်သရၣ်တဖၣ် လၢတၢ်မၤအဂီၢ် လၢ မုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံး တၢ်ကူစါယါဘျါမံၣ်ရှၢၣ်ဒီးတၢ်မၤစၢၤပှၤအကရၢ အတၢ်ပၢဆှၢအဖီလာ်၊ လၢထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤဒီးထံဂၤကီၢ်ဂၤအတၢ်မၤလီၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤတၢ်အိးထီၣ်မူးလၢ ဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ လါစဲးပတ့ဘၢၣ် 30 သီ၊ 1895 နံၣ် ဒီးအမုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ် လါအီးကထိဘၢၣ် 1 သီန့ၣ် ခီလ့ၣ်ကၠိအိးထီၣ်အသး ဒီးကၠိဖိတကရူၢ်အိၣ် 40 ဂၤလီၤ.
GSAM 372.6လၢခီလ့ၣ်ကၠိအတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါအပူၤ ပဖးဘၣ်ဒ်အံၤလီၤ.—
GSAM 372.6“ခီလ့ၣ်ကၠိအံၤဘၣ်တၢ်ဆဲးလီၤအမံၤလၢ ၡံၣ်ခါကိၣ် ဒ်အံၣ်လံၣ်နွဲကီၢ်စဲၣ်အတၢ်သိၣ်တၢ်သီအသိးလီၤ. တၢ်မၤလိအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ ကလၢပှဲၤလီၤတံၢ်ဒ်ကသံၣ်ကၠိလၢအဂ့ၤကတၢၢ်တဖၣ် လၢအမဲရကၤကီၢ်စၢဖှိၣ်အပူၤအသိးလီၤ. တၢ်သိၣ်လိတနီၤကမ့ၢ်လၢ ၡံၣ်ခါကိၣ် ဒီးတနီၤလၢ ဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ မိရှီဂန်န့ၣ်လီၤ.”
GSAM 373.1ဘၣ်ဃးပှၤလၢအကတဲာ်ကတီၤအသးလၢ တၢ်ကူစါယါဘျါမံၣ်ရှၢၣ်တၢ်မၤအဂီၢ်တဖၣ်န့ၣ် ပဖးဘၣ်တၢ်လၢလာ်အံၤလၢ တၢ်ကူစါယါဘျါအပှၤမၤမံၣ်ရှၢၣ် လံာ်ပရၢ လါအီကူး 1895 အပူၤလီၤ.—
GSAM 373.1“ပှၤကွၢ်ထွဲပှၤဆါတကရူၢ်လၢ ခဲအံၤဒိးသိၣ်လိအသးလၢ ဘဲတဲလ် ခရိခ် တၢ်အိၣ်ဘှံးယါဘျါဟံၣ် အပှၤကွၢ်ထွဲပှၤဆါအတၢ်သိၣ်လိကၠိန့ၣ် အနီၣ်ဂံၢ်အိၣ်အါန့ၢ် 250 ဂၤလီၤ. လၢအဝဲသ့ၣ်အကျါ ပှၤကိးဂၤဒဲးလၢခဲအံၤမၤတၢ်ကူစါယါဘျါမံၣ်ရှၢၣ်တၢ်မၤသ့န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤတၢ်မၤလီၢ်လံလီၤ. တၢ်လိၣ်ပှၤကွၢ်ထွဲပှၤဆါ လၢပီၣ်လဲၣ်ကလံၤထံးအကီးတဖၣ်၊ အ့ဒံယါ၊ ဝ့းစ်အ့ဒံးစ်၊ အမဲရကၤကလံၤထံး၊ ဒီး 25 ဂၤမ့တမ့ၢ် 30 ဂၤ လၢအမဲရကၤကီၢ်စၢဖှိၣ်အကလံၤထံးကီၢ်စဲၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒီးလၢပဝ့ၢ်ဖးဒိၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
GSAM 373တၢ်ကူစါယါဘျါမံၣ်ရှၢၣ်တၢ်မၤဒိၣ်ထီၣ်
GSAM 373.2လၢတၢ်အိၣ်ဘှံးယါဘျါဟံၣ်အပှၤကွၢ်ထွဲပှၤဆါ လၢမံၣ်ရှၢၣ်တၢ်မၤအဂီၢ်တကရူၢ် အတၢ်ဖျိထီၣ်ကၠိအမူး လၢတၢ်မၤအီၤလၢဒဲစီဆှံဟံၣ်၊ လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် 5 သီ၊ 1895 နံၣ်န့ၣ် ကသံၣ်သရၣ် ကယ်လော့ စံးဝဲဒ်အံၤလီၤ.—
GSAM 373.3“လၢအပူၤကွံာ် 12 နံၣ်န့ၣ် လၢမူးဒ်အံၤတခါအပူၤ ပှၤကွၢ်ထွဲပှၤဆါဖျိထီၣ်ကၠိခံဂၤလီၤ. ခဲအံၤ ပှၤကွၢ်ထွဲပှၤဆါအကရူၢ်အိၣ် 300 ဒီး 400 ဂၤအဘၢၣ်စၢၤလီၤ. လၢတၢ်အိၣ်ဘှံးယါဘျါဟံၣ်အံၤ ကသံၣ်သရၣ်အိၣ် 19 ဂၤ ဒီး 22 ဂၤလၢအဝဲၤလီၢ်လၢအလီၤဂာ်ဒ်အံၤတဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်အိၣ်ဘှံးယါဘျါဟံၣ်အံၤ အါမ့ၢ်ဂ့ၤစှၤမ့ၢ်ဂ့ၤ ဒီးအိၣ်လၢ တၢ်ကူစါယါဘျါမံၣ်ရှၢၣ်ဒီးတၢ်မၤစၢၤပှၤအကရၢ အတၢ်ကွၢ်ထွဲအဖီလာ်န့ၣ်လီၤ. ပပှၤကွၢ်ထွဲပှၤဆါ 53 ဂၤ အိၣ်လၢထံဂၤကီၢ်ဂၤအပူၤ၊ လၢဆွံဒ့ၣ်၊ မဲးကစံကိၣ်လီၢ်လံၤ၊ အၤဖရံၤကၤအထူပီၣ်လဲၣ်နံၤ၊ အီးစထြ့လယါ၊ အၤဖရံၤကၤကလံၤထံး၊ ဒ့ၣ်မး၊ အ့ဒံယါ၊ နယူးဇံလၣ်၊ စမိၣ်အၣ် ဒီးဘြံးတံးၡ် ကံၣ်ယါနၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ခဲအံၤ ကသံၣ်ကၠိဖိလၢအဒိးသိၣ်လိအသး အိၣ် 63 ဂၤလီၤ. လၢအဝဲသ့ၣ်အကျါ 41 ဂၤအိၣ်ဖဲအံၤ ဒီး 22 ဂၤအိၣ်လၢ မိရှီဂန် ဖၠၣ်စိမိၤဒီးကၠိအဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တနၤအံၤ ပှၤကွၢ်ထွဲပှၤဆါ 22 ဂၤ ဖျိထီၣ်ကၠိဖဲအံၤ ဒီးကတဲာ်ကတီၤအသးလၢလၢပှဲၤပှဲၤ လၢကဟးထီၣ်မၤတၢ် ဒ်ပှၤကွၢ်ထွဲပှၤဆါလၢတၢ်တူၢ်လိာ်ပာ်ပနီၣ်အီၤတဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.”
GSAM 373.4ဖဲပလူၤပိာ်ကွၢ် ပတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဝဲၤလီၢ်တဖၣ် အတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်တုၤလၢ 1902 နံၣ်အခါန့ၣ် ပထံၣ်လၢ ဘဲတဲလ် ခရိခ် တၢ်အိၣ်ဘှံးယါဘျါဟံၣ် ဃုာ်ဒီးအကသံၣ်ခီလ့ၣ်ကၠိဒီးအကၠိလၢတၢ်သိၣ်လိပှၤကွၢ်ထွဲပှၤဆါန့ၣ် မ့ၢ်အဝဲၤလီၢ်အကလုာ်အံၤလၢအဒိၣ်ကတၢၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢ လၢ ပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ် ပၢဝဲန့ၣ်လီၤ.
GSAM 374တၢ်သူၣ်ထီၣ်အခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်မ့ၣ်အူအီၣ်
GSAM 374.1လၢလါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ 18 သီ၊ 1902 နံၣ်အနၤန့ၣ် တၢ်သူၣ်ထီၣ်အခိၣ်သ့ၣ်ဖးဒိၣ် ဃုာ်ဒီးအတၢ်ပီးတၢ်လီလၢအဂ့ၤတဖၣ် ဒီးတၢ်ဆါဟံၣ်လၢအလဲၢ်န့ၣ် ဘၣ်မ့ၣ်အူအီၣ်လၢာ်ကွံာ်လီၤ. ဖဲဆၢကတီၢ်အဝဲန့ၣ် ပှၤလၢတဆူၣ်တချ့ဒီးတမှံၤတဖၣ် အိၣ် 400 ဂၤလၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖၣ်အပူၤလီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ခီဖျိကသံၣ်သရၣ်၊ ပှၤကွၢ်ထွဲပှၤဆါဒီးပှၤမၤစၢၤတၢ်တဖၣ် အတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးလၢတၢ်သးဒူ ဒီးကစၢ်အတၢ်ဒီသဒၢလီၤဆီအဃိ ပှၤခဲလၢာ်ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖၣ်အပူၤ လၢတအိၣ်ဒီးတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးနးနးကျံၤကျံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 374တၢ်အိၣ်ဘှံးယါဘျါဟံၣ်အသီ
GSAM 374.2တၢ်သူၣ်ထီၣ်အဂၤတဖျၢၣ်လၢအဒိၣ်န့ၢ်ဒီးဂၢၢ်ကျၢၤန့ၢ်အလီၢ်လံၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်အီၤလၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်လီၢ်လံၤတဖၣ်အလီၢ်လံလီၤ. တၢ်သူၣ်ထီၣ်ခဲအံၤအံၤ အလၢၢ်အနၢၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်လီၤအီၤ လါမ့ၤ 12 သီ၊ 1902 နံၣ် ဒီးတၢ်သူၣ်ထီၣ်အံၤဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လုၢ်ထီၣ်အီၤ လါမ့ၤ 31 သီ၊ 1903 နံၣ်လီၤ. အဝဲၤလီၢ်အံၤအပှၤပၢဆှၢတဖၣ် စံးဘၣ်ဃးတၢ်သူၣ်ထီၣ်အသီအံၤလၢ “အဂၢၢ်ကျၢၤဒီးအိၣ်ဂၢၢ်ယံာ်သ့ ထဲသိးဒီးတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖျၢၣ်လၢ တၢ်မၤအီၤလၢထး၊ လၢၢ်၊ ဒၢးခီဒီးစံမ့ၣ်န့ၣ် မၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
GSAM 374.3“အဝဲၤလီၢ်အံၤအတၢ်ပီးတၢ်လီတဖၣ် လၢကိးမံၤဒဲးအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအသီကတၢၢ်၊ လၢပှဲၤကတၢၢ်၊ ကဆှီဂ့ၤလၢတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဂီၢ်ကတၢၢ်၊ ညီကတၢၢ်လၢတၢ်သူအဂီၢ် ဒီးဂၢၢ်ကျၢၤကတၢၢ်လၢ တၢ်န့ၢ်အီၤသ့တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးတၢ်နာ်ဝဲလၢ ခဲအံၤ ဘဲတဲလ် ခရိခ် တၢ်အိၣ်ဘှံးယါဘျါဟံၣ် သူၣ်ထီၣ်ဝံၤလၢပှဲၤဒ်အအိၣ်ဝဲအသိးန့ၣ် ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ပီးတၢ်လီဒီးတၢ်ညီတၢ်ဘှါတဖၣ်လၢပှၤတဆူၣ်တချ့အဂီၢ် လၢအဂၤဂ့ၤန့ၢ်အီၤတအိၣ်ဘၣ်နီၢ်နီၢ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 374.4“အဝဲၤလီၢ်အံၤအပှၤပၢဆှၢတဖၣ် အတၢ်တိာ်ပာ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ပာ်ဖှိၣ် တၢ်ကူစါယါဘျါပှၤဆါအကျဲအသီဒီးအတၢ်ပီးတၢ်လီအသီခဲလၢာ် လၢတၢ်ကူစါယါဘျါလၢအဘၣ်လိာ်ဒီးတၢ်ဆိကမိၣ်သ့ၣ်ညါ တူၢ်လိာ်အီၤတဖၣ် လၢတၢ်လီၢ်တပူၤဃီ ဒီးလၢတၢ်အိၣ်သးလၢအဂ့ၤအဖီလာ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးကသူတၢ်ကျဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် လၢတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးလၢအလိၤဒီးတၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.”
GSAM 374တၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်အိၣ်ဘှံးယါဘျါဟံၣ်အါဖျၢၣ်
GSAM 374.5တၢ်ကပီၤလၢတၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါပှၤဂီၢ်မုၢ်အံၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢကစၢ်အဲၣ်ဒိးလၢ တၢ်အိၣ်ဘှံးယါဘျါဟံၣ်အါဖျၢၣ်လၢအက့ၢ်အဂီၤဘၣ်အလီၢ် အိၣ်လီၤပြံလၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်၊ အါန့ၢ်ဒံးအဝဲၤလီၢ်ဖးဒိၣ်တဖၣ်ထဲစှၤဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. ပသးခုလၢပထံၣ်လၢတၢ်စးထီၣ်အိးထီၣ် တၢ်အိၣ်ဘှံးယါဘျါဟံၣ်ဆံးတဖၣ် လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢအလီၢ်အကလုာ်ကလုာ်၊ လီၤဆီဒၣ်တၢ်လၢနံၣ်တဆံလၢအပူၤကွံာ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ် အနံၣ် 1904 အနံၣ်လံာ်အပူၤ စရီအိၣ်ဝဲလၢ အဝဲၤလီၢ်ဆံးဒ်အံၤအိၣ်အါန့ၢ် 50 ဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 375တၢ်အိၣ်ဘှံးယါဘျါဟံၣ်တဖၣ်အစရီ
GSAM 375.1တၢ်ကတဲဖျါတၢ်မၤအသးတဖၣ်လၢ အဒုးအိၣ်ထီၣ်အဝဲၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်လီၤသးစဲတမံၤလီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ပတၢ်လီၢ်လၢတၢ်ကွဲးအဂီၢ်အိၣ်စှၤအဃိ ပဘၣ်သးမံထဲလၢ ပာ်ဖျါကီၢ်တဖၣ်လၢအဝဲၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအိၣ်ဝဲ ဒီးအနီၣ်ဂံၢ်လၢကီၢ်တဘ့ၣ်စုာ်စုာ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ပထံၣ်လၢ အမဲရကၤကီၢ်စၢဖှိၣ်အပူၤအိၣ် 35 ဖျၢၣ်၊ ကီၢ်ဘြံးတ့ၣ်ဖးဒိၣ် 3၊ ကီၢ်ကၠၢမနံၣ် 1၊ ကီၢ်ဆွစ်ဇာလန် 1၊ ကီၢ်ဒ့ၣ်မး 1၊ ကီၢ်နီၢ်ဝ့ၤ 1၊ ကီၢ်ဆွံဒ့ၣ် 1၊ ကီၢ်အၤဖရံၤကၤကလံၤထံး 1၊ ကီၢ်အီးစထြ့လယါ 2၊ ကီၢ်နယူးဇံလၣ် 1၊ စမိၣ်အၣ်ကီး 1၊ ကီၢ်မဲးကစံကိၣ်လီၢ်လံၤ 1၊ ကီၢ်အ့ဒံယါ 1 ဒီးကီၢ်ယပၣ် 1 န့ၣ်လီၤ.
GSAM 375တၢ်ကူစါယါဘျါအဒၢးတဖၣ်အစရီ
GSAM 375.2လၢတၢ်အိၣ်ဘှံးယါဘျါဟံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအမဲာ်ညါ တၢ်ကူစါယါဘျါအဒၢးအိၣ် 22 ဖျၢၣ်လီၤ. လၢအကျါ 17 ဖျၢၣ်အိၣ်လၢအမဲရကၤကီၢ်စၢဖှိၣ်အပူၤ၊ တဖျၢၣ်လၢယၤဖါ၊ တဖျၢၣ်လၢယရူၤၡလ့ၣ်၊ ပၤလ့းစတံ၊ တဖျၢၣ်လၢကွါဒလၣ်ဟါရၣ်၊ မဲးကစံကိၣ်လီၢ်လံၤ၊ တဖျၢၣ်လၢကံမ်ဘၢၣ်လံၣ်၊ အၤဖရံၤကၤကလံၤထံး ဒီးတဖျၢၣ်လၢရီးခဲမ်တၢၣ်၊ အီးစထြ့လယါန့ၣ်လီၤ. လၢအမဲာ်ညါအိၣ်စ့ၢ်ကီးတၢ်အီၣ်ကျးလၢတဆါညၣ်ဘၣ် 26 ဖျၢၣ်၊ လၢပှၤန့ၢ်ဘၣ်တၢ်အီၣ်ကဆှီလၢအဂ့ၤလၢတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဂီၢ် ဒီးဒိးန့ၢ်စ့ၢ်ကီးတၢ်သိၣ်လိအါမ့ၢ်ဂ့ၤစှၤမ့ၢ်ဂ့ၤ ဘၣ်ဃးတၢ်အိၣ်မူအကျဲလၢအဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 375.3နီၣ်ဂံၢ်စရီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဘၣ်ဃး တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ အတၢ်မၤသီအတၢ်သိၣ်တဖၣ် အတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီန့ၣ် ပာ်ဖျါဝဲလၢကစၢ် “မၤလၢပှဲၤတၢ်မၤဖးဒိၣ်တခါ ခီဖျိတၢ်မၤအံၤ” သ့ဝဲဒ်လဲၣ်၊ ဒ်ယွၤစံးပာ်တ့ၢ်လၢ 1866 နံၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ. ဒီးဒ်တၢ်စံးပာ်တ့ၢ်လၢ 1863 နံၣ်အသိး စရီသ့ၣ်တဖၣ်အံၤပာ်ဖျါစ့ၢ်ကီးလၢ “တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ အတၢ်မၤသီအတၢ်သိၣ်တဖၣ်” မၤသကိးတၢ်လၢ “တၢ်ကတဲာ်ကတီၤပှၤတကလုာ်လၢ ကဘၣ်တၢ်ဆီတလဲစိာ်ထီၣ်အီၤ ဖဲကစၢ်ဟဲဝဲအခါ” သ့ဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. မ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဝဲၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အါထီၣ်တုၤအကယၤဘျီ ဒီးမၤလၢပှဲၤချ့ချ့ တၢ်လၢတၢ်ပာ်လီၤဒီးတိာ်ပာ်အီၤလၢအဂီၢ်န့ၣ်တက့ၢ်.
Notes
- 3 ယိၤဟၣ် 2. ↩