အဆၢ 20 — တၢ်လုၢ်ထုးလၢတၢ်မၤအခီၣ်ထံး
GSAM 311.1“စုဝးယုၤယပှၤစီဆှံတဖၣ်လၢယၤအအိၣ်, ပှၤလၢအမၤတၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤဒီးယၤလၢတၢ်လုၢ်အဖီလာ်န့ၣ်တက့ၢ်. မူခိၣ်ကဒုးနဲၣ်အတၢ်တီတၢ်လိၤ, အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, ယွၤဝဲနီၢ်ကစၢ် မ့ၢ်ပှၤစံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်.”1
GSAM 311.2လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အလံာ်စဲး, လါယူၣ် ၃, ၁၉၀၂ အပူၤ, ပဖးဘၣ်ဒ်အံၤ:
GSAM 311.2ပှၤဟဲနုာ်လီၤလၢတၢ်မၤအပူၤခဲအံၤ သ့ၣ်ညါန့ၢ်စှၤတၢ်ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ပာ်လီၤသးဒီးတၢ်လုၢ်ထုးလီၤသးလၢ ပှၤလၢကစၢ်ယွၤပာ်လီၤတၢ်မၤအဝဲအံၤအတၢ်ဝံတၢ်ယိး လၢအခီၣ်ထံးန့ၣ်လီၤ. တၢ်လဲၤခီဖျိလၢအပူၤကွံာ် ကဘၣ်တၢ်တဲဘၣ်အဝဲသ့ၣ် ကဒီးတဘျီဒီးတဘျီ, အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အဝဲသ့ၣ်ကဘၣ်မၤတၢ်ဒီး တၢ်ဆီၣ်လီၤသး ဒီးတၢ်လုၢ်ထုးလီၤသး ဒ်ပှၤမၤတၢ်အမ့ၢ်အတီလၢအပူၤကွံာ်အသိးန့ၣ်လီၤ.
GSAM 311.3လၢ တၢ်အုၣ်အသးတဖၣ် လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂီၢ်, အဘ့ၣ် ၇ အပူၤစ့ၢ်ကီး, ပထံၣ်ဘၣ်တၢ်ကတိၤတဖၣ်အံၤ:
GSAM 311.3ပအိၣ်ဘူးထီၣ်လၢဟီၣ်ခိၣ်အံၤအတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ, ဒီးယွၤအတၢ်မၤအကျဲတဖၣ် ကဘၣ်တၢ်မၤအီၤလၢ တၢ်လုၢ်ထုးလီၤသး အါန့ၢ်တၢ်လၢအဖျါထီၣ်တ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.2
GSAM 311.4တၢ်အိၣ်သးလၢ သရၣ် ဘိတ်စ် ဘၣ်တၢ်ဆှၢအီၤလၢ ၁၈၄၆ ဒ်သိးကကွဲးဒီးထုးထီၣ်အလံာ်အခီၣ်ထံး ဘၣ်ဃး မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤန့ၣ် ပတဲဖျါထီၣ်ဝဲလံ. ပတဲဖျါထီၣ်စ့ၢ်ကီး သရၣ် ဂျိမ်းစ် ဝှိုက် အတၢ်အိၣ်သးလၢအကီအခဲ ဖဲ ၁၈၄၉ အဝဲစးထီၣ်ထုးထီၣ်လံာ် တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအဆၢကတီၢ်အံၤ.
GSAM 311လံာ်ဖိဘၣ်ဃး မူခိၣ်လၢအအိးထီၣ်
GSAM 311.5မးစ်. ဝှိုက် ဒိးန့ၢ်တၢ်ထံၣ်လၢ Topsham, Maine, ဖဲ ၁၈၄၆ သ့ၣ်လၣ်လီၤကွံာ်အဆၢကတီၢ်, ဖဲတၢ်ဒုးနဲၣ်အီၤ ဟီၣ်ခိၣ်ဖျၢၣ်အဂၤတနီၤဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်, သရၣ် ဘိတ်စ် ကတဲာ်ကတီၤလံာ်ဖိဘၣ်ဃး မူခိၣ်လၢအအိးထီၣ်, ဘၣ်ဆၣ် ကျိၣ်စ့လၢတၢ်ထုးထီၣ်လံာ်အဂီၢ် တလၢဘၣ်. ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ်တဂၤလၢ Massachusetts တ့ဝံၤ ဒီးပာ်လီၤဝဲ ယၣ်ခီၣ်ယီၢ်အသီလၢဆ့ကၤက့တဖၣ် တယံာ်ဒံးဘၣ်, ဒီးအဝဲထုးထီၣ်က့ၤအီၤ ဒီးဆါကွံာ်အီၤ ဒီးဟ့ၣ်ကျိၣ်စ့ဆူ သရၣ် ဘိတ်စ်, ဒ်သိးအဝဲကထုးထီၣ်အလံာ်ခံဘ့ၣ်တဘ့ၣ်.
GSAM 312လံာ်ဖိဘၣ်ဃး တၢ်စဲပနီၣ်အတၢ်မၤ
GSAM 312.1ဝံၤအလီၢ်ခံ တၢ်ထံၣ်ဘၣ်ဃး တၢ်စဲပနီၣ်အတၢ်မၤ လၢ Dorchester, Massachusetts, လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၁၈, ၁၈၄၈, သရၣ် ဘိတ်စ် ကွဲးလံာ်သၢဘ့ၣ်တဘ့ၣ် မံၤ ယွၤလၢအမူဝဲ အတၢ်စဲပနီၣ်. အဝဲတအိၣ်ဒီးကျိၣ်စ့လၢတၢ်ထုးထီၣ်အဂီၢ်ဘၣ်. မုၣ်မုဆိုးမုၣ်ဖိတဂၤ နၢ်ဟူဘၣ်တၢ်အိၣ်သးအံၤ ဒီးဆါကွံာ် ဟံၣ်ဆံးဆံးတဖျၢၣ်လၢအပၢၤဝဲ လၢသဝီတၢ်လီၢ် ဒီးဟ့ၣ်အဝဲ တဝာ်လၢအဒိးန့ၢ်ဘၣ်, ဒ်သိးလံာ်ကဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤ.
GSAM 312တၢ်လိၣ်ဘၣ်တဖၣ် လၢလံာ်ထုးထီၣ်တၢ်မၤအပူၤ
GSAM 312.2ဖဲ ၁၈၅၁-၅၂ န့ၣ် တၢ်က့ၤကွၢ် ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤ ဒီးမုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ Saratoga Springs, New York. Mr. Thompson ဟ့ၣ် သရၣ် ဝှိုက် ဒီးအမါ ဟံၣ်လီၢ်လၢတလိၣ်ဟ့ၣ်အပှ့ၤဘၣ်, ဒီးအဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဆိးဒီး တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢတၢ်ဃၣ်.
GSAM 312.3ပှၤနာ် တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအဆၢကတီၢ်အံၤ အါထီၣ်ဝဲ, ဒီးတၢ်လိၣ်ဘၣ် သရၣ် ဝှိုက် ဒီးမးစ်. ဝှိုက် အတၢ်မၤအါထီၣ်. အဃိ တၢ်ကွဲးလံာ်အဝဲၤလီၢ် လိၣ်ဘၣ်ပှၤမၤစၢၤ. ပှၤအဂၤတဖၣ် ဘၣ်တၢ်ထိၣ်ဟူးအီၤ ဒ်သိးကမၤစၢၤတၢ်ကွဲးလံာ်. ပကတဲဖျါထီၣ် ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် Rebecca Smith လၢ West Wilton, New Hampshire အတၢ်လဲၤခီဖျိ ဒ်သိးကဒုးနဲၣ် ကစၢ်ယွၤမၤတၢ်လၢ တၢ်စံးဆၢအပှၤဂီၢ်မုၢ်အတၢ်နာ် ဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ်ပှၤမၤတၢ်လၢ တၢ်လိၣ်ဘၣ်အကတီၢ်.
GSAM 312.4တၢ်ဆၢကတီၢ်ပူၤဝံၤအလီၢ်ခံ အဖိခွါ Uriah ဒီးအဖိမုၣ် Annie R. အဲၣ်ဒိးထီၣ်ကၠိ ဒ်သိးကကတဲာ်ကတီၤအသးလၢ ကသိၣ်လိတၢ်အဂီၢ်. မိၢ်ပျံၤလၢအဖိတဖၣ်ကလဲၤကွံာ်ဆူဟီၣ်ခိၣ်, ဒီးတၢ်ပျံၤအံၤ တမ့ၢ်တၢ်ကလီကလီခဲလၢာ်ဘၣ်. မိၢ်အတၢ်အဲၣ် ဒီးဖိတဖၣ်အတၢ်အဲၣ် စံးဆၢက့ၤဝဲ.
GSAM 313Uriah Smith လၢ Phillips အကၠိဒိၣ်
GSAM 313.1လၢ ၁၈၄၈ တုၤ ၁၈၅၁ Uriah ထီၣ် Phillips အကၠိဒိၣ် လၢ Exeter, New Hampshire, ဖဲကၠိအံၤ သိၣ်လိကၠိဖိတဖၣ်လၢ ကၠိဒိၣ်အတၢ်မၤလိအနံၣ်အခီၣ်ထံး, ဒ်သိးဖဲအဝဲသ့ၣ်ထီၣ်ကၠိဒိၣ်န့ၣ် ကလဲၤဆိတနံၣ်လၢတၢ်မၤလိအပူၤ. အဝဲမၤဝံၤတၢ်မၤလိအံၤ. လၢ ၁၈၅၁ အဝဲမၤတၢ်လၢကဃုကျိၣ်စ့လၢ ကထီၣ်ကၠိဒိၣ်, ဘၣ်ဆၣ် အပှၤမၤတၢ်ဟးဂီၤလၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤအပူၤ, အဃိ အကျိၣ်စ့လီၤမၢ်ကွံာ် ဒီးပာ်ကွံာ်တၢ်တိာ်ပာ်လၢကထီၣ်ကၠိဒိၣ်.
GSAM 313မုၣ် Smith လၢမုၣ်ဖိတဖၣ်အကၠိ
GSAM 313.2ဖဲ Uriah အိၣ်လၢကၠိန့ၣ် အဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် ထီၣ်မုၣ်ဖိတဖၣ်အကၠိ လၢ Charlestown, Massachusetts. အတၢ်သိၣ်လိဘူးကဝံၤ, ဒီးဟ့ၣ်အီၤဒီးအဒီပုၢ်ဝဲၢ်ခွါ တၢ်မၤသိၣ်လိလၢ Mt. Vernon, New Hampshire, သၢနံၣ်, တနံၣ် $၁,၀၀၀ ဒီးတၢ်အီၣ်တၢ်အိၣ်.
GSAM 313.3မိၢ်ဒိးန့ၢ် တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအဆၢကတီၢ်အံၤ. အတၢ်ထုကဖၣ်လၢအဖိတဖၣ်အဂီၢ် ဆူၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. သရၣ် ဘိတ်စ် လဲၤ West Wilton, ဒီး Mrs. Smith တဲဖျါထီၣ်အဖိတဖၣ်အဂ့ၢ်. တၢ်မၤအီၤတၢ်ထုကဖၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်. သရၣ် ဘိတ်စ် မုၢ်လၢ်လၢ စှၤသီအတီၢ်ပူၤ အဝဲကမၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢ Paul Folsom အဟံၣ် လၢ Somerville, Massachusetts, ဒီးမိၢ်ကကွဲးလံာ်ဆူအဖိမုၣ်လၢ ကဟဲထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်. လၢတၢ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ် သရၣ် ဘိတ်စ် ဒီးမိၢ်ကထုကဖၣ်လၢ ယွၤကထိၣ်ဟူးအဖိမုၣ်အသး ဒ်သိးကလဲၤဆူတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်.
GSAM 313တၢ်မံမက်ခံခါလၢထီၣ်ပှဲၤ
GSAM 313.4သရၣ် ဘိတ်စ် တထံၣ်ဘၣ်ဟံၣ်လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကဘၣ်မၤဝဲဘၣ်. လၢနၤတချုးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် အဝဲမံမက်လၢ အအိၣ်လၢဒၢးန့ၣ်အပူၤ ဒီးလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤခဲလၢာ်ပှဲၤဝဲ ထဲလၢပဲတြီအကပၤတခါ တအိၣ်ဒီးပှၤဘၣ်. အဝဲမံမက်စ့ၢ်ကီးလၢ အဆီတလဲတၢ်ဂ့ၢ်လၢအတိာ်ပာ်ကတိၤဝဲ ဒီးကတိၤဘၣ်ဃးဒီး တၢ်စီဆှံအလီၢ်အဂ့ၢ်; အဝဲသ့ၣ်သးဝံၣ်တၢ်သးဝံၣ်အခီၣ်ထံးတယုၢ်, ထုကဖၣ်, ဒီးသးဝံၣ်တၢ်သးဝံၣ်ခံယုၢ်တယုၢ်ဝံၤဒီး အဝဲအိးထီၣ်အလံာ်စီဆှံ ဒီးဖးဝဲ “တုၤ မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ ဝံၤဒီး, တၢ်စီဆှံအလီၢ် ကဘၣ်တၢ်မၤစီဆှံက့ၤ”, နဲၣ်ဆူ တၢ်စီဆှံအလီၢ်အဂီၤလၢတၢ်ဂီၤကွီၣ်အလိၤ, ဖဲပဲတြီအိးထီၣ် ဒီးမုၣ်ဖိတဂၤဟဲနုာ်လီၤ ဒီးဆ့ၣ်နီၤလၢလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤလၢအကလီဝဲအခါ. အဝဲမံမက်စ့ၢ်ကီးလၢ မုၣ်ဖိန့ၣ်မ့ၢ် Annie R. Smith, ဒီးအဝဲသးစဲထီၣ်တဘျီဃီ ဒီးဒိးန့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ.
GSAM 314.1သရၣ် ဘိတ်စ် အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အိၣ်လၢ မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ (မုၢ်ဘူၣ်နံၤ), ဒီးမ့ၢ်လၢမုၢ်နံၤန့ၣ် ကၠိတအိၣ်ဘၣ်အဃိ Annie စံးဝဲ, “ဒ်သိးကမၤမုာ်မိၢ်အဂီၢ်, ယကလဲၤ.” မုၢ်နၤတချုးမုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤန့ၣ် အဝဲမံမက်လၢ အလဲၤဝဲ ဒီးလဲၤတုၤစဲၤခံ; ဖဲအလဲၤတုၤလၢပဲတြီန့ၣ် တၢ်သးဝံၣ်အခီၣ်ထံးတယုၢ်ဘၣ်တၢ်သးဝံၣ်အီၤဝံၤ, တၢ်ထုကဖၣ်ဝံၤ, ဒီးတၢ်သးဝံၣ်ခံယုၢ်တယုၢ်ဘူးကကတၢၢ်. ဖဲအနုာ်လီၤန့ၣ် အထံၣ်လၢ လီၢ်ဆ့ၣ်နီၤခဲလၢာ်ပှဲၤဝဲ ထဲလၢပဲတြီအကပၤတခါ တအိၣ်ဒီးပှၤဘၣ်. ပှၤကတိၤတၢ်တဂၤလၢအထီ, အိၣ်ဒီးအတၢ်ဖျါလၢအလီၤယူးယီၣ် ဒီးလီၤဘၣ်သးန့ၣ် နဲၣ်ဆူတၢ်ဂီၤကွီၣ်လၢ အဝဲတထံၣ်ဘၣ်နီတဘျီဒံးဘၣ်, ဒီးစံးကဒီးဝဲ “တုၤ မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ ဝံၤဒီး, တၢ်စီဆှံအလီၢ် ကဘၣ်တၢ်မၤစီဆှံက့ၤ”. အဝဲမံမက်လၢ ပှၤတဂၤန့ၣ်အတၢ်ကတိၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ်အတၢ်သးစဲဒိၣ်မး ဒီးမ့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ.
GSAM 314.2အဝဲဟးထီၣ်လၢကလဲၤဆူတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် ဆၢကတီၢ်အိၣ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤဒံး ဘၣ်ဆၣ်ကမၣ်ကျဲ ဒီးလဲၤတုၤလၢ တၢ်သးဝံၣ်ခံဘျီအကတၢၢ်. တၢ်အိၣ်သးခဲလၢာ် အိၣ်ဒ်အဝဲထံၣ်ဘၣ်လၢတၢ်မံမက်အသိး, ဒီးပှၤတဂၤဃီ ဖး Daniel 8:14. တၢ်အံၤ ဒုးနာ်အီၤတဘျီဃီ.
GSAM 314.3သရၣ် ဘိတ်စ် သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်အတၢ်မံမက် ဖဲ Annie ဆ့ၣ်နီၤ. အဝဲအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသးလၢ တၢ်ဂ့ၢ်အဂၤ ဘၣ်ဆၣ် အသးအိၣ်လၢ တၢ်စီဆှံအလီၢ်အဂ့ၢ်. ဖဲအဝဲစံးကဒီးလံာ်စီဆှံအဆၢန့ၣ် အတၢ်မံမက်ဟဲဖျါထီၣ်သတူၢ်ကလာ်လၢအသးပူၤ, ဒီးအဝဲထုကဖၣ်လၢအသးပူၤ ဘှီၣ်ဘှီၣ်လၢ ကစၢ်ယွၤကမၤစၢၤအီၤ ဒ်သိးအတၢ်ကတိၤကထိၣ်ဟူးပှၤဒိကနၣ်တၢ်ဖိတဖၣ်အသး. အဝဲရှဲပၠးဝဲ တၢ်ဆၢကတီၢ်ပူၤကွံာ်အဂ့ၢ်လၢ တၢ်သဘျ့ဒိၣ်မး, ဒီးအံၤမ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်လၢ Annie သ့ၣ်ညါညီနုၢ်ဝဲ. ဝံၤဒီးတဲဖျါထီၣ် မူခိၣ်ကလူးအသၢဂၤတဂၤ အတၢ်ကစီၣ် ဒီးမုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ.
GSAM 315Annie Smith ဒိးန့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ
GSAM 315.1ဖဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကတၢၢ် သရၣ် ဘိတ်စ် လဲၤဆူ Annie အအိၣ် ဒီးစံးဘၣ်အီၤ, “ယနာ်လၢ နမ့ၢ်ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် Smith လၢ West Wilton အဖိမုၣ်. ယတထံၣ်ဘၣ်နၤ နီတဘျီဒံးဘၣ်, ဘၣ်ဆၣ် နမဲာ်ဖျါလီၤဂာ်ဒ် ယသ့ၣ်ညါညီနုၢ်နၤအသိး. မဟါတနၤ ယမံမက်လၢယထံၣ်နၤ.” Annie တဲဖျါထီၣ်အတၢ်မံမက် ဒီးက့ၤဝဲဒီးအသးဆီတလဲ, ဒိးန့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဘၣ်ဃး မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ.
GSAM 315.2Annie က့ၤလၢကၠိ, ထၢနုာ်အတၢ်ဖိတၢ်လံၤ ဒီးက့ၤဟံၣ်. ဖဲအဝဲသ့ၣ်ညါ သရၣ် ဝှိုက် အတၢ်မၤလၢလံာ်ထုးထီၣ် ဒီးတၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤအပူၤန့ၣ် အဝဲသးဝင်လၢ ယွၤကိးအီၤ ဒ်သိးကမၤစၢၤလၢဝဲၤလီၢ်. လါအီကူး ၁၈၅၁, ဖဲလံာ်တၢ်ကစီၣ်အတၢ်ထုးထီၣ် ဘၣ်တၢ်သုးအီၤလၢ Paris ဆူ Saratoga Springs, New York အခါ, လဲၤဆူ Saratoga Springs ဒ်ပှၤမၤတၢ်တဂၤ.
GSAM 315တၢ်လုၢ်ထုး ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်လီၤသး
GSAM 315.3လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် အဘ့ၣ် ၂, နီၣ်ဂံၢ် ၇ အပူၤ, အဝဲကွဲးတၢ်လၢအဒုးနဲၣ် အတၢ်တူၢ်ဘၣ်လၢအသးပူၤ ဖဲအပာ်ကွံာ် အတၢ်တိာ်ပာ်လၢအပူၤကွံာ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲ:
GSAM 315.3ယနာ်လၢ ယပာ်ကွံာ်တၢ်ခဲလၢာ် ဒ်သိးကလဲၤပိာ်ထွဲသိဖိဖဲအဆှၢယၤ. ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်ဖျါထီၣ် လၢယဂီၢ်လီၤမၢ်ကွံာ်. ယတၢ်မုၢ်လၢ် ဒီးတၢ်အဲၣ် အိၣ်လၢတၢ်အဖီခိၣ် ဒီးတၢ်ဘၣ်ဃးယွၤအပူၤ. ယအဲၣ်ဒိးထဲလၢကဆ့ၣ်နီၤလၢ ယ့ၣ်ၡူးအခီၣ်အအိၣ် ဒီးမၤလိလၢအအိၣ်; တၢ်မၤအဂၤတအိၣ်ဘၣ် မ့ၢ်ထဲတၢ်မၤလၢ ယပၢ်လၢမူခိၣ်အဂီၢ်; တၢ်သးခုအဂၤတအိၣ်ဘၣ် မ့ၢ်ထဲ ယွၤအတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ် လၢအဒိၣ်န့ၢ်တၢ်နၢ်ပၢၢ်ခဲလၢာ်.
GSAM 315.4ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် Annie မၤစၢၤလၢဝဲၤလီၢ် ဒ်ပှၤကွၢ်ကဒါလံာ်. သၢနံၣ်အတီၢ်ပူၤ အဝဲမၤတၢ်လၢတၢ်သးတီ ဒိးန့ၢ်ထဲ တၢ်အီၣ်တၢ်အိၣ် ဒီးတၢ်ကူတၢ်သိး. ဝံၤအလီၢ်ခံ ထံၣ်ဘံၣ်တၢ်ဆါ ဖီၣ်အီၤ. အဝဲကွဲးလံာ်သးဝံၣ်တဖၣ်, ဒီးတၢ်လၢအချံၣ်ကတၢၢ် မ့ၢ် “ဟံၣ်ဖဲအံၤ ဒီးဟံၣ်လၢမူခိၣ်.” လံာ်အံၤအတၢ်ကတိၤဆှၢနုာ်, လၢအဝဲကွဲးဝဲ တသီတချုးအဝဲသံ ဖဲလါယူၤလံ ၂၆, ၁၈၅၅ န့ၣ်, ပာ်ဖျါထီၣ်ဂ့ၤမး အတၢ်ယိယိဖိ ဒီးတၢ်ဆီၣ်လီၤသး လၢအဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်လၢအတၢ်သကဲာ်ပဝးပူၤ, အဃိ ပပာ်ဖျါထီၣ်အီၤလၢလၢပှဲၤပှဲၤလၢလာ်အံၤ:
GSAM 316အိၣ်ဆိးလၢဟံၣ် လၢတၢ်ကီတၢ်ခဲအဖီလာ်
GSAM 316.3လၢ လါအ့ဖြ့ၣ် ၁၈၅၂ သရၣ် ဝှိုက် သုးလၢ Saratoga Springs ဆူ Rochester, New York. လၢ 124 Mt. Hope Avenue အဝဲသ့ၣ်စးထီၣ်အိၣ်ဆိးလၢဟံၣ်ဒီး တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအပှ့ၤဝဲ လၢအခီၣ်ထံးတဘျီ, လၢတၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအဃၣ်ဝဲအလီၢ်. ဘၣ်ဆၣ် အဝဲသ့ၣ်အဲၣ်ဒိးလၢ လံာ်ထုးထီၣ်အတၢ်မၤကဲထီၣ် ဒ်သိးလံာ်တၢ်ကစီၣ်ကဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤထီဘိ ဒီးတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီကလဲၤပူၤထီၣ်, အဃိ ဟ့ၣ်လီၤကွံာ် တၢ်အိၣ်ဆိးအတၢ်လိၣ်ဘၣ်အါမး.
GSAM 316.4တၢ်စးထီၣ်အိၣ်ဆိးလၢဟံၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ကွဲးဖျါထီၣ်လၢ Mrs. White အလံာ်ဆူ S. Howland အဟံၣ်ဖိဃီဖိ, လါအ့ဖြ့ၣ် ၁၆, ၁၈၅၂:-
GSAM 316.5ပအိၣ်ဖှိၣ်ထီၣ်သးလၢ Rochester. ပငှါဟံၣ်လီၢ်လံၤတဖျၢၣ် တနံၣ် $၁၇၅. လံာ်ထုးထီၣ်အခၣ်အိၣ်လၢဟံၣ်ပူၤ. မ့တမ့ၢ်ဘၣ်ဒ်အံၤန့ၣ် ပကဘၣ်ဟ့ၣ်ဝဲၤလီၢ်အဒၢးအလဲ တနံၣ် $၅၀. သုမ့ၢ်ဟဲကွၢ်ပှၤ ဒီးထံၣ်ပဟံၣ်အတၢ်ဖိတၢ်လံၤန့ၣ် သုကနံၤကမှံလီၤ. ပပှ့ၤလီၢ်မံအဘ့ၣ်လီၢ်လံၤ ခံခါ, တခါန့ၣ် ၂၅ စဲး. ယဝၤဟဲစိာ်န့ၢ်ယၤ လီၢ်ဆ့ၣ်နီၤလီၢ်လံၤ ဃုဖျၢၣ်, ခံဖျၢၣ်လၢအလီၤဂာ်လိာ်သး တအိၣ်ဘၣ်, ဒီးအဝဲဟ့ၣ်အပှ့ၤ $၁. တယံာ်ဘၣ်ဒီး အဝဲဟ့ၣ်ကဒီးယၤ လီၢ်ဆ့ၣ်နီၤလီၢ်လံၤ လွံၢ်ဖျၢၣ်လၢ အလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤအခၢၣ်သးတအိၣ်ဘၣ်, အဝဲဟ့ၣ်အပှ့ၤခဲလၢာ် ၆၂ စဲး. အဘ့ၣ်တဖၣ်ကျၢၤဝဲ ဒီးယမၤအလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤအခၢၣ်သးလၢ ယၣ်လၢအထူဒီးကျၢၤဝဲ. ထီပးအပှ့ၤထီအဃိ ပတပှ့ၤဘၣ်, ဒီးပတပှ့ၤအီၣ်အၣ်လူသ့ဘၣ်. ပသူသ့ၣ်သၣ်လၢတၢ်ဖီကပုာ်အီၤအထံ လၢထီပးအလီၢ်, ဒီးပသူသဘၣ်တံၢ် လၢအၣ်လူအလီၢ်. ပအီၣ်ပတၢ်အီၣ်အခီၣ်ထံးတဖၣ် လၢသ့ၣ်ပၣ်လၢအပံးမ့ၣ်အူလီၢ်အဖီခိၣ်, လၢပပာ်ထီၣ်အီၤလၢ ကိၣ်ကမူၣ်အစၢၢ်ကလီခံဖျၢၣ်အဖီခိၣ်. ယွၤအတၢ်မၤမ့ၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီသ့န့ၣ် ပသးအိၣ်ဝံတၢ်ကီတၢ်ခဲ. ပနာ်လၢယွၤအစု အိၣ်လၢပဟဲအံၤ. တၢ်မၤအလီၢ်အိၣ်အါ, ပှၤမၤတၢ်စှၤ. မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဂ့ၤမး, ဒီးကစၢ်ယွၤ ဒုးသးခုက့ၤပှၤလၢအတၢ်အိၣ်ဆိး.
GSAM 317ပှၤနာ်တၢ်တဖၣ်အတၢ်ဟ့ၣ်ညီ
GSAM 317.1လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် အနီၣ်ဂံၢ်အခီၣ်ထံး လၢ Rochester, လါမ့ၤ ၆, ၁၈၅၂, သရၣ် ဝှိုက် တဲဘၣ်ဃး တၢ်သုးန့ၣ် စံးဝဲ:
GSAM 317.2ဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ် ဟ့ၣ်လီၤကျိၣ်စ့လၢ ကမၤစၢၤလံာ်အံၤ လၢအဒိၣ်န့ၢ်ပတၢ်ဆိကမိၣ်. ပတၢ်ဟ့ၣ်လိးလၢ ပသုးလီၢ်လၢ Saratoga Springs ဒီးစးထီၣ်ထုးထီၣ်လံာ်တၢ်ကစီၣ်လၢဝ့ၢ်အံၤ အါမးဘၣ်ဆၣ် ပတအိၣ်ဒီးတၢ်ဒ့ၣ်ကမၢ်ဘၣ်.
GSAM 317ပှၤမၤတၢ်တဖၣ်အတၢ်လုၢ်ထုး
GSAM 317.3လၢတၢ်ကွဲးတၢ်မၤ လၢနီၣ်ဂံၢ် ၁၂, လါအီးကထိဘၢၣ် ၁၄ အပူၤ, ပဖးဘၣ်ဒ်အံၤ:
GSAM 317.3ဝဲၤလီၢ်တအိၣ်ဒီးတၢ်ဒ့ၣ်ကမၢ်ဘၣ်, အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ. ဒီပုၢ်ဝဲၢ် Belden ဒီး Stowell မၤတၢ်လၢဝဲၤလီၢ် လၢအပူၤကွံာ်လါဃုလါ ဒီးဒိးန့ၢ်ထဲ တၢ်အီၣ်တၢ်အိၣ်အဖီခိၣ် တၢ်အါန့ၢ်တစဲးဖိ. ပှၤအဂၤတဖၣ် ဒိးန့ၢ်တၢ်နီၢ်နီၢ်တအါန့ၢ်အီၤဘၣ်. ပှၤအဲၣ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအဆၢကတီၢ်အံၤ ကသးခုလၢကဟ့ၣ်စၢၤ ဒ်သိးကမၤပှဲၤက့ၤ ကျိၣ်စ့ဟဲနုာ်လၢအလီၤဟိဝဲ, ဒ်သိးပှၤလၢအမၤတၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်လၢတၢ်ဆါအကျါ, လီၤဆီဒၣ်တၢ် ဖဲပတအိၣ်ဘၣ်အကတီၢ်, လၢတၢ်ထုးထီၣ် တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ်အဂီၢ်, ကဒိးန့ၢ်တၢ်မၤစၢၤလၢအဂ့ၤ.
GSAM 317ပှၤဟဲနုာ်လီၤလၢ Rochester, New York
GSAM 317.4ဖဲ ၁၈၅၂ တၢ်ကိၢ်ခါ, ဖဲလံာ်ထုးထီၣ်အတၢ်မၤစးထီၣ်လဲၤအသးဂ့ၤလၢ Rochester အခါ, သရၣ် ဝှိုက် ဒီးအမါ လဲၤတၢ်သၢလါလၢ ကသ့ၣ်ဒီးလ့ၣ်ကဟၣ် လၢကီၢ်မုၢ်ထီၣ်တခီ, လဲၤတုၤ Bangor, Maine, မၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် ဒီးလဲၤအိၣ်သကိး ပှၤပာ်မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ. တချုးအဝဲသ့ၣ်က့ၤန့ၣ် စးထီၣ်လါစဲးပတ့ဘၢၣ် ၂၆, သရၣ် J. N. Andrews ဟ့ၣ်တၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤ လၢ 124 Mt. Hope Avenue. ပှၤခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံး လၢအပာ် မုၢ်အိၣ်နံၤအခီၣ်ထံး ဒိးန့ၢ် တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအဆၢကတီၢ်အံၤ အိၣ်ဝဲပှၤဃိးဂၤ, ဒီးပှၤကွဲးလံာ်အံၤ မ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢအကျါ.
GSAM 318Oswald Stowell ဘၣ်တၢ်မၤဘျါက့ၤအီၤ
GSAM 318.1လၢမုၢ်ဖီဖးအနၤ လၢလါအီးကထိဘၢၣ်အပူၤ သရၣ် ဝှိုက် ဒီးအမါ ဟဲက့ၤ. မုၢ်ဆါန့ၣ် ပထံၣ်အဝဲသ့ၣ်လၢ မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်. Oswald Stowell, ပှၤမၤစဲးစဲကျံးလံာ်တဂၤ, ဘၣ်ဒီးပသိၣ်အဖံးဘ့ၣ်ညိးထီၣ်အတၢ်ဆါ (ပလူရစံၣ်)နးမး, ဒီးအကသံၣ်သရၣ်ပာ်တ့ၢ်ကွံာ်အီၤလၢကသံ ဒီးစံးလၢ “မၤတၢ်နီတမံၤလၢအဂီၢ်တသ့ဘၣ်.” ဖဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် Oswald အိၣ်လၢဒၢးလၢအကပၤ ဒီးတူၢ်ဘၣ်နီၢ်ခိအတၢ်ဆါနးမး. ဖဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ် အဝဲမၢပှၤဟဲဃ့လၢ ကထုကဖၣ်လၢအဂီၢ်. ယၤဒီးပှၤအဂၤတဖၣ်ဘၣ်တၢ်ကွဲမုာ်လၢ ကပၣ်ဃုာ်လၢတၢ်ထုကဖၣ်အပူၤ. ပချံးလီၤပခီၣ် ဒီးထုကဖၣ်လၢအလီၢ်မံအကပၤ, ဒီးသရၣ် ဝှိုက် ဖှူသိအီၤ လၢကစၢ်ယွၤအမံၤ. ပတူၢ်ဘၣ်ယွၤအသးစီဆှံအတၢ်အိၣ်ဒီးပှၤ ဒီးအဝဲဘျါက့ၤတဘျီဃီ. ဖဲပဂဲၤဆၢထၢၣ်လၢတၢ်ထုကဖၣ်န့ၣ် အဝဲဆ့ၣ်နီၤထီၣ်လၢလီၢ်မံအလိၤ, ဒိဝဲအနီၢ်ခိအကပၤတဖၣ်လၢ အဆါနးမးလၢအပူၤကွံာ်, ဒီးစံးဝဲ, “ယဘျါက့ၤလၢလၢပှဲၤပှဲၤ. ခဲဂီၤကိာ် ယကမၤတၢ်လၢစုတၢ်ထုးထီၣ်လံာ်သ့.” ခံသီဝံၤ အဝဲမၤတၢ်အီၤ.
GSAM 318မးစ်. ဝှိုက် အတၢ်ထံၣ်လၢ Rochester အပှၤကရူၢ်အမဲာ်ညါ
GSAM 318.2တၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤလၢ အမၤဘျါက့ၤ ဒီပုၢ်ဝဲၢ် Stowell န့ၣ် ဟဲလီၤအါထီၣ်လၢ မးစ်. ဝှိုက်အလိၤ. သရၣ် ဝှိုက် စံးဝဲ, “Ellen အိၣ်လၢတၢ်ထံၣ်အပူၤ; အဝဲတသါထီၣ်ဘၣ်. သုတဂၤဂၤ မ့ၢ်အဲၣ်ဒိးသ့ၣ်ညါလီၤတံၢ် တၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ် သုသမံသမိးအီၤသ့.” အဝဲအိၣ်လၢတၢ်ထံၣ်ပူၤ တနၣ်ရံၣ် ဒီးမိးနံး ၂၀. အဝဲကတိၤတၢ် ဘၣ်ဆၣ် တၢ်သမံသမိးအီၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးကတၢၢ်ဒၣ်လဲာ် တထံၣ်န့ၢ်တၢ်သါနီတမံၤလၢအနီၢ်ခိအပူၤဘၣ်.
GSAM 319တၢ်ထံၣ်ဘၣ်ဃးဒီး ပှၤကရူၢ်ဖိလၢအဟးထီၣ်ကွံာ်
GSAM 319.1ဝံၤအလီၢ်ခံ မးစ်. ဝှိုက် ဟးထီၣ်လၢတၢ်ထံၣ် ဒီးအုၣ်အသးဘၣ်ဃးဒီးတၢ်လၢအထံၣ်. ပှၤတဂၤလၢပကျါ ဟးထီၣ်လၢဝ့ၢ် ဒီးလဲၤတၢ်လၢ Michigan. အဝဲတထံၣ်ဘၣ် သရၣ် ဝှိုက် ဒီးမးစ်. ဝှိုက်ဘၣ်. လၢတၢ်ထံၣ်အပူၤ မးစ်. ဝှိုက် ထံၣ်ပှၤတဂၤ လၢဖဲအလဲၤတၢ်ဒီးအိၣ်ယံၤဒီးအဟံၣ်န့ၣ် တဲအါဘၣ်ဃး ယွၤအတၢ်သိၣ်တၢ်သီ ဒီးမုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ ဘၣ်ဆၣ် မၤကမၣ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီတခါ. အဝဲစံးလၢ အတထံၣ်ဘၣ်ပှၤတဂၤန့ၣ် နီတဘျီဒံးဘၣ်, ဘၣ်ဆၣ် မ့ၢ်လၢပှၤန့ၣ်အဂ့ၢ် ဘၣ်တၢ်လီၣ်ဖျါထီၣ်လၢအီၤအဃိ အနာ်လၢအကထံၣ်ဘၣ်အီၤတဘျီဘျီ. ပှၤလၢပကျါ တဆိကမိၣ်လၢ ပှၤအံၤမ့ၢ်ပှၤလၢပသ့ၣ်ညါဘၣ်.
GSAM 319.2တၢ်ထံၣ်လၢထးအံၤဝံၤအလီၢ်ခံ ဃုနွံဃၣ်ဃၣ်န့ၣ် ဒီပုၢ်ဝဲၢ်အံၤ ဟဲက့ၤလၢ Michigan. မးစ်. ဝှိုက် စံးဝဲ, “အဝဲန့ၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢယထံၣ်လၢတၢ်ထံၣ်အပူၤ.” ဒီးစံးအီၤ, ဒ် Nathan စံးဘၣ် David အသိး, “နမ့ၢ်ပှၤန့ၣ်လီၤ.” အဝဲမၤဝဲဒ် စီၤပီလူးစံးဝဲလၢ ပှၤတနီၤကမၤဝဲ ဖဲဝံအတၢ်ဟ့ၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်အတၢ်ဒဲးဘး ဒီးသိၣ်ဃီၣ်အီၤအခါ: “မ့မ့ၢ်ပှၤခဲလၢာ် စံးတၢ်လၢညါ, ဒီးပှၤလၢတနာ်ဘၣ် မ့တမ့ၢ် ပှၤလၢတသ့ၣ်ညါတၢ် မ့ၢ်ဟဲနုာ်လီၤ, အဝဲဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအတၢ်ကမၣ်လၢပှၤခဲလၢာ်အဂီၢ်, အဝဲဘၣ်တၢ်စံၣ်ညီၣ်အီၤလၢပှၤခဲလၢာ်, ဒီးအသးအလီၢ်ခူသူၣ်တဖၣ် ဖျါထီၣ်ဝဲ; အဝဲလီၤခဲာ်လီၤလၢအမဲာ်ညါ ဒီးဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ်ယွၤ, တဲဝဲလၢ ယွၤအိၣ်လၢသုကျါလၢအမ့ၢ်အတီ.”3 ဖဲဒီပုၢ်ဝဲၢ်အံၤ နၢ်ဟူမးစ်. ဝှိုက် တဲကဒါက့ၤအတၢ်မၤကမၣ်ဝံၤန့ၣ် အဝဲချံးလီၤအခီၣ်လၢအမါအမဲာ်ညါ, ဒီးစံးဘၣ်အမါဒီးပှၤစှၤဂၤလၢအအိၣ်ဖဲန့ၣ် ဒီးမဲာ်ထံမဲာ်နိ, “ယွၤအိၣ်ဒီးသုလၢအမ့ၢ်အတီ.” ဝံၤဒီးအဝဲအၢၣ်လီၤအတၢ်မၤကမၣ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤ ဖဲအအိၣ်လၢ Michigan လၢအမၤကမၣ်တၢ်မၤလိာ်နွံထံၣ်တထံၣ်အဂ့ၢ်, ဒ်အဘၣ်တၢ်လီၣ်ဖျါထီၣ်အီၤ ဖဲတၢ်ကမၣ်မၤအသးအဆၢကတီၢ် ဖဲအအိၣ်ယံၤအါန့ၢ် မံးလာ် ၅၀၀ အသိး.
GSAM 320.1စှၤနွံအတီၢ်ပူၤ တၢ်အုၣ်အသးတဖၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်နာ်အဂံၢ်ဆူၣ်. တၢ်အံၤဆှၢပှၤလၢပကစံးလၢ တၢ်အုၣ်အသးတဖၣ်အံၤ ဟဲကဲထီၣ်လၢတၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢ အဒိၣ်န့ၢ်န့ဆၢၣ်, ဒီးဟဲလၢတၢ်အဂံၢ်ထံးလၢ အသိၣ်ဃီၣ်ပှၤလၢအတၢ်ဒဲးဘးအဃိလၢ တၢ်ကတိၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲး.
GSAM 320Uriah Smith ပာ်လီၤအသးလၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဝဲၤလီၢ်
GSAM 320.2ဖဲ တၢ်က့ၤကွၢ် အဘ့ၣ် ၃ ထုးထီၣ်အကတီၢ် Uriah Smith စးထီၣ်ပာ် မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ ဒီးဟဲနုာ်လီၤလၢ ဝဲၤလီၢ်, ဖဲအဝဲမၤတၢ်ဒ် ပှၤကွဲးလံာ်ဒီးပှၤပၢလံာ်အတၢ်ကွဲးတဂၤ နံၣ်ယံာ်ယံာ်အါအါ. အတၢ်ကွဲးအခီၣ်ထံး မ့ၢ်လံာ်သးဝံၣ် “တၢ်ကိးပသူအဆၢကတီၢ် ဒီးဝံအတၢ်စံးပာ်,” ထုးထီၣ် လါမၢ်ချး ၁၇, ၁၈၅၃.
GSAM 320.3သရၣ် Smith နၢ်ဟူ မူခိၣ်ကလူးအသၢဂၤတဂၤ အတၢ်ကစီၣ် လၢ Washington, New Hampshire, လါစဲးပတ့ဘၢၣ် ၁၀-၁၂, ၁၈၅၂. အဝဲက့ၤဆူ West Wilton, ဃုသ့ၣ်ညါတၢ် ဒီးစးထီၣ်ပာ် မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ ဖဲလါဒီၣ်စဲဘၢၣ် ၁၈၅၂ အမုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤအခီၣ်ထံးတနံၤ. အဝဲဟဲမၤတၢ်လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဝဲၤလီၢ် လၢ Rochester, New York, ဖဲလါမ့ၤ ၃, ၁၈၅၃, ဒီးအဝဲဒီး Annie မၤတၢ်ဖဲန့ၣ်လၢ တၢ်အီၣ်တၢ်အိၣ် ဒီးတၢ်ကူတၢ်သိးအဂီၢ်, လၢကသိၣ်လိတၢ်လၢကၠိဒိၣ်တဖျၢၣ် ဒီးဒိးန့ၢ်တနံၣ် $၁,၀၀၀ ဒီးတၢ်အီၣ်တၢ်အိၣ်အလီၢ်. တၢ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်လုၢ်ထုးလၢ မူခိၣ်ကလူးအသၢဂၤတဂၤ အတၢ်ကစီၣ်အတၢ်မၤအခီၣ်ထံး.
GSAM 320ဘၣ်တၢ်ပာ်ထီၣ်အီၤ ဒ်သရၣ်တဂၤ
GSAM 320.4အကတီၢ် ၁၈၆၃ သရၣ် Smith စးထီၣ်သူအတၢ်ဟ့ၣ်လၢ တၢ်ကတိၤလၢပှၤဂီၢ်အမဲာ်ညါ. လၢ ၁၈၆၆ အဝဲဘၣ်တၢ်ပာ်ထီၣ်အီၤ ဒ်သရၣ်သးခုကစီၣ်, မၤတၢ်လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢစံာ်ပူၤ ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ် လၢကီၢ်စဲၣ်တဖၣ် စးထီၣ်လၢ အဲးတလဲးတံးပီၣ်လဲၣ် တုၤလၢ ပစံဖံးပီၣ်လဲၣ်. အဝဲမၤတၢ်အုၣ်ကွၢ်လၢ Battle Creek အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်, ဒီးဖဲ Battle Creek ကၠိဒိၣ် အိးထီၣ်ဝံၤန့ၣ် အဝဲသိၣ်လိတၢ်လၢ ကၠိအံၤအလံာ်စီဆှံဝဲၤကျိၤ. လၢ ၁၈၉၄ အဝဲခီအဲးတလဲးတံးပီၣ်လဲၣ် ဒီးလဲၤအိၣ်သကိးထံကီၢ်တဖၣ်လၢ Europe လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အဘျုးအဂီၢ်; ဖဲ Syria အဝဲဒိးန့ၢ်တၢ်ပူၤအ့ ဒီးတဘျါက့ၤလၢလၢပှဲၤဘၣ်.
GSAM 321နံၣ် ၅၀ တၢ်မၤလၢတၢ်သးဆူၣ်တလီၤစှၤ
GSAM 321.1လၢ ၁၈၅၃ တုၤ ၁၉၀၃ သရၣ် Smith အိၣ်ဒီးတၢ်ဆဲးကျိးလၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤ ဒီးမုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ အတၢ်ကွဲးအပူၤ. အဝဲပၢလံာ်အတၢ်ကွဲးအါမး, ဒီးဖဲအဝဲသံအနံၤ အဝဲစိာ်တၢ်ဂ့ၢ်လၢအကွဲးဆိဝဲဆူဝဲၤလီၢ်, ဒီးဖဲအလဲၤဆူဝဲၤလီၢ်အကျဲန့ၣ် အဝဲဘၣ်ဒီးတၢ်ဆါသတူၢ်ကလာ် လၢအမၤသံအစုအခီၣ်အဂံၢ်အဘါ. အဝဲကွဲးလံာ်အဒိၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဃး Daniel ဒီးတၢ်လီၣ်ဖျါ, ပှၤကညီအန့ဆၢၣ် ဒီးအခါဆူညါအတၢ်အိၣ်သး, တၢ်စီဆှံအလီၢ် ဒီးမုၢ်နံၤ ၂၃၀၀, ကီၢ်တဖၣ်အတၢ်လီၤလး ဒီးဆၢကတီၢ်ခဲအံၤအတၢ်နာ်ဘၣ်ဃး တၢ်ဆဲးကျိးဒီးပှၤသံအသးတဖၣ်. အဝဲကွဲးလံာ်အခီၣ်ထံးအါတက့ၢ်လၢ နၤယိၤခွံနၣ်ရံၣ် တုၤနၤခီသးကဝီၤ ဝံၤအလီၢ်ခံတၢ်မၤ.
GSAM 321သရၣ် Smith အတၢ်သံ
GSAM 321.2အတၢ်အိၣ်မူ မ့ၢ်တၢ်မၤဘျုးလၢအဂ့ၤ. အဝဲအိၣ်ဘှံးလၢအတၢ်မၤ ဒီးမံဝဲလၢယ့ၣ်ၡူးအပူၤ လါမၢ်ချး ၆, ၁၉၀၃. ပစံးဘၣ်အီၤလၢအမ့ၢ်အတီသ့, “အတၢ်မၤတဖၣ် ပိာ်ထွဲအခံ,” ဒီးအဝဲသံလံဘၣ်ဆၣ် အဝဲကတိၤဒံးဝဲလီၤ.