အဆၢ 11 — မူခိၣ်ကလူးခံဂၤတဂၤ အတၢ်ကစီၣ်
GSAM 171.1“ဒီးမူခိၣ်ကလူးအဂၤတဂၤဟဲပိာ်အခံဒီးစံးဝဲ၊ ဘၤဘူၤလိၣ်လီၤပှီၢ်လံ၊ လီၤပှီၢ်လံ၊ ဝ့ၢ်ဖးဒိၣ်အန့ၣ်၊ မ့ၢ်လၢအဒုးအီပှၤကလုာ်ခဲလၢာ်လၢအတၢ်မၤကမၣ်မုၣ်ကမၣ်ခွါအတၢ်သးထီၣ်အစပံးထံအဃိန့ၣ်လီၤ။”1
GSAM 171.2“တုၤနုၤတစုဟံၣ်ကစၢ်သးထီၣ်ဒီးစံးဘၣ်အခ့အပှၤ၊ လဲၤထီၣ်ချ့ချ့ဆူဝ့ၢ်ပူၤအကျဲမုၢ်ကျဲဖိတဖၣ်၊ ဒီးဟဲကိးနုာ်ပှၤဖှီၣ်ဖိယာ်ဖိ၊ ပှၤအက့ၢ်အဂီၤတလၢတပှဲၤ၊ ပှၤခီၣ်ဟးဂီၤ၊ ဒီးပှၤမဲာ်ဘျီၣ်တဖၣ်ဆူအံၤတက့ၢ်။”2
GSAM 171.3ကစၢ်မၤဟူးမၤဂဲၤဟီၣ်ခိၣ်ခီဖျိအခ့အပှၤတဖၣ်လၢတၢ်ကစီၣ်လၢအစံး၊ “အတၢ်စံၣ်ညီၣ်အနၣ်ရံၣ်ဘၣ်လံ၊” န့ၣ်လီၤ။ ပှၤခဲလၢာ်လၢအအၢၣ်လီၤအသးလၢအမ့ၢ်အပှၤဂီၢ်မုၢ်န့ၣ် မ့ၢ်အအဲၣ်ဒိးဝဲဒီး၊ ပာ်ဖှိၣ်အသးလၢတၢ်ကစီၣ်အံၤအပူၤသ့ဝဲလီၤ။ အအံၤမ့ၢ်တၢ်ကိးအခီၣ်ထံးဆူတၢ်ဖျီအီၣ်အမူး “ဟါတၢ်အီၣ်” န့ၣ်လီၤ။ တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါအီၤ “ဆူပှၤလၢအဘၣ်တၢ်ကွဲမုာ်တဖၣ်အအိၣ်။”3 မ့ၢ်လၢပှၤတူၢ်လိာ်တၢ်ကိးအံၤတဘၣ်ဒီးဟ့ၣ်တၢ်ဂ့ၢ်လိာ်အကလုာ်ကလုာ်အဃိ၊ တၢ်ကိးခံဘျီတဘျီဟဲထီၣ်ဝဲလၢအဘၣ်လိာ်အသးဒီး မူခိၣ်ကလူးခံဂၤတဂၤ အတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်လီၤ။4 ခီဖျိတၢ်ကိးအံၤ ကစၢ်ပာ်လီၤဆီပှၤတကရူၢ် ဒ်သိးအကလဲၤဆူညါဃုာ်ဒီးအတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအတၢ်ကပီၤလၢအအါထီၣ်ဝဲ တုၤဆၢကတီၢ်အကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 171တၢ်ကိးခံဘျီတဘျီဆူတၢ်ဖျီအီၣ်အဟါတၢ်အီၣ်
GSAM 171.4တၢ်ကစီၣ်ခံဘျီတဘျီ၊ လၢအဟဲပိာ်တၢ်စံၣ်ညီၣ်အနၣ်ရံၣ်အတၢ်ကိးအခံန့ၣ်၊ စံးဝဲ၊ “ဘၤဘူၤလိၣ်လီၤပှီၢ်လံ၊ လီၤပှီၢ်လံ၊ ဝ့ၢ်ဖးဒိၣ်အန့ၣ်၊ မ့ၢ်လၢအဒုးအီပှၤကလုာ်ခဲလၢာ်လၢအတၢ်မၤကမၣ်မုၣ်ကမၣ်ခွါအတၢ်သးထီၣ်အစပံးထံအဃိန့ၣ်လီၤ။” ဒီးတၢ်ကိးခံဘျီတဘျီဆူဟါတၢ်အီၣ်န့ၣ် စံးဝဲ၊ “လဲၤထီၣ်ချ့ချ့ဆူဝ့ၢ်ပူၤအကျဲမုၢ်ကျဲဖိတဖၣ်၊ ဒီးဟဲကိးနုာ်ပှၤဖှီၣ်ဖိယာ်ဖိ၊ ပှၤအက့ၢ်အဂီၤတလၢတပှဲၤ၊ ပှၤခီၣ်ဟးဂီၤ၊ ဒီးပှၤမဲာ်ဘျီၣ်တဖၣ်ဆူအံၤတက့ၢ်။” လၢလံာ်စီဆှံအဆၢခံဆၢအံၤတဆၢစုာ်စုာ်အပူၤ၊ ပှၤလၢအအၢၣ်လီၤအသးလၢအမ့ၢ်ကစၢ်အပှၤဂီၢ်မုၢ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ကိးအီၤလၢ “ဝ့ၢ်” န့ၣ်လီၤ။ လၢအတၢ်နာ်အတၢ်သိၣ်လိလၢအထီဒါလိာ်အသးဒီးအထွံၣ်ထွါဝဲအဃိ၊ ဘၣ်တၢ်ကိးအဝဲသ့ၣ်လၢ “ဘၤဘူၤလိၣ်” န့ၣ်လီၤ။ လၢလံာ်စီဆှံအဂၤတဆၢလၢအဘၣ်ဃးဒီးမုၢ်နံၤခံကတၢၢ်တဖၣ်အပူၤ ပထံၣ်ဘၣ်လၢ၊ တချုးကစၢ်ဟဲက့ၤအကတီၢ်န့ၣ် တၢ်ကိးထီၣ်အပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢ “ဘၤဘူၤလိၣ်” အပူၤလီၤ။ “ဘၤဘူၤလိၣ်ဖးဒိၣ်လီၤပှီၢ်လံ၊ လီၤပှီၢ်လံ၊ ဒီးကဲထီၣ်ဝဲလၢတၢ်ဝံတၢ်နါအတၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးအလီၢ်၊ ဒီးသးတကဆှီကိးကလုာ်ဒဲးအတၢ်အိၣ်အလီၢ်၊ ဒီးထိၣ်လၢအတကဆှီဒီးအလီၤသးဘၣ်အၢကိးကလုာ်ဒဲးအတၢ်ကးတံၢ်အလီၢ်လံ။... ယပှၤဂီၢ်မုၢ်ဧၢ၊ ဟးထီၣ်လၢအပူၤတက့ၢ်၊ ဒ်သိးသုသုတပၣ်ဃုာ်လၢအတၢ်ဒဲးဘးတဖၣ်အပူၤဒီး သုသုတဒိးန့ၢ်ဘၣ်အတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်တဖၣ်တဂ့ၤ။”5
GSAM 172“သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်နနၢ်ဟူတၢ်ဒ်လဲၣ်”
GSAM 172.1လၢတၢ်ကတိၤဆူစၢ်ဒံတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အအိၣ်န့ၣ် ပဖးဘၣ်၊ “မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်နတူၢ်လိာ်တၢ်ဒီးနနၢ်ဟူတၢ်ဒ်လဲၣ်ဒ်လဲၣ်၊ ဒီးဟံးဃာ်တၢ်ဒီးပီၢ်ယၢ်လီၤနသးတက့ၢ်။ မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး နမ့ၢ်တဆိးသီဘၣ်ဒီး၊ ယကဟဲဆူနအိၣ်ဒ်တၢ်ဘျၣ်အသိး၊ ဒီးယကဟဲဆူနအိၣ်လၢနၣ်ရံၣ်ဖဲလဲၣ်န့ၣ် နတသ့ၣ်ညါဘၣ်။”6 စၢ်ဒံတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ် ဖျါလၢအဟဲအိၣ်ထီၣ်ခီဖျိတၢ်မၤသီက့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါ၊ လၢ “အံၤစ့ဘ့ၤလး” အတၢ်မၤအဆၢကတီၢ်ခံးသူဝံၤအလီၢ်ခံလီၤ။ “အံၤစ့ဘ့ၤလး” န့ၣ်မ့ၢ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအညိကွံာ်တၢ်နာ်န့ၣ်လီၤ။ တၢ်စံးဘၣ်စၢ်ဒံတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢ အမ့ၢ်တ့ၢ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအမူဝဲလီၤ။ ဘၣ်ဆၣ် ဖဲအနၢ်ဟူဒီးပာ်ကွံာ်တၢ်သိၣ်လိဘၣ်ဃးကစၢ်အတၢ်ဟဲက့ၤအခါ၊ အပာ်လီၤအသးလၢတၢ်အိၣ်သးလၢ တၢ်မၤအသးအန့ၣ်ဟဲတုၤလၢအလိၤသတူၢ်ကလာ်သ့ ဒ် “တၢ်ဘျၣ်လၢမုၢ်နၤ” အသိးန့ၣ်လီၤ။ ပှၤတၢ်မၢဖိပီလူးစံးဝဲလၢ 1 သ့းစၤလနံ 5:1-5 အပူၤလၢ၊ ဖဲကစၢ်အတၢ်ဟဲက့ၤဘူးထီၣ်ဝဲအခါ ပှၤလၢအကိးထီၣ် “တၢ်ဃူတၢ်ဖိးဒီးတၢ်ပူၤဖျဲး” တဖၣ်အတၢ်အိၣ်သးကမ့ၢ်ဒ်န့ၣ်လီၤ။ ပှၤလၢအပိာ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအတၢ်ကပီၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ကိးအီၤလၢ “မုၢ်ဆါအဖိတဖၣ်၊” ဒီးကစၢ်တဟဲဆူအဝဲသ့ၣ်အအိၣ်ဒ်တၢ်ဘျၣ်အသိးဘၣ်။
GSAM 172.2လၢဝံအတၢ်စံးပာ်ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်နွံဖုအတၢ်ပာ်ဖျါအံၤအပူၤ၊ ပထံၣ်လၢစၢ်ဒံတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အတၢ်လီၤပှီၢ်အလီၢ်ခံန့ၣ် ဖံၤလၤဒ့လဖံတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဟဲပိာ်ထွဲဝဲတဘျီဃီလီၤ။ ဖံၤလၤဒ့လဖံအခီပညီမ့ၢ်ဝဲ ဒီပုၢ်ဝဲၢ်အတၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံန့ၣ်လီၤ။ ပှၤစူၢ်ပှၤနာ် 50,000 လၢအဘၣ်တၢ်ကိးထီၣ်အီၤလၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အကလုာ်ကလုာ်အပူၤ ခီဖျိ မူခိၣ်ကလူးခံဂၤတဂၤ အတၢ်ကစီၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒ်န့ၣ်သပှၢ်ကတၢၢ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်ပာ်ဖှိၣ်အသးလၢဒီပုၢ်ဝဲၢ်အတၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံတပူၤဃီအပူၤ၊ လၢတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအခိၣ်သ့ၣ်ဖးဒိၣ်လၢခရံာ်ကဟဲက့ၤတယံာ်လၢၤဘၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 173တၢ်ကစီၣ်ခံဘျီတဘျီဘၣ်တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါအီၤဒ်လဲၣ်
GSAM 173.1လၢလါစဲးပထ့ဘၢၣ် 12, 1844 အလံာ် ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ အပူၤ ပၣ်ဃုာ်ဒီးသရၣ် ဂျိုရှုဝါ ဗီ. ဟိုင်းမ်စ် အတၢ်ပာ်ဖျါတခါ ဘၣ်ဃးဒီး မူခိၣ်ကလူးခံဂၤတဂၤ အတၢ်ကစီၣ် ဒီးတၢ်အိၣ်သးလၢအဒုးကဲထီၣ်တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်ကစီၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ။ အလံာ်ပရၢန့ၣ် အိၣ်ဒီးမုၢ်နံၤလါအီကူး 29, 1844၊ မဲးခီၣ်နဲလ်စဝံလ်၊ အိၣ်ဟဲအိၣ်၊ ဒီးစံးဝဲဒ်အံၤလီၤ။—
GSAM 173.2“ဖဲပစးထီၣ်မၤတၢ်ဃုာ်ဒီးဒီပုၢ်ဝဲၢ် မီလၢ လၢ 1840 အခါန့ၣ် အဝဲစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်ယံာ်ဝဲခွံနံၣ်လံ။ လၢဆၢကတီၢ်အန့ၣ်အပူၤ ဃၣ်ဃၣ်ဘၣ်ဆၢထၢၣ်ဝဲထဲတဂၤဧိၤလီၤ။ ဘၣ်ဆၣ်အတၢ်မၤန့ၣ် တပတုာ်ဝဲဘၣ် ဒီးအဘျုးအဖှိၣ်အိၣ်ဝဲလၢအဒုးပၢၢ်ထီၣ်ပှၤလၢအအၢၣ်လီၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါတဖၣ် ဒ်သိးအကသ့ၣ်ညါယွၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်အတၢ်မုၢ်လၢ်အမ့ၢ်အတီ ဒီးတၢ်ကတဲာ်ကတီၤလၢအလိၣ်လၢကစၢ်အတၢ်ဟဲက့ၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။ ဒ်န့ၣ်အသိး အဒုးပၢၢ်ထီၣ်ပှၤလၢအတဆီတလဲဒံးအသးကိးကလုာ်ဒဲး ဒ်သိးအကသ့ၣ်ညါလၢအဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်ပှၤဟါမၢ်၊ ဒီးအမူအဒါအိၣ်လၢကပီၢ်ယၢ်လီၤအသးဒီးဃၣ်က့ၤဆူယွၤအအိၣ်တဘျီဃီ၊ ဒ်တၢ်ကတဲာ်ကတီၤလၢကထံၣ်လိာ်အသးဒီးတလးမူးပိာ်ခွါလၢတၢ်ဃူတၢ်ဖိးအပူၤ ဖဲအဟဲက့ၤအခါန့ၣ်လီၤ။ တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤမ့ၢ်အတၢ်မၤအတၢ်ပညိၣ်ဖးဒိၣ်တဖၣ်လီၤ။ အဝဲတကျဲးစၢးဒုးဆီတလဲပှၤအတၢ်နာ်ဆူတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအဒ့တဒ့ မ့တမ့ၢ် တကရူၢ်အအိၣ်ဘၣ်။
GSAM 173.3“ဖဲပနာ်န့ၢ်လၢကစၢ်အတၢ်ဟဲက့ၤဘူးထီၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ ဒီးပတူၢ်လိာ်တၢ်သိၣ်လိအံၤလၢပှၤကမျၢၢ်အမဲာ်ညါအခါ၊ ပတၢ်ထံၣ်မ့ၢ်ဒ်န့ၣ်အသိးလီၤ။ ဒီးလၢတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအဒ့အကလုာ်ကလုာ်အကျါ၊ ဖဲယွၤအတၢ်ကွၢ်ထွဲကိးပှၤလၢကမၤတၢ်အလီၢ်န့ၣ်၊ ပမၤတၢ်လၢကျဲတဘိဃီလီၤ။ ပစံးဘၣ်သရၣ်တဖၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်လၢ၊ တၢ်မၤပြံမၤပြါအဝဲသ့ၣ်၊ မ့တမ့ၢ် တၢ်မၤလီၤဖးဒီးမၤထွံၣ်ထွါအဝဲသ့ၣ်န့ၣ် တမ့ၢ်ပတၢ်မၤအမူအဒါနီတမံၤဘၣ်။ ပတၢ်ပညိၣ်အိၣ်ဖျါဖျါတမံၤဧိၤ၊ မ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်ထီၣ် ‘တၢ်ကိး’၊ တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်လၢတၢ်စံၣ်ညီၣ်အိၣ် ‘လၢပဲတြီအခီၣ်ထံး၊’ ဒီးတၢ်ကွဲန့ၢ်လွဲန့ၢ်ပှၤကညီလၢအမ့ၢ်ပသကိးတဖၣ် ဒ်သိးအကကတဲာ်ကတီၤအသးလၢတၢ်မၤအသးအံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။... သရၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိတဖၣ်လၢအဒိးန့ၢ်ပတၢ်မၤအဘျုး ဘၣ်ဆၣ်အတတူၢ်လိာ်တၢ်သိၣ်လိလၢသးဒီဖျၢၣ်ဘၣ်န့ၣ်၊ ထံၣ်ဝဲလၢအဝဲသ့ၣ်ကဘၣ်ပိာ်တၢ်သိၣ်လိအံၤ၊ စံၣ်တဲၤတဲလီၤဒီးဟံးဃာ်အီၤ၊ မ့တမ့ၢ် လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်အကီအခဲလၢအဟဲတုၤလၢအဝဲသ့ၣ်အလိၤအခါန့ၣ်၊ ကအိၣ်ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲဒီးပှၤစူၢ်ပှၤနာ်လၢအဆၢတဲာ်လီၤအသးဒီးအိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤတဖၣ်လီၤ။ မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး အဝဲသ့ၣ်ဆၢတဲာ်လၢကထီဒါတၢ်သိၣ်လိအံၤ၊ ဒီးပာ်လီၤအသးလၢကမၤဘှ့ၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ၊ တနီၤလၢကျဲတဘိ ဒီးအဂၤတနီၤလၢကျဲအဂၤတဘိန့ၣ်လီၤ။ အအံၤဒုးအိၣ်ပဒီပုၢ်ဝဲၢ်ဒီးဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ်တဖၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်အကျါ လၢတၢ်အိၣ်သးလၢအမၤကွၢ်အီၤဖးဒိၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။ အါတက့ၢ်အဲၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဒီး ဆိကမိၣ်လၢကဟးထီၣ်ကွံာ်ဝဲတသ့ဘၣ်။ ဘၣ်ဆၣ် ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဘၣ်တၢ်ဒုၣ်ဒွဲၣ်တဲနံၤ၊ ဘၣ်တၢ်မၤအၢမၤနး၊ ဒီးဘၣ်တၢ်တြီဃာ်လၢကျဲအကလုာ်ကလုာ်လၢအခွဲးအယာ်ဒီးတၢ်မုာ်တၢ်ပၢၤလၢညါတဖၣ်၊ ဒီးဖဲပှၤတဟ့ၣ်အီၤလၢ ‘တၢ်အီၣ်ဖဲအဆၢကတီၢ်ဘၣ်’ ဘၣ်၊ ဒီးသးဝံၣ်လံၣ်တၢ်လီတၢ်လၢအမ့ၢ် ‘တၢ်ဃူတၢ်ဖိးဒီးတၢ်ပူၤဖျဲး’ သီၣ်ထီၣ်လၢအနၢ်ပူၤ လၢမုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤတနံၤဘၣ်တနံၤအခါ၊ တယံာ်ဘၣ်ဒီး အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဘျးစဲဒီးအကရူၢ်အကရၢစၢ်လီၤကွံာ်ဝဲလီၤ။ အဝဲသ့ၣ်ဂဲၤဆၢထၢၣ်လၢအစိအကမီၤအလၤကပီၤအပူၤ၊ တ့ၢ်လီၤကွံာ်နီၣ်ယိးဘိ၊ ဒီးကိးထီၣ်ဝဲ၊ ‘ယပှၤဂီၢ်မုၢ်ဧၢ၊ ဟးထီၣ်လၢအပူၤတက့ၢ်။’
GSAM 174လၢတၢ်အိၣ်သးလၢအမၤကွၢ်တၢ်အပူၤ
GSAM 174.1“တၢ်အိၣ်သးအံၤဒုးအိၣ်ပှၤလၢတၢ်မၤကွၢ်အပူၤလီၤ။ (1) မ့ၢ်လၢပတုၤလၢဝံအတၢ်စံးပာ်အဆၢကတီၢ်လၢပနာ်အကတၢၢ်လံ၊ ဖဲပမုၢ်လၢ်လၢကစၢ်ကပာ်ဖှိၣ်အပှၤဂီၢ်မုၢ်ခဲလၢာ်လၢတပူၤဃီအဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ။ ဒီး (2) ပစံၣ်တဲၤတဲလီၤတ့ၢ်တၢ်သိၣ်လိလၢအလီၤဆီလိာ်အသးဒီးအံၤထီဘိလီၤ။ ဒီးခဲအံၤတၢ်အိၣ်သးဆီတလဲဝဲလံသနာ်က့၊ ပမ့ၢ်ပၣ်ဃုာ်လၢတၢ်ကိးထီၣ်တၢ်လီၤဖးဒီးတၢ်မၤပြံမၤပြါတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအတူၢ်လိာ်ပှၤဒီးပတၢ်ကစီၣ်န့ၣ်ဒီး၊ ပှၤကပာ်ပှၤလၢပတတီဘၣ်လီၤ။ မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး ပသးဒ့ဒီဝဲ ဒီးပမၤတၢ်ဒ်ပတၢ်ဆၢထၢၣ်အခီၣ်ထံးအသိးဆူညါလီၤ။ တုၤလၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဒီးသရၣ်တဖၣ်မၤတၢ်အံၤနးထီၣ်တုၤဒၣ်လဲာ် လၢတၢ်ပျံၤယွၤအပူၤ ပဘၣ်ပာ်လီၤပသးလၢကဒီသဒၢတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဒီးယွၤအဖိလၢအဘၣ်တၢ်ယီၢ်တံၢ်အီၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 174ပှၤတၢ်မၢဖိအဒိအတဲာ်လၢပကျဲအဂီၢ်
GSAM 174.2“‘ဒီးအဝဲလဲၤနုာ်ဆူဘူၣ်ဘျီၣ်ပူၤဒီးကတိၤတၢ်လၢတၢ်သူၣ်ဒူသးဒူယံာ်ဝဲသၢလါ၊ ဂ့ၢ်လိာ်ဘှီလိာ်ဒီးကွဲန့ၢ်လွဲန့ၢ်တၢ်ဘၣ်ဃးဒီးယွၤအဘီအမုၢ်န့ၣ်လီၤ။ ဘၣ်ဆၣ်ဖဲပှၤတနီၤအသးကိၤထီၣ်ဒီးတနာ်ဘၣ်၊ ဒီးကတိၤအၢကျဲအန့ၣ်လၢပှၤဂီၢ်မုၢ်အမဲာ်ညါအခါ၊ အဝဲဟးထီၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်အကျါ၊ ဒီးပာ်လီၤဆီအပျဲၢ်အဘီၣ်တဖၣ်၊ ဒီးဂ့ၢ်လိာ်ဘှီလိာ်တၢ်ကိးမုၢ်နံၤဒဲးလၢပှၤတဂၤလၢအမံၤမ့ၢ်တူၤရၣ်နူးအကၠိပူၤန့ၣ်လီၤ။’7 တုၤလၢ ‘ပှၤတနီၤအသးကိၤထီၣ်’ ဒီး ‘ကတိၤအၢကျဲအန့ၣ် [ကစၢ်အတၢ်ဟဲက့ၤ] လၢပှၤဂီၢ်မုၢ်အမဲာ်ညါ’ မး၊ ပဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ်အသးဟူးဂဲၤလၢကဟးထီၣ်ဒီးလီၤဖးလၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်ဝံသးစူၤ ‘ခ့ပှၤအၢတဖၣ်’ အ ‘တၢ်ကတိၤအၢ’ အံၤတန့ၢ်ဘၣ်။ ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအမၤအၢမၤနးဒီး ‘ကတိၤအၢ’ ပှၤလၢအကွၢ်လၢ် ‘တၢ်မုၢ်လၢ်လၢအဘၣ်ဆိၣ်ဂ့ၤ’ တဖၣ်န့ၣ်၊ လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်ထံၣ်အပူၤ မ့ၢ်ထဲဘၤဘူၤလိၣ်လၢတၢ်ခူသူၣ်အပူၤအဖိမုၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါဝဲဒ်န့ၣ် ဒီးဟဲနုာ်ဆူတၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်သဘျ့အပူၤန့ၣ်လီၤ။ ဒီးဘၤဘူၤလိၣ်မ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ် ပခဲလၢာ်တၢ်ထံၣ်မ့ၢ်တလီၤပလိာ်ဘၣ်သနာ်က့၊ ပတၢ်ထံၣ်လီၤပလိာ်ဝဲလၢပကဘၣ်လီၤဖးတဘျီဃီဒီးလၢလၢာ်လၢလၢာ်လၢပှၤခဲလၢာ်လၢအထီဒါတၢ်သိၣ်လိဘၣ်ဃးဒီးယွၤအတၢ်ဟဲက့ၤဒီးအဘီအမုၢ်လၢအဘူးထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ။ ပနာ်လၢအအံၤမ့ၢ်တၢ်မူဒီးတၢ်သံအတၢ်ဂ့ၢ်လီၤ။ တၢ်အိၣ်ဆဲးဘျးစဲဒီးပှၤကရၢလၢအပာ်ဆံး မ့တမ့ၢ် ထီဒါကစၢ်အတၢ်ဟဲက့ၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်သံလီၤ။ တၢ်ဟးထီၣ်လၢပှၤကညီအလုၢ်အလၢ်ခဲလၢာ်အပူၤ၊ ဒီးဆၢထၢၣ်လၢယွၤအကလုၢ်ကထါအဖီခိၣ်၊ ဒီးကွၢ်လၢ်ကစၢ်အတၢ်လီၣ်ဖျါကိးမုၢ်နံၤဒဲးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မူလီၤ။ မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး ခဲအံၤပစံးဘၣ်ပှၤခဲလၢာ်လၢအဘၣ်ဘျးလိာ်အသးလၢကုၢ်အနီၣ်ယိးဘိအပူၤ လၢကျဲတဘိဂ့ၤတဘိဂ့ၤန့ၣ်၊ ‘ကစၢ်စံးဝဲ၊ ဟးထီၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်အကျါဒီးအိၣ်လီၤဆီတက့ၢ်၊ ဒီးသုတထိးဘၣ်တၢ်တကဆှီတဂ့ၤ၊ ဒီးယကတူၢ်လိာ်သု၊ ဒီးယကကဲထီၣ်သုပၢ်၊ ဒီးသုကကဲထီၣ်ယဖိခွါဒီးယဖိမုၣ်တဖၣ်၊ ကစၢ်လၢအဂံၢ်ဆူၣ်ဘါဆူၣ်လၢာ်စံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ။’”8
GSAM 175တၢ်ထီဒါလၢတၢ်နၢ်ပၢၢ်အဂ့ၢ်တသ့ဘၣ်
GSAM 175.1ဝီလျံ မီလၢ စံးဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်လိာ်လၢအအိၣ်လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်ဒီးခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်အဘၢၣ်စၢၤဖဲဆၢကတီၢ်အန့ၣ် ဒ်အံၤလီၤ။—
GSAM 175.2“ခရံာ်ဖိအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်ဟီထီၣ်ကွံာ်တၢ်သိၣ်လိအံၤ ဒီးအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိတဖၣ်လၢတၢ်မုၢ်လၢ်လၢအဘၣ်ဆိၣ်ဂ့ၤအံၤအဃိန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအတဘၣ်အလီၢ်ဒိၣ်မး ဒီးတၢ်နၢ်ပၢၢ်အဂ့ၢ်တသ့ဘၣ်။ ယသ့ၣ်ညါလၢဘျၢထံခရံာ်ဖိအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တနီၤစံးဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်တဟီထီၣ်ကွံာ်ပှၤတဖၣ်အံၤလၢအတၢ်နာ်အဃိဘၣ်၊ မ့ၢ်လၢအအီၣ်သကိးကစၢ်အဟါတၢ်အီၣ်ဒီးပှၤလၢအနာ်တၢ်ဟဲက့ၤတဖၣ်အဃိလီၤ။ မ့ၢ်တမ့ၢ်လၢအတၢ်နာ်လၢတၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤကစၢ်လၢအကဟဲန့ၣ်အဃိဘၣ်ဒီး၊ ဘၣ်မနုၤအဃိပှၤတြီယၤလၢကစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်ဖဲအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အပူၤလဲၣ်။ ယၤအံၤ ယတအီၣ်သကိးကစၢ်အဟါတၢ်အီၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂၤနီတဖုဘၣ်၊ မ့မ့ၢ်ထဲဘျၢထံခရံာ်ဖိအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဧိၤလီၤ။ အအံၤမ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်လိာ်လၢအကမၣ်လီၤ။ ဘၣ်ဆၣ်တၢ်အံၤကဲထီၣ်မဲးသဒ့းခရံာ်ဖိဒီးပရဲးစဘံထ့ရံယၣ်ခရံာ်ဖိတဖၣ်အတၢ်ဂ့ၢ်လိာ်တသ့ဘၣ်၊ အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အဝဲသ့ၣ်နာ်တၢ်အီၣ်သကိးကစၢ်အဟါတၢ်အီၣ်ဃုာ်ဒီးခရံာ်ဖိအကရူၢ်အဂၤတဖၣ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်ဟီထီၣ်ကွံာ်ပှၤလၢတၢ်မနုၤအဃိလဲၣ်။ ယနၢ်ဟူဘၣ်လၢပှၤတနီၤဘၣ်တၢ်ဟီထီၣ်ကွံာ်အီၤလၢ ‘သးဝံၣ်’ ခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီအတၢ်သးဝံၣ်တဖၣ်အဃိ၊ ဒီးပှၤအဂၤတနီၤလၢအသးပျုၢ်အဃိလီၤ။ ဘၣ်ဆၣ်တၢ်လၢပှၤဒုးနဲၣ်လၢအမ့ၢ်အတၢ်သးပျုၢ်ခဲလၢာ်န့ၣ် မ့ၢ်ထဲလၢအဝဲသ့ၣ်ဆိးသီခိးခရံာ်ဧိၤလီၤ။ ယွၤဧၢ၊ ‘ပျၢ်အတၢ်ကမၣ်တက့ၢ်၊ အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အဝဲသ့ၣ်တသ့ၣ်ညါတၢ်လၢအမၤဝဲဘၣ်။’”
GSAM 176စတီရ်စ်အတၢ်စံးဘၣ်ဃးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အတၢ်ပာ်သး
GSAM 176.1ကၠီၣ်ကၠ် စတီရ်စ် စံးဘၣ်ဃးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အတၢ်ပာ်သးလၢခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်အဖီခိၣ် ဒ်အံၤလီၤ။—
GSAM 176.2“လၢဆၢကတီၢ်အံၤ အဝဲသ့ၣ်အကျါမတၤတစံးဝဲလၢ ‘ယဆ့ၣ်နီၤဒ်နီၢ်ပၤမုၣ်အသိး’ ဘၣ်လဲၣ်။ ဒီးအဝဲသ့ၣ်အကျါမတၤတမၤမုာ်လီၤအသးလၢတၢ်ဆိကမိၣ်လၢ မုၢ်တနံၤန့ၣ်အဝဲသ့ၣ်ကမၤနၢၤဟီၣ်ခိၣ်၊ ဒီးဟီၣ်ခိၣ်ကဘၣ်ပိာ်အတၢ်နာ်ဘၣ်လဲၣ်။ အဝဲသ့ၣ်အကျါမတၤကပျဲပှၤတဂၤလၢအအၢၣ်လီၤအတၢ်နာ်ဖျါဖျါဒီးတပျံၤတၢ်လၢကစၢ်အတၢ်ဟဲက့ၤအိၣ်လၢပဲတြီအခီၣ်ထံးန့ၣ်၊ လၢကအိၣ်လၢအကျါလၢတၢ်ဃူတၢ်ဖိးအပူၤလဲၣ်။ ဒ်သိးနကအိၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်အကျါလၢတၢ်တမၤတံာ်တာ်နၤဘၣ်အဂီၢ်၊ တၢ်လၢနကဘၣ်မၤမ့ၢ်လၢ နက ‘ပတုာ်လၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့’ တၢ်ပာ်ဖျါနတၢ်နာ်လၢပှၤကမျၢၢ်အမဲာ်ညါလၢကစၢ်ကဟဲက့ၤလၢနံၣ်အံၤ၊ တမ့ၢ်ဘၣ်ဧါ။ နတၢ်နာ်ဂၢၢ်ကျၢၤဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤကမ့ၢ်ဒ်လဲၣ်ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤ၊ ဒီးနကတူၢ်ဘၣ်လၢတၢ်ကိးထီၣ် ‘ပျံၤယွၤဒီးဟ့ၣ်အီၤလၤကပီၤတက့ၢ်၊ အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အတၢ်စံၣ်ညီၣ်အနၣ်ရံၣ်ဘၣ်လံ’ န့ၣ် အကါဒိၣ်ဝဲထဲလဲၣ်ဂ့ၤန့ၣ်လီၤ။”
GSAM 176မဲၣ်စ်ဖံလ်ဒ်အတၢ်အုၣ်အသး
GSAM 176.3အဲလ်. ဒီ. မဲၣ်စ်ဖံလ်ဒ် ကွဲးလံာ်လၢအိၣ်နဲဒၣ်၊ နယူးယောက်၊ လါမၢ်ၡး 21, 1844၊ ဒီးအုၣ်အသးဒ်အံၤလီၤ။—
GSAM 176.4“ယွၤမၤဟူးမၤဂဲၤအဖိလၢအအဲၣ်ဝဲတဖၣ်အသး၊ လၢအအိၣ်ခိးကစၢ်လၢမူခိၣ်န့ၣ်လီၤ။ ဒီးအဝဲဆှၢအဝဲသ့ၣ် ဒ်သိးအကဒိကနၣ်မူခိၣ်ကလူးလၢ ‘အိၣ်ဒီးတၢ်သးခုကစီၣ်အထူအယိာ်လၢကစံၣ်တဲၤတဲလီၤဝဲ၊ ဒီးစံးဝဲ၊ အတၢ်စံၣ်ညီၣ်အနၣ်ရံၣ်ဘၣ်လံ၊’ န့ၣ်တကးဘၣ်၊ ဒ်သိးအကစူၢ်တၢ်မၤလိာ်လၢအဟဲပိာ်ထွဲဝဲလၢ ‘ယပှၤဂီၢ်မုၢ်ဧၢ၊ ဟးထီၣ်လၢအပူၤတက့ၢ်!’ န့ၣ်လီၤ။ ယနာ်ဂၢၢ်ကျၢၤဒိၣ်န့ၢ်လၢညါလၢ၊ တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအကရၢကရိလၢမုၢ်မဆါတနံၤအံၤတဖၣ်န့ၣ် ပၣ်ဃုာ်လၢဘၤဘူၤလိၣ်အပူၤတစှၤဘၣ်၊ လၢကဘၣ်တၢ်တ့ၢ်လီၤအီၤလၢတၢ်ဆူၣ်တၢ်စိး ဒီးပှၤတထံၣ်န့ၢ်အီၤလၢၤနီတဘျီဘၣ်န့ၣ်လီၤ။... ဘၣ်ဆၣ်ယထံၣ်လၢကရၢကရိတနီၤအပူၤန့ၣ် တၢ်လီၤဂာ်ဒီးနၢၤဖိန့ၣ် ဖျါဝဲအါမးလီၤ။ တၢ်အဒိတနီၤကဒုးဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤလီၤ။
GSAM 176ပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢအမၤဆူၣ်မၤစိးတဖၣ်အတၢ်ပာ်သးဖျါထီၣ်
GSAM 176.5“ဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဂၤလၢအစံၣ်တဲၤတဲလီၤကစၢ်အတၢ်ဟဲက့ၤလၢဟီၣ်ကဝီၤအံၤ ဒီးအတၢ်မၤအဘျုးအဖှိၣ်အိၣ်ဒိၣ်မးန့ၣ်၊ ပာ်ပနီၣ်လီၢ်တပူၤဒီးဆၢကတီၢ်တခါလၢကဟ့ၣ်တၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤလီၤ။ ကစၢ်ရဲၣ်ကျဲၤဝဲဒ်သိးအဝဲကအိၣ်ယံၤဒီးလီၢ်လၢအပာ်ပနီၣ်ဝဲတဆံဃုမံးလာ်လီၤ။ ဘၣ်ဆၣ် _____ အသရၣ်တဂၤအိၣ်ဝဲဖဲန့ၣ်၊ တီခိၣ်ရိၣ်မဲပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢအမၤဆူၣ်မၤစိးတဖၣ်၊ ဒီးဟဲစိာ်ဃုာ်ဒီးကသံးသူဒီးထိၣ်အဆူၣ်၊ ဒ်သိးကဖှူတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤလၢယွၤထီကတၢၢ်အခ့အပှၤအလိၤန့ၣ်လီၤ။ တယံာ်ဘၣ်ဒီးသရၣ်တဂၤဃီအံၤစးထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအဆဲးမၤဝဲယံာ်ယံာ်တခါလီၤ။ ဘၣ်ဆၣ်တၢ်ခဲလၢာ်ခုၣ်ဝဲဒီးအိၣ်ဘှ့ၣ်အိၣ်ဘှီၣ်ဝဲ ဒ်ကလံၤစိးအထံခုၣ်လိၣ်ဖးဒိၣ်အသိး၊ ပှၤအသးတပၢၢ်ထီၣ် မ့တမ့ၢ် ဆီတလဲအသးနီတဂၤဘၣ်။ လၢခံကတၢၢ် သရၣ်စံးဝဲလၢအနာ်လၢ အဝဲဒၣ်က ‘ဘၣ်ဆ့ၣ်နီၤလၢပှၤသူၣ်ကိၢ်သးဂီၤလၢအတၢ်ဒဲးဘးအဂီၢ်အလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤ’ န့ၣ်လီၤ။
GSAM 177.1“စးထီၣ်လၢပမၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖဲအံၤန့ၣ်၊ ပှၤတီခိၣ်ရိၣ်မဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အကရူၢ်ဖိတကရူၢ်လၢသဝီအံၤ စံးဘၣ်အကရူၢ်လၢ၊ ပှၤတဂၤဂၤမ့ၢ်ဟဲနုာ်ဆူအဟံၣ်ပူၤဒီးစံးလၢအနာ်လၢခရံာ်ကဟဲက့ၤလၢနံၣ်အံၤန့ၣ်၊ အဝဲကဟီထီၣ်ကွံာ်အီၤဆူဟံၣ်ချၢလီၤ။”
GSAM 177တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ် ပမူပဒါ
GSAM 177.2ခဲအံၤ ပကတိၤဖျါထီၣ် တၢ်အုၣ်အသးတခါ လၢတၢ်ကတိၤလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤ လၢပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတဖၣ် စုလီၤအသးလၢ Boston, Mass. အပူၤ, ဖဲလါမ့ၤ ၃၁, ၁၈၄၄, ဒီးဝံၤလံာ်မုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ်လၢ Wm. Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale, ဒီး J. V. Himes တဖၣ်ဆဲးလီၤဝဲန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်စံးဝဲ—
GSAM 177.3“ဘၣ်ဃးဒီးပမူပဒါလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ် ပကတိၤစ့ၢ်ကီးတၢ်တခါလီၤ. ဖဲအံၤ, ဒ်အဂၤတၢ်အိၣ်သးအါမးအသိး, ပကထံၣ်ဘၣ်လၢ တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်ဝဲလၢ တၢ်လၢအလီၤလံၤလီၤလွဲခံကပၤအပူၤလီၤ. တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အကျိၤအခီၣ်ထံးတခါန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲလၢ ပကဟ့ၣ်လီၤပသးဆူ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အတၢ်စိတၢ်ကမီၤ လၢပဘၣ်ထွဲဒီးအီၤ, ဒ်သိးအဝဲကပာ်ပသးအိၣ်ဘှံးလၢ တၢ်မၤလၢအပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ ပဝဲအံၤအတၢ်လိၣ်ဘၣ်လီၤ. ပတၢ်သးအိၣ်တၢ်နာ်လၢ ပှၤဂၤလၢအထောင်အထောင် မၤအသးဒ်အံၤ ဒီးလီၤဘၣ်တၢ်စံၣ်ညီၣ်လၢယွၤအမဲာ်ညါ ခီဖျိအဝဲသ့ၣ်ဟ့ၣ်လီၤအသးဆူ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ် အတၢ်ဃ့လၢ အတအိၣ်ဒီးလံာ်စီဆှံအခီၣ်ထံးဘၣ် လၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤအပူၤလီၤ. မ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ဆၢတဲာ် ဒီးတီလိၤဝဲဒၣ်န့ၣ် ခဲအံၤအဝဲသ့ၣ်ကအိၣ်ဘၣ်လၢ တၢ်အိၣ်သးလၢအဘံၣ်ဘၢအါထီၣ် ဒီးကမၤစၢၤတၢ်အါထီၣ်, အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်ဘၣ်တၢ်ကိးလၢ ကတူၢ်တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်စ့ၢ်ကီးဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့န့ၣ်လီၤ.”
GSAM 177.4“တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အကျိၤအခံဘျီတခါန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲလၢ ပဟ့ၣ်လီၤပသးဆူ တၢ်သးဒိၣ်လၢအိၣ်ဒီးတၢ်က့ၤဆၢထၢၣ် ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ် ခီဖျိအဝဲသ့ၣ်မၤတၢ်တတီတလိၤလၢပဖီခိၣ်, ဒီးပမၤတၢ်ဒုးလၢတၢ်ကွၢ်မဲာ်တအိၣ်ဘၣ် လၢကရူၢ်ကရၢသ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ်လီၤ. ဘၣ်ဃးဒီး ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ် အမူအဒါ လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်ထွဲဒီးအီၤန့ၣ်, မ့ၢ်ပဘၣ်တၢ်ဃ့ပှၤန့ၣ် ပတဟ့ၣ်တၢ်နဲၣ်ကျဲလၢ အဘၣ်ထွဲဒီးပှၤခဲလၢာ်သ့ဘၣ်. အဝဲသ့ၣ်ကဘၣ်မၤတၢ်လၢယွၤအတၢ်ပျံၤအပူၤ ဒ်တၢ်အိၣ်သးကိးခါဒဲးအိၣ်ဝဲအသိးလီၤ.”
GSAM 178.1“ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပကဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ဆၢတဲာ် လၢပမၤပမူပဒါ, ဒီးပအုၣ်အသးလၢတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ ဖဲအဆၢအကတီၢ်လၢအဘၣ် ဒီးအကြၢးဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒီးမ့ၢ်လၢပမၤတၢ်အံၤအဃိ ပမၤကမၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ် ဒီးအဝဲသ့ၣ်မၤဆူၣ်ပှၤလၢ ကနီၤကွံာ်ပှၤ မ့ၢ်ပတအိၣ်ဘှံးဘၣ်န့ၣ် (မ့ၢ်ပထံၣ်လၢ ပကဘၣ်မၤကတၢၢ်ပတၢ်ဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢ တၢ်ဃူတၢ်ဖိးအပူၤန့ၣ် အဝဲအံၤကကဲထီၣ်ကျဲလၢအဂ့ၤထီၣ်), မ်ပမၤပမူပဒါ, ဒီးဖဲတၢ်နီၤကွံာ်ပှၤအခါ ပအိၣ်ဒီးတၢ်ဝံတၢ်နာ် လၢပတူၢ်တၢ်တတီတလိၤအံၤ, ဒီးပသးအိၣ်ပိာ်ပကစၢ်ဒီး ‘ဟးထီၣ်လၢတြဲၤအချၢ ဒီးစိာ်အတၢ်မဲာ်ဆှး’ လီၤ.”
GSAM 178.2လၢတၢ်ကွဲးနီၣ်တဖၣ်အံၤ ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ် မၤတၢ်လၢ ပှၤလၢအဟ့ၣ် မူခိၣ်ကလူးခံဂၤတဂၤ အတၢ်ကစီၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ် ပထံၣ်သ့ဝဲချ့ချ့လၢ, ဒ်တၢ်ကဲထီၣ်အခီၣ်ထံးအသိး, ဖဲတၢ်ကိးခံဘျီတဘျီ ဆူ “အီၣ်တၢ်အီၣ်” အခါ, ပှၤလၢတၢ်သိၣ်စုလီၤအဝဲသ့ၣ်လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအသးတဖျၢၣ်တဖုအပူၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ကိးအဝဲသ့ၣ်လၢ “ပှၤလၢတၢ်မၤဟးဂီၤအဝဲသ့ၣ်”, “ပှၤလၢအခီၣ်ဟးဂီၤ”, ဒီး “ပှၤမျၢ်တဖၣ်” လီၤ. အဝဲအံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဆူၣ်ဆူၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်တူၢ်ဘၣ် တၢ်မၤအၢလၢ “တၢ်တီၢ်” လၢ အဝဲသ့ၣ်အ “တၢ်မၤသကိးတၢ်ဖိ” တဖၣ်အအိၣ်, လၢအဝဲသ့ၣ်ဘၣ်တၢ်ခွဲးဖးကွံာ်အီၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 178ပှၤတဖုလၢအဘၣ်တၢ်ဃုထၢအီၤ ဒ်သိးကဒိးန့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအသီ
GSAM 178.3ကစၢ်ယွၤအတၢ်တိာ်ပာ်န့ၣ် ပထံၣ်အီၤသ့လီၤတံၢ်လီၤဆဲး လၢအဝဲမၤဟဲထီၣ် ပှၤတဖုလၢအလီၤဆီ ဖဲမူခိၣ်ကလူးခံဂၤတဂၤ အတၢ်ကစီၣ် ဘၣ်တၢ်စံးလီၤအီၤအဖီလာ်—မ့ၢ်တၢ်ကိးခံဘျီတဘျီဆူ “အီၣ်တၢ်အီၣ်” ဒီး “ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ” န့ၣ်လီၤ. တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအဖိုးဒိၣ် လၢမုၢ်နံၤခံကတၢၢ်အဂီၢ် ဘၣ်တၢ်ဃုထံၣ်ဒီးစံးလီၤဝဲ—မ့ၢ်တၢ်မၤလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအဘၣ်တၢ်စးထီၣ်လၢ တၢ်ပာ်ထီၣ်နီၣ်ကျိၤတဖၣ်အပူၤ မၤဝဲတသ့ဘၣ်, ဒ်တၢ်မၢဖိတဖၣ်အစိၤအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် စံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်သးခုကစီၣ်ဆူဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် တသ့ဘၣ် ဖဲအဘၣ်ထွဲဒံးဒီး ပှၤယူဒၤဖိအကရူၢ်တဖၣ်အခါအသိးန့ၣ်လီၤ. ယွၤကိးဃီၤလၢ တၢ်ခွဲးဖးကွံာ်အသး ဖဲန့ၣ်,9 ဒီးယွၤကိးဃီၤစ့ၢ်ကီးလၢ ခရံာ်ဖိလၢအနာ်က့ၤတၢ်တဖၣ် ကခွဲးဖးကွံာ်အသးဒီး ပှၤလၢအဝဲသ့ၣ်အဲၣ်ဒိးဖီၣ်ဃံးအီၤလၢ အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ပာ်နီၣ်ကျိၤအဝးဝးန့ၣ်လီၤ.
GSAM 179Storrs အ “တၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤ ဃုခါ”
GSAM 179.1တယံာ်တမီၢ် ဖဲတၢ်ဟးထီၣ်အံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် ပသ့ၣ်ညါလၢ တၢ်ကပီၤဟဲဆူ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံး အကရူၢ်တဖၣ်အအိၣ် ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်စံၣ်ညီၣ်လၢကဟဲ လၢအဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤလၢ လံာ်ဖိ “တၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤ ဃုခါ” လၢ George Storrs ကွဲးဝဲန့ၣ်လီၤ. အဝဲပာ်အသးလၢ ပှၤကညီန့ၣ် မ့ၢ်ပှၤသံသ့လၢအဟဲအိၣ်ထီၣ်ဒ်သိးအံၤ, ပှၤသံတဖၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်သတူၢ်ကလာ်အပူၤ လၢတၢ်သံဒီးတၢ်ဂဲၤဆၢထၢၣ်အဘၢၣ်စၢၤ, တၢ်စံၣ်ညီၣ်အကတၢၢ်လၢ ပှၤအၢတဖၣ်အဂီၢ် ကမ့ၢ်တၢ်မၤဟးဂီၤဝဲလၢာ်လၢာ်, ဒီးတၢ်တသံအတၢ်အိၣ်မူန့ၣ် မ့ၢ်ယွၤအတၢ်ဟ့ၣ် လၢပကဒိးန့ၢ်ထဲ ခီဖျိတၢ်နာ်လၢ ပကစၢ်ယ့ၣ်ၡူးခရံာ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 179.2ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ် အထောင်အထောင် ဒိးန့ၢ်တၢ်သိၣ်လိအံၤ ဘၣ်ဃးဒီးပှၤကညီအကလုာ်အတၢ်အိၣ်သး, ဘၣ်ဆၣ် တမ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်ခဲလၢာ်ဘၣ်. တၢ်တဒိးန့ၢ်အီၤဘၣ်အံၤ တဟဲစိာ် တၢ်ကမၣ်တၢ်ကဘျံးဘၣ်, အဂ့ၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ကွၢ်အီၤဒ် တၢ်နာ်တခါအဂ့ၢ်ဘၣ်, ဒီးတမ့ၢ်တၢ်မၤသ့ၣ်ညါလၢ ပှၤအိၣ်ဒီးတၢ်သးအိၣ်အဂ့ၤအဂီၢ်ဘၣ်. အဃိ တၢ်မၤသကိးတၢ်လၢ တၢ်ကစီၣ်လၢ ခရံာ်ဟဲက့ၤအကတီၢ်အိၣ်ဘူး လၢဟီၣ်ခိၣ်အဂီၢ်န့ၣ် တဘၣ်တၢ်မၤဟးဂီၤအီၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ် အဝဲအိၣ်ဒီးတၢ်ကဲထီၣ်လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်သးဒိၣ်ထီၣ်ဆူအဝဲသ့ၣ်အဖီခိၣ်လီၤ.
GSAM 179တၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤ ဃုခါန့ၣ် ပှၤတဲဆၢအီၤတသ့ဘၣ်
GSAM 179.3တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်သရၣ် မက်သဒစ် လၢဝ့ၢ်ဖဲယအိၣ်ဆိးအလီၢ်, လၢအပာ်ဃုာ်စ့ၢ်ကီးဒီး တၢ်စံးလီၤတၢ်ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤ လၢ ၁၈၄၃ အပူၤန့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ် “တၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤ ဃုခါ” ဒီးဖးဝဲ. အဝဲအၢၣ်လီၤဆူ အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပှၤဖိတဖၣ်လၢ အတဲဆၢတၢ်သိၣ်လိအံၤတသ့ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ် ဖဲအဝဲထံၣ်လၢ အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပှၤဖိအါဂၤ ဒိးန့ၢ်အီၤအခါ, အဝဲဟ့ၣ်ကူၣ်ပှၤဂၤလၢ တဖးလံာ်အံၤတဂ့ၤ, အဂ့ၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် “မ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်ဖးအီၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကနာ်တၢ်သိၣ်လိအံၤလီၤ.” ဖဲလါစဲးပတ့ဘၢၣ် ၁၈၄၄, ဖဲသရၣ်အံၤဟဲက့ၤလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအမၤဝဲကိးနံၣ်ဒဲးအလီၢ်ခံန့ၣ်, အဝဲဆၢထၢၣ်လၢ အတၢ်ကစီၣ်အလီၢ် ဒီးစံးလီၤဝဲလၢ တၢ်သိၣ်လိဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤန့ၣ် အဝဲပာ်တ့ၢ်ကွံာ်အီၤ, ဒီးလၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသးအပူၤ ဃ့ကညးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢ ကပျၢ်ကွံာ်အတၢ်ကမၣ် လၢအဝဲကွဲမုာ်တ့ၢ် ပှၤဟ့ၣ်တၢ်ကတိၤတဖၣ် ဒ်သိးကကတိၤတၢ်လၢဟံၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 179တၢ်ဒိးစံၣ်ညီၣ်အီၤလၢ တၢ်ကမၣ်တၢ်နာ်
GSAM 179.4သရၣ်အံၤအတၢ်မၤအလီၢ်ခံန့ၣ် တယံာ်ဘၣ် တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤတၢ်လၢ ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤတဖၣ်အဖီခိၣ် လၢတၢ်ကမၣ်တၢ်နာ်အဃိန့ၣ် ဟဲထီၣ်ဝဲလီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ဘၣ်တၢ်ပျဲလၢ ကတဲဖျါထီၣ်အတၢ်ဂ့ၢ်လၢ လံာ်စီဆှံအပူၤအဃိ, တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဒိးန့ၢ်တၢ်မၤနၢၤတအိၣ်ဘၣ်. ပှၤတနီၤဘၣ်တၢ်နီၤကွံာ်အီၤလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အံၤ မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်အကျဲတလိာ်ဘၣ်ဒီး တၢ်သိၣ်တၢ်သီဘၣ်အဃိ, ဒီးပှၤအဂၤအါဂၤဟးထီၣ်ကွံာ် မ့ၢ်လၢတၢ်နီၤကွံာ်အီၤလၢ ပှၤဖိတဖၣ်လၢ အတၢ်နာ်တဘၣ်တၢ်ဒုးနဲၣ်အီၤလၢ အထီဒါလံာ်စီဆှံဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး တၢ်သိၣ်လိဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်လီၤကွံာ်အီၤလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢ ပှၤအကယၤဒိးန့ၢ်ဘၣ် ပှၤမၤပူၤဖျဲးတၢ် ဒီးဘၣ်တၢ်မၤသးခုလၢယွၤအပူၤအလီၢ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 180.1တၢ်လၢဘၣ်တၢ်မၤအီၤလၢ ယအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်အဝ့ၢ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်မၤအီၤစ့ၢ်ကီးလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂၤအကယၤ လၢထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢဘၣ်တၢ်မၤသးဒ်န့ၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်အဒီပုၢ်ဝဲၢ်လၢ အပာ်တ့ၢ်အီၤအလီၢ်န့ၣ် ဒိးန့ၢ်တၢ်မၤမုာ်အသးအါမးလၢ ဝံ ယရှါယၤ အတၢ်ကတိၤအပူၤ– “ကနၣ်ယွၤအကလုၢ်, သုလၢအပျံၤအကလုၢ်န့ၣ်. သုဒီပုၢ်ဝဲၢ်လၢအသးဟ့သု, လၢအနီၤကွံာ်သု မ့ၢ်လၢယမံၤအဃိန့ၣ် စံးဝဲလၢ, မ်ကစၢ်ယွၤဘၣ်တၢ်မၤလၤကပီၤအီၤတက့ၢ်. ဘၣ်ဆၣ် အဝဲကဖျါထီၣ်လၢ သုသးခုအဂီၢ် ဒီးအဝဲသ့ၣ်ကမဲာ်ဆှးဝဲလီၤ. ”10
GSAM 180ပှၤအၢတဖၣ်အတၢ်သးဒိၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤ
GSAM 180.2ဒ်မုၢ်နံၤလၢ ကစၢ်ယွၤဘၣ်တၢ်မုၢ်လၢ်အီၤ အိၣ်ဘူးထီၣ်အသိး, ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်တဖၣ် မၤဆူၣ်ထီၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ, ဒီးပှၤအၢတဖၣ် သးဒိၣ်ထီၣ်ဒီး ဒုၣ်ဒွဲၣ်တၢ်ဆူၣ်ထီၣ်ဝဲ, ဒ်တၢ်ကွဲးနီၣ်လၢ ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ အပှၤကွဲးတၢ် ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၃၁, ၁၈၄၄ အတၢ်စံးဝဲအသိးန့ၣ်လီၤ–
GSAM 180.3“တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအံၤ မၤအသးလၢ ပှၤအၢတဖၣ်အဖီခိၣ်အကျိၤအကျဲန့ၣ် မၤစၢၤပှၤဆူ တၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်နာ်လၢ ယွၤအိၣ်ဝဲလၢအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲယွၤအဖိတဖၣ် အိၣ်ဖှိၣ်လၢ တၢ်မၤလီၤကဒုဒီး ဆီၣ်လီၤအသးလၢ အမဲာ်ညါ, ဒီးကတဲာ်ကတီၤအသးလၢ အတၢ်ဟဲဖျါထီၣ်အဂီၢ်, ဒ်ပှၤတၢ်ဒဲးဘးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကြၢးမၤဝဲအသိး, လၢအတၢ်သးကညီၤအဃိထဲလဲၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်မၤပူၤဖျဲးအီၤသ့န့ၣ်, ပှၤအၢတဖၣ် ပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်သးဟ့အဒိၣ်ကတၢၢ်လီၤ. ဖဲပတမၤနီၤဖျါတၢ်ကစီၣ်လၢ ပတၢ်ကစီၣ်လံာ်အချၢဘၣ်, ဒီးပတကိးပှၤကညီဆူအပူၤဘၣ်အခါ, Belial အဖိတဖၣ် ဟဲကဝီၤဝဲ ဒီးမၤတၢ်ကီတၢ်ခဲအါမးလီၤ. ဖဲမုၢ်နၤ စးထီၣ်လၢမုၢ်ဃုနံၤ, လါ ၁၂ အံၤ [လါအီးကထိဘၢၣ် ၁၂, ၁၈၄၄] န့ၣ်, ပတအိၣ်ဖှိၣ်လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဟံၣ် ဘၣ်, ဒ်သိး ပှၤကွၢ်ဟံၣ် ကအိၣ်ဒီးဆၢကတီၢ်လၢ ကမၤကဆှီဟံၣ်လၢ မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ [တနံၤအခီၣ်ထံး] အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ပှၤကရူၢ်ဟဲနုာ်လီၤလၢဟံၣ်ပူၤ ဒီးတပျဲစ့ၢ်ကီး တၢ်အခွဲးအယာ်အံၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ် ဝ့ၢ်ခိၣ်, တဘၣ်တၢ်ဃ့အီၤဘၣ်, ဟဲနုာ်လီၤချ့ချ့ ဒီးနီၤကွံာ်အဝဲသ့ၣ်လီၤ.”
GSAM 181.1“ဖဲပအိၣ်ဖှိၣ်လၢ မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤလၢအလီၢ်ခံ, ဖဲ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဟံၣ် ပှဲၤဝဲအခါ, ပှၤဂီၢ်မုၢ်ထူထူ အိၣ်ဖှိၣ်လၢ တၢ်ဘျီၣ်အမဲာ်ညါ, ဒီးအဝဲသ့ၣ်အါဂၤ သးဒိၣ်ထီၣ်လၢ ပှၤတနီၤနာ် ခရံာ်ဟဲက့ၤန့ၣ်လီၤ. လၢမုၢ်နၤအခါ, မ့ၢ်လၢပှၤဂီၢ်မုၢ်အသးဟူးဂဲၤအဃိ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တအိၣ်ဘၣ်; ဘၣ်ဆၣ် ပှၤကရူၢ်ပာ်ထီၣ်အသးလၢကျဲ စးထီၣ်ဝဲဆိဆိ, ဒီးဝ့ၢ်ခိၣ်ဒီး အပှၤရဲၣ်ကျဲၤတၢ်လၢ အဂံၢ်ဆူၣ်တဖၣ် ဟဲနုာ်လီၤဒီး မၤကဆှီကွံာ်ကျဲ, ဝံၤဒီးပှၤအနီၤနီၤ ဘၣ်တၢ်ဆှၢအီၤဆူ တၢ်ဖီၣ်အလီၢ်လီၤ. ပထိၣ်သတြီၤ ပှၤကရူၢ်အတၢ်မၤတကဲ ဒီးတၢ်လၢအဝးဝး Lot အတြဲၤ ဖဲမုၢ်နၤလၢ Sodom ကဘၣ်တၢ်မၤဟးဂီၤအဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.... တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢ အဝဲသ့ၣ်အဖီခိၣ်အံၤ ဟဲကဲထီၣ်ချ့, တညီၤတပၤ, ဒီးအါအါဂီၢ်ဂီၢ် ထဲအံၤအဃိ, အတၢ်ဖျါထီၣ် ဖဲပှၤယူဒၤဖိအလါနွံလါ အမုၢ်နံၤခီၣ်ထံးတနံၤအခါ မၤဆူၣ်ထီၣ်ပှၤလၢ ပအၢၣ်လီၤအီလီၤလၢ အဝဲအံၤကဘၣ်မ့ၢ် လါန့ၣ်လီၤ.”
GSAM 181ပှၤဒုၣ်ဒွဲၣ်တၢ်တဖၣ် ကူသိးဝဲ တၢ်ကူတၢ်ကၤလၢ တၢ်လဲၤထီၣ်ဆူမူခိၣ်အဂီၢ်
GSAM 181.2ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၂၂, ၁၈၄၄, မုၢ်နံၤလၢ မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ ကတၢၢ်ဝဲအခါ, လၢ Paris, Maine အပူၤ, ဖဲပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်တဖၣ် အိၣ်ဖှိၣ်လၢ တၢ်ဘါအဟံၣ် ဒီးဃ့ဘါဆၢထၢၣ်လၢ တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးအပူၤ ဆူယွၤ, မုၢ်လၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤကဟဲဝဲလၢမုၢ်နံၤအဝဲန့ၣ်အခါ, ပှၤဒုၣ်ဒွဲၣ်တၢ်တဖၣ် ဟဲကဝီၤဝဲဟံၣ်, သးဝံၣ်တၢ်သးဝံၣ်လၢ တၢ်မၤလီၤစှၤဒီး တၢ်ဒုၣ်ဒွဲၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤတဖၣ်အကျါခံဂၤ ကူသိးဝဲ တၢ်ကူတၢ်ကၤဝါဖးထီ, ဒီးတက်ထီၣ်လၢဟံၣ်အခိၣ်, သးဝံၣ်တၢ်သးဝံၣ်, ဒီးဒုၣ်ဒွဲၣ်ပှၤလၢ အိၣ်လၢဟံၣ်ပူၤ လၢအဃ့ဘါဒီး အိၣ်ခိးကစၢ်ယွၤဟဲဝဲန့ၣ်လီၤ.
GSAM 181.3ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်လၢ အစးထီၣ်တၢ်လံၣ်တၢ်လီ လၢဘၣ်တၢ်ရၤလီၤဝဲ ဘၣ်ဃးဒီး ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ် ကူသိးဝဲ တၢ်ကူတၢ်ကၤလၢ တၢ်လဲၤထီၣ်ဆူမူခိၣ်အဂီၢ်အဃိန့ၣ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးအလံာ်တဖၣ် ဟ့ၣ်လီၤတၢ်လာ်က့ၤ လၢအဒိးတုာ်အီၤဆူ $500 လၢ ပှၤကထံၣ်န့ၢ် တၢ်အဒိတခါလၢအနီၢ်ကီၢ် လၢ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဂၤ ကူသိးဝဲ တၢ်ကူတၢ်ကၤလၢ တၢ်လဲၤထီၣ်ဆူမူခိၣ်အဂီၢ် လၢ ၁၈၄၄ အပူၤ ဒီးအိၣ်ခိးကစၢ်ယွၤဟဲဝဲန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် တၢ်အဒိတခါမး တဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ထီၣ်အီၤဘၣ်.
GSAM 182Hazen Foss အတၢ်ထံၣ်, ၁၈၄၄
GSAM 182.1လၢဆၢကတီၢ်အံၤအခါ, ပှၤသးစၢ်တဂၤလၢအမံၤမ့ၢ် Hazen Foss အိၣ်ဝဲလၢ Poland, Maine အပူၤ, ဒီးအဝဲနာ်န့ၢ်အါအါလၢ ကစၢ်ယွၤကဟဲဖဲ လါနွံလါအမုၢ်နံၤဆံအနံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်ပှၤလၢအဖျါဂ့ၤ, ကတိၤတၢ်လၢအမုာ်, ဒီးအိၣ်ဒီးတၢ်သ့ၣ်ညါအါမးလီၤ. တချုးလၢ “ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ” ကတၢၢ်ဒံးဘၣ် အနွံအါမးန့ၣ်, ကစၢ်ယွၤဟဲသုးဘူးဒီးအီၤ ဒီးဟ့ၣ်အီၤ တၢ်ထံၣ်, လၢအပူၤ ဘၣ်တၢ်ဒုးနဲၣ်အီၤလၢ ပှၤလၢအပိာ်ခရံာ်ဟဲက့ၤအခံတဖၣ် ကလဲၤတုၤဆူယွၤအဝ့ၢ်, ဒီးအဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဘၣ်ယိၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်အီၤ တၢ်ကစီၣ်တနီၤလၢ ကဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲ, ဒီးအဝဲထံၣ်စ့ၢ်ကီး တၢ်မၤကွၢ်ဒီးတၢ်မၤအၢလၢ ကဟဲပိာ်ထွဲထီၣ်ဝဲ မ့ၢ်အတီလိၤလၢ တၢ်တဲဖျါထီၣ် တၢ်လၢဘၣ်တၢ်ဒုးနဲၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. ဒ် မစ္စတာ Foy အသိး, ဘၣ်တၢ်ဒုးနဲၣ်အီၤ တၢ်လဲၤသၢကတီၢ် လၢယွၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်ကလဲၤနုာ်လီၤဆူ တၢ်အိၣ်လၢကျဲလၢအလဲၤဆူ ဝ့ၢ်စီဆှံအပူၤန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်ပှၤလၢအနာ်န့ၢ်အါအါလၢ ကစၢ်ယွၤကဟဲ “လၢမုၢ်နံၤအဂၤအနီၣ်နီၣ်” (ဒ်အဝဲသ့ၣ်သးဝံၣ်ဝဲအခါန့ၣ်), တၢ်လၢဘၣ်ဃးဒီး တၢ်လဲၤသၢကတီၢ်ဆူ ကျဲန့ၣ် အဝဲနၢ်ပၢၢ်တသ့ဘၣ်. မ့ၢ်လၢအဝဲမ့ၢ်ပှၤလၢအသးပာ်ထီၣ်အသး သဘာဝအဃိ, အဝဲဟးဆှဲး ထူၣ်စုညါ ဒီးသမၢလၢ ကတဲဖျါထီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ထံၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဒုးနဲၣ်အီၤကဒီးခံဘျီ, ဒီးဘၣ်တၢ်စံးအီၤလၢ မ့ၢ်အဝဲတဲဖျါထီၣ် တၢ်လၢဘၣ်တၢ်ဒုးနဲၣ်အီၤအံၤ တဘျီကဒီးဘၣ်န့ၣ်, တၢ်ဝံတၢ်ယိးကဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်ကွံာ်လၢအအိၣ် ဒီးဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤဆူ ယွၤအဖိတဖၣ်အကျါ ပှၤလၢအဂံၢ်စၢ်ကတၢၢ်တဂၤ, လၢကတီလိၤတဲဖျါထီၣ် တၢ်လၢယွၤကလီၣ်ဖျါထီၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသမၢကဒီး. ဒီးတၢ်ထံၣ်သၢဘျီတဘျီ ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်အီၤ, ဒီးဘၣ်တၢ်စံးအီၤလၢ အဝဲဘၣ်တၢ်ပျဲကွံာ်အီၤ, ဒီးတၢ်ဝံတၢ်ယိးဘၣ်တၢ်ပာ်လီၤအီၤဆူ ပှၤလၢအဂံၢ်စၢ်ကတၢၢ်လၢ ပှၤလၢအဂံၢ်စၢ်တဖၣ်အကျါ, လၢကမၤကစၢ်ယွၤအတၢ်ဘၣ်သးန့ၣ်လီၤ.
GSAM 182Foss တဲဖျါထီၣ်အတၢ်ထံၣ်တသ့ဘၣ်
GSAM 182.2တၢ်အံၤမၤပျံၤမၤဖုးပှၤသးစၢ်အံၤ, ဒီးအဝဲဆၢတဲာ်အသးလၢ ကတဲဖျါထီၣ် တၢ်လၢဘၣ်တၢ်ဒုးနဲၣ်အီၤ, ဒီးအဃိ အဝဲဟ့ၣ်လီၤအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဆၢကတီၢ်လီၤ. ပှၤဂီၢ်မုၢ်ဟဲကစုကစု ဒ်သိးကထံၣ်ဒီးကနၣ်တၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲတဲဖျါထီၣ် အတၢ်လဲၤခီဖျိ လၢအပှဲၤဒီးတၢ်ပာ်ဖျါ, ဒ်သိးအဝဲသ့ၣ်ညါလၢ အဝဲတဲဖျါထီၣ်တၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤဒုးနဲၣ်အီၤတဘၣ်, ဒီးတၢ်ကကဲထီၣ်လၢ အဝဲသမၢအဃိန့ၣ်လီၤ. “ခဲအံၤ,” အဝဲစံးဝဲ, “ယကတဲဖျါထီၣ် တၢ်ထံၣ်န့ၣ်လီၤ.” ဘၣ်ဆၣ် အိၣ်လၢတၢ်သးအုးအပူၤ—တၢ်ဆၢကတီၢ်လဲၤပူၤကွံာ်လံ: အဝဲဆၢထၢၣ်လၢ ပှၤဂီၢ်မုၢ်အမဲာ်ညါ ဒ်တၢ်ဂီၤလၢအကလုာ်တအိၣ်ဘၣ်အသိး, ဒီးလၢခံကတိၤဝဲလၢ တၢ်သးအုးဒိၣ်အပူၤ, “ယသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ် တၢ်ထံၣ်အံၤအကလုာ်တခါမးတသ့ဘၣ်.” အဝဲမၤကိၣ်အစုလၢ တၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤအပူၤ, ကတိၤဝဲလၢ, “ယွၤမၤလၢပှဲၤအကလုၢ်လံ. အဝဲထုးထီၣ် တၢ်ထံၣ်လၢယအိၣ်လံ,” ဒီးလၢတၢ်သးအုးဒိၣ်အပူၤ စံးဝဲ, “ယမ့ၢ်ပှၤလၢဘၣ်တၢ်မၤဟးဂီၤအီၤလံ.” စးထီၣ်ဖဲန့ၣ် အဝဲဆၢတဲာ်ကွံာ် အတၢ်မုၢ်လၢ်လၢ ခရံာ်အပူၤ ဒီးလီၤဘၣ်လၢ တၢ်တအိၣ်ဒီးတၢ်မုၢ်လၢ်လၢၤအပူၤလီၤ. အဝဲတလဲၤဝဲဆူ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံး အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်နီတဘျီလၢၤဘၣ်, ဒီးတအိၣ်ဒီးတၢ်ဘၣ်ထွဲလၢ တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအပူၤဘၣ်. လၢအကျဲအါမးန့ၣ် အတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သး ဘၣ်တၢ်ထိၣ်သတြီၤအီၤလၢ ပှၤလၢဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်ကွံာ် လၢ အကစၢ်အသးစီဆှံအတၢ်မၤမုာ်, ဒ်ပှၤလၢ “ဘၣ်တၢ်ပာ်လီၤအီၤဆူ အကျဲဒၣ်ဝဲ ဒ်သိးကပှဲၤဒီး အတၢ်မၤဒၣ်ဝဲ” အသိးန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်အိၣ်သးလၢအသးအံၤအပူၤ အဝဲသံဝဲလၢ ၁၈၉၃ နံၣ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 183ပှၤအဂၤတဂၤ တဲဖျါထီၣ် Foss အတၢ်ထံၣ်
GSAM 183.1လၢအဝဲတဲဖျါထီၣ်အတၢ်ထံၣ်တသ့ဘၣ် ဝံၤအလီၢ်ခံ သၢလါဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်, အဝဲနၣ်ဟူ တၢ်ထံၣ်တခါ ဘၣ်တၢ်တဲဖျါထီၣ်အီၤလၢ ပှၤအဂၤတဂၤ လၢဟံၣ်လၢအကပၤအဒၢးန့ၣ်လီၤ. တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အိၣ်ဝဲလၢ ဟံၣ်တဖျၢၣ်အပူၤ လၢအဝဲအိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်တၢ်ဃ့အီၤလၢ ကဟဲနုာ်လီၤဆူ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤ, ဘၣ်ဆၣ် အဝဲတပျဲလဲၤဘၣ်. အဝဲစံးဝဲလၢ တၢ်ထံၣ်န့ၣ် လီၤဂာ်ဒိၣ်မးဒီး တၢ်ထံၣ်လၢဘၣ်တၢ်ဒုးနဲၣ်အီၤဆူအအိၣ်, ဒ်ပှၤခံဂၤတဲဖျါထီၣ် တၢ်တခါဃီသ့အသိးန့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး, တၢ်လၢအဝဲထံၣ်ဝဲဘၣ်ဆၣ် တသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ဝဲ ဖဲအဝဲဂုာ်ကျဲးစၢးတဲဖျါထီၣ်အီၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါထီၣ်ဝဲလီၤ. ဖဲအဝဲထံၣ်ပှၤအံၤအမဲာ် လၢခံအဆၢကတီၢ်, အဝဲစံးဝဲ, “အဝဲအံၤမ့ၢ် တၢ်ပီးတၢ်လီလၢ ကစၢ်ယွၤပာ်လီၤ တၢ်ဝံတၢ်ယိးလၢအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.”
GSAM 183တၢ်သးဟးဂီၤလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်သးအုး
GSAM 183.2လါနွံလါအမုၢ်နံၤဆံ, ဒ်ပှၤယူဒၤဖိအဆၢကတီၢ်အသိး (လါအီးကထိဘၢၣ် ၂၂, ၁၈၄၄), ဟဲတုၤဝဲလီၤ. ဖဲန့ၣ် ပှၤအထောင်အထောင် လၢအကွၢ်လၢ တၢ်မုၢ်လၢ်အကတၢၢ် ကဟဲတုၤလၢ မုၢ်နံၤအဝဲန့ၣ် အိၣ်ဝဲလီၤ. အဝဲသ့ၣ် တတဲာ်တၢ်အိၣ်သးလၢ တၢ်ဟီၣ်ခိၣ်အဂ့ၢ်အဂၤ လၢမုၢ်နံၤအဝဲန့ၣ်အလီၢ်ခံဘၣ်. အဝဲသ့ၣ် တပာ်သူၣ်ပာ်သးဒၣ်လဲာ်လၢ “မ့ၢ်အဝဲတဟဲဘၣ်န့ၣ်” ဘၣ်, ဘၣ်ဆၣ် အဝဲသ့ၣ်ရဲၣ်ကျဲၤ အတၢ်ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ ဒ်သိးအဝဲသ့ၣ်မုၢ်လၢ်ဝဲလၢ မုၢ်နံၤအဝဲန့ၣ် ကမၤကတၢၢ် အဝဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ်မူသဘာဝန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဒီး ဟ့ၣ်ကူၣ်ပှၤအၢတဖၣ်လၢ ကဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးအသးလၢ တၢ်သးဒိၣ်လၢအကဟဲ, ဒီးအဝဲသ့ၣ်အကျါအါဂၤပျံၤဝဲလၢ တၢ်ကစီၣ်အံၤ ကမ့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလီၤ. အဝဲသ့ၣ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဒီး ဃ့ဘါတၢ်ဒီး အဝဲသ့ၣ်အဘူးအတံၢ်, ဒီးမၤလီၤဖးအသးဒီး ပှၤလၢအတဟ့ၣ်လီၤအသးဆူယွၤဘၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ကတိၤအဖုၣ်န့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်မၤလီၤဖးအသးဒီး တၢ်ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်အိၣ်သးခဲလၢာ် ဒီးတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးအလၤကပီၤ ဒ်ပှၤလၢဆိကမိၣ်အသးလၢ အကဘၣ်ဆၢထၢၣ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အပှၤစံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်အမဲာ်ညါ မဲာ်သကိးမဲာ်အသိးန့ၣ်လီၤ. အဃိ, လၢတၢ်ဆိကမိၣ်ဒီးတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးလၢ အဟၢထီၣ်တသ့ဘၣ်အပူၤန့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်စုလီၤအသးလၢ တၢ်ဘါအလီၢ်တဖၣ်, မုၢ်လၢ်လၢကနၣ်ဘၣ်ချ့ချ့ “မူခိၣ်ကလူးအခိၣ်အကလုၢ် ဒီးယွၤအတၢ်ပၢၢ်သီၣ်,” ဒီးထံၣ်ဘၣ်မူခိၣ်ကပီၤဒီး အဝဲသ့ၣ်အစီၤပၤလၢအဟဲအလၤကပီၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 184.1နၣ်ရံၣ်တဖၣ် လဲၤပူၤကွံာ်ကယီကယီ, ဒီးဖဲမုၢ်လီၤနုာ်လီၤဆူ မုၢ်နုာ်တကပၤအမူကပိာ်အဖီလာ်အခါ, ပှၤယူဒၤဖိအမုၢ်နံၤဆံလၢ လါနွံလါန့ၣ် ကတၢၢ်ဝဲလီၤ. လၢခံကဒီး တၢ်ခံးနၤအပျံၤဖျိး ဟဲကဝီၤဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်လီၤ; ဘၣ်ဆၣ် တၢ်ခံးအံၤ ဟဲစိာ်စ့ၢ်ကီး တၢ်သးအုးအတၢ်ဆါဆူ ခရံာ်ဟဲက့ၤအပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်တဖၣ်အသးပူၤ, ဒ်တၢ်သးအုးလၢ ပကစၢ်အပျဲၢ်အဘီၣ်တဖၣ် တၢ်ထိၣ်သတြီၤအီၤသ့ထဲအံၤ, ဖဲအဝဲသ့ၣ်လဲၤကယီကယီဆူ အဟံၣ်တဖၣ် လၢမုၢ်နၤဝံၤအလီၢ်ခံ လၢတၢ်ဒုးသံ ဒီးတၢ်ခူၣ်လီၤ ပကစၢ်, လၢတချုးဆၢကတီၢ်ဖုၣ်ကိာ်အခါ အဝဲသ့ၣ်ဆှၢအီၤဆူ ယရူၤၡလ့ၣ် ဒ်အမ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်အစီၤပၤလၢ အမၤနၢၤတၢ်အခါန့ၣ်လီၤ.