အဆၢ 24 — ဝံအတၢ်စံးပာ်အဂၤတဖၣ်လၢပှဲၤထီၣ်
GSAM 376.1“ဆိကမိၣ်ကွၢ်တက့ၢ်, လၢမုၢ်မဆါတနံၤအံၤဒီးဆူညါ, လၢလါခွံလါ, အမုၢ်နံၤ 24, မ့ၢ်လၢမုၢ်တနံၤလၢတၢ်ပာ်လီၤယွၤအတၢ်လုၢ်ဟံၣ်အခီၣ်ထံးန့ၣ်, ဆိကမိၣ်ကွၢ်တက့ၢ်. တၢ်ချံအိၣ်ဒံးလၢဖီပူၤဧါ. မ့ၢ်လီၤ, စပံးမုၢ်, သ့ၣ်ချၢၣ်ဒၢ, သ့ၣ်သလ့ၤ, ဒီးသ့ၣ်စၤယံးတဖၣ်န့ၣ် တသၣ်ထီၣ်ဒံးဘၣ်. စးထီၣ်လၢမုၢ်မဆါတနံၤအံၤန့ၣ် ယကဆိၣ်ဂ့ၤသုလီၤ.”1
GSAM 376.2မူခိၣ်ကလူးသၢဂၤတဂၤ အတၢ်ကစီၣ် အတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီလၢအလီၤတံၢ်ဒီးအဂၢၢ်အကျၢၤ, စးထီၣ်လၢအဟဲအိၣ်ထီၣ်အခီၣ်ထံးန့ၣ်, ပထိၣ်သတြီၤအီၤဒီးတၢ်ဘီၣ်တၢ်ညီလၢအအိၣ်ဒီးစရူၤဘၤဘ့လး, စးထီၣ်လၢမုၢ်နံၤလၢအပာ်လီၤတၢ်လုၢ်ဟံၣ်အလၢၢ်ခီၣ်ထံးန့ၣ် သ့ဝဲဂ့ၤဂ့ၤလီၤ.
GSAM 376တၢ်အိၣ်သးလၢအမၤသးဟးဂီၤ
GSAM 376.3ဖဲပှၤယူဒၤဖိတဖၣ် အကျိၣ်ထၢၣ်ဒီးအဖီတဖၣ်အိၣ်ကလီ, ဒီးဘၣ်တၢ်ကိးအီၤလၢကသူၣ်ထီၣ်ယွၤအတၢ်လုၢ်ဟံၣ်အခါန့ၣ်, လၢပှၤကညီအတၢ်ထံၣ်ခဲလၢာ်အပူၤ တၢ်အိၣ်သးန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်လၢအမၤသးဟးဂီၤလီၤ. ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဒိကနၣ်တၢ်ကိးလၢတၢ်နာ်အပူၤ, ဒီးစးထီၣ်မၤတၢ်လၢသးအိၣ်အပူၤန့ၣ်, ယွၤအစုလၢအမၤဘီၣ်မၤညီတၢ်န့ၣ် ဖျါထီၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်လီၤ. ဖဲပဃုကွၢ်တၢ်လဲၤခီဖျိတဖၣ်လၢတၢ်ကစီၣ်သၢခါတခါအံၤဟဲအိၣ်ထီၣ်အပူၤန့ၣ်, ပသ့ၣ်ညါထံၣ်ဘၣ်စုလၢအနဲၣ်ကျဲ အိၣ်ဒီးပှၤလၢအဃုထၢအကျဲတဖၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်ဘၣ်တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ယွၤအတၢ်ကွၢ်ထွဲအပှၤဂီၢ်မုၢ်ဒီးအတၢ်မၤန့ၣ် ထီဘိဖျါရှဲလၢပှၤလၢအသန့ၤအသးလၢအီၤတဖၣ်အမဲာ်ညါလီၤ.
GSAM 376တၢ်အုၣ်အသးလၢအပာ်ဖျါပှၤအတၢ်သကဲာ်ပဝး
GSAM 376.4ဖဲလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် 24, 1862 န့ၣ်, တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ခံခါဘၣ်တၢ်မၤအီၤလၢအဆၢကတီၢ်တဘျီဃီ လၢဝီလျံ ဝံလ်စၢၣ်အဟံၣ်, လၢကြံၣ်ဗံလ်, မိရှီဂန်, ဒ်သိးကဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ခံဖု လၢပှၤလၢအတူၢ်လိာ်မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤအတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ လၢလီၢ်ကဝီၤအံၤအဂီၢ်လီၤ. သရၣ် ဝှိုက် ဒီးအမါန့ၣ် တီခိၣ်ရိၣ်မဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢကြံၣ်ဗံလ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂီၢ် လၢဒၢးတဖျၢၣ်အပူၤ, မ့မ့ၢ်သရၣ် ဘိုင်ယင်တန် ဒီးယၤန့ၣ် ပကွၢ်ထွဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢဝ့းစ် ဖလ့ၣ်စ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂီၢ် လၢဒၢးအဂၤတဖျၢၣ်အပူၤလီၤ. ဖဲပမၤတၢ်ကတဲာ်ကတီၤအတၢ်မၤလၢဒၢးတဖျၢၣ်အပူၤန့ၣ်, ပနၢ်ဟူမးစ်. ဝှိုက် အကလုၢ်သ့, ဖဲအစံးအတၢ်အုၣ်အသးလၢဒၢးအဂၤတဖျၢၣ်အပူၤလီၤ. ပဘၣ်သဂၢၢ်တၢ်ကီတၢ်ခဲတနီၤလၢပတၢ်မၤအပူၤအခါ, ဖဲအဆၢကတီၢ်လၢအကြၢးအဘၣ်န့ၣ် မးစ်. ဝှိုက် အိးထီၣ်ပဲတြီဒီးစံးဝဲ, “ဒီပုၢ်ဝဲၢ် လော့ဘရိုဧၢ, ဖဲယကွၢ်ပှၤအကရူၢ်အံၤန့ၣ် ယထံၣ်လၢယအိၣ်ဒီးတၢ်အုၣ်အသးတဖၣ်လၢပှၤတနီၤလၢအအိၣ်ဖဲအံၤအဂီၢ်လီၤ. ဖဲသုအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသုသးဝံၤန့ၣ် ယကဟဲနုာ်ဒီးကတိၤတၢ်လီၤ.” မ့ၢ်လၢအဆၢကတီၢ်ဖဲန့ၣ် ပလိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤအဃိ, အဝဲဟဲနုာ်ဝဲလီၤ. အဝဲသ့ၣ်ညါသရၣ် ဘိုင်ယင်တန် ဒီးယၤ, ဒီးပှၤအဂၤလၢဒၢးပူၤန့ၣ် အသ့ၣ်ညါအမံၤထဲသၢဂၤဧိၤလီၤ. ပှၤအဂၤတဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ပှၤတမှံၤလၢအတထံၣ်ဘၣ်နီတဘျီ, မ့တမ့ၢ်ဘၣ်ထဲလၢတၢ်ပာ်ဖျါအဝဲသ့ၣ်လၢအမဲာ်ညါ လၢတၢ်ထံၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 377တၢ်ပာ်ဖျါစီၤ ဖရဲတ် အတၢ်အိၣ်မူ
GSAM 377.1ဖဲအဝဲဂဲၤထၢၣ်ကကတိၤတၢ်အခါန့ၣ် စံးဝဲဒၣ်, “မ့ၢ်လၢယတသ့ၣ်ညါသုမံၤတဖၣ်အဃိ, ဖဲယတဲတၢ်လၢယဘၣ်တဲန့ၣ်, ယမ့ၢ်ပာ်ဖျါသုနီၢ်ခိအက့ၢ်အဂီၤဒီး, ဝံသးစူၤပျၢ်ယၤတက့ၢ်. ဖဲယထံၣ်သုမဲာ်သၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်လၢကစၢ်ယွၤဘၣ်အသးဒုးနဲၣ်ယၤဘၣ်ဃးဒီးသုန့ၣ် ဟဲအိၣ်ဖျါထီၣ်လၢယမဲာ်ညါလီၤ. ပှၤပိာ်ခွါလၢဒၢးအနၢၣ်, လၢအမဲာ်ချံအိၣ်တဖျၢၣ်န့ၣ် [ပှၤတဂၤစံးထီၣ်ဝဲ, ‘အမံၤမ့ၢ် ဖရဲတ်’], စံးဝဲလၢအနာ်တၢ်အဒိၣ်အထီ ဒီးပာ်ဖျါအသးလၢအဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအါမး, ဘၣ်ဆၣ်အဝဲတပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသးဒံးနီတဘျီဘၣ်. လၢအတၢ်အိၣ်သးခဲအံၤအပူၤန့ၣ် တဘၣ်တူၢ်လိာ်အီၤဆူတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤတဂ့ၤ, အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အဝဲတမ့ၢ်ခရံာ်ဖိဘၣ်. အဝဲသူအဆၢကတီၢ်အါမး လၢတၢ်အိၣ်ကလီလၢတၢ်မၤအဒၢးတဖၣ်ဒီးတၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤအကျးတဖၣ်အပူၤ, ဒီးဂ့ၢ်လိာ်ဘှီလိာ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအတၢ်သိၣ်လိ, ဖဲအမါလၢဟံၣ်န့ၣ် ဘၣ်ကူးမ့ၣ်အူသ့ၣ်, ကွၢ်ထွဲတၤသၣ်အလီၢ် ဒီးမၤတၢ်အဂၤတဖၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲမၤတၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤအခါန့ၣ် အၢၣ်လီၤတၢ်လၢအတမၤလၢပှဲၤဝဲဘၣ်လီၤ. အပှၤလၢဟံၣ်ခိၣ်ဟံၣ်ဃၢၤတဖၣ် တနာ်န့ၢ်အတၢ်စံးလၢအဘူၣ်အဘါတၢ်န့ၣ်ဘၣ်. လၢအတၢ်အိၣ်သးခဲအံၤအပူၤ, အဝဲမ့ၢ်တကတိၤတၢ်ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါနီတမံၤဘၣ်န့ၣ်, ကဂ့ၤဒိၣ်ထီၣ်လၢတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအတၢ်မၤအဂီၢ်လီၤ.”
GSAM 378ဒီပုၢ်ဝဲၢ် ဘါရ် အသးခုထီၣ်
GSAM 378.1အဝဲဆဲးစံးဝဲ, “ဒီပုၢ်ဝဲၢ်သးပှၢ်အံၤန့ၣ် [ဖဲအနဲၣ်အစုဆူအအိၣ်အခါ ပှၤတဂၤစံးဝဲ, ‘ဒီပုၢ်ဝဲၢ် ဘါရ်’], ဘၣ်တၢ်ဒုးနဲၣ်ယၤလၢအလီၤဆီလိာ်အသးလၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့ဒီးပှၤပိာ်ခွါအဂၤတဂၤန့ၣ်လီၤ. အတၢ်အိၣ်မူန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဒိတၢ်တဲာ်အဂ့ၤဒိၣ်မး, အဝဲပလီၢ်အသးလၢကမၤလၢပှဲၤအတၢ်အၢၣ်လီၤခဲလၢာ်, ဒီးကတဲာ်ကတီၤတၢ်လၢအဟံၣ်ဖိဃီဖိအဂီၢ်ဂ့ၤဂ့ၤလီၤ. အဝဲတဘူၣ်ကတိၤတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဆူအပှၤလၢဟံၣ်ခိၣ်ဟံၣ်ဃၢၤတဖၣ်အအိၣ်ဘၣ်, မ့ၢ်လၢအပျံၤလၢအကမၤဟးဂီၤတၢ်မၤဒီးဒုးဘၣ်ဒိတၢ်အဃိလီၤ. အဝဲတနၢ်ပၢၢ်လၢကစၢ်ယွၤအတၢ်သးကညီၤကဒိၣ်ထဲန့ၣ်တုၤဒၣ်လဲာ်ကပျၢ်အတၢ်ဒဲးဘးန့ၣ်ဘၣ်, ဒီးဆိကမိၣ်လၢအတကြၢးတဘၣ်တုၤဒၣ်လဲာ်ကမ့ၢ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိန့ၣ်လီၤ.” ဝံၤဒီးအစံးဘၣ်အီၤ, “ဒီပုၢ်ဝဲၢ် ဘါရ်ဧၢ, ကစၢ်ယွၤမၤလိာ်ယၤလၢယကစံးဘၣ်နၤလၢ နအၢၣ်လီၤတ့ၢ်နတၢ်ဒဲးဘးခဲလၢာ်လၢနသ့ၣ်ညါတဖၣ်လံ, ဒီးအဝဲပျၢ်တ့ၢ်နတၢ်ဒဲးဘးတဖၣ်လၢယံာ်လံ. မ့ၢ်ထဲနကနာ်တၢ်အံၤန့ၣ်လီၤ.” တၢ်သးအုးအက့ၢ်အဂီၤလၢဒီပုၢ်ဝဲၢ်အံၤအမဲာ်သၣ်လိၤန့ၣ် လီၤမၢ်ကွံာ်ချ့ချ့လီၤ. အဝဲကွၢ်ထီၣ်တၢ်ဒီးနံၤကမှံဝဲ, ဒီးလၢအတၢ်သးဘျၢအပူၤစံးဝဲ, “အဝဲပျၢ်လံဧါ.” မးစ်. ဝှိုက် စံးဆၢဝဲ, “မ့ၢ်လီၤ, ဒီးတၢ်မၤလိာ်ယၤလၢယကစံးဘၣ်နၤ, ‘ဟဲတက့ၢ်, ဒီးပာ်ဖှိၣ်နသးဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်, ဒီးဖဲနအိၣ်ဒီးတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်အခါန့ၣ် ကတိၤတၢ်ကတိၤတထံၣ်လၢအဆီၣ်ထွဲတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီတက့ၢ်. အကဒုးကဲထီၣ်တၢ်အဘျုးအဂ့ၤ, မ့ၢ်လၢနပှၤလၢဟံၣ်ခိၣ်ဟံၣ်ဃၢၤတဖၣ် နာ်န့ၢ်နၤအဃိလီၤ.’” အဝဲစံးဆၢဝဲ, “ယကမၤလီၤ.”
GSAM 378.2ဝံၤဒီးအဝဲစံးဝဲ, “စီၤ ဖရဲတ် မ့ၢ်ပာ်အသးလၢအဆၢကတီၢ်တနီၤအပူၤ ဒ်ဒီပုၢ်ဝဲၢ် ဘါရ် ပာ်တ့ၢ်အသးအသိးန့ၣ်, တၢ်န့ၣ်ကကဲဘျုးလၢအဂီၢ်လီၤ.”
GSAM 378.3လၢတၢ်အံၤအဃိ, တၢ်ဂ့ၢ်တမံၤလၢအဒုးကဲထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢပတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်မၤလီၤမၢ်ကွံာ်အီၤလီၤ. တချုးအဝဲစံးအတၢ်အုၣ်အသးဒံးဘၣ်န့ၣ်, ပမၤစီၤ ဘါရ် အၢၣ်လီၤပာ်ဖှိၣ်အသးဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တန့ၢ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်လၢအဂၤတခီန့ၣ်, ပထံၣ်လၢပှၤကိးဂၤဃၣ်ဃၣ်ထီဒါတၢ်တူၢ်လိာ်စီၤ ဖရဲတ်, ဘၣ်ဆၣ်ပှၤနီတဂၤတသးမုာ်ကတဲဘၣ်မနုၤအဃိအထီဒါဝဲန့ၣ်ဘၣ်.
GSAM 378တၢ်သူၣ်က့ၣ်သးကါလၢဟံၣ်ဖိဃီဖိပူၤဘၣ်တၢ်မၤဘျါက့ၤ
GSAM 378.4လၢခံန့ၣ် အဝဲကတိၤဘၣ်ပှၤပိာ်ခွါတဂၤလၢအဖံးအလွဲၢ်လီၤဂာ်ဒီးမဲးအလွဲၢ်, လၢအဆ့ၣ်နီၤလၢဒၢးတကပၤ, ဒီးနဲၣ်အစုဆူပှၤပိာ်မုၣ်မဲာ်သၣ်ဃဲၤတဂၤလၢအဆ့ၣ်နီၤလၢအဘူးဒီးဒၢးအကပၤအဂၤတကပၤ, ဒီးကတိၤဘၣ်အဝဲသ့ၣ်ဒ်ပှၤနီၢ်ဒီမါဝၤအသိးလီၤ. အဝဲပာ်ဖျါတၢ်တနီၤလၢအကဲထီၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ်မူလၢအပူၤကွံာ်, တချုးအဝဲသ့ၣ်နီတဂၤစံးလၢအနာ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးလၢမုၣ်ကီၤလံၢ်မၤဒိၣ်ထီၣ်တၢ်တဖၣ်အံၤလၢပှၤပိာ်မုၣ်အံၤအသးပူၤ တုၤဒၣ်လဲာ်အကဲထီၣ်ပှၤပျုၢ်လီၤ. မးစ်. ဝှိုက် စံးဝဲ, “ယထံၣ်လၢပှၤပိာ်မုၣ်အံၤ အိၣ်တနံၣ်လၢပှၤပျုၢ်အတၢ်ကွၢ်ထွဲအလီၢ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်လၢအန့ၢ်က့ၤတၢ်သ့ၣ်ညါအလီၢ်ခံန့ၣ်, အဝဲပျဲတၢ်သူၣ်က့ၣ်သးကါတမံၤဃီအံၤ မၤတံာ်တာ်အသူၣ်အသးဒံးလီၤ. တၢ်အံၤမၤသးအုးအဝၤဒိၣ်မးလီၤ. အဝၤန့ၣ် မၤတၢ်ကိးမံၤဒဲးလၢအမၤသ့ဝဲ ဒ်သိးကဒုးနဲၣ်အမါလၢအဝဲအိၣ်တီအိၣ်လိၤဒီးအီၤ, ဒီးလၢအမါတအိၣ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢကအိၣ်ယံၤဒီးအီၤဒ်အမၤဝဲအသိးန့ၣ်ဘၣ်.”
GSAM 379.1လၢတစိၢ်ဖိအတီၢ်ပူၤန့ၣ်, အမါဃ့ၢ်ခီဂာ်ဒၢး, ဒီးချံးလီၤအခီၣ်လၢအဝၤအမဲာ်ညါ ဃ့ကညးအီၤလၢကပျၢ်အတၢ်ကမၣ်လီၤ. ပှၤခံဂၤအံၤန့ၣ် လၢကီၢ်တကဝီၤန့ၣ်အပူၤ ပှၤတသ့ၣ်ညါအီၤဃၣ်ဃၣ်ဘၣ်, ဒီးအဝဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ်မူအပူၤကွံာ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ပှၤတသ့ၣ်ညါဘၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ပှၤလၢအသ့ၣ်ညါအဝဲသ့ၣ်ဂ့ၤကတၢၢ်တဖၣ် သ့ၣ်ညါဝဲလၢအဝဲသ့ၣ်ခံဂၤအဘၢၣ်စၢၤ တၢ်ရ့လိာ်သးတဘၣ်ဘျီးဘၣ်ဒါဘၣ်, မ့မ့ၢ်အတၢ်ဂ့ၢ်န့ၣ် တသ့ၣ်ညါဝဲဘၣ်လီၤ.
GSAM 379လီၤဂာ်ဒီးအလံၤရှါဒီးဃစၤအ့လး
GSAM 379.2လၢမးစ်. ဝှိုက် စံးအတၢ်အုၣ်အသးဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်, တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အတၢ်မၤန့ၣ် ဝံၤထီၣ်ချ့ချ့လီၤ. စီၤ ဘါရ် နုာ်လီၤပာ်ဖှိၣ်အသးလၢသးဒီဖျၢၣ်, မ့မ့ၢ်စီၤ ဖရဲတ် န့ၣ် တၢ်တပာ်နုာ်အီၤဘၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဝံၤတဘျီဃီန့ၣ်, ပှၤလၢခံတဂၤအံၤစံးထီၣ်ဝဲလၢအသးဆူၣ်ဆူၣ်, “ယတဲဘၣ်သုလီၤ, တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးလဲၤဃုာ်ဒီးပှၤတဖၣ်အံၤ ဒီးမၤလီတၢ်န့ၣ် အဘျုးတအိၣ်ဘၣ်. သုမၤတသ့ဘၣ်.”
GSAM 379.3တၢ်ပာ်ဖျါပှၤအတၢ်သကဲာ်ပဝး ဒ်တၢ်အဒိလၢထးအံၤအသိးန့ၣ်, ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ပှၤဆူၣ်ဆူၣ်လၢတၢ်မၤအသးလၢအလီၤဂာ်တမံၤ လၢအဘၣ်တၢ်ကွဲးနီၣ်အီၤလၢဝံအလံၤရှါအစိၤန့ၣ်လီၤ.2 စူၤရံအကီၢ်အစီၤပၤဘ့ၣ်ဃဒၤဒးန့ၣ် ဆှၢလီၤအခ့အပှၤဃစၤအ့လးဆူအလံၤရှါအအိၣ် ဒ်သိးကသံကွၢ်မ့ၢ်အကဘျါက့ၤလၢအတၢ်ဆါဧါန့ၣ်လီၤ. အလံၤရှါထံၣ်ဘၣ်တ့ၢ်ဃစၤအ့လးအဂ့ၢ်လၢတၢ်ထံၣ်အပူၤလံ, ဒီးဖဲပှၤအံၤဟဲဆူအမဲာ်ညါ, ဒီးအကွၢ်အမဲာ်သၣ်အခါန့ၣ်, တၢ်ခဲလၢာ်ဟဲအိၣ်ဖျါထီၣ်ရှဲရှဲလၢအသးပူၤလီၤ.
GSAM 379သရၣ် ဝှိုက် ဘၣ်တၢ်ဆါလၢအစုပျၢ်ခီၣ်ပျၢ်တဟူးတဂဲၤဘၣ်
GSAM 379.4ဖဲမုၢ်ပျဲၤနံၤ, လါအီကူး 16, 1865 န့ၣ်, မ့ၢ်လၢသရၣ် ဝှိုက် မၤတၢ်အါတလၢဒီးမံတလၢပှဲၤဘၣ်အဃိ, အဘၣ်တၢ်ဆါသတူၢ်ကလာ်လၢအစုပျၢ်ခီၣ်ပျၢ်တဟူးတဂဲၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢပပှၤဂီၢ်မုၢ်အကျါ တၢ်ကူစါယါဘျါအလီၢ်တဖၣ် တဘၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဒံးဘၣ်အဃိ, အဝဲဘၣ်တၢ်ဆှၢအီၤဆူဒဲၣ်စ်ဗံလ်, နယူးယောက်, ဆူတၢ်ကူစါယါဘျါအလီၢ်လၢအမံၤမ့ၢ် ‘ပဟံၣ်လၢကစၢၢ်ကပၤ’ န့ၣ်လီၤ. အမါဒီးပှၤကွဲးလံာ်အံၤ အိၣ်ဒီးအီၤဖဲန့ၣ်စးထီၣ်လၢလါစဲးပထ့ဘၢၣ် 14 တုၤလါဒံၣ်စ့ဘၢၣ် 7 လီၤ. မ့ၢ်လၢတၢ်ကူစါလၢတၢ်ဟ့ၣ်အီၤလၢတၢ်လီၢ်န့ၣ် မၤအီၤသ့ၣ်ဖှံသးညီထီၣ်ထဲစှၤစှၤအဃိ, ပလဲၤဆူဘရဲးဒလံ လဲမ်စၢၣ် အဟံၣ်လၢအတူၢ်လိာ်ပှၤဂ့ၤဂ့ၤ, လၢလ့ခ် ဗၠူ, ရိုချက်စတာ၊ နယူးယောက်, ဒီးပအိၣ်ဖဲန့ၣ် သၢနွံဃၣ်ဃၣ်လီၤ. ပသးခုလၢပထံၣ်ဘၣ်သရၣ် ဂျေ. အန်. အန်ဒရူးစ် ဖဲအံၤ, လၢအဟဲက့ၤဆူဝ့ၢ်အံၤတယံာ်ဒံးဘၣ်, လၢအအိၣ်တ့ၢ်လၢမိန်းအပူၤ လါအါဘ့ၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ.
GSAM 380တၢ်ဃ့ထုကဖၣ်လၢသရၣ် ဝှိုက် အဂီၢ်
GSAM 380.1သရၣ် အန်ဒရူးစ် ဒီးစီၤ အီၣ်ထၢၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်အသးဒီးပှၤကိးဟါဒဲး, လၢတၢ်ဃ့ထုကဖၣ်ဃုာ်ဒီးသရၣ် ဝှိုက် ဒီးလၢအဂီၢ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤဆဲးအိၣ်တုၤလါဒံၣ်စ့ဘၢၣ် 25 လီၤ. လၢခရံာ်အိၣ်ဖျဲၣ်အမုၢ်နံၤန့ၣ်, ဖဲဟီၣ်ခိၣ်လၢအချၢပှဲၤဒီးတၢ်သးခုဒီးတၢ်အီၣ်မူးအီၣ်ပွဲအခါ, ရိုချက်စတာတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ပာ်မုၢ်နံၤအံၤလၢတၢ်ဒုၣ်တၢ်အီၣ်ဒီးတၢ်ဃ့ထုကဖၣ်လၢသရၣ် ဝှိုက် အဂီၢ်အမုၢ်နံၤလီၤ. ပမၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢဂီၤခီဒီးဟါခီခံဆၢကတီၢ်လၢသရၣ် အန်ဒရူးစ် အဟံၣ်, လၢနယူ မ့ၣ် ကျဲ, ဒီးလၢဟါန့ၣ် ပှၤလၢအဃ့ထုကဖၣ်တ့ၢ်ဃုာ်ဒီးသရၣ် ဝှိုက် တဖၣ် ထံၣ်လိာ်ကဒီးအသးဒီးအီၤလၢစီၤ လဲမ်စၢၣ် အဟံၣ်လီၤ.
GSAM 380တၢ်ထံၣ်လၢတၢ်ဟ့ၣ်အီၤလၢခရံာ်အိၣ်ဖျဲၣ်အမုၢ်နံၤအနၤ
GSAM 380.2တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢဟါန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအအိၣ်ဒီးအစိကမီၤလီၤ. သရၣ် ဝှိုက် ဘၣ်တၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤဒိၣ်မး, ဒီးမးစ်. ဝှိုက် ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်အီၤတၢ်ထံၣ်လီၤလးတခါ လၢတၢ်ဒုးနဲၣ်အီၤတၢ်အါမံၤအပူၤလီၤ. လၢတၢ်တဖၣ်အံၤအကျါန့ၣ် တၢ်နဲၣ်လိအိၣ်လၢသရၣ် ဝှိုက် အဂီၢ်, မ့ၢ်အကဘၣ်ဆဲးမၤဒ်လဲၣ် ဒ်သိးကအိၣ်မူမၤထွဲအတၢ်နာ်ယွၤန့ၣ်လီၤ. ယွၤန့ၣ် ယူာ်လီၤအစုမၤတၢ်လၢအဂီၢ်လီၤတံၢ်ရှဲရှဲလံ, ဒ်သိးအကန့ၢ်က့ၤနီၢ်ခိအတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့န့ၣ်လီၤ.
GSAM 380တၢ်စံးပာ်မုၣ်ကီၤလံၢ်အတၢ်ထီၣ်ဒုၣ်
GSAM 380.3မးစ်. ဝှိုက် စံးဘၣ်ပှၤလၢအဃ့ထုကဖၣ်တ့ၢ်လၢသရၣ် ဝှိုက် အဂီၢ်တဖၣ်ဒ်အံၤ,
GSAM 380.3“မုၣ်ကီၤလံၢ်အတၢ်တိာ်ပာ်မ့ၢ်လၢကမၤဟးဂီၤယဝၤ ဒီးဒုးလီၤအီၤဆူတၢ်သွၣ်ခိၣ်အပူၤလီၤ. ခီဖျိတၢ်ဃ့ထုကဖၣ်လၢသးဆူၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်, အစိကမီၤဘၣ်တၢ်မၤဟးဂီၤကွံာ်အီၤလံ. ယဘၣ်တၢ်ဒုးနဲၣ်ယၤလၢမုၣ်ကီၤလံၢ်သးထီၣ်ပှၤအကရူၢ်အံၤ လၢအဆဲးဃ့ထုကဖၣ်လၢသးဆူၣ်သၢနွံ လၢယွၤအခ့အပှၤအံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးခဲအံၤအဝဲပာ်လီၤအသးလၢကထီၣ်ဒုၣ်အဝဲသ့ၣ်ဆူၣ်ဆူၣ်လီၤ. တၢ်မၤလိာ်ယၤလၢယကစံးဘၣ်သု, ‘အိၣ်ဘူးဒီးယွၤဒိၣ်မးတက့ၢ်, ဒ်သိးသုကအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသုသး လၢတၢ်လၢအကဟဲဘၣ်သုတမံၤလၢ်လၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.’”
GSAM 381ဂျေ. တီ. အီၣ်ထၢၣ် အတၢ်သးသ့ၣ်ညါပာ်စၢၤ
GSAM 381.1ဖဲလါယနူၤအါရံၤအမုၢ်နံၤအခီၣ်ထံး, 1866 န့ၣ်, သရၣ် ဝှိုက် ဒီးအဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ် စးထီၣ်လဲၤလၢလ့ၣ်မ့ၣ်အူဆူဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ မိရှီဂန် လီၤ. လၢတၢ်ဂိၢ်ခါအတၢ်ဆၢကတီၢ်လၢအအိၣ်တ့ၢ်န့ၣ်, ယအိၣ်တ့ၢ်လၢနယူးယောက်အမုၢ်နုာ်တခီလီၤ. စးထီၣ်လၢဟါလၢတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ထံၣ်န့ၣ်တဘျီဃီ, စီၤ ဂျေ. တီ. အီၣ်ထၢၣ် အသးသ့ၣ်ညါလၢအသးသမူအိၣ်လၢတၢ်ဘၣ်ယိၣ်အပူၤလီၤ. ဘၣ်ဆၣ်အဝဲတသ့ၣ်ညါလၢတၢ်ဘၣ်ယိၣ်န့ၣ်ကဟဲလၢလဲၣ်ဘၣ်. အဝဲတဲဘၣ်ပှၤတဘျုးဂၤလၢအတၢ်သးသ့ၣ်ညါအံၤအဂ့ၢ်လီၤ. ဖဲမုၢ်ဒဲးအဟါ, လါမးရှး 4 န့ၣ်, အဝဲဟဲက့ၤလၢဖါမၤဆူရိုချက်စတာ, လၢအလဲၤထီၣ်တ့ၢ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ခံနံၤအလီၢ်, ဃုာ်ဒီးစီၤ အီး. ဘီ. စဲၣ်ဒၢၣ်စ် (ခဲအံၤ, 1905, အိၣ်လၢစဲၣ် ဟိစ့, ကယ်လီဖိုးနီးယား) န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဟးလၢဝ့ၢ်ပူၤအခါ အဝဲဃ့အီၤလၢကလဲၤထီဘိလၢကျဲလၢအကပီၤကတၢၢ်, အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အဝဲစံးဝဲ, “ယတူၢ်ဘၣ်ထီဘိ ဒ်သိးပှၤတဂၤဂၤကကျဲးစၢးမၤသံယၤန့ၣ်လီၤ.” ဘၣ်ဆၣ်ဖျါလၢအတသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ မတၤတဂၤအဲၣ်ဒိးမၤသံအီၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 381.2ယဟဲက့ၤလၢဖါမၤဆူရိုချက်စတာဖဲလါမးရှး 7, ဒီးယအိၣ်လၢစီၤ လဲမ်စၢၣ်, စီၤ အီၣ်ထၢၣ် အဒံၤခွါ, အဟံၣ်လီၤ. ဖဲမုၢ်နံၤ 8 န့ၣ်, အီၣ်ထၢၣ် ဒီးအမါဟဲအိၣ်သကိးပှၤ, ဒီးပရဲၣ်ကျဲၤလၢပကလဲၤလၢလ့ၣ်မ့ၣ်အူလၢမုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ်အဂီၤ ဆူလဲၣ်ကဲးစထၢၣ်, အံရံကီၢ်ရ့ၣ်, လၢယကမၤတၢ်ဆီဟံၣ်ဆီဃီအမူးလၢအဖိခွါထဲတဂၤဧိၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပအိၣ်ခီဖျိမုၢ်နံၤအံၤမုာ်မုာ်ဘၣ်ဘၣ်, ဘၣ်ဆၣ်မ့ၢ်မုၢ်နံၤလၢအဒုးဆိကမိၣ်တၢ်ယိာ်ယိာ်တနံၤလီၤ.
GSAM 381ဂျေ. တီ. အီၣ်ထၢၣ် ဘၣ်တၢ်မၤသံအီၤ
GSAM 381.3အဝဲသ့ၣ်ဟးထီၣ်လၢစီၤ လဲမ်စၢၣ် အဟံၣ်ဖဲဟါ 5 နၣ်ရံၣ်, ဒီးဖဲဟါ 7:30 နၣ်ရံၣ်န့ၣ်, ပှၤစိာ်တၢ်ကစီၣ်တဂၤဟဲတဲဘၣ်ပှၤလၢ စီၤ အီၣ်ထၢၣ် ဘၣ်ပှၤလၢပှၤတသ့ၣ်ညါအမံၤတဂၤထီၣ်ဒုၣ်အီၤဆူၣ်ဆူၣ်ကိၤကိၤ, လၢအနီၢ်ကစၢ်အကသ့ၣ်ဖီပူၤ ဖဲအကွၢ်ထွဲအကသ့ၣ်တဖၣ်အခါန့ၣ်လီၤ. ပလဲၤချ့ချ့ဆူတၢ်လီၢ်န့ၣ်, ဒီးထံၣ်လၢအဝဲဘၣ်တၢ်ဒိအခိၣ်နးနးကလဲာ်လၢလ့ၣ်အပျၢ်သ့ၣ်လၢတၢ်ဘိၣ်ထီၣ်အီၤလၢထး, ဒီးတသ့ၣ်ညါတၢ်လၢၤဘၣ်လီၤ. အဝဲသံဝဲလၢနၤန့ၣ်ဖဲ 12:35 နၣ်ရံၣ်လီၤ. တုၤလၢမုၢ်မဆါတနံၤအံၤန့ၣ် ပှၤတသ့ၣ်ညါမတၤမၤတၢ်အၢတၢ်သီအံၤဒံးဘၣ်. တၢ်အံၤတမ့ၢ်တၢ်လၢတၢ်မၤအီၤလၢကျိၣ်စ့အဂီၢ်ဘၣ်န့ၣ် လီၤတံၢ်ဝဲလီၤ, အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အနၣ်ရံၣ်ဖိလၢအထၢၣ်ပူၤန့ၣ် ပှၤတထိးဘၣ်အီၤဘၣ်, ဒီးအကျိၣ်ထၢၣ်လၢအပူၤအိၣ်ဒီးစ့ဒီလၣ် 45 န့ၣ် ပှၤတထိးဘၣ်အီၤစ့ၢ်ကီးဘၣ်. တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်ဘၣ်ဒိဆူၣ်ဆူၣ်လၢအမါအဂီၢ်, ဒီးအဝဲတန့ၢ်က့ၤတၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါလၢတၢ်ဘၣ်ဒိအံၤအလီၢ်ခံနီတဘျီဘၣ်. အနီၢ်ခိအတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့လီၤစှၤချ့ချ့, ဒီးအဝဲတအိၣ်မူယံာ်ဘၣ်လၢအဝၤသံဝံၤအလီၢ်ခံဘၣ်.
GSAM 382တၢ်စံးပာ်လၢခရံာ်အိၣ်ဖျဲၣ်အမုၢ်နံၤန့ၣ်လၢပှဲၤထီၣ်
GSAM 382.1စးထီၣ်လၢခရံာ်အိၣ်ဖျဲၣ်အမုၢ်နံၤအဟါလၢအကြၢးတၢ်သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်အီၤန့ၣ်, လါစှၤဘ့ၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်, ပှၤဃုဂၤလၢပှၤခွံဂၤ, လၢအပာ်ဃုာ်မၤသကိးတၢ်ဃ့ထုကဖၣ်သၢနွံန့ၣ်အကျါ, အိၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်သွၣ်ခိၣ်ပူၤလံလီၤ. ဒီးလၢတၢ်အံၤအပူၤ တၢ်စံးပာ်အဂၤတခါလၢပှဲၤထီၣ်ဝဲလီၤကမၢကမၣ်ဒိၣ်မးလီၤ.
GSAM 382တၢ်မၤမုာ်သးလၢပှၤလၢအတၢ်မုၢ်လၢ်လီၤမၢ်အဂီၢ်
GSAM 382.2ဖဲလါဒံၣ်စ့ဘၢၣ် 12, 1866 အဂီၤဂီၤန့ၣ်, အံလါယၢး စတဲလ်စ်, လၢနီၢ်သ် လံဘၢၣ်တံၣ်, အံၣ်ဒံယါနၤ, ဟဲဆူယဟံၣ် ဒီးဃ့ယၤလၢယကလဲၤဃုာ်ဒီးအီၤဆူတၢ်လီၢ်န့ၣ် ဒ်သိးယကမၤမုာ်သးဂျ့ၣ်မ်စ် ဟါဗံၣ်, မ့ၢ်ယမၤသ့န့ၣ်လီၤ. အဝဲအတၢ်မုၢ်လၢ်လီၤမၢ် ဒီးတူၢ်ဘၣ်လၢအဂ့ၢ်န့ၣ် တၢ်မုၢ်လၢ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢယသ့ၣ်ညါလၢမးစ်. ဝှိုက် ထံၣ်ဘၣ်တၢ်အါမံၤအါမၠိလၢတၢ်ထံၣ်လၢတၢ်ဟ့ၣ်အီၤအလီၢ်ခံကတၢၢ်တခါအပူၤ, ဒီးပှၤအဂ့ၢ်အါမံၤဘၣ်တၢ်ဒုးနဲၣ်အီၤဒ်ဝံအတၢ်စံးပာ်အသိးန့ၣ်, ယစံးဘၣ်အီၤ, “ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် ဝှိုက် ထံၣ်ဘၣ်တၢ်တနီၤဘၣ်ဃးဒီးအဂ့ၢ်လီၤ. မ့ၢ်ဒ်န့ၣ်, ဒီးအဝဲမ့ၢ်ကကွဲးလီၤတၢ်န့ၣ်ဒီး, တၢ်အံၤကအိၣ်ဒီးအစိကမီၤဒိၣ်န့ၢ်တၢ်လၢယကတိၤဘၣ်အီၤသ့တမံၤလၢ်လၢ်န့ၣ်လီၤ.”
GSAM 382.3ပလဲၤအိၣ်သကိးအီၤတဘျီဃီ, ဒီးတချုးပကတိၤတၢ်ဘၣ်အီၤဘၣ်ဃးဒီးစီၤ ဟါဗံၣ် အတၢ်အိၣ်သးနီတဘီဒံးဘၣ်န့ၣ်, ယသံကွၢ်အီၤ, “ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် ဝှိုက် ဧၢ, လၢတၢ်ထံၣ်တဖၣ်လၢတၢ်ဟ့ၣ်နၤအကျါန့ၣ်, နန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ကပီၤတမံၤမံၤဘၣ်ဃးဒီးဒီပုၢ်ဝဲၢ် ဂျ့ၣ်မ်စ် ဟါဗံၣ် အဂ့ၢ်ဧါ.” အဝဲစံးဝဲ, “မ့ၢ်လီၤ, ယန့ၢ်ဘၣ်လီၤ. ဒီးလၢမုၢ်နံၤစှၤနံၤအပူၤန့ၣ် ယတူၢ်ဘၣ်ဒ်သိးယကြၢးကွဲးလီၤတၢ်န့ၣ် ဒီးဆှၢအီၤဆူအအိၣ်လီၤ.” ဝံၤဒီးအဝဲစးထီၣ်တဲဘၣ်ပှၤတၢ်လၢအထံၣ်ဘၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ယစံးဝဲ, “ယကလဲၤထံၣ်အီၤလၢမုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ်အဂီၤလီၤ. နမ့ၢ်ကွဲးလီၤတၢ်လၢတၢ်ဒုးနဲၣ်နၤန့ၣ်ဒီး, ယကစိာ်ဆှၢအီၤဆူအအိၣ်လီၤ.” ပနၢ်ပၢၢ်လိာ်ပသးဒ်အံၤဝံၤန့ၣ်, ပဟးထီၣ်လၢအအိၣ် ဒီးလၢဟါန့ၣ်ပဟဲကဒါက့ၤလီၤ. အဝဲကွဲးဝံၤတ့ၢ်လံ, ဒီးမၤဘျုးပှၤလၢအဖးထီၣ်တၢ်ကွဲးန့ၣ်လၢအကလုၢ်သီၣ်ဖးဒိၣ်လီၤ.
GSAM 383တၢ်အုၣ်အသး လၢ James Harvey အဂီၢ် ဖဲအဝဲအိၣ်လၢတၢ်သးဟးဂီၤအပူၤ
GSAM 383.1တၢ်အုၣ်အသး စံးဘၣ်တဲဘၣ်ဝဲလၢ မစ္စတာ Harvey ကအိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တဂ့ၤဘၣ် ဒီးအဂံၢ်အဘါကစှၤလီၤ၊ ဒီးစၤတၣ်ကဃုကျဲဆူၣ်ဆူၣ်ထီၣ်အီၤဆူ တၢ်သးဟးဂီၤအပူၤ၊ ဒီးကမၤအီၤဆိကမိၣ်လၢ တၢ်သးကညီၤတအိၣ်ဘၣ်လၢအဂီၢ်၊ ဒီးတၢ်မုၢ်လၢ်တအိၣ်ဘၣ်လၢအတၢ်ကီတၢ်ခဲအပူၤ။ ဘၣ်ဆၣ် အဝဲထံၣ်ဝဲလၢ အဝဲမၤတ့ၢ်တၢ်လၢအစိအကမီၤခဲလၢာ် ဒ်သိးကမၤဘၣ်က့ၤ အတၢ်ကမၣ်လၢအတၢ်အိၣ်မူလၢအပူၤကွံာ်အပူၤ၊ ဒီးလၢယွၤပျၢ်အတၢ်ကမၣ်လံ။ ဖဲအဝဲဘၣ်တၢ်လ့ပစီလၢ ကမၤဟးဂီၤအသးဒၣ်ဝဲအခါ၊ ဘၣ်တၢ်ဒုးနဲၣ်အီၤလၢ ယွၤအမူခိၣ်ကလူးတဖၣ် ဟဲဝဲဒၣ်ဝးတရံးအီၤ ဒီးနဲၣ်အီၤဆူ တၢ်မုၢ်လၢ်လၢယွၤ ဒီးမူခိၣ်အပူၤ။ တၢ်ကတိၤလၢအလီၤဂာ်ဒ်အံၤ လၢတၢ်သူၣ်မုာ်သးမုာ် ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါအဂီၢ် အိၣ်ဝဲအါမးလၢ တၢ်အုၣ်အသးအပူၤ။
GSAM 383.2လံာ်အုၣ်အသးအံၤ အိၣ်လၢယစုအပူၤအဃိ ပလဲၤဝဲဆူ North Liberty လၢမုၢ်ဆ့ၣ်အခါ။ လၢကျဲအပူၤ မစ္စတာ Stiles စံးဘၣ်ယၤလၢ မစ္စတာ Harvey အဲၣ်ဒိးထံၣ်ယၤ၊ ဘၣ်ဆၣ်အဝဲစံးဝဲလၢ ယတအိၣ်ဒီးတၢ်မုၢ်လၢ်အတၢ်ကတိၤနီတမံၤလၢအဂီၢ်ဘၣ်။ ဖဲယထံၣ်လိာ်သးဒီးအီၤအခါ ယကဘၣ်ဘျုးလိာ်သးဒီးအီၤလၢ အတၢ်ကီတၢ်ခဲန့ၣ် တၢ်မုၢ်လၢ်တအိၣ်ဘၣ်၊ ဒီးအဝဲမ့ၢ်ပှၤလၢအလီၤမၢ်လံ။ ဒ် Eli လၢပျၢၤ ဖဲအဘၣ်တၢ်စံးဘၣ်အီၤလၢ ယွၤအတလါ ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်န့ၢ်အီၤအခါ၊ အဝဲကလီၤကွံာ်လၢအခိၣ်ဆူအလီၢ်ခံ ဒီးသံဝဲလီၤ။
GSAM 383.3ပဟဲတုၤလၢ မစ္စတာ Harvey အဟံၣ် ဖဲမုၢ်ဆါ 3 နၣ်ရံၣ်အခါ။ ဖဲယထံၣ်အီၤအခါ ယစံး၊ “ဒီပုၢ်ဝဲၢ် Harvey၊ နအိၣ်ဒ်လဲၣ်။” အဝဲစံးဆၢဝဲလၢ တၢ်သးအုးဒိၣ်မးအကလုၢ်၊ “လီၤမၢ်! လီၤမၢ်!! လီၤမၢ်!!!” ယစံး၊ “အံၤတမ့ၢ်ဘၣ်! နတလီၤမၢ်ဘၣ်။ တၢ်မုၢ်လၢ်အိၣ်လၢနတၢ်ကီတၢ်ခဲအပူၤ!” ဖဲအဝဲထံၣ်လၢ ယစံးဆၢအီၤဒ်အံၤအခါ အဝဲစံးဝဲလၢ အကလုၢ်ကပုာ်လုာ်၊ “ယဆိကမိၣ်လၢ သီသၢနွံအတီၢ်ပူၤ တၢ်မုၢ်လၢ်တအိၣ်ဘၣ်လၢယဂီၢ် ဒီးယလီၤမၢ်လံ။ မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ ဖဲယဟဲနုာ်လီၤလၢဝ့ၢ်ပူၤ လၢယဟဲလၢစံာ်ပူၤအခါ၊ ဒီးဖဲယလဲၤခီဂာ် တိၤလၢစံၣ်အကျိၤအခါ၊ တၢ်တမံၤမံၤလီၤဂာ်ဒ်အမၤဆူၣ်ယၤလၢ ကစံးယၤ၊ ‘နလီၤမၢ်လံ! တၢ်မုၢ်လၢ်တအိၣ်ဘၣ်လၢနဂီၢ်! ဒိးနုာ်လီၤလၢစံၣ်အကျိၤ ဒီးလုၢ်နသးတက့ၢ်!’ ယဆိကမိၣ်လၢ မ့ၢ်ယမၤတၢ်ဒ်န့ၣ် ကဒုးဟဲတၢ်မဲာ်ဆှးလၢ ခရံာ်အတၢ်မၤအဖီခိၣ်၊ ဒီးအဃိ တၢ်တြီဆၢယၤလၢ ယတမၤဟးဂီၤယသးဘၣ်။”
GSAM 384တၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤ ဟဲချ့ချ့
GSAM 384.1ယစံး၊ “ဒီပုၢ်ဝဲၢ် Harvey၊ နတလီၤမၢ်ဘၣ်! ယအိၣ်ဒီး တၢ်အုၣ်အသးအံၤလၢ မူခိၣ်အအိၣ်တကပၤ၊ ဒီးအဝဲစံးဝဲလၢ နတလီၤမၢ်ဘၣ်!” အဝဲစံးဆၢဝဲ၊ “ဒ်န့ၣ်န့ၣ် ယကဒိကနၣ်အီၤလီၤ။” ဝံၤဒီး ယဖးတၢ်အုၣ်အသးအံၤလၢအမဲာ်ညါ၊ ဒီးယစံးဘၣ်အီၤလၢ တၢ်ကတိၤတမံၤမံၤ တဘၣ်တၢ်ပာ်နုာ်လီၤလၢယစုအပူၤဘၣ်။ ဖဲယဖးဝံၤအခါ အမဲာ်ကပီၤထီၣ်ဒီးအံၣ်ဝဲ ဒီးအဝဲစံး၊ “ဒ်န့ၣ်န့ၣ် တၢ်မုၢ်လၢ်အိၣ်လၢယတၢ်ကီတၢ်ခဲအပူၤ။ ယနာ်ကစၢ်လီၤ။”
GSAM 384.2ဖဲတၢ်ဖးဝံၤအလီၢ်ခံ ပအိၣ်ဝဲလၢ တၢ်ဃ့ဘါထုကဖၣ်အကတီၢ်၊ ဒီးအဝဲဂဲၤဆၢထၢၣ်လၢ ပှၤလၢအဆီတလဲသး ဒီးအိၣ်ဒီးတၢ်သူၣ်မုာ်သးမုာ်တဂၤလီၤ။ အဝဲစံးဘၣ်ပှၤလၢ လံာ်အုၣ်အသးအံၤ ပာ်ဖျါထီၣ် အတၢ်ဆိကမိၣ်တဖၣ်လၢ သီသၢနွံအတီၢ်ပူၤ လီၤတံၢ်ဒိၣ်န့ၢ်ဒံး အဝဲကမၤဝဲလၢအနီၢ်ကစၢ်န့ၣ်လီၤ။ ဒ်န့ၣ်အသိး ယွၤအတၢ်အဲၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ ဖဲအဝဲမၤထီၣ်ဒီပုၢ်ဝဲၢ်အံၤ ခီဖျိကျဲအံၤ လၢတၢ်သးဟးဂီၤအပူၤအခါလီၤ။
GSAM 384တၢ်မၤအလီၢ် လဲၤထီၣ်အါထီၣ်
GSAM 384.3တုၤလၢ 1868 နံၣ်အခါ၊ ပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ် အတၢ်မၤအလီၢ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်ဝဲလၢ United States အပူၤ၊ ဒီးလၢအပူၤန့ၣ် ထဲလၢ Missouri ကီၢ်စဲၣ်အကလံၤထံးအဆၢ ကလံၤစိးတကပၤ ဒီး Missouri River အမုၢ်ထီၣ်တကပၤဧိၤလီၤ။ လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တခါလၢ ကဆိကမိၣ်ဘၣ်ဃး တၢ်မၤအလီၢ်တဖၣ် ဒီးတၢ်နီၤလီၤတၢ်မၤအကတီၢ်၊ ဖဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ် ဘၣ်တၢ်မၤအီၤလၢ Battle Creek, Michigan၊ လါမေ 28 အခါ၊ တၢ်ဆၢတဲာ်ဝဲလၢ ကဆှၢပှၤမၤတၢ်ခံဂၤ ဒီးဒဲအထီ 60 ခီၣ် ဆူ California လီၤ။ သရၣ် ဒီ. တီ. ဘော်ဒိုး ဒီးပှၤကွဲးလံာ်အံၤ ဟဲတုၤလၢ San Francisco ဖဲလါယူလိုင် 18 လၢနံၣ်အဝဲန့ၣ်လီၤ။
GSAM 384တၢ်စးထီၣ် California မံၣ်ရှၢၣ်
GSAM 384.4တၢ်တမံၤလၢ ယအဲၣ်ဒိးပာ်သူၣ်ပာ်သး ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်စးထီၣ် California မံၣ်ရှၢၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအဒိၣ်နီၢ်မးလၢ ကဒုးနဲၣ် ဝံအတၢ်ဟ့ၣ် အတၢ်သူၣ်ဖှံသးဖှံ လၢတၢ်မၤအပူၤလီၤ။ ပီလူး စံးဘၣ်ဃး ဝံအတၢ်ဟ့ၣ်သးတဖၣ်၊ ပၣ်ဃုာ်ဒီး ဝံအတၢ်ဟ့ၣ်အခါ၊ “လၢတၢ်မၤလိၥ် ပှၤစီဆှံတဖၣ်အဂီၢ်၊ လၢပှၤကမၤအခ့အပှၤအတၢ်အဂီၢ်၊ လၢတၢ်မၤဆူၣ်ထီၣ် ခရံာ်အနီၢ်ခိအဂီၢ်။”3 အနီၢ်ကီၢ်န့ၣ် ကျဲလၢအဂ့ၤကတၢၢ်လၢ ကမၤလိၥ်ပှၤစီဆှံတဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်လၢကဒုးနဲၣ်အဝဲသ့ၣ် အတၢ်ကမၣ်တဖၣ် ဒ်သိးအဝဲသ့ၣ်ကပာ်တ့ၢ်ကွံာ်အီၤ ဒီးကဘၣ်တၢ်သ့စီကွံာ်အဝဲသ့ၣ်လၢ အတၢ်ဒဲးဘးတဖၣ်အပူၤ ခီဖျိပကစၢ်ယ့ၣ်ၡူးခရံာ် အသွံၣ်လၢအလုၢ်အပှ့ၤဒိၣ်အပူၤလီၤ။ လၢတၢ်အံၤအဂီၢ် တၢ်မၤစၢၤခီဖျိ ဝံအတၢ်ဟ့ၣ် လၢတၢ်မၤအခ့အပှၤအတၢ်အပူၤ ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤ လၢတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအဆၢကတီၢ်အံၤ အတၢ်မၤအဖီခိၣ်၊ လၢတၢ်ဒုးနဲၣ် ကစၢ်ယွၤအခ့အပှၤတဖၣ် အတၢ်လီၤတူာ်လီၤကာ်လၢ အဝဲသ့ၣ်အတၢ်မၤအကျဲအပူၤ၊ ဒီးဒ်လဲၣ် ခီဖျိတၢ်မၤအကျဲလၢအလီၤဆီတဘိ အဝဲသ့ၣ်ကမၤတၢ်လၢအကဲဘျုးအါထီၣ် လၢတၢ်ဆှၢပှၤသးသမူတဖၣ်ဆူတၢ်ဆီတလဲသးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 385တၢ်အုၣ်အသး ဘၣ်ဃးဒီး ကျဲလၢတၢ်မၤအီၤအဂီၢ်လၢ California
GSAM 385.1ပဟဲတုၤလၢ California ဝံၤအလီၢ်ခံစှၤကိာ်သီအတီၢ်ပူၤ ပဒိးန့ၢ်ဘၣ်လံာ်လၢ မးစ်. ဝှိုက် အအိၣ်၊ လၢအဝဲပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ထံၣ်လၢဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်အီၤလၢ Battle Creek ဖဲမုၢ်ဖီဖးအနၤ လါယူၣ် 12 အခါ—မုၢ်နံၤလၢ ပအိၣ်လၢ Lancaster, N. Y. အပူၤ တချုးပစးထီၣ်လဲၤဆူ California ဘၣ်န့ၣ်လီၤ။ အဝဲတအိၣ်တ့ၢ်လၢ California နီတဘျီဘၣ်၊ ဒီးတအိၣ်ဒီး နီၢ်ကစၢ်တၢ်သ့ၣ်ညါ ဘၣ်ဃးဒီး ပှၤကမျၢၢ်အတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဘၣ်။ တုၤလၢအဆၢကတီၢ်န့ၣ် အဝဲတလဲၤတ့ၢ်ဆူ Missouri River အမုၢ်နုာ်တကပၤ နီတဘျီဘၣ်။ တၢ်သ့ၣ်ညါလၢအဝဲအိၣ်ဒီး ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်အိၣ်သးဖဲန့ၣ်န့ၣ် ဟဲလၢတၢ်လၢ ကစၢ်ဟ့ၣ်ဖျါထီၣ်လၢအအိၣ်လီၤ။
GSAM 385.2လၢတၢ်သိၣ်လိလၢ အလံာ်ပူၤန့ၣ် အဝဲဒုးနဲၣ်ဖျါ ပှၤကမျၢၢ်လၢ California အတၢ်သူၣ်အိၣ်သးအိၣ် လၢအဟ့ၣ်အါတၢ်၊ ဒီးတၢ်မၤလၢ ပှၤမၤတၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်အကျါ ကကဲထီၣ်အသးဒ်လဲၣ် ဖဲတၢ်မၤအီၤလၢ ကျဲလၢအတံၢ် ဒီး“တၢ်သူစ့တဘ့ၣ်ဘၣ်တဘ့ၣ်လၢတၢ်သူၣ်တံၢ်သးတံၢ်အပူၤ” အကျဲအခါလီၤ။ ဖဲပစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်လၢ California အပှၤကမျၢၢ်အမဲာ်ညါ ပကဘၣ်ဟဲဆူအဝဲသ့ၣ် လၢသးအကျဲလၢအဟ့ၣ်အါတၢ် ဒ်ကျဲလၢအဝဲသ့ၣ်မၤတၢ်အီၤအသိး၊ ဘၣ်ဆၣ်တဘၣ်မၤတၢ်လၢအလုၢ်အပှ့ၤလဲၤကွံာ်ဘၣ်။
GSAM 385တၢ်စံးပာ် အတၢ်မၤနၢၤ ဟဲထီၣ်
GSAM 385.3ဖဲယက့ၤကွၢ်ကဒါက့ၤ လါနံၣ် 37 လၢအပူၤကွံာ် စးထီၣ်လၢတၢ်မၤအံၤ စးထီၣ်ဝဲလၢ California အခါ၊ ဒီးယဆိကမိၣ်တၢ်အိၣ်သး ဖဲန့ၣ်အဆၢကတီၢ်၊ ပှၤကမျၢၢ်အတၢ်အိၣ်သး၊ ဒီးကျဲလၢပကမၤပတၢ်မၤ မ့ၢ်ပတဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်အုၣ်အသးအံၤဘၣ်န့ၣ်၊ ဒီးဖဲယထံၣ်ဘၣ် တၢ်ကဲထီၣ်လၢ အဟဲလၢတၢ်မၤထွဲ တၢ်သိၣ်လိလၢဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်အီၤအခါ၊ ယစံးသ့လၢ ပတၢ်မၤဒိၣ်ထီၣ်ဝဲလၢ လါသၢလါအတီၢ်ပူၤ လီၤဆီဒိၣ်န့ၢ်တၢ်လၢကကဲထီၣ်လၢ နံၣ်တနံၣ်အတီၢ်ပူၤ၊ မ့ၢ်လၢပဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤ “လၢတၢ်မၤအခ့အပှၤအတၢ်အပူၤ” ခီဖျိတၢ်သိၣ်လိလၢ ဟဲလၢဝံအတၢ်ဟ့ၣ်အဃိလီၤ။ တုၤလၢ 1871 နံၣ် တၢ်ယီၤထီၣ်သီအကတီၢ်အခါ၊ လၢတၢ်မၤလၢ Sonoma County အပူၤအတၢ်ကဲထီၣ်အဃိ၊ ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် ပှၤပာ်မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် 5 ဖျၢၣ်လံ။
GSAM 386တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢဒဲပူၤ အခီၣ်ထံးကတၢၢ်ဖဲ San Francisco
GSAM 386.1လၢလါယူၣ်အပူၤ လၢနံၣ်အဝဲန့ၣ်အတီၢ်ပူၤ ပဒုးအိၣ်ထီၣ်ပဒဲ လၢအခီၣ်ထံးကတၢၢ်ဖဲ San Francisco လီၤ။ မ့ၢ်လၢ သရၣ် ဒီ. တီ. ဘော်ဒိုး က့ၤဆူမုၢ်ထီၣ်အဃိ၊ ပှၤမၤတၢ်အဂၤတဂၤလၢ Michigan ဘၣ်တၢ်ဆှၢအီၤလၢ ကဟဲအိၣ်လၢအလီၢ်လီၤ။ အဝဲဟဲတုၤဖဲလါယူၣ် 17 ဒီးဃုာ်ဒီးယၤ လၢတၢ်မၤလၢဝ့ၢ်ပူၤလီၤ။ ဖဲပမၤတၢ်လၢဒဲပူၤ အနွံတဖၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ၊ ပဆဲးမၤပတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် လၢဟံၣ်ဒိးငှါအပူၤ တုၤလၢ လါဒီဇင်ဘာ 1, 1871 လီၤ။ လၢတၢ်မၤအံၤအကဲထီၣ်အဃိ ပှၤအါန့ၢ် 50 ဂၤ လၢ San Francisco ဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်ကစီၣ်လီၤ။
GSAM 386တၢ်လ့ပစီလၢအပူၤပူၤအိၣ်လၢ California
GSAM 386.2တုၤလၢမုၢ်နံၤအံၤ ပတၢ်လ့ပစီလၢ California အပူၤ ဟဲအါန့ၢ်ဒံးလၢ ပှၤလၢအထီဒါပှၤလၢအချၢအဃိလီၤ။ ဘၣ်ဆၣ် ခဲအံၤ တၢ်လ့ပစီလၢတၢ်နာ်အဂီၢ် ဟဲထီၣ်ဝဲလၢကျဲအဂၤလီၤ။ ပှၤမၤသကိးတၢ်တဂၤ မၤထွဲတၢ်မၤအကျဲတခါလၢ ယနာ်သပှၢ်တၢၢ်လၢ အကဒုးဟဲတၢ်မဲာ်ဆှးလၢ အနီၢ်ကစၢ် ဒီးတၢ်မၤအဖီခိၣ်လီၤ။ ပအိၣ်ဒီးပှၤလၢအထီဒါပှၤလၢအၢအါမးလၢဝ့ၢ်ပူၤ၊ အဝဲသ့ၣ်ကွၢ်ပတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤခဲလၢာ် ဒီးအိၣ်ကတီၤအသးလၢ ကသူတၢ်မၤလၢအတမ့ၢ်ပိာ်ကျဲဘၣ်တခါခါ ဒ်သိးကမၤဘၣ်ဒိပှၤအဂီၢ်လီၤ။ အဃိ မ့ၢ်တၢ်လိၣ်လၢအဒိၣ်အမုၢ်လၢ ပကဒိကနၣ် တၢ်သိၣ်က့ၤသီက့ၤလၢ တၢ်မၢဖိပာ်ဖျါထီၣ် “ဟးဆှဲး တၢ်အၢအက့ၢ်အဂီၤခဲလၢာ်” လီၤ။
GSAM 386တၢ်အိၣ်ကဒၢလၢအလီၤဘၣ်ယိၣ်
GSAM 386.3ယတစံးလၢ ဒီပုၢ်ဝဲၢ်အံၤ မၤတ့ၢ်တၢ်ဒဲးဘးအနီၢ်ကီၢ်လၢ အတၢ်မၤအကျဲအပူၤဘၣ်။ ဘၣ်ဆၣ် ယဆိကမိၣ်လၢ ပှၤလၢအထီဒါပှၤ ကသူအတၢ်လၢ အဝဲစံးလၢအကဆှဲအံၤ ဒ်သိးကဒိးန့ၢ်အဘျုးအဂီၢ်လီၤ။ အဝဲဟံးန့ၢ်တၢ်အိၣ်တီၤလၢ အိၣ်ဒီးအခွဲးအယာ်လၢ က “မၤဒ်အဘၣ်အသး” လၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤအပူၤ၊ အါန့ၢ်အန့ၣ် ဖဲဘၣ်တၢ်အၢၣ်လီၤလၢ တၢ်မၤအဝဲအံၤ တမ့ၢ်တၢ်ဒဲးဘးဘၣ်အခါလီၤ။ တၢ်ဂ့ၢ်တဖၣ်လဲၤအသး တုၤလၢ လါဂျန်နဝါရီ 23, 1872 အခါ၊ ဖဲယဟဲလၢ Sonoma County ဆူ San Francisco ဒ်သိးကကွၢ်ထံ ဘာတၢ်မၤသ့လၢ ကတြီတၢ်ဂ့ၢ်ဖဲန့ၣ်အခါလီၤ။
GSAM 387.1တုၤလၢဆၢကတီၢ်အံၤ ပှၤလၢအထီဒါပှၤ သူအတၢ်မၤအကျဲ ဒ်ယပျံၤတ့ၢ်အသိးလံ၊ ဒီးအဝဲဟံးန့ၢ်တၢ်အိၣ်တီၤလၢ “တမ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဂ့ၢ်ဘၣ်”၊ အဝဲကဒုးနဲၣ်အဝဲသ့ၣ်လၢ အဝဲအိၣ်ဒီးအသးဒၣ်ဝဲ ဒီးလဲၤသ့လၢကျဲမုၢ်တဖၣ်အပူၤ ဒ်အဘၣ်အသးအသိး ဒီးဃုာ်ဒီးပှၤလၢအဘၣ်အသး၊ ဒီးတဘၣ်အိၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ကတိၤအဖီလာ်ဘၣ်။ ယကျဲးစၢးမၤတၢ်ဒီးအီၤ ထဲပဝဲခံဂၤ ဒ်သိးကဒုးနဲၣ်အီၤလၢ တၢ်မၤအကျဲဒ်န့ၣ် တအိၣ်ဒီးအဘျုးဘၣ်၊ ဒီးသးလၢအအိၣ်ဒၣ်ဝဲဒ်န့ၣ် ကဆှၢဆူတၢ်အၢအပူၤလီၤ။ အဝဲအိၣ်ဒီးအတံၤသကိးတဖၣ် လၢအသူၣ်အိၣ်သးအိၣ်အီၤဒိၣ်မး၊ ဒီးအဝဲသ့ၣ်တနီၤ စးထီၣ်ဟံးန့ၢ်တၢ်အိၣ်တီၤလၢ ကဒုးဟဲတၢ်စံၣ်ညီၣ်လၢအဒိၣ်ထီၣ်လၢအဖီခိၣ်လီၤ။ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အါတက့ၢ် ထံၣ်ဘၣ်တၢ်အၢလၢ အဝဲအတၢ်လဲၤကပၤ ဒီးအိၣ်ကတီၤအသးလၢ ကမၤစၢၤ တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးလၢယမၤအီၤ ဒ်သိးကအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤ တၢ်မၤလၢတၢ်မဲာ်ဆှးအပူၤလီၤ။
GSAM 387တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢ တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါအဂီၢ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်
GSAM 387.2တၢ်ဂ့ၢ်အိၣ်ဒ်န့ၣ် ဖဲ မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ, လါဂျန်နဝါရီ 27 အခါ၊ ဒီးတၢ်ဆၢတဲာ်ဝဲလၢ တၢ်ကဘၣ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါ တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကဘၣ်မၤ တၢ်ဆၢတဲာ်လၢအတီ ဒ်သိးကအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤအဝဲသ့ၣ်လၢ တၢ်မဲာ်ဆှးလၢ သးလၢအထီဒါအံၤ ကဒုးဟဲဝဲအဂီၢ်လီၤ။ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တခါ ဘၣ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤလၢ ကစးထီၣ်ဖဲ တနံၤအခီၣ်ထံး, လါဂျန်နဝါရီ 28, မုၢ်ဆ့ၣ် 9 နၣ်ရံၣ်၊ ဒ်သိးကဆိကမိၣ် တၢ်အိၣ်သး ဒီးပတၢ်မၤအီၤဒ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အသိးလၢ တၢ်ဂ့ၢ်အံၤအဖီခိၣ်အဂီၢ်လီၤ။ လၢပှၤခဲလၢာ်အမဲာ်ညါ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အံၤ ကလီၤဖးဝဲန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအဘၣ်မုာ်ဘၣ်ခုးတမံၤလီၤ။ ယမၤလၢတၢ်ဃ့ဘါထုကဖၣ်ဆူယွၤ လၢအနၤအံၤ အါမး၊ ဒ်သိးအဝဲကမၤတၢ်လၢပဂီၢ်အဂီၢ်လီၤ။
GSAM 387တၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤလၢ လံာ်အပူၤ
GSAM 387.3ဖဲမုၢ်ဆ့ၣ် 28 သီအခါ၊ ဖဲယစးထီၣ်လဲၤဆူ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အလီၢ်အခါ ယထံၣ်လိာ်သးဒီး ပှၤမၤသကိးတၢ်အဝဲန့ၣ် လၢကျဲပတီၢ်အဖီခိၣ်၊ အိၣ်ဘူးဒီး ယအိၣ်ဆိးအလီၢ်၊ ဒီးအဝဲဟီၣ်ဝဲလီၤ။ အဝဲစံးဝဲ၊ “ဒီပုၢ်ဝဲၢ် Loughborough၊ မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ ယတလဲၤဆူ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဘၣ်။”
GSAM 387.4ယသံကွၢ်၊ “နတလဲၤဆူ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဘၣ်ဧါ။ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ် ဘၣ်ဃးဒီး နတၢ်ဂ့ၢ်လီၤ။”
GSAM 388.1အဝဲစံးဝဲ၊ “ယသ့ၣ်ညါလီၤ၊ ဘၣ်ဆၣ် ယမ့ၢ်ပှၤလၢအကမၣ်လၢ တၢ်ခဲလၢာ်အပူၤလီၤ။ တၢ်အိၣ်တီၤလၢ နဟံးန့ၢ်ဘၣ်ဃးဒီးယၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအဘၣ်လီၤ။ အံၤမ့ၢ်လံာ်အၢၣ်လီၤအီလီၤတဘ့ၣ်လၢ ယကွဲးလံၤလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂီၢ်။ ဟံးန့ၢ်အီၤ ဒီးဖးန့ၢ်အဝဲသ့ၣ်တက့ၢ်။ မ့ၢ်တၢ်ဂ့ၤလၢနဂီၢ် ဒီးဂ့ၤလၢပှၤလၢဘၣ်သးသူၣ်အိၣ်သးအိၣ်ယၤတဖၣ်အဂီၢ်၊ မ့ၢ်လၢယတအိၣ်ဖဲန့ၣ်ဘၣ်အဃိလီၤ။”
GSAM 388.2ယသံကွၢ်အီၤ၊ “စးထီၣ်လၢ မဟါ တုၤခဲအံၤ မနုၤအဃိ နဆီတလဲနသး ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်ဒ်အံၤလဲၣ်။”
GSAM 388တၢ်ထံၣ်လၢအလီၤလိၣ်လီၤလး ဘၣ်တၢ်ဒိးန့ၢ်အီၤ
GSAM 388.3အဝဲစံးဆၢဝဲ၊ “ယလဲၤဆူ လံာ်ပရၢဝဲၤလီၢ် မဟါအနၤ၊ ဖဲမုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤဝံၤအလီၢ်ခံ၊ ဒီးယဒိးန့ၢ် လံာ်လၢ ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် ဝှိုက် အအိၣ်၊ ဟဲလၢ Battle Creek, Michigan။ မ့ၢ်တၢ်အုၣ်အသးတခါလၢ အဝဲကွဲးလံၤလၢယဂီၢ်လီၤ။” ဖဲအဝဲဟ့ၣ်လံာ်အံၤလၢယစုအခါ အဝဲစံး၊ “ဖးလံာ်အံၤတက့ၢ်၊ ဒီးနကထံၣ်ဘၣ် ကစၢ်ကွၢ်ယတၢ်ဂ့ၢ်ဒ်လဲၣ်။”
GSAM 388.4အဝဲမၢယစံးဘၣ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢ အဝဲဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်အုၣ်အသးလၢ ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် ဝှိုက်အအိၣ်၊ လၢအသိၣ်က့ၤသီက့ၤအီၤ ဘၣ်ဃးဒီး အတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤ၊ ဒီးအဝဲဟံးန့ၢ်အီၤ မ့ၢ်လၢအမ့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအဃိလီၤ။
GSAM 388တၢ်ထံၣ်အတၢ်အုၣ်သ့ၣ်ညါအံၤ အစိအကမီၤ
GSAM 388.5အံၤမ့ၢ် တၢ်ထံၣ်တခါလၢ ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ် မးစ်. ဝှိုက် ဖဲ Bordoville, Vt. ဖဲ လါဒီဇင်ဘာ 10, 1871 အခါလီၤ။ အဝဲစးထီၣ်ကွဲး တၢ်ကွဲးအကူာ်လၢအဘၣ်ဃးဒီး ဒီပုၢ်ဝဲၢ်အံၤအတၢ်ဂ့ၢ် ဖဲ လါဒီဇင်ဘာ 27, 1871၊ ဘၣ်ဆၣ် တၢ်ကွဲးလံာ်အံၤ ဘၣ်တၢ်မၤဂံာ်ဂီၢ်အီၤ တုၤလၢ လါဂျန်နဝါရီ 18, 1872၊ ဖဲန့ၣ် တၢ်ကွဲးဝံၤ ဒီးဘၣ်တၢ်ဆှၢလီၤအီၤလၢ Battle Creek လီၤ။ ဝံၤဒီး လံာ်ပရၢလၢဘၣ်တၢ်ဆှၢလၢ Michigan ဆူ California ခီဖျိကျဲမုၢ်န့ၣ် လိၣ်ဘၣ်အဆၢကတီၢ် 9 သီလီၤ။
GSAM 388.6လၢတၢ်ထံၣ်အပူၤ တၢ်အါမံၤဘၣ်တၢ်ဒုးနဲၣ်အီၤ လၢဝံအကျဲလီၤ။ လၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤအပူၤ ဒ်န့ၣ်အသိးလီၤ။ ဖဲတၢ်ထံၣ်အိၣ်ထီၣ်အဆၢကတီၢ် တၢ်အိၣ်သးန့ၣ် မ့ၢ်ထဲတၢ်ကဒုဖိတခါလၢ တၢ်လၢအကဲထီၣ်ဝဲလၢအနီၢ်ကီၢ် ဖဲတၢ်အုၣ်အသးဟဲတုၤလၢ San Francisco အခါန့ၣ်လီၤ။ ဖဲပထိၣ်သတြီၤ မုၢ်နံၤမုၢ်သီတဖၣ်အခါ ပကထံၣ်ဘၣ်လၢ တၢ်ဂ့ၢ်အံၤလၢ San Francisco တုၤလၢအကတၢၢ် ဖဲလံာ်အုၣ်အသးလၢအကွဲးအသး ဘၣ်တၢ်ဆှၢလီၤအီၤလၢ Battle Creek ဝံၤအလီၢ်ခံလီၤ။ ပဒီပုၢ်ဝဲၢ်လၢ San Francisco ထံၣ်ဘၣ်လၢအဆိအချ့လၢ ပှၤတဂၤမး တကွဲးလံာ်ဆူ Battle Creek ဒီးတဲဖျါထီၣ်တၢ်ကစီၣ်ဆူ မးစ်. ဝှိုက် လၢအဆၢကတီၢ်ဖဲန့ၣ် ဒ်သိးအဝဲကကွဲးလံာ်အံၤအဂီၢ်ဘၣ်၊ မ့ၢ်လၢ တၢ်အိၣ်သးတဖၣ် တအိၣ်ထီၣ်ဒံးဘၣ်အဃိလီၤ။
GSAM 389.1တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်လၢအအိၣ်ဒီးအဘျုးအါမးလၢ ပဒီပုၢ်ဝဲၢ်ဖဲန့ၣ်အဂီၢ်၊ ဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်နာ်လၢ တၢ်ထံၣ်အံၤ အိၣ်ဒီးယွၤအတၢ်စိတၢ်ကမီၤလီၤ။ ယတကွဲးလံာ်ဖိတဘ့ၣ်မး ဆူ သရၣ်ဝှိုက် မ့တမ့ၢ် အမါ ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်အိၣ်သးလၢ San Francisco ဘၣ်၊ ဒီးပှၤမၤသကိးတၢ်အဝဲန့ၣ် စံးဝဲလၢ အဝဲတကွဲးတၢ်နီတမံၤဘၣ်။ ဒီးဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ် စံးဝဲ၊ “အဝဲမ့ၢ်ကွဲးတၢ်န့ၣ် အဝဲတစံးဘၣ်တၢ်ဂ့ၢ်လၢ ဘၣ်တၢ်ဖျါထီၣ်ဘၣ်ဃးဒီးအနီၢ်ကစၢ်ဘၣ်။”
GSAM 389ကျဲလၢ တၢ်ထံၣ်ဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤ
GSAM 389.2လၢခံ ဖဲပသ့ၣ်ညါတၢ်ကွဲး ဒီးတၢ်ဆှၢလီၤ တၢ်အုၣ်အသးအဂ့ၢ် လၢလံာ်ပရၢကျဲအဂၤတကပၤအခါ၊ တၢ်အိၣ်ဖျါထီၣ်ဒံးအါထီၣ်လၢ ကစၢ်လၢအဟ့ၣ် တၢ်ထံၣ်အံၤ အိၣ်ဒီးတၢ်ကွၢ်ထွဲ ဘၣ်ဃးဒီး အဆၢကတီၢ်လၢ တၢ်ကွဲးအီၤ ဒီးတၢ်ဆှၢလီၤဆူအလီၢ်အဂီၢ်၊ ဒ်သိးကတုၤဖဲန့ၣ် လၢအဆၢကတီၢ်လၢအဘၣ်အဂီၢ်လီၤ။
GSAM 389.3ဖဲမုၢ်ဆ့ၣ်လၢအဆိကတၢၢ် ဖဲ လါဂျန်နဝါရီ 18, 1872 အခါ၊ မးစ်. ဝှိုက် ဘၣ်တၢ်ဒုးဆၢထၢၣ်အီၤလၢအလီၢ်နီၢ်ခိ၊ ဒီးတၢ်အုၣ်အသးလၢအဖီခိၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်မၤအိၣ်ဖျါထီၣ်လၢအတၢ်ဆိကမိၣ်အပူၤ လီၤတံၢ်လီၤဆဲးလီၤ။ တၢ်မၤအိၣ်ဖျါထီၣ်အီၤလၢအဂီၢ် ဒ်သိးဒီး တၢ်ကလုၢ်လၢဘၣ်တၢ်ကတိၤအီၤလၢအကလုၢ်၊ “ကွဲးတၢ်အုၣ်အသးလၢ California အဂီၢ် ချ့ချ့၊ ဒီးထၢနုာ်အီၤလၢ လံာ်ပရၢလၢအဟဲထီၣ်လၢအဆိကတၢၢ်အပူၤ။ တၢ်လိၣ်ဘၣ်အီၤလီၤ။” ဖဲတၢ်ကတိၤအံၤ ဘၣ်တၢ်ကတိၤကဒီးခံဘျီအခါ အဝဲဂဲၤဆၢထၢၣ်၊ ကူသိးအသးလၢအဆိအချ့၊ ဒီးမၤဝံၤ တၢ်ကွဲးအံၤလီၤ။ တချုးတၢ်အီၣ်အခါ အဝဲဟ့ၣ်လံာ်အံၤဆူအဖိခွါ Willie လၢအစုအပူၤ ဒီးစံး၊ “ဟံးန့ၢ်လံာ်အံၤ ဆူလံာ်ပရၢဝဲၤလီၢ်၊ ဘၣ်ဆၣ် တဘၣ်ပာ်အီၤလၢ လံာ်ပရၢအကျိၤအပူၤဘၣ်။ ဟ့ၣ်အီၤလၢ လံာ်ပရၢအခိၣ် ဒီးမၢအီၤပာ်လီၤအီၤလၢ လံာ်ပရၢအထၢၣ်လၢ ကလဲၤထီၣ်လၢ မုၢ်ဆ့ၣ်အံၤအပူၤအဂီၢ်န့ၣ်တက့ၢ်။” ဝံၤအလီၢ်ခံ အဝဲစံးဝဲလၢ အဆိကမိၣ်လၢ အမိၢ်အတၢ်နဲၣ်ကျဲအံၤ လီၤဆီတစဲးဖိလီၤ၊ ဘၣ်ဆၣ် အဝဲတသံကွၢ်တၢ်နီတမံၤဘၣ်၊ ဒီးမၤဝဲဒ်အဘၣ်တၢ်မၢအီၤအသိး၊ ဒီး “ထံၣ်ဘၣ်လံာ်အံၤ လဲၤနုာ်လီၤလၢ လံာ်ပရၢအထၢၣ်အပူၤလီၤ။”
GSAM 389ယွၤနဲၣ်ကျဲအတၢ်အုၣ်သး
GSAM 389.4မ့ၢ်နသ့ၣ်ညါ ပတၢ်အိၣ်သးလၢ San Francisco ဖဲန့ၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် နကသ့ၣ်ညါချ့ချ့ တၢ်လိၣ်လၢ လံာ်အံၤကဘၣ်နုာ်လီၤလၢ လံာ်ပရၢအံၤအပူၤ လီၤတံၢ်လီၤဆဲးလီၤ။ လၢနံၣ်အဝဲန့ၣ် ပအိၣ်ဒီး လံာ်ပရၢလၢဘၣ်တၢ်ဆှၢခီကျဲမုၢ် တနံၤတဘျီဧိၤလီၤ။ လံာ်အံၤမ့ၢ်ဟဲတုၤလၢ တနံၤအခီၣ်ထံးအနၤ 28 သီ၊ မ့ၢ်တမ့ၢ် မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤအနၤ 27 သီဘၣ်န့ၣ် တၢ်လီၤဖးလၢအလီၤသးအုး ကကဲထီၣ်လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအဘၣ်မုာ်ဘၣ်ခုးလီၤ။ လံာ်အံၤမ့ၢ်ဟဲဆိန့ၢ်အံၤ လၢနွံအါမးအဆိ၊ မ့ၢ်ဒၣ်ဖဲတၢ်ထံၣ်ဟဲထီၣ်ဝဲဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် တထံၣ်ဘၣ်အစိအကမီၤ လၢအဆိအချ့ဒ်အံၤဘၣ်။
GSAM 390.1ဖဲအံၤ တၢ်အုၣ်အသးတခါ အိၣ်ဒီးတၢ်အုၣ်သးလၢအဖျါ လၢကစၢ်အစုအိၣ်လၢအဖီခိၣ်၊ တမ့ၢ်ထဲလၢ အဟဲတုၤဖဲအဆၢကတီၢ်လၢအဘၣ် ဒ်သိးကမၤဘၣ်က့ၤ တၢ်ကမၣ်လၢအအိၣ်တ့ၢ်တဖၣ် လၢအစိအကမီၤအပူၤဘၣ်၊ ဘၣ်ဆၣ် မ့ၢ်လၢဒီပုၢ်ဝဲၢ်အံၤ ဟံးန့ၢ်အီၤလၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသး ဒီးမၤထွဲအီၤအဃိ၊ တၢ်အုၣ်အသးအံၤ မၤစၢၤဒိၣ်မးလၢ ကဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်အိၣ်ဃူအိၣ်ဖိး ဒီးတၢ်အိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိအံၤအပူၤလီၤ။
GSAM 390ကျဲလၢ တၢ်ကွဲးထီၣ် တၢ်ထံၣ်တဖၣ်
GSAM 390.2တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးတၢ်ဒိတခါလၢ ကဒုးနဲၣ် အဝဲအတၢ်ကတိၤဒၣ်ဝဲ ဘၣ်ဃးဒီး ကျဲလၢအကွဲးထီၣ် တၢ်လၢအထံၣ်ဘၣ်ဝဲအဂ့ၢ်လီၤ။ အဝဲစံးဝဲ၊ “ယဘၣ်တၢ်ဒုးဆၢထၢၣ်ယၤလၢ ယလံာ်မံအပူၤ ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်တဖၣ်လၢ ဘၣ်တၢ်ဒုးနဲၣ်ယၤလၢညါတ့ၢ်န့ၣ် အိၣ်ဖျါထီၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးလၢ ယသးအပူၤလီၤ။ ဒီးယကွဲးလံာ်တဖၣ်လၢ သးနၤခီအဆၢကတီၢ် လၢဘၣ်တၢ်ဆှၢခီကျဲမုၢ် ဒီကီၢ်၊ ဒီးဖဲတၢ်လဲၤတုၤလၢ အကီအခဲအကတၢၢ်အခါ အဝဲသ့ၣ် မၤပူၤဖျဲး တၢ်မၤအဂ့ၢ်လၢ တၢ်ဟးဂီၤအဒိၣ်အမုၢ်အပူၤလီၤ။”4