တၢ်ကတိၤဆိ လၢ 1992 တၢ်ထုးထီၣ်အဂီၢ်
GSAM -[CD-ROM ပှၤဘှီဘၣ်လံာ် အတၢ်ကွဲးနီၣ်: မ့ၢ်လၢ 1992 တၢ်ထုးထီၣ်အံၤ ထၢနုာ်ဃုာ်ဒီး Loughborough အတၢ်ကွဲးလၢ တၢ်တထုးထီၣ်လၢညါဘၣ် (ဒ် တၢ်ပၠး A အသိး) အဃိ, တၢ်ဆိကမိၣ်လၢ ကထၢနုာ်ဃုာ် တၢ်ဂ့ၢ်လၢအသီအံၤ ဒီးတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤဒီးတၢ်ထံၣ်လၢ အဘၣ်ထွဲတဖၣ်န့ၣ် ကြၢးဝဲလီၤ.]
GSAM 5တၢ်ကွဲးဖျါ ပှၤတဂၤအဂ့ၢ်
GSAM 5.1John Norton Loughborough မ့ၢ်ပှၤထံၣ်မဲာ်အုၣ်အသး လၢ တၢ်စးထီၣ်ထီထီၣ် ပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံး တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကွၢ်ဖျါဖုၣ်ကိာ်လၢ အကတိၤလီၤအနီၢ်ကစၢ် အတၢ်အိၣ်မူဒီးတၢ်မၤအဂ့ၢ် (ဟံးန့ၢ်လၢ တၢ်ပၠး A) ကဟ့ၣ်နီၣ်သးလၢ လံာ်အသီအံၤအဂီၢ်.
GSAM 5.2ယအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်လၢ Victor, Ontario County, N.Y., လါယနူၤအါရံၤ 26, 1832. သဝီအံၤ ပှၤအိၣ်ဝဲ 200 ဂၤမ့တမ့ၢ် အါန့ၢ်အန့ၣ်, ဒီးလၢအချၢန့ၣ် ဟီၣ်ကဝီၤပှၤမၤအီၣ်စံာ်တၢ် လၢအအိၣ်ဂၢၢ်အိၣ်ကျၢၤ ယံာ်ယံာ်. အိၣ်ဝဲလၢ လံာ်ပရၢအကျဲလီၢ်လံၤ လၢ Albany ဆူ Buffalo. လၢသဝီအံၤ ယလဲၤထီၣ် မုၢ်ဒဲးနံၤကၠိ ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် အတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါ တုၤလၢ 1848 တၢ်ကိၢ်ထီၣ်သီအခါ, ဖဲ Rochester, N.Y. ကဲထီၣ် ယဝဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ်. ယပၢ်ဒီး ယဖု ခံဂၤလၢာ် မ့ၢ်ဝဲ မက်သဒစ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် သရၣ်တဖၣ် လၢဟီၣ်ကဝီၤပူၤ, ဘၣ်ဆၣ် အဝဲသ့ၣ်မၤအီၣ်ဝဲဒၣ်အနီၢ်ကစၢ်....
GSAM 5.3... လၢလါဒံၣ်စ့ဘၢၣ် 1843 အနွံလၢအကတၢၢ်န့ၣ် ယနၢ်ဟူ တၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤအခီၣ်ထံး ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဟဲက့ၤခရံာ်. မ့ၢ်လၢ ဒီပုၢ်ဝဲၢ် James Barry, ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဂ့ၢ်, “အတၢ်စံၣ်ညီၣ်အနၣ်ရံၣ်ဟဲဝဲလီၤ.” ယွၤအတၢ်စိတၢ်ကမီၤဖးဒိၣ် မၤဆူၣ်ထီၣ် တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢ အဝဲစံၣ်တဲၤတဲလီၤ. လီၤဂာ်ဒ်သိး ပအိၣ်လၢ ယွၤအတၢ်စံၣ်ညီၣ်အလီၢ်မဲာ်ညါ. ဖဲပှၤအိၣ်ဖှိၣ်သရၣ် အတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်လၢ အပိာ်ထွဲအီၤန့ၣ် ယဒီးပှၤအဂၤတဖၣ် ဃ့ၢ်ထီၣ်ဆူမဲာ်ညါ ဒ်သိးတၢ်ကဃ့ဘါထုကဖၣ်န့ၢ်ပှၤ. ဒီးဖဲန့ၣ် ယစးထီၣ်ဃ့ဘါထုကဖၣ် ဒီးဃုယွၤ အခီၣ်ထံးတဘျီလီၤ....
GSAM 5.4လၢ 1852 တၢ်ဂိၢ်အကတီၢ်, တချုးလၢယစးထီၣ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤ မူခိၣ်ကလူးအသၢတဂၤ အတၢ်ကစီၣ်ဒံးဘၣ်အခါ, ယဆိကမိၣ်လၢ ယကစံၣ်တဲၤတဲလီၤ တၢ်ကစီၣ် မ့တမ့ၢ် ယကမၤအီၣ်ယၤဒီးယမါလၢစုအတၢ်မၤ, တၢ်ထံၣ်တခါဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤ ဆူ ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် ဝှိုက် လၢပတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢ Rochester မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ, ဒီးတၢ်အုၣ်အသးလၢအဘၣ်ထွဲဒီးယၤ ဟ့ၣ်လီၤဝဲလၢ ယတဘၣ်အိၣ်ကဒုးဒံးဘၣ်, မ့ၢ်ကထီၣ်ပူၤ ဒီးစံၣ်တဲၤတဲလီၤ တၢ်ကစီၣ်, ဒီးကစၢ်ကအိးထီၣ်ကျဲ ဒ်သိးတၢ်ကမၤစၢၤယၤ....
GSAM 6.1ဖဲယနုာ်လီၤလၢ တၢ်မၤအပူၤ ဂၢၢ်ဂၢၢ်ကျၢၤကျၢၤ လၢအဆိကတီၢ်န့ၣ် တၢ်လၢယတသ့ၣ်ညါဘၣ် လီၤလၢ်ဝဲလၢယဂီၢ်. မ့ၢ်ဝဲ—လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အရ့ဒိၣ်တဖၣ် လၢကီၢ်စဲၣ်အကလုာ်ကလုာ် လၢ ဒီပုၢ်ဝဲၢ် ဒီးဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် ဝှိုက် လဲၤထီၣ်ဝဲန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကိးယၤ ဒ်သိးယကလဲၤဃုာ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်လီၤ. ယစံးလၢယသး, “ဘၣ်မနုၤလၢ အဝဲသ့ၣ်တကိး သရၣ်တဖၣ်အံၤ လၢယလီၢ် ကိးဘျီဒဲးလဲၣ်?”
GSAM 6.2အဂၤတဘျီ, ဖဲ တၢ်ထီဒါသၢဘျီ ဟဲထီၣ်လၢ 1853 တုၤ 1865, ဒီးဖဲအဝဲသ့ၣ်စးထီၣ်ထုးထီၣ် လံာ်ပရၢသၢဘ့ၣ်, တဘ့ၣ်စုာ်စုာ်လၢ တၢ်ထီဒါတဘျီအဂီၢ်, ဘၣ်မနုၤလၢ ယအိၣ်ဖဲန့ၣ် ဒီးထံၣ်ဘၣ် တၢ်ထီဒါတဘျီစုာ်စုာ် စးထီၣ်ဝဲလဲၣ်. အဂၤတဘျီ, ဘၣ်မနုၤလၢ ယအိၣ်ဖဲန့ၣ် ဒီးထံၣ်ဘၣ် ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် ဝှိုက် လၢ တၢ်ထံၣ်လၢအဖျါ အါန့ၢ်ဒံး 40 ဘျီ, ထံၣ်ပှၤကသံၣ်သရၣ်တဖၣ် မၤကွၢ်အီၤ, နၢ်ဟူအီၤ စံးပာ်တၢ်လၢ ကမၤအသး—တၢ်လၢပှၤနၢ်ဟူတဖၣ် ဆိကမိၣ်ဝဲလၢ တမ့ၢ်တၢ်ကဲထီၣ်ဘၣ်, ဘၣ်ဆၣ် ပှဲၤထီၣ်ဝဲလၢ တၢ်နီၢ်နီၢ်. ယစံးလၢ တၢ်ကတိၤအတီအလိၤ, တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်တဖၣ်အံၤ တမ့ၢ်တၢ်ပာ်ထီၣ်ထီယၤဘၣ်, မ့ၢ်တၢ်လီၤလိၣ်လီၤလးတခါလီၤ. ယကစံးလၢယသး, “ဘၣ်မနုၤလၢ တၢ်ခဲလၢာ်အံၤ ကဲထီၣ်ဒ်အံၤလဲၣ်?”
GSAM 6.3... လၢ 1890 န့ၣ် တၢ်ဃ့ယၤလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကရၢခိၣ်ကျၢၢ် ဒ်သိးယကမၤတၢ်လၢ Rocky Mountains မုၢ်ထီၣ်တခီ. ဒီးတၢ်အုၣ်အသးအံၤ ဟဲဝဲ, တၢ်ကွဲးဆူ သရၣ် O. A. Olsen, ဒီးတၢ်က့ၤဆှၢအဒိဆူယၤစ့ၢ်ကီး: “ယစံး, ဟ့ၣ်သရၣ် Loughborough မၤတၢ်လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ် အိၣ်ခိးလၢ တၢ်ကမၤဝဲ. ကစၢ်အဲၣ်ဒိးလၢ တၢ်ကနၢ်ဟူ အကလုၢ် ဒ် John အကလုၢ်အသိး, ကတဲဖျါထီၣ် တၢ်လၢအနီၢ်ကစၢ် ထံၣ်ဘၣ်ဝဲ လၢ မူခိၣ်ကလူးအသၢတဂၤ အတၢ်ကစီၣ် စးထီၣ်ဒီးဒိၣ်ထီၣ်. ဟ့ၣ်သရၣ် Loughborough ဆၢထၢၣ်လၢ အလီၢ်အဘၣ်, ဒ် Caleb လၢအဟဲဆူမဲာ်ညါ ဒီးဟ့ၣ်တၢ်အုၣ်အသးအဂၢၢ်အကျၢၤ လၢအိၣ်မဲာ်ညါဒီး တၢ်တနာ်, တၢ်သံဒိၣ်သံကွၢ် ဒီးတၢ်သးဒ့ဒီ, ‘ပမ့ၢ်ပှၤလၢပမၤန့ၢ် ကီၢ်ဂ့ၤအံၤသ့လီၤ.’ တဘၣ်ဖီၣ်ဃာ်သရၣ် Loughborough လၢ သနၢၣ်တတီၤဂ့ၤတတီၤဂ့ၤဘၣ်. တဘၣ်ဖိးဃာ်အီၤလၢ ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကရၢတခါဧိၤဘၣ်. ဟ့ၣ်အီၤလဲၤဖဲအံၤဒီးဖဲန့ၣ် ဒီးကိးပူၤဒဲး, ကတဲဖျါထီၣ် တၢ်လၢအထံၣ်, အသ့ၣ်ညါ ဒီးအဖီၣ်ဃာ်ဝဲ လၢ မူခိၣ်ကလူးအသၢတဂၤ အတၢ်ကစီၣ် အတၢ်စးထီၣ်ဒီးတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်.
GSAM 6.4(ကွၢ် တၢ်ပၠး B လၢ တၢ်အဆၢကတီၢ်အရ့ဒိၣ် လၢ Loughborough အတၢ်အိၣ်မူအပူၤ.)
GSAM 7တၢ်ကိးလီၤဆီ ဒ်သိးတၢ်ကလဲၤဆှၢ လံာ် Loughborough
GSAM 7.1ဖဲကယၤစုနံၣ်အခီၣ်ထံး, ဝံၤဒီး ဒီပုၢ်ဝဲၢ် Loughborough ကွဲး မူခိၣ်ကလူးအသၢတဂၤ အတၢ်ကစီၣ် အတၢ်စးထီၣ်ဒီးတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်, လၢအကဲထီၣ် တၢ်ဟဲက့ၤခံဘျီ အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤဖးဒိၣ် အခီၣ်ထံး, အဲလန် ဂျီ. ဝှိုက် ကွဲးတၢ်ကတိၤအံၤ:
GSAM 7.2ယသးကိၢ်ဒိၣ်မးလၢ ပအိၣ်ဆၢအံၤအဖီခိၣ်. အခဲအံၤ ပကဘၣ်မၤတၢ်လၢ ကြၢးမၤဝဲဆိဆိ. ပကဘၣ်မၤဒ် ကစၢ်မၤလိာ် မိၤၡ့, ဖဲပှၤအံၣ်စရ့လးဖိ ခီဂာ်ပှၢ်လၢ် ဒီးအိၣ်ကဒုးလၢ ယၢ်ဒ့ၣ် အကၢၢ်နံၤ. မိၤၡ့ ဘၣ်တၢ်မၤလိာ်လၢ ကက့ၤတဲဖျါထီၣ်ဆူအဝဲသ့ၣ် ယွၤအတၢ်မၤလၢ အဝဲသ့ၣ်အဂီၢ် လၢအဝဲသ့ၣ်လဲၤတၢ်လၢ ပှၢ်လၢ်အပူၤ. တၢ်ကွဲးနီၣ်အံၤ အိၣ်လၢ လံာ် 5 မိၤၡ့ အပူၤလီၤ.
GSAM 7.3တၢ်ကွဲးနီၣ် ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်လဲၤခီဖျိလၢ ယွၤအပှၤဂီၢ်မုၢ် လဲၤခီဖျိဝဲလၢ ပတၢ်မၤအခီၣ်ထံး အကတီၢ်န့ၣ် ကဘၣ်တၢ်က့ၤထုးထီၣ်အီၤ. ပှၤအါဂၤလၢ အဟဲနုာ်လၢ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအပူၤလၢ ခံကတီၢ်န့ၣ် တသ့ၣ်ညါ ကျဲလၢ ကစၢ်မၤတၢ်အပူၤဘၣ်. ဝီလျံ မီလၢ ဒီးအတၢ်မၤသကိးတဖၣ်, ကဘီခိၣ်နၢ် ဂျိုးဇက် ဘိတ်စ်, ဒီးပှၤလၢအဟဲဆိတဖၣ် လၢ တၢ်ကစီၣ် ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤ အပူၤန့ၣ် အတၢ်လဲၤခီဖျိ ကြၢးအိၣ်လၢ ပှၤဂီၢ်မုၢ်အမဲာ်ညါ. လံာ် သရၣ် Loughborough ကြၢးဒိးန့ၢ် တၢ်ကွၢ်ထံ. ပခိၣ်နၢ်တဖၣ် ကြၢးကွၢ်ထံ တၢ်လၢတၢ်မၤန့ၢ်အီၤသ့ လၢတၢ်လဲၤဆှၢလံာ်အံၤ.
GSAM 7.4ပကဘၣ်ဃုသ့ၣ်ညါ ကျဲလၢအဂ့ၤကတၢၢ် ဒ်သိးပကက့ၤကွၢ်ထံ ပတၢ်လဲၤခီဖျိ စးထီၣ်လၢ ပတၢ်မၤအခီၣ်ထံး, ဖဲပလီၤဖးဒီး တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ် ဒီးလဲၤဆူညါ တခါဘၣ်တခါ လၢတၢ်ကပီၤလၢ ယွၤဟ့ၣ်ပှၤ. ဖဲန့ၣ် ပဟံးန့ၢ်တၢ်အိၣ်သးလၢ လံာ်စီဆှံ, ဒီးလံာ်စီဆှံထဲတဘ့ၣ်, ကမ့ၢ်ပကျဲနဲၣ်ပှၤ; ဒီးပတဘၣ်ဟးထီၣ်လၢ တၢ်အိၣ်သးအံၤ နီတဘျီဘၣ်. တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ် ယွၤအတၢ်စိတၢ်ကမီၤအလီၤလးတဖၣ်လၢပဂီၢ်. တၢ်လီၤလးတဖၣ် ဘၣ်တၢ်မၤအီၤ. အါဘျီအါဘျီ ဖဲပလဲၤနုာ်လၢ တၢ်ကီတၢ်ခဲအပူၤန့ၣ် ယွၤအတၢ်စိတၢ်ကမီၤ ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်လၢ ပဂီၢ်.— လံာ်ပရၢ 105, 1903 (CWE145) (တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ် အရ့ဒိၣ်).
GSAM 7ဘၣ်မနုၤလၢ တၢ်က့ၤထုးထီၣ်အီၤလဲၣ်?
GSAM 7.5လၢတၢ်အုၣ်အသးလၢ အပူၤကွံာ်တဖၣ် အတၢ်ကပီၤအဖီလာ်, ပကဆိကမိၣ် ဘၣ်မနုၤလၢ ဒီပုၢ်ဝဲၢ် Loughborough ဘၣ်တၢ်မၤလိာ်အီၤလၢ ကကွဲးနီၣ် ပတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ, ဒီးဘၣ်မနုၤလၢ ပသးအိၣ်ဆှၢက့ၤ အတၢ်ကွဲးဆူ တၢ်လဲၤဆှၢအီၤအပူၤလဲၣ်.
GSAM 8—တၢ်ကိးလၢ တၢ်ကနီၣ်ထီၣ်
GSAM 8.1တၢ်အရ့ဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ် တၢ်က့ၤကွၢ်ထံ တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအက့ၢ်အဂီၤ ဟ့ၣ်ပှၤတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢ ပကလူၤယွၤအစု လၢတၢ်မၤအပူၤ ဒီးထံၣ် တၢ်အုၣ်အသးလၢ အအဲၣ်ပှၤ. အဝဲအံၤ မၤဂၢၢ်ထီၣ် တၢ်နာ် ဒီးသိၣ်လိပှၤ တၢ်မၤလိလၢ အပူၤကွံာ်, လၢအဂ့ၤဒီးအအၢ. အဝဲက့ၤကွၢ်ထံ ပတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် အခီၣ်ထံးလၢ လံာ်စီဆှံအဖီခိၣ် ဒီးပာ်ဖျါထီၣ် ပှၤလၢအဟဲဆိတဖၣ် အသးလၢ အဟ့ၣ်လီၤအသး. အဝဲက့ၤသ့ၣ်နီၣ် ပတၢ်အိၣ်မူနီၢ်သး အခီၣ်ထံး. ဒ်ဒီပုၢ်ဝဲၢ် Loughborough စံးဝဲလၢ လံာ်ဖျါ 33, “အံၣ်စရ့လးမ့ၢ်ဂ့ၤ လၢကသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ် ကစၢ်အတၢ်နဲၣ်ကျဲလၢ အဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်န့ၣ်, ပဝဲစ့ၢ်ကီး မ့ၢ်တဂ့ၤဘၣ်ဧါ. ပှၤကွဲးထါ စံးကဒီးလၢ တၢ်သးခု, ‘ယသးဧၢ, ဆိၣ်ဂ့ၤယွၤ, ဒီးတဘၣ်သးပ့ၤန့ၢ် အဘျုးအဖှိၣ်ခဲလၢာ်တဂ့ၤ.’”
GSAM 8—တၢ်ဆၢကတီၢ်လီၤဆီ လၢတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအပူၤ
GSAM 8.2ပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံး တၢ်မၤစးထီၣ်အသး အနံၣ်တဖၣ် မ့ၢ်တၢ်ဆၢကတီၢ်လီၤဆီတခါ လၢတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအပူၤ. တၢ်ပနီၣ်သၢခါ ဃၣ်ဃၣ် ဟဲဆူယသးလီၤ.
GSAM 8.3(1) ဖဲ ဝံအတၢ်စံးပာ်အဒိၣ်တခါ ပှဲၤထီၣ်ဝဲအခါ. ညီနုၢ်န့ၣ် လၢအဆၢကတီၢ်န့ၣ် တၢ်ကဲထီၣ်အံၤ ပှၤအါဂၤတသ့ၣ်ညါဝဲ ဒီးတသ့ၣ်ညါပှဲၤပှဲၤဘၣ်. အဃိ တၢ်က့ၤကွၢ်ထံ တၢ်လၢအပူၤကွံာ် လၢတၢ်နၢ်ပၢၢ်လၢ ပဒိးန့ၢ်လၢခံန့ၣ် အရ့ဒိၣ်ဒီးဘျုးအိၣ်ဝဲ ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါ တၢ်စံးပာ်အံၤ အဒိၣ်အကျၢၤ—တၢ်ကစီၣ်လၢ ကစၢ်ရဲၣ်ကျဲၤဝဲ ဒ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအဆၢကတီၢ်အံၤ လၢ ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 8.4(2) ဖဲ အခီၣ်ထံးတဖၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်လီၤဝဲလၢ တၢ်မၤလီၤဆီလၢ ကစၢ်ရဲၣ်ကျဲၤဝဲအဂီၢ်. ဖဲပသ့ၣ်ညါ တၢ်ဆၢကတီၢ်ဒ်အံၤအခါ, အရ့ဒိၣ်မးလၢ ပကထံၣ် ကျဲလၢ ထူၣ်တဖၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်လီၤအီၤ, လံာ်စီဆှံအတၢ်အုၣ်အသး ဒီးယွၤအတၢ်ကွၢ်ထွဲ အတၢ်ကဲထီၣ်တဖၣ် လၢတခါဘၣ်တခါ နဲၣ်ကျဲ “ပှၤလၢအဟဲဆိတဖၣ်” လၢအမ့ၢ် ပှၤတ့ထီၣ်တၢ် လၢတၢ်ကိးအီၤလၢ တၢ်ဆၢကတီၢ်ဒ်အံၤ, ဆူတၢ်နာ်လၢ အအိၣ်ဒီးအခီပညီ ဒီးအကျဲအိၣ် ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ကစီၣ်ဒီး တၢ်မၤလၢ ယွၤအပ်လီၤအီၤဆူအဝဲသ့ၣ်အစု.
GSAM 8.5(3) ဖဲ တၢ်ဆီတလဲအဒိၣ်တဖၣ် ကဲထီၣ်လၢ တၢ်စီဆှံအလီၢ်အတၢ်မၤ လၢအမ့ၢ်အတီ, လၢအလီၤပလိာ်ဒီး အဒိလၢအပူၤကွံာ်တဖၣ်. မ့ၢ်လၢ ယွၤအကျဲ “အိၣ်လၢ တၢ်စီဆှံအလီၢ်” (ဆာလံ 77:13) အဃိ, အရ့ဒိၣ်မးလၢ ပကနၢ်ပၢၢ် ဒီးလူၤယွၤလၢ တၢ်နာ်အပူၤ တၢ်လၢအမၤဝဲ ဒ်သိးကမၤဘၣ် တၢ်ဒဲးဘးအတၢ်ဂ့ၢ်. တၢ်လၢအမၤစၢၤအါကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲ တၢ်လီၤပလိာ် လၢ တၢ်ဆီတလဲအဒိၣ် လၢအပူၤကွံာ် ဒီးတၢ်လၢကဲထီၣ်လၢ တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤ. ကစၢ်အဲၣ်ဒိးလၢ ပကဆိကမိၣ် တၢ်ကဲထီၣ်ဖဲ တၢ်သုးအသးလၢ ခိၣ်ဒီဒၢ်ဆူ တၢ်စီဆှံအလီၢ် (စးထီၣ်လၢ ကလ်ဝါရီ တုၤ ခရံာ်ထီၣ်ဆူမူခိၣ်), ဒီးပကွၢ်ထံ ပှၤယွၤအပှၤဂ့ၤလၢ အဆၢကတီၢ်န့ၣ် အခီၣ်ထံးနၢ်ပၢၢ်ကမၣ် တၢ်ကဲထီၣ်, ဒီးလဲၤခီဖျိ တၢ်သးဟးဂီၤလၢအကီအခဲ, ဘၣ်ဆၣ် လၢခံသ့ၣ်ညါက့ၤ အလီၢ်လၢ ယွၤအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ အတၢ်ဖျါထီၣ်အပူၤ. အဝဲသ့ၣ်အတၢ်လဲၤခီဖျိ မၤကပီၤ ပှၤနာ်လၢ 1844 ဒီးလၢခံတဖၣ်, ဖဲတၢ်ဆီတလဲလၢ တၢ်စီဆှံအလီၢ်ဆူ တၢ်စီဆှံကတၢၢ်အလီၢ် (စးထီၣ်လၢ ခရံာ်အတၢ်ထုကဖၣ်န့ၢ်ပှၤ တုၤ တၢ်စံၣ်ညီၣ်ဃုာ်ဒီး ခရံာ်အတၢ်ထုကဖၣ်န့ၢ်ပှၤ).
GSAM 9.1ပထံၣ် တၢ်ပနီၣ်သၢခါလၢအပူၤကွံာ်အံၤခဲလၢာ် လၢတၢ်စးထီၣ်အကတီၢ် လၢ ဒီပုၢ်ဝဲၢ် Loughborough အတၢ်ကွဲးပူၤ. ပအဲၣ်ဒိးဒိးန့ၢ် ဒီးပၣ်ဃုာ်ဒီး သးလၢ ပှၤလၢအဃု တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ “ဒ်တၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်လၢအဘၣ်တၢ်ပာ်ခူသူၣ်အီၤအသိး,” ထံၣ်န့ၢ်အီၤ ဒီးဟ့ၣ်လီၤတၢ်ခဲလၢာ် လၢတၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤအဂီၢ်.
GSAM 9—တၢ်အုၣ်ထီၣ် ဝံအတၢ်စံးပာ်အသး
GSAM 9.2တၢ်ဂ့ၢ်အဂၤတခါ လၢတၢ်က့ၤထုးထီၣ် Loughborough အတၢ်အုၣ်အသးန့ၣ် မ့ၢ်ဒ်သိး လၢပမုၢ်မဆါတနံၤအံၤ ပကအုၣ်ထီၣ်က့ၤ အဲလန် ဂျီ. ဝှိုက် အတၢ်မၤအလီၢ်အလၢ လၢတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤဒီး လံာ်စီဆှံအပူၤ, ဒ်ပှၤကွဲးလံာ်, ပှၤစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ် ဒီးပှၤလၢအဒိးန့ၢ် သးစီဆှံအတၢ်ဟ့ၣ် လီၤဆီ လၢအဝဲယၢၤထီၣ်ဝဲလၢ တၢ်ကတိၤဆိအပူၤ.
GSAM 9—ပှၤထံၣ်မဲာ်အုၣ်အသး ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢ တၢ်စးထီၣ်အကတီၢ်
GSAM 9.3တၢ်အုၣ်အသးဒုးနဲၣ်လၢ အိၣ်ဝဲအနီၣ်ဂံၢ်သၢခါ ဃၣ်ဃၣ် လၢအဃိ အဲလန် ဂျီ. ဝှိုက် ဟ့ၣ်တၢ်ကူၣ်တၢ်ဖး လၢအပူၤကွံာ် 90 နံၣ် ဒ်သိးလံာ်အံၤ ကအိၣ်လၢ ပှၤခဲလၢာ်အစုပူၤ ဒီးက့ၤကွၢ်ထံ ဒီးက့ၤထုးထီၣ် ပှၤလၢအပာ်လီၤ တၢ်မၤအခီၣ်ထံးတဖၣ် အတၢ်ကတိၤဒီးတၢ်ကွဲး. (1) ပှၤထံၣ်မဲာ်အုၣ်အသးတဖၣ် သံဝဲ, ဒီးအဝဲသ့ၣ် အတၢ်အုၣ်အသးလၢ အစံးလၢအကလုၢ် ဘၣ်တၢ်ပံးဃာ်အီၤ. (2) ပှၤလၢအဟဲနုာ်လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤ အနီၣ်ဂံၢ်ဒိၣ်ထီၣ်, အဝဲသ့ၣ်တသ့ၣ်ညါ တၢ်ကဲထီၣ်လၢ တၢ်စးထီၣ်အကတီၢ် မ့တမ့ၢ် ပှၤလၢအဟဲစးထီၣ်တၢ်တဖၣ်အဂ့ၢ်ဘၣ်, ဒီးတၢ်အံၤကဆှၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဆူ တၢ်သ့ၣ်ညါတၢ်တအိၣ်ဘၣ် လၢယွၤပာ်လီၤ အခီၣ်ထံး. (3) တၢ်သိၣ်လိလၢ တၢ်ကမၣ်အတၢ်သိၣ်တၢ်သီတဖၣ် ကမၤကွၢ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်, အထူးကတၢၢ် ဖဲအအိၣ်လၢ တၢ်မဲာ်တသ့ၣ်ညါဘၣ်အပူၤ ဒ်တၢ်ဖျါထီၣ်လၢ Minneapolis တၢ်လဲၤခီဖျိ, ဒီးတၢ်လၢအဟဲပိာ်ထွဲအီၤအသိး. အဃိ ပှၤအါဂၤ အတၢ်နာ်လၢ ကစၢ်လံၣ်လဲၤနဲၣ်ကျဲ တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအံၤ လၢအပူၤကွံာ်န့ၣ် ကဘၣ်တၢ်မၤကွၢ်အီၤလၢ ကျဲအါဘိ, လီၤဆီဘိဆ့ဘိ. အရ့ဒိၣ်မးလၢ တၢ်အုၣ်အသးလၢ ယွၤအစုမၤတၢ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ကွဲးဖျါအီၤ ကဘၣ်ကဘၣ် ဒီးအဂၢၢ်အကျၢၤ.
GSAM 9တၢ်ကွဲးနီၣ် ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ပၠး A
GSAM 9.4ပှၤလၢတမ့ၢ် ပှၤထံၣ်မဲာ်အုၣ်အသးဘၣ်တဖၣ် အတၢ်သံကွၢ်, တၢ်သးဒ့ဒီ ဒီးတၢ်သ့ၣ်ညါတအိၣ်ဘၣ်န့ၣ် ဖျါထီၣ်လၢ ဒီပုၢ်ဝဲၢ် Loughborough အတၢ်အိၣ်မူအပူၤဒၣ်လဲာ်. တၢ်ကဲထီၣ်တခါအံၤ ဟ့ၣ်အီၤ တၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါ လၢကကွဲး တၢ်လၢအအိၣ်ဖျါဒ် တၢ်ပၠးအံၤအသိး. ပဆိကမိၣ်လၢ မ့ၢ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်ဒီး တၢ်မၤလိာ်လၢ ပကထၢနုာ် အတၢ်စံးဆၢ လၢတၢ်ထုးထီၣ်အံၤအပူၤ, မ့ၢ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤ အခီၣ်ထံးတဘျီ. ပသ့ၣ်ညါ တၢ်အိၣ်အီၤ ခီဖျိ တၢ်ယၢၤထီၣ်လၢ L. E. Froom အလံာ်ဖိ Finding the Lost Prophetic Witnesses. ပကွဲးဖျါ Froom အတၢ်ကွဲး ဘၣ်ဃးဒီး လံာ်ကွဲးအံၤအတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ လၢအဒုးကဲထီၣ် တၢ်ပၠး A:
GSAM 10.1တၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်လၢ အဘျုးအဖှိၣ်အိၣ်အဂၤတခါန့ၣ် မ့ၢ်လံာ်ကွဲးအဒိၣ်တဘ့ၣ် လၢ J. N. Loughborough ကွဲးဝဲလၢ လံာ်ဒိစဲး Blick telegraph လၢအလီၤလီၢ်လံၤ, ဒီးဒိဝဲလၢ လံာ်ဖျၢၣ်ဒိၣ်ခဲလၢာ်. မ့ၢ်အတၢ်စံးဆၢ, လၢအရဲၣ်ကျဲၤဝဲလၢ 1918 တချုးအဝဲသံဒံးဘၣ်, ဆူ တၢ်စံးပာ်လၢအကမၣ်, တၢ်ဘံဘူ ဒီးတၢ်တတီတလိၤ လၢပှၤသံကွၢ်တၢ်တနီၤ ကတိၤဒုၣ်ဒွဲၣ်ဝဲ လၢအလံာ်လၢအကွဲးလၢညါ ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်စးထီၣ် တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤ. ဖဲတၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤဆူ လံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ်တခါ ဒ်သိးတၢ်ကထုးထီၣ်အီၤအခါ, ဖျါဝဲလၢ ပှၤခဲလၢာ်အဂီၢ် အရ့တဒိၣ်လၢအလံာ်ကဖျါထီၣ်ဘၣ်. အဃိ တၢ်က့ၤဆှၢကဒါက့ၤအီၤဆူ ပှၤကွဲးလံာ်အအိၣ်.
GSAM 10.2ဖဲ သရၣ် Loughborough အသးပှၢ်ထီၣ်အခါ အဝဲဟ့ၣ်လီၤအီၤဆူ H. A. Washburn, လၢအမ့ၢ် ပှၤသိၣ်လိ တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ လၢ Pacific Union College, လၢအပာ်ကဲအီၤ ဒီးပာ်ဃာ်အီၤ. တနံၤန့ၣ် ပှၤသိၣ်လိအဟံၣ်ဆံး မုၣ်ဖျိးလီၤ, ဒီးအလံာ်ဆၣ်တဖၣ် လီၤပျံၤဃုာ်ဒီးအီၤ. လံာ်စှၤကိာ်လၢ အအိၣ်တ့ၢ်န့ၣ် အိၣ်လၢအစားပူၤ လၢကၠိ. အဝဲသ့ၣ်အကျါ မ့ၢ်လံာ်ကွဲးအံၤ, လၢအမ့ၢ် “တၢ်လဲၤခီဖျိတနီၤ.” ဖဲယတၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤ အခီၣ်ထံးအသနၢၣ် လၢတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ ပှၤမီလၢၣ် ဝံၤအလီၢ်ခံ, လၢတၢ်ဃ့ယၤလၢ ယကသိၣ်လိဝဲ လၢ လံာ်စီဆှံကၠိလၢအထီ အတၢ်စးထီၣ်အခါ လၢ Pacific Union College နံၣ်အဝဲန့ၣ်, ပှၤသိၣ်လိတၢ် Washburn ဟဲစိာ် လံာ်ကွဲးအံၤ ဒီးပာ်လီၤအီၤလၢယစုပူၤ, စံးဝဲ, “အခဲအံၤ ယနၢ်ပၢၢ် ဘၣ်မနုၤလၢ လံာ်ကွဲးအံၤ ကဘၣ်မ့ၢ် လံာ်တဖျၢၣ်လၢ အစှၤကိာ်လၢ ဘၣ်တၢ်ပာ်ဃာ်အီၤလၢ ယလံာ်ဆၣ်ခဲလၢာ်အကျါ ခီဖျိအိၣ်လၢယစားပူၤ လၢကၠိ. ယွၤအဲၣ်ဒိးလၢ တၢ်ကပာ်ဃာ်အီၤ လၢတၢ်သူအီၤအံၤအဂီၢ်. ပာ်လီၤအီၤလၢ Advent Source Collection အပူၤ.”—လံာ်ဖျါ 48, 49
GSAM 10ကစၢ် မၤသကိးတၢ်ဒီး ပှၤကညီ
GSAM 10.3ပနၢ်ပၢၢ် ပှၤကညီအတၢ်သးအိၣ် ဒ်ပထံၣ်လၢ ပသးပူၤအသိး, ဒီးပသ့ၣ်ညါဆိကမိၣ် ပှၤကညီလၢ အမ့ၢ်ဖျုးဖျုး လၢကစၢ်သူဝဲ လၢတၢ်မၤအပူၤ. ပဟ့ၣ်လီၤ လံာ်အံၤ ဒ်သိးကမၤဂၢၢ်ထီၣ် တၢ်နာ်လၢ ကျဲလၢကစၢ်မၤတၢ်, တမ့ၢ်ဒ်သိးကတ့ထီၣ် တၢ်နာ်ကမၣ် လၢပှၤကညီအတၢ်ဂံၢ်စှၤ လၢအဝဲဃုထၢဝဲ ဒ်သိးကမၤပှဲၤအတၢ်ဘၣ်သး. ပတဟ့ၣ်တၢ်ပာ်တၢ်ကွၢ်ကပာ် လၢကျဲတခါဂ့ၤတခါဂ့ၤ လၢပှၤဂ့ၤပှၤမုၣ်အတၢ်အိၣ်သး ကဖျါထီၣ်ဆူ ပှၤလၢအဃု တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ လၢအသူၣ်အိၣ်သးအိၣ် ဖဲအဖးလံာ်အံၤ မ့တမ့ၢ် လံာ်အဂၤတဘ့ၣ် ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဆၢကတီၢ်အဒိၣ်တဖၣ်. ယွၤမၤတၢ်ဃုာ်ဒီး ပှၤကညီ လၢအပူၤကွံာ်ခဲလၢာ်, လၢတၢ်ဃူတၢ်ဖိးလၢ ပှၤကညီဒီးယွၤအဘၢၣ်စၢၤ (ဧဖက် 2:20). ပကဒိကနၣ် အကလုၢ်ထီဘိ, တုၤဒၣ်လဲာ် ခီဖျိ ပှၤဂၤအတၢ်ကတိၤလၢ အလီၤတံၢ်လီၤဃာ်မးတအိၣ်ဘၣ်. “တဘၣ်သးဟ့ ဝံအတၢ်စံးပာ်တဂ့ၤ; မၤကွၢ်တၢ်ခဲလၢာ်; ပာ်ဃာ်တၢ်ဂ့ၤတၢ်ဝါ.” (1 သ့းစလနဲကာ 5:20, 21). (ကွၢ် တၢ်ကစီၣ်လၢဘၣ်တၢ်ဃုထၢ 3:342-347)
GSAM 11တၢ်ပညိၣ်ကွၢ်ထံ တၢ်စးထီၣ်အကတီၢ်
GSAM 11.1ပထံၣ်လၢ လံာ်အံၤအဘျုးအဖှိၣ်အဒိၣ်ကတၢၢ် မ့ၢ်တၢ်စံးဆၢ တၢ်သံကွၢ်အါမး (တၢ်သံကွၢ်လၢ ပှၤတသံကွၢ်ဒံးဘၣ်တဖၣ်ပၣ်ဃုာ်) ဘၣ်ဃးဒီး ပတၢ်စးထီၣ်အကတီၢ် ဒီးနံၣ်လၢအခီၣ်ထံးတဖၣ်. တၢ်သံကွၢ်အဂၤလၢ အဘၣ်ထွဲဒီး တၢ်လဲၤခီဖျိလၢခံ လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤ လၢ 19 ကယၤစုနံၣ် အကတၢၢ် ဒီးလၢခံန့ၣ် ဂ့ၤတၢ်ကွၢ်ထံအီၤလၢ လံာ်အဂၤတဖၣ်. ကစၢ်အပှၤကစီၣ်တဲဖျါထီၣ်လၢ တၢ်အုၣ်အသးတဖၣ်အပူၤ တၢ်အိၣ်သးလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အိၣ်ဝဲအခါ, တၢ်ကပီၤလၢ ကစၢ်မၤဂုၤထီၣ်ဝဲလၢ 1888, ဒီးအတၢ်ကဲထီၣ်တဖၣ် လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်န့ၣ် ဒီးတုၤပမုၢ်မဆါတနံၤအံၤ, ခီဖျိ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် တတူၢ်လိာ် တၢ်ကစီၣ်အံၤ.
GSAM 11.2အရ့ဒိၣ်လၢ ပကထံၣ် တၢ်လီၤဆီလိာ်သး လၢ ပှၤဂီၢ်မုၢ်အတၢ်မုၢ်လၢ် အတၢ်လီၤတူာ်, လၢအကဲထီၣ် ပှၤဂီၢ်မုၢ်ယွၤအတၢ်အိၣ်သး လၢကယၤကယၤ, လၢအမုၢ်လၢ်လၢ အအိၣ်ဘူးဒီး ကစၢ်အတၢ်ဟဲဘၣ်ဆၣ် ဒိးန့ၢ် တၢ်အုၣ်အသးလၢ အတဆၢကတီၢ်ဒံးဘၣ်, ဒီး ကစၢ်အတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးအတၢ်လီၤတူာ်, ဖဲအဒ် အံၣ်စရ့လးလၢပျၢၤအသိး အဝဲဆှၢပှၤ ဒ်ပှၤဂီၢ်မုၢ်အသိး ဆူ ကီၢ်ခါနၤအကၢၢ်နံၤ ဒီးစံး, “နုာ်လီၤ,” ဘၣ်ဆၣ် ပတနုာ်လီၤဘၣ် ခီဖျိ တၢ်တနာ်ဘၣ်. ပကထံၣ်လၢ ပအိၣ်ဖဲလဲၣ် ဒီးဘၣ်မနုၤလၢ ပအိၣ်ဖဲအံၤလဲၣ်. ပကမၤလိ တၢ်လၢ ပဖံဖုတဖၣ် မၤလိာ်ပှၤ, က့ၤကွဲးနီၣ် ကစၢ်အတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤ ဒီးအတၢ်အိၣ်ခိးတၢ်လၢ ယံာ်ယံာ်, ဒီးပာ်အခွဲးလၢ အကမၤလၢပပူၤဒီး ခီဖျိပှၤ တၢ်လၢအဝဲမၤဝဲတသ့ဘၣ် လၢအပူၤကွံာ် 100 နံၣ်.
GSAM 11.3(ကွၢ် တၢ်ပၠး C)
GSAM 11တၢ်ကိးထီၣ် ဆူ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢမုၢ်မဆါတနံၤအံၤ
GSAM 11.4လၢ ဒီပုၢ်ဝဲၢ် Loughborough အတၢ်ကတိၤဆိအပူၤ အဝဲစံးဝဲလၢ ပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံး 100,000 ဂၤ လၢအကဲထီၣ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢ အခါန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဂုၢ်ကျဲးစၢးဒီးသးဆူၣ် ဒ်သိးကလီၤဂာ်ဒ် ပှၤ 2,000,000 ဂၤ. မ့ၢ်ပသူ တၢ်အဒိအတဲာ်အံၤန့ၣ်, ပစံးသ့ဧါလၢ အခဲအံၤ ပှၤ 6,000,000 ဂၤ လီၤဂာ်ဒ် ပှၤ 120,000,000 ဂၤ. အတၢ်ကွဲးနီၣ်လၢ နံၣ်အခီၣ်ထံးတဖၣ် ဟဲစိာ် တၢ်ကိးထီၣ်ဒ်လဲၣ်ဆူ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢမုၢ်မဆါတနံၤအံၤလဲၣ်?
GSAM 12.1ပဟ့ၣ်လီၤဆူသုအအိၣ် တၢ်သံကွၢ်လၢ တၢ်တစံးဆၢဒံးဘၣ်တဖၣ် လၢပဃ့ဘါထုကဖၣ်လၢ တၢ်ထုးထီၣ်အသီအံၤ ကဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲ:
GSAM 12.2(1) “တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ” လဲၤဝဲဆူလဲၣ်?
GSAM 12.3(2) အဝဲအံၤ အိၣ်တီဒီး အခီၣ်ထံးတဖၣ်ဧါ?
GSAM 12.4(3) တၢ်ဆီတလဲလၢ ပထံၣ်လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤ စးထီၣ်လၢ Loughborough အမုၢ်နံၤတဖၣ်န့ၣ် တၢ်တဲဖျါထီၣ်အီၤသ့ လၢတၢ်ဆီတလဲလၢ ပှၤဂီၢ်မုၢ်အပူၤ မ့တမ့ၢ် လၢကစၢ်မၤတၢ်လၢ ပကျါ အဆၢဒီလဲၣ်?
GSAM 12.5(4) ဘၣ်မနုၤလၢ ပအိၣ်ဒံးဖဲအံၤ လၢနံၣ် 150 ဃၣ်ဃၣ် ဝံၤအလီၢ်ခံ လၢတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ စးထီၣ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤ တၢ်ဟဲက့ၤခရံာ်အကတီၢ်ဘူး?
GSAM 12.6ဖဲယက့ၤကွၢ်ထံ ပတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤလၢအပူၤကွံာ်, ဒီးလဲၤခီဖျိ တၢ်လဲၤထီၣ်တခါဘၣ်တခါ တုၤပအိၣ်ဖဲအံၤ, ယစံးသ့, ဆိၣ်ဂ့ၤယွၤ! ဖဲယထံၣ် တၢ်လၢကစၢ်မၤဝဲအခါ, ယလီၤလိၣ်လီၤလး ဒီးယနာ်ခရံာ် ဒ်ပှၤနဲၣ်ကျဲ. ပတအိၣ်ဒီး တၢ်ပျံၤလၢခါဆူညါအဂီၢ်ဘၣ်, လွဲၤန့ၣ် ပမ့ၢ်သးပ့ၤန့ၢ် ကျဲလၢကစၢ်နဲၣ်ပှၤ ဒီးအတၢ်သိၣ်လိ လၢပတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအပူၤ.—Life Sketches (တၢ်အိၣ်မူအလံာ်) လၢ အဲလန် ဂျီ. ဝှိုက်, 196
GSAM 12.7တဘၣ်သုးကွံာ် တၢ်အလီၢ်အလံၤ လၢနပၢ်တဖၣ် ပာ်လီၤဝဲတဂ့ၤ.—တၢ်ကတိၤဒိ 22:28 Adventist Pioneer Library အကရၢ Loma Linda, California, မၢ်ၡ် 1, 1992