အဆၢ 22 — တၢ်ကရူၢ်ကရၢ
GSAM 343.1“တၢ်ဂ့ၢ်အံၤအဃိ ယပာ်တ့ၢ်နၤလၢ ကြ့တ့ၤအပူၤ ဒ်သိးနကရဲၣ်ကျဲၤ တၢ်လၢအလီၤတူာ်တဖၣ် ဒီးပာ်ထီၣ်ပှၤသးပှၢ်တဖၣ်လၢ ဝ့ၢ်ကိးဖျၢၣ်ဒဲးအပူၤ ဒ်ယမၢနၤအသိးန့ၣ်လီၤ။”1
GSAM 343.2လၢမူခိၣ်ကလူးသၢဂၤတဂၤ အတၢ်ကစီၣ် ဒိၣ်ထီၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် အနံၣ်တဆံခံ လဲၤပူၤကွံာ်ဝဲ (စးထီၣ်လၢ 1846 တုၤ 1858) ဝံၤမး ပှၤလၢပကျါသ့ၣ်ညါဝဲ တၢ်လိၣ်ဘၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအဖျါထီၣ် အါန့ၢ်ဒံး တၢ်နာ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ ဒီးခရံာ်ဖိအတၢ်အဲၣ်န့ၣ်လီၤ။ မ့ၢ်ဒ်သိးယွၤကတိၤတ့ၢ်ဝဲဒီးအပှၤ ခီဖျိ တၢ်ကတိၤတၢ်လၢဝံအကျိာ်အတၢ်ဟ့ၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤသနာ်က့, မ့ၢ်ဒ်သိးတၢ်လီၤတူာ်လီၤကာ်တဖၣ် ကဘၣ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါအဝဲသ့ၣ် ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါဝဲလၢ တၢ်လိၣ်ဘၣ်လၢ ကကရၢကရိထီၣ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဒိၣ်တဖၣ်၊ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ် ဒီးကရၢတဖၣ် လၢကပၢဆှၢ တၢ်မၤအကျိၣ်စ့ ဒီးတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 343တၢ်ထီဒါ တၢ်ကရူၢ်ကရၢ
GSAM 343.3လၢလံာ်ဖျၢၣ်လၢအအိၣ်ဖဲ လံာ်ကဘျံးပၤ 12 အဖီလာ် လၢလံာ် “တၢ်လဲၤခီဖျိ ဒီးတၢ်ထံၣ်တဖၣ်” အလံာ်မၤပှဲၤထီၣ်အပူၤ လၢဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤဖဲ 1854 န့ၣ် သရၣ် ဂျိမ်းစ် ဝှိုက် ကွဲးဝဲဒ်အံၤ—
GSAM 343.4“ဖဲအဆၢကတီၢ်လၢ 1844 လဲၤပူၤကွံာ်ဝဲဝံၤအလီၢ်ခံ တၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်အဒိၣ်အမုၢ်အိၣ်ထီၣ်ဝဲ ဒီးပှၤအါတက့ၢ် ထီဒါတၢ်ကရူၢ်ကရၢဒီး ဆိကမိၣ်ဝဲလၢ အကမၤဘၣ်ဒိ တၢ်သဘျ့လၢတၢ်သးခုကစီၣ်အပူၤ! မးစ်. ဝှိုက် ထီဒါဝဲ တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢအဖျါမုၢ်မဆါတဖၣ် ကိးမံၤဒဲး ဒီးလၢအခီၣ်ထံးကတီၢ်န့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ တၢ်ကရူၢ်ကရၢအကျိၤအကျဲတမံၤ လိၣ်ဘၣ်ဝဲ ဒ်သိးတၢ်ကကွၢ်ဆၢတဲာ် ဒီးမၤဘၣ်က့ၤ တၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်အဂီၢ်လီၤ။ ပှၤစှၤဂၤလၢ အဆၢကတီၢ်အံၤ သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲ တၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါလၢ အဘၣ်တၢ်လိၣ်ဘၣ်အီၤ ဖဲန့ၣ် ဒ်သိးကဟံးဃာ်အတၢ်အိၣ်တီအဂီၢ် လၢအထီဒါ တၢ်သဘျ့မၤကမၣ်တၢ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ။”
GSAM 344.1တၢ်ဃူတၢ်ဖိးလၢ အအိၣ်ထီၣ်လၢ ပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်အကျါန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဒုးဒိၣ်ထီၣ် ဒီးပာ်ဃာ်အီၤ ခီဖျိ မးစ်. ဝှိုက် အတၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ် ဒီးအတၢ်သိၣ်လိ လၢအဟဲဝဲဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 344ဂျော့ဂျ် စတေါ်စ် ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ကရူၢ်ကရၢ
GSAM 344.2တၢ်လၢလာ်အံၤ လၢဂျော့ဂျ် စတေါ်စ် ကွဲးဝဲဖဲ 1844 န့ၣ် ကပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်လၢဘၣ်တၢ်သိၣ်လိအီၤ ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ကရူၢ်ကရၢ လၢပှၤလၢအဟးထီၣ်ကွံာ်လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အကျါ ခီဖျိတၢ်ကစီၣ်ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီ အတၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤန့ၣ်လီၤ—
GSAM 344.3“ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် ဒ်သိးသုတဃု တၢ်ကရူၢ်ကရၢအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အသီတဖျၢၣ်တဂ့ၤ။ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဘျီတဖျၢၣ်ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤ လၢပှၤကရၢထီၣ်အီၤအဆိၣ်အချံဒီး ကဲထီၣ်ဘၤဘံလူး တဘျီဃီ ဖဲအဘၣ်တၢ်ကရၢထီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ။ ယွၤကရၢထီၣ် အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဒၣ်ဝဲ ခီဖျိတၢ်အဲၣ်အတၢ်စၢဃာ်လၢအဂံၢ်ဆူၣ်န့ၣ်လီၤ။ တၢ်စၢဃာ်လၢအဂံၢ်ဆူၣ်န့ၣ် တၢ်မၤအါန့ၢ်အီၤတသ့ဘၣ်။ ဒီးဖဲတၢ်စၢဃာ်ဒ်န့ၣ်တဖၣ် တဟံးဃာ် ပှၤလၢအစံးလၢ အလူၤပိာ်ခရံာ်တဖၣ်ဘၣ်အခါ အဝဲသ့ၣ်တမ့ၢ်လၢၤ အပှၤလူၤပိာ်အခံတဖၣ်ဘၣ် ဒီးဒ်တၢ်အစၢအသိး ဟးထီၣ်ကွံာ်လၢ ခရံာ်အနီၢ်ခိအပူၤန့ၣ်လီၤ။”2
GSAM 344တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢ တၢ်မၢဖိအဆၢကတီၢ်
GSAM 344.4ဒ်ပာ်ဖျါတ့ၢ်အသိး ပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ် တအိၣ်ဒီး တၢ်ကရူၢ်ကရၢလၢအဖျါထီၣ်ဘၣ် ဖဲနံၣ်အါမးအတီၢ်ပူၤဘၣ်၊ တအိၣ်ဒီး တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အတၢ်ကရူၢ်ကရၢဒၣ်လဲာ်ဘၣ်။ ပှၤတဂၤဂၤလၢ အအိၣ်ဒီးသးတီအဂံၢ်အဘါ ဒ်သိးကဟံးန့ၢ် တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ ဒီးမၤထွဲအီၤ လၢတၢ်ထီဒါလၢအအိၣ်အချၢအဖီလာ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်အီၤလၢ အမ့ၢ်ပှၤတီပှၤလိၤ ဒီးပှၤလၢအကြၢးဒီး ခရံာ်ဖိအတၢ်အဲၣ် ဒီးတၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ်န့ၣ်လီၤ။ ဖဲတၢ်မၢဖိအမုၢ်နံၤအဆၢကတီၢ်န့ၣ် တၢ်ဆၢကတီၢ်ဟဲဝဲ ဒ်သိးအကလိၣ်ဘၣ် “ကရဲၣ်ကျဲၤ တၢ်လၢအလီၤတူာ်တဖၣ်”3 ဖဲ ခရံာ်အနံၣ် 65 ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ် တိတု ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်အခွဲးလၢ “ကပာ်ထီၣ်ပှၤသးပှၢ်တဖၣ်လၢ ဝ့ၢ်ကိးဖျၢၣ်ဒဲးအပူၤ” ဖဲပှၤနာ်တၢ်အိၣ်ဝဲအလီၢ် ဒီးတံၤမသ့း ဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်နဲၣ်လီၤလၢအလၢအပှဲၤ ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ်လီၤ။4
GSAM 344သရၣ် ဝှိုက် ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ကရူၢ်ကရၢ
GSAM 344.5တၢ်လၢလာ်အံၤ လၢသရၣ် ဂျိမ်းစ် ဝှိုက် ကွဲးဝဲ ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ကရူၢ်ကရၢ ဒီးတၢ်သိၣ်တၢ်သီန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ်, လါယနူၤအါရံၤ 4, 1881—
GSAM 345.1“တၢ်ကရူၢ်ကရၢ ဘၣ်တၢ်ရဲၣ်လီၤအီၤ ဒ်သိးကဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်မၤသကိးတၢ် ဒီးဒ်သိးကတြီဃာ် တၢ်လံၣ်တၢ်လီန့ၣ်လီၤ။ တမ့ၢ်ဘၣ်လၢ ကကဲထီၣ်တၢ်ဆါ ဒ်သိးကမၤဆူၣ်ထီၣ် တၢ်ဒိကနၣ်အဂီၢ်ဘၣ်၊ မ့ၢ်ဒၣ်လၢ ကဒီသဒၢ ယွၤအပှၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။ ခရံာ်တဒုးဃ့ၢ်အပှၤဘၣ်၊ အဝဲကိးအဝဲသ့ၣ်လီၤ။ ‘ယသိတဖၣ် နၢ်ဟူယကလုၢ်၊ ယသ့ၣ်ညါအဝဲသ့ၣ် ဒီးအဝဲသ့ၣ်လဲၤပိာ်ယခံလီၤ။’ ပှၤလၢအမ့ၢ်ပခိၣ်အမူအဒါ န့ၣ်နဲၣ်ကျဲတၢ် ဒီးကိးအပှၤ ဒ်သိးကလဲၤပိာ်အခံန့ၣ်လီၤ။
GSAM 345.2“ပှၤကညီအတၢ်နာ်အလံာ်တဖၣ် မၤအိၣ်ထီၣ် တၢ်ဃူတၢ်ဖိးတသ့ဘၣ်။ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အတၢ်စိတၢ်ကမီၤ မၤဆူၣ်ထီၣ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် ဒ်သိးကကဲထီၣ် တၢ်ကရူၢ်တမံၤဃီ တသ့ဘၣ်။ ခရံာ်တရဲၣ်လီၤဝဲလၢ ပှၤကညီအတၢ်ဆိကမိၣ် ကဘၣ်ဘၣ်တၢ်သွံၣ်လီၤအီၤလၢ ပှၤကညီအတၢ်ဆိကမိၣ်အဂၤတဖၣ် အတၢ်စိတၢ်ကမီၤ ဒ်သိးကလဲၤထီၣ်ဆူမူခိၣ်အဂီၢ်ဘၣ်။ ‘ပှၤကိးဂၤဒဲးအခိၣ်န့ၣ် ခရံာ်လီၤ။’ အဝဲအတၢ်မၤန့ၣ် မ့ၢ်ဒၣ်ကနဲၣ်ကျဲ ဒီးကမၤသီ ဒီးကပာ်အနီၢ်ကစၢ်အဂီၤ လၢပှၤလၢကန့ၢ်သါဘၣ် တၢ်လၤကပီၤအထူအယိာ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။ တၢ်ကရူၢ်ကရၢ အရ့ဒိၣ်ဝဲလၢ တၢ်ဒီသဒၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် ဒီးတၢ်မၤသကိးတၢ်အဂီၢ် သနာ်က့ တဘၣ်ဟဲမၤန့ၢ် တၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢ ပကစၢ်အစုအပူၤန့ၣ်ဘၣ်။
GSAM 345တၢ်ဃူတၢ်ဖိးလၢ အကတၢၢ်ခံခီအဘၢၣ်စၢၤ
GSAM 345.3“လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အတၢ်စိတၢ်ကမီၤ ဒီးတၢ်သဘျ့လၢ တၢ်တစီဆှံဘၣ်အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ် ပထံၣ်ဘၣ် တၢ်ခူသူၣ်အဒိၣ်လၢ တၢ်ဃူတၢ်ဖိး ဒီးတၢ်မၤတၢ်လၢအကဲဘျုး လၢတၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤအတၢ်မၤအပူၤ ဒီးယွၤအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။ တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်နီၣ်ပှၤလၢ တၢ်ကွဲးဃ့ထုကဖၣ်လၢအလီၤပျံၤ ဒီးတၢ်သိၣ်လိလၢ တၢ်မၢဖိပ့းတရူးလၢအသးပှၢ် ဟ့ၣ်ဝဲလၢ အဆၢကတီၢ်အပှၤသးပှၢ်တဖၣ်အဂီၢ်လီၤ။ ‘ပှၤသးပှၢ်လၢသုကျါတဖၣ်န့ၣ် ယဃ့ကညးအဝဲသ့ၣ်၊ ယမ့ၢ်စ့ၢ်ကီး ပှၤသးပှၢ်တဂၤ ဒီးခရံာ်အတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်အပှၤအုၣ်အသး ဒီးယကဒိးန့ၢ်ဘၣ်စ့ၢ်ကီး တၢ်လၤကပီၤလၢ အကဘၣ်ဖျါထီၣ်ဝဲအဂီၢ်လီၤ။ ကွၢ်ထွဲယွၤအဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢ သုကျါ၊ ကွၢ်ထွဲအီၤ တမ့ၢ်လၢတၢ်မၢန့ၢ်ဆူၣ်ဘၣ် မ့ၢ်ဒၣ်လၢ သုသးအိၣ်ဝဲအဃိ၊ တမ့ၢ်လၢ တၢ်အဲၣ်ကျိၣ်အဲၣ်စ့အဃိဘၣ် မ့ၢ်ဒၣ်လၢ သုသးအိၣ်မၤတၢ်အဃိလီၤ။ ဒီးတဘၣ်ကဲထီၣ် သုးခိၣ်ကျၢၤလၢ ယွၤအတၢ်န့ၢ်သါဖိတဖၣ်အဖီခိၣ်ဘၣ်၊ မ့ၢ်ဒၣ်သုကဲထီၣ်ဒိအဂ့ၤ လၢဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်အဂီၢ်လီၤ။ ဖဲသိအခိၣ်ကစၢ် ဖျါထီၣ်အခါ သုကဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်လၤကပီၤအခိၣ်သလုး လၢအတလီၤမၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ။ ပှၤသးစၢ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး သုကဘၣ်အိၣ်လၢ ပှၤသးပှၢ်အဖီလာ်လီၤ။ မ့ၢ်စ့ၢ်ကီး သုဝဲခဲလၢာ် ဒ်သိးသုကဘၣ်အိၣ်လၢ တဂၤဒီးတဂၤအဖီလာ် ဒီးကသိးထီၣ် တၢ်ဆီၣ်လီၤသးအထူန့ၣ်လီၤ။ အဂ့ၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် ယွၤထီဒါပှၤလၢအပာ်ထီၣ်ထီအသး ဒီးဟ့ၣ်တၢ်ဘျုးလၢ ပှၤလၢအဆီၣ်လီၤအသးန့ၣ်လီၤ။ မၤဆီၣ်လီၤသုသး လၢယွၤအစုပူၤလၢအိၣ်ဒီးအစိအကမီၤ ဒ်သိးအကပာ်ထီၣ်သုထီ လၢအဆၢကတီၢ်အဘျီန့ၣ်လီၤ။’5
GSAM 346လံာ်တၢ်အၢၣ်လီၤအသီအတၢ်ကရူၢ်ကရၢ အတၢ်မၤညီ ဒီးအကျိၤအကျဲ
GSAM 346.1“ပှၤလၢအကွဲးရဲၣ်လီၤ တၢ်ကရူၢ်ကရၢအကျိၤအကျဲ လၢပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ် ဟံးန့ၢ်ဝဲန့ၣ် မၤသကိးတၢ် ဒ်သိးကပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ကတိၤ ဒီးတၢ်ဖံးတၢ်မၤအတၢ်မၤညီ လၢလံာ်တၢ်အၢၣ်လီၤအသီအပူၤ အိၣ်ဝဲသ့ထဲလဲၣ်ဒၣ်လဲာ်န့ၣ်လီၤ။ တၢ်အိၣ်ဖျါထီၣ်လၢ တၢ်သးခုကစီၣ်အကျိၤအကျဲ အါန့ၢ်အီၤဒီး တၢ်မၤညီအါန့ၢ်အီၤန့ၣ် အကျိၤအကျဲအံၤ ကမၤတၢ်သ့အါန့ၢ်အီၤလီၤ။
GSAM 346.2“တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဒိၣ်အထီကတၢၢ် ကွၢ်ထွဲတၢ်မၤခဲလၢာ် လၢအကပၤကပၤ ပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဒိၣ်လၢကီၢ်စဲၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ။ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဒိၣ်လၢကီၢ်စဲၣ် ကွၢ်ထွဲတၢ်မၤအကပၤကပၤခဲလၢာ် လၢကီၢ်စဲၣ်အပူၤ ပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်လၢကီၢ်စဲၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။ ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ခရံာ်ဖိအပှၤကရူၢ် လၢအပာ်ဖှိၣ်အသး ဒီးတၢ်အၢၣ်လီၤအညီလၢ ကမၤထွဲ ယွၤအတၢ်သိၣ်တၢ်သီ ဒီးယ့ၣ်ၡူးအတၢ်နာ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 346တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပှၤမၤတၢ်တဖၣ် မ့ၢ်ပှၤခွဲးတၢ်
GSAM 346.3“တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအအိၣ်တပူၤ အပှၤမၤတၢ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ပှၤခွဲးတၢ်လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂီၢ် ဒီးတမ့ၢ်သုးခိၣ်ကျၢၤလၢ ကပၢအီၤလၢတၢ်စိတၢ်ကမီၤအပူၤဘၣ်။ ‘ပှၤလၢအဒိၣ်ကတၢၢ်လၢ သုကျါန့ၣ် ကဘၣ်ကဲထီၣ် သုခွဲးတၢ်လီၤ။’6 ပှၤမၤတၢ်တဖၣ်အံၤ ကဘၣ်ပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်အဒိအဂ့ၤလၢ တၢ်ဝံသးစူၤ၊ တၢ်ကွၢ်ထွဲ၊ တၢ်ထုကဖၣ်၊ တၢ်သးကညီၤ ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ဘျုး လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပှၤအဂီၢ် ဒီးကဘၣ်ပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်အဲၣ်လၢအလၢအပှဲၤလၢ ပှၤလၢအဝဲသ့ၣ်မၤတၢ်လၢအဂီၢ်တဖၣ် ဒ်ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤ လၢပကစၢ်အတၢ်အိၣ်မူ ဒီးအတၢ်သိၣ်လိအပူၤအသိးန့ၣ်လီၤ။”
GSAM 346တၢ်အုၣ်အသးအခီၣ်ထံးလၢ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအဖီခိၣ်
GSAM 346.4လၢလံာ် “တၢ်လဲၤခီဖျိ ဒီးတၢ်ထံၣ်တဖၣ်” အလံာ်မၤပှဲၤထီၣ် လၢဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤဖဲ 1854 န့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်နဲၣ်လီၤအလီၤဆီ ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢ တၢ်သးခုကစီၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။ လၢလံာ်ကဘျံးပၤ 15 ပဖးဘၣ် တၢ်လၢလာ်အံၤ—
GSAM 346.5“တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် ကဘၣ်ဃ့ၢ်ဆူယွၤအကလုၢ်အပူၤ ဒီးကဘၣ်တိၢ်န့ၢ်အသးလၢ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢ တၢ်သးခုကစီၣ်အဂီၢ် လၢဘၣ်တၢ်ပာ်တ့ၢ် ဒီးတဘၣ်တၢ်ကွၢ်ထွဲဘၣ်န့ၣ်လီၤ။ တၢ်အံၤ လိၣ်ဘၣ်ဝဲထဲအံၤ ဒ်သိးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် ကဟဲနုာ်လီၤလၢ တၢ်နာ်အတၢ်ဃူတၢ်ဖိးအပူၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။”
GSAM 347တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လိၣ်ဘၣ်အီၤ ဖဲကတၢၢ်အဆၢကတီၢ်အဘူး
GSAM 347.1လၢတၢ်အုၣ်အသးလၢ ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်အီၤ လါဒံၣ်စဲဘၢ 23, 1860 န့ၣ် ပဖးဘၣ်—
GSAM 347.1“ဖဲပဘူးထီၣ်ဆူ အဆၢကတီၢ်အကတၢၢ်န့ၣ် စာတန်ဟဲလီၤဝဲဒီး အစိအကမီၤအဒိၣ် ဒီးသ့ၣ်ညါဝဲလၢ အဆၢကတီၢ်အိၣ်စှၤလံန့ၣ်လီၤ။ အဝဲကမၤဆူၣ်ထီၣ် အစိအကမီၤလၢ ပှၤလၢအအိၣ်တ့ၢ်တဖၣ်အဖီခိၣ် အါန့ၢ်ဒံးအဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ။ အဝဲကဒုးအဝဲသ့ၣ် ဒီးကဃုဝဲ ဒ်သိးကနီၤဖး ဒီးကစီၤလီၤအဝဲသ့ၣ် ဒ်သိးကလီၤစှၤဂံၢ်ဘါ ဒီးကဘၣ်တၢ်မၤနၢၤအီၤအဂီၢ်လီၤ။ ယွၤအပှၤ ကဘၣ်လဲၤတၢ်ဒီး တၢ်နၢ်ပၢၢ် ဒီးကဘၣ်ဃူဖိးလၢ အတၢ်မၤအပူၤန့ၣ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်ကဘၣ်အိၣ်ဒီး တၢ်ဆိကမိၣ်တမံၤဃီ ဒီးတၢ်စံၣ်ညီၣ်တမံၤဃီ။ ဒီးအဝဲသ့ၣ်အတၢ်မၤ တလီၤစီၤဘၣ် မ့ၢ်ဒၣ်ကမၤဆူၣ်ထီၣ် တၢ်မၤလၢ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအဆၢကတီၢ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ ကဘၣ်အိၣ်ဝဲ ဒီးတၢ်မၤသကိးတၢ်လၢ တၢ်ပာ်ထီၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအဂီၢ် ကဘၣ်အိၣ်ဝဲ၊ မ့တမ့ၢ်ဘၣ်န့ၣ် စာတန်ကဟံးန့ၢ် အခွဲးအယာ်လၢ အဝဲသ့ၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ။”7
GSAM 347မူခိၣ်ကလူးတဖၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢကဘၣ်ကွၢ်လိအီၤ
GSAM 347.2လၢတၢ်အုၣ်အသး အနီၣ်ဂံၢ် 14 လၢဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤဖဲ 1868 န့ၣ် ပဖးဘၣ်— “ပကွၢ်လိ မူခိၣ်ကလူးအတၢ်မၤသကိးတၢ် ဒီးအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢအဘူးထီၣ်ဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်န့ၣ် ပှၤလၢအမ့ၢ်မူခိၣ်အပှၤမၤတၢ်တဖၣ် ကမၤနၢၤတၢ်လၢပဂီၢ် ဒိၣ်ထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ။ မ့ၢ်ပတထံၣ် တၢ်လိၣ်ဘၣ်လၢ တၢ်မၤသကိးတၢ်ဘၣ် ဒီးပလဲၤတၢ်ဒီး တၢ်တရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ၊ တၢ်တဘၣ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီ ဒီးတၢ်တကရူၢ်ကရၢဘၣ်န့ၣ် မူခိၣ်ကလူးလၢ ဘၣ်တၢ်ကရူၢ်ကရၢအီၤဂ့ၤဂ့ၤ ဒီးလဲၤတၢ်လၢ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအပူၤ လၢအလၢအပှဲၤတဖၣ်န့ၣ် မၤတၢ်လၢပဂီၢ်လၢ တၢ်မၤနၢၤအပူၤတသ့ဘၣ်။ အဝဲသ့ၣ်ဟးထီၣ်ကွံာ်ဝဲဒီး သးအုးသးယၢ် အဂ့ၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပျဲအီၤတအိၣ်ဘၣ်လၢ ကဆိၣ်ဂ့ၤ တၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်၊ တၢ်မၤလီၤမုာ်လီၤဖး ဒီးတၢ်တကရူၢ်ကရၢဘၣ်န့ၣ်လီၤ။”
GSAM 347ယွၤ မ့ၢ်ယွၤလၢ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ အိၣ်ဒံး
GSAM 347.3“ယွၤ ဆီတလဲအသးလၢ ယွၤလၢတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအဂီၢ်ဧါ။ တမ့ၢ်ဘၣ်၊ အဝဲတဆီတလဲအသးဘၣ်။ လၢတၢ်အိၣ်အသးအဆၢကတီၢ်အံၤ အဝဲမ့ၢ်ဒ်သိးလၢညါအသိးန့ၣ်လီၤ။ စီၤပီလူးစံးဝဲ ‘ယွၤတမ့ၢ် တၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်အပှၤဒုးအိၣ်ထီၣ်ဘၣ် မ့ၢ်ဒၣ်တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အပှၤဒုးအိၣ်ထီၣ်လီၤ။’ အဝဲကွၢ်ထွဲတၢ်လၢ အဆၢကတီၢ်အံၤ ဒ်လၢညါအသိးန့ၣ်လီၤ။ ဒီးအဝဲအဲၣ်ဒိးလၢ ပကမၤလိ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ ဒီးတၢ်ကရူၢ်ကရၢအတၢ်မၤလိ လၢတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢအလၢအပှဲၤ လၢအဝဲပာ်ထီၣ်ဝဲ ဖဲစီၤမိၤရှ့အမုၢ်နံၤအခါ လၢအံၣ်စရ့လးအဖိအလံၤတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။”8
GSAM 348ခရံာ်အတၢ်ထုကဖၣ်လၢ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအဂီၢ်
GSAM 348.1လၢတၢ်အုၣ်အသးလၢ ဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤဖဲ 1882 န့ၣ် ပထံၣ်ဘၣ် တၢ်ဆိကမိၣ်ဒ်သိးအံၤ လၢတၢ်ကတိၤတဖၣ်အံၤအပူၤ၊
GSAM 348.1“ဒ်သိး တၢ်ဃူတၢ်ဖိး ဒီးတၢ်အဲၣ် ကအိၣ်ထီၣ်လၢ အပျဲၢ်အဘီၣ်အကျါအဂီၢ်န့ၣ် ပကစၢ်အတၢ်ထုကဖၣ်လၢ အလီၢ်ခံကတၢၢ် လၢအဂီၢ်ဖဲ အဝဲကဘၣ်တၢ်မၤသံအဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ။ .... ‘ယတဃ့ထုကဖၣ်လၢ ပှၤအံၤတဖၣ်အဂီၢ်ထဲတဂၤဘၣ်၊ မ့ၢ်လၢ ပှၤလၢကနာ်ယၤ ခီဖျိအဝဲသ့ၣ်အကလုၢ်အဃိန့ၣ်လီၤ။ ဒ်သိးအဝဲသ့ၣ်ခဲလၢာ် ကကဲထီၣ် တဂၤဃီ ဒ်ပၢ်ဧၢ နအိၣ်လၢယပူၤ ဒီးယအိၣ်လၢနပူၤအသိးန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်စ့ၢ်ကီး ကကဲတဂၤဃီလၢပပူၤ ဒ်သိးဟီၣ်ခိၣ်ကနာ်ဝဲလၢ နဆှၢယၤလီၤ။’”9
GSAM 348တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်လၢ တၢ်သဘျ့တဂၤဒၣ်ဝဲ
GSAM 348.2လၢ 1885 န့ၣ် တၢ်အုၣ်အသးအံၤ ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်အီၤ—
GSAM 348.2“တၢ်ဂ့ၢ်တမံၤလၢ ကဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ကွၢ်ထွဲန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်သဘျ့တဂၤဒၣ်ဝဲလီၤ။ ဒ်သုးဖိတဖၣ်လၢ ခရံာ်အတၢ်ဒုးအပူၤအသိး လၢတၢ်မၤအကပၤကပၤန့ၣ် တၢ်မၤသကိးတၢ် ကဘၣ်အိၣ်ဝဲလီၤ။”10
GSAM 348စာတန် မုာ်လၤလၢ ကမၤလီၤပှီၢ် တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ
GSAM 348.3လၢတၢ်အုၣ်အသးလၢအလီၤဆီ လၢဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤဖဲ 1895 န့ၣ် ပဖးဘၣ်၊
GSAM 348.3“အိၣ်ဒ်လဲၣ်ဒ်လဲၣ် စာတန်ကသးခုဒိၣ်မး လၢကဟဲနုာ်လီၤလၢ ပှၤအံၤတဖၣ်အကျါ ဒီးမၤလီၤကရၢကရိ တၢ်မၤ ဖဲတၢ်ကရူၢ်ကရၢလၢအလၢအပှဲၤ လိၣ်ဘၣ်ဒိၣ်မး ဒီးကမ့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤအဒိၣ်ကတၢၢ် လၢကတြီဃာ် တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢအတမ့ၢ်တၢ်တီ ဒီးကထီဒါ တၢ်ကွဲးဖျါလၢ ယွၤအကလုၢ် တအၢၣ်လီၤအီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ။ ပအဲၣ်ဒိးဟံးဃာ် တၢ်ထိၣ်သတြီၤတၢ်စိာ်စု ဒ်သိး တၢ်ပၢဆှၢ ဒီးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအကျိၤအကျဲ တလီၤပှီၢ်ဘၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။”
GSAM 348တၢ်နဲၣ်ဖျါ ပှၤသးခုကစီၣ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်ဖိတဖၣ်
GSAM 348.4တၢ်ဂ့ၢ်အခီၣ်ထံးတဖၣ်အကျါ လၢဘၣ်တၢ်ဆိကမိၣ်အီၤ ဖဲတၢ်ပာ်ထီၣ် တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢ ပှၤလၢပကျါအဂီၢ် ဒ်တၢ်အုၣ်အသးလၢ ပယၢၤထီၣ်တ့ၢ်လၢထးတဖၣ်အသိးန့ၣ် မ့ၢ်ကျိၤကျဲတမံၤလၢ ကသ့ၣ်ညါ ပှၤလၢစံၣ်တဲၤတဲလီၤ တၢ်ကစီၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ။ စးထီၣ်လၢ 1850 တုၤ 1861 န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ဟံးန့ၢ် ကျိၤကျဲလၢ ကဟ့ၣ်လံာ်က့ဆူ သရၣ်တဖၣ် လၢအဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ်တ့ၢ်ဝဲ အတၢ်ဟ့ၣ် ဒီးဖျါဝဲလၢ အဘၣ်ယွၤအသး ဒီးအိၣ်ဃူဖိးဒီး တၢ်မၤခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်ဟ့ၣ်လံာ်က့တဘ့ၣ် လၢအနဲၣ်ဖျါအဝဲသ့ၣ် ဆူတၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ်ဒီး ယွၤအပှၤ လၢကိးတီၤဒဲးန့ၣ်လီၤ။ လံာ်က့အံၤ စံးထဲလၢ အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်တၢ်တူၢ်လိာ်အီၤလၢ ပှၤလၢအကြၢးမၤ တၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်မၤန့ၣ်လီၤ။ လံာ်က့တဖၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ကွဲးနံၣ်လါ ဒီးဘၣ်တၢ်ဆဲးလီၤအမံၤလၢ သရၣ်လၢအမ့ၢ်ခိၣ်နၢ်ခံဂၤ လၢပှၤလၢပကျါသ့ၣ်ညါအဝဲသ့ၣ်လၢ အမ့ၢ်ခိၣ်နၢ်လၢ တၢ်မၤအပူၤန့ၣ်လီၤ။
GSAM 349တၢ်ဆီၣ်ထွဲ ပှၤသးခုကစီၣ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်ဖိ
GSAM 349.1လၢ 1858-59 အတၢ်ဂိၢ်ခါန့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်နဲၣ်လီၤလၢ လံာ်စီဆှံအပူၤန့ၣ် အိၣ်ဒီးကျိၤကျဲလၢအလၢအပှဲၤ လၢကဆီၣ်ထွဲ တၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်မၤန့ၣ်လီၤ။ မ့ၢ်ပှၤလၢပကျါ မၤလိတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ လၢလံာ်စီဆှံအတၢ်ထံၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကထံၣ်န့ၢ် ကျိၤကျဲအံၤလီၤ။ ဒ်န့ၣ်အသိး လံာ်စီဆှံအတၢ်မၤလိတခါ ဘၣ်တၢ်မၤအီၤလၢ ဘဲတဲလ် ခရိခ် ဒီးသရၣ် ဂျေ. အန်. အန်ဒရူးစ် ကွၢ်ထွဲအီၤန့ၣ်လီၤ။ လၢတၢ်မၤလိလံာ်စီဆှံ လၢအပှဲၤဒီးတၢ်ကွၢ်ထွဲ ဒီးတၢ်ထုကဖၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ လံာ်တဘ့ၣ် ဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤ ဒီးဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ်, လါဖ့ၣ်ဘြူၤအါရံၤ 3, 1859 န့ၣ်လီၤ။ လံာ်အံၤ ပာ်ဖျါထီၣ် ကျိၤကျဲလၢ အပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ဆံဖိတဖိအတၢ်သိၣ်တၢ်သီန့ၣ်လီၤ။ လၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤအဖီခိၣ် တၢ်ကတိၤတခါ ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ဆူ ပှၤအါဂၤအိၣ်ဖှိၣ် လၢအပာ်ဖှိၣ်အသးလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဒိၣ်လၢ ဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ မိရှီဂန်၊ လါယူၣ် 6, 1859 န့ၣ်လီၤ။ ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ခဲလၢာ် ပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်သးအိၣ် ဒီးဟ့ၣ်တၢ်ပာ်တဲာ်တခါဃီန့ၣ်လီၤ။
GSAM 349တၢ်စံးပတြုာ် တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢ ဘၣ်တၢ်ပာ်ထီၣ်အီၤ
GSAM 349.2လၢတၢ်အုၣ်အသး အနီၣ်ဂံၢ် 6၊ 1861 န့ၣ် ယွၤကတိၤဝဲ ဒ်အံၤ ခီဖျိ မးစ်. ဝှိုက် ဘၣ်ဃးဒီး ကျိၤကျဲလၢ ပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ် ပာ်ထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ။
GSAM 349.2“သုတဟ့ၣ်လီၤ သုတၢ်ဆံဖိတဖိ ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ဘျုးတဖၣ်ဘၣ်အဃိ သုတမၤလံၣ် ယွၤတဂ့ၤ။ တၢ်မၤလၢအဆိကတၢၢ် ဒီးစီဆှံန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤဆူ ယွၤ တၢ်အနီၤဖးလၢအကြၢးဝဲဘၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ။ ပှၤတဂၤဂၤ သုတဒုးနုာ်လီၤ အတၢ်ဃ့ကညး ဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ် သုမၤလံၣ်ယွၤတဂ့ၤ။ သုတပျဲ သုဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဟံးန့ၢ်သုတၢ်ဟ့ၣ်တဖၣ် လၢယွၤအတၢ်လုၢ်လီၢ်အပူၤ ဒ်သိးကမၤဘျုးအဝဲသ့ၣ်အနီၢ်ကစၢ်အဂီၢ်တဂ့ၤ။”
GSAM 349တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ဆံဖိတဖိအကျဲ လၢကဒုးဒိၣ်ထီၣ်တၢ်သကဲာ်ပဝး
GSAM 349.3“ယထံၣ်လၢ တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ဆံဖိတဖိအကျဲအံၤ ကဒုးဒိၣ်ထီၣ်တၢ်သကဲာ်ပဝး ဒီးကဒုးဖျါထီၣ်သးအတၢ်အိၣ်သးနီၢ်နီၢ်န့ၣ်လီၤ။ ပှၤမ့ၢ်ဒုးနၢ်ပၢၢ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ အခီပညီအမ့ၢ်အတီ ဒီးပျဲအဝဲသ့ၣ်ဆၢတဲာ်တၢ်လၢအနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ်၊ အဝဲသ့ၣ်ကထံၣ်တၢ်ကူၣ်သ့ ဒီးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ဆံဖိတဖိအကျဲပူၤန့ၣ်လီၤ။”
GSAM 349.4လၢကျဲဒ်အံၤအပူၤ တၢ်သူကျိၣ်စ့အကျဲတခါ ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤလၢ ပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်အကျါ လၢကဆီၣ်ထွဲတၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤအတၢ်မၤအဂီၢ်၊ ဒီးခဲအံၤ ပပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်သူဝဲအကျဲအံၤလီၤ။
GSAM 350.1လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ်၊ 1859 နံၣ်၊ လါ 7 သီ 21 အပူၤ၊ ဒ်တၢ်နဲၣ်လိလၢတၢ်ဟ့ၣ်လီၤဆိပာ်ဝဲ ခီဖျိ တၢ်အုၣ်အသးတဖၣ် လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂီၢ် အဃိန့ၣ်၊ တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်အဆိကတၢၢ်လၢ ကီၢ်စဲၣ်တဘ့ၣ်စုာ်စုာ် ကြၢးမၤနံၣ်ကတၢၢ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် ဒီးရဲၣ်ကျဲၤတၢ်မၤလၢတၢ်ပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သးအပူၤလီၤ။ ဒ်အံၤသိးန့ၣ် ကဟးဆှဲးတၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်လၢ အါဘျီကဲထီၣ်လၢပှၤစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်အတၢ်မၤအကျဲပူၤ ဒီးကပာ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဒီးတၢ်အကျဲအကျိၤလၢပတၢ်မၤပူၤလီၤ။ တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်အံၤ အနီၢ်နီၢ်မ့ၢ်တၢ်ကွၢ်ဆူညါဆူ တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကီၢ်စဲၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အကရၢတဖၣ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 350တၢ်ပၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်
GSAM 350.2ဖဲတၢ်ကစီၣ်လဲၤဆူညါ ဒီးပှၤအနီၣ်ဂံၢ်အါထီၣ်အခါ၊ တၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်စ့ၢ်ကီး အါထီၣ်ဒ်အညီနုၢ်အသိး၊ ဒီးအံၤဒုးဆိကမိၣ်ထီၣ်တၢ်ပၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ် ဒ်သဲစးအသိးန့ၣ်လီၤ။ လၢသရၣ် ဝှိုက် အတၢ်ကွဲးတယုၢ်လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ်၊ 1860 နံၣ်၊ လါ 2 သီ 23 အပူၤန့ၣ် ပဖးဘၣ်ဒ်အံၤလီၤ။—
GSAM 350.3“ဘၣ်ဆၣ် ပမုၢ်လၢ်လၢ တယံာ်လၢၤဘၣ်န့ၣ် ပှၤဂီၢ်မုၢ်အံၤ ကတုၤဆူတၢ်အိၣ်သးလၢအလိၣ်ဝဲ ဒ်သိးကဟ့ၣ်စ့အုၣ်ကီၤ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ် ဒီးပၢဝဲအဟံၣ်ဘါတဖၣ်လၢအကြၢးအဘၣ်န့ၣ်လီၤ။ ဒီးပမုၢ်လၢ်လၢ ပှၤလၢကွဲးပာ်လံာ်နီၤဖးတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ် လၢအဝဲသ့ၣ်သံဝံၤအလီၢ်ခံအဂီၢ် ဒီးအဲၣ်ဒိးမၤဝဲန့ၣ် ကနီၤဟ့ၣ်တၢ်တနီၤဆူ လံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤကျိၤအဂီၢ်သ့လီၤ။ ပဃ့ကညးပပှၤစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်ဒီးဒီပုၢ်ဝဲၢ်လၢအတီခိၣ်ရိၣ်မဲတဖၣ် လၢကပာ်သူၣ်ပာ်သးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤလီၤ။ ပှၤတဂၤဂၤမ့ၢ်တတူၢ်လိာ်ပတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်တဖၣ်န့ၣ်၊ မ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်ကသးအိၣ်ကွဲးဖျါထီၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတခါလၢ ပဝဲဒ်ပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖုအသိး ပမၤသ့ဝဲဧါ။”
GSAM 350တၢ်တူၢ်လိာ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကရၢဒ်သဲစးအသိး
GSAM 350.4လၢနံၣ်အံၤအတၢ်ကိၢ်ခါအပူၤ တၢ်တဲသကိးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤလၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အပူၤလၢတၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ်အသးအပူၤ အိၣ်ဝဲတနီၤလီၤ။ ဒီးလၢပပှၤဂီၢ်မုၢ်အပှၤခၢၣ်စး လၢမိရှီဂန်ဒီးကီၢ်စဲၣ်အဂၤတနီၤ အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ် လၢဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ လါ 9 သီ 28 တုၤလါ 10 သီ 1 အပူၤန့ၣ်၊ တၢ်ဆိကမိၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤလၢသးအိးထီၣ်၊ ဒီးတဲသကိးလၢလၢပှဲၤပှဲၤဒီးသဘျ့သဘျ့ ဘၣ်ဃးတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကရၢဒ်သဲစးအသိး လၢကပၢဝဲၤဒၢးဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်အဂၤတဖၣ်၊ ဟံၣ်ဘါဒီးတၢ်အဂၤတဖၣ်အဂီၢ်လီၤ။ တၢ်တဲသကိးအံၤ ဘၣ်တၢ်ကွဲးဖျါထီၣ်အီၤအထီအနၢၣ်လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ်၊ အဘ့ၣ် 16၊ အနီၣ်ဂံၢ် 21၊ 22 ဒီး 23၊ လၢတၢ်ထုးထီၣ်အီၤဖဲ 1860 နံၣ်၊ လါ 10 သီ 9၊ 16 ဒီး 23 န့ၣ်လီၤ။
GSAM 351.1လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အံၤအတၢ်တဲသကိးဆိကမိၣ်အဃိ၊ တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ဖးလၢသးတဖျၢၣ်ဃီ လၢကဒုးအိၣ်ထီၣ်လံာ်ထုးထီၣ်ကရၢဒ်သဲစးအသိးလီၤ။ ဒ်သိးတၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ်ကရၢဒ်အံၤ ချ့ချ့တုၤလၢအမၤသ့အဂီၢ်န့ၣ်၊ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအပာ်ဖှိၣ်အသးအံၤ ဃုထၢထီၣ်ကမံးတံာ်ယဲၢ်ဂၤလီၤ။
GSAM 351တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကရၢအမံၤ
GSAM 351.2တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အံၤ ဆိကမိၣ်စ့ၢ်ကီးဘၣ်ဃးမံၤလၢပှၤကကိးပပှၤဂီၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ။ တၢ်ဂ့ၢ်အံၤဒုးအိၣ်ထီၣ်ကဒီးတၢ်ထံၣ်လီၤဆီလိာ်အသး၊ ပှၤတနီၤဃ့ကညးလၢမံၤတမံၤ၊ ပှၤအဂၤလၢမံၤအဂၤလီၤ။ ဖဲတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ် “ယွၤအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်” န့ၣ်၊ ပှၤထီဒါဝဲမ့ၢ်လၢ အတဒုးဖျါထီၣ်ပတၢ်နာ်အတၢ်လီၤဆီနီတမံၤဘၣ်အဃိလီၤ။ မ့မ့ၢ်မံၤ “ပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်” န့ၣ်၊ ကဒုးဖျါထီၣ်ပတၢ်နာ်လၢခရံာ်ကဟဲက့ၤလၢအဘူးဝဲ ဒီးကဒုးဖျါထီၣ်စ့ၢ်ကီးလၢ ပမ့ၢ်ပှၤပၢၤမုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ လၢအမ့ၢ်မုၢ်နွံနံၤန့ၣ်လီၤ။ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပှၤတဖၣ် သးလီၤပလိာ်အသးလၢမံၤလၢခံအံၤ ဒိၣ်မးတုၤလၢဖဲတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ဖးအခါ ပှၤတဂၤဧိၤဟ့ၣ်တၢ်ဖးထီဒါအီၤလီၤ။ တယံာ်ဘၣ်အလီၢ်ခံ အဝဲထုးကွံာ်အတၢ်ထီဒါလီၤ။
GSAM 351တၢ်တူၢ်လိာ်မံၤအံၤ
GSAM 351.3လၢ တၢ်အုၣ်အသး အနီၣ်ဂံၢ် 6 အပူၤန့ၣ် ပဖးဘၣ်ဒ်အံၤလီၤ။
GSAM 351.3“မံၤလၢပကဟံးန့ၢ်သ့န့ၣ် တအိၣ်နီတမံၤလၢအကြၢးအဘၣ်ဘၣ်၊ ထဲမံၤလၢအလီၤပလိာ်ဒီးတၢ်လၢပအၢၣ်လီၤအီၤ၊ ဒုးဖျါပတၢ်နာ် ဒီးပာ်ဖျါပဝဲဒ်ပှၤဂီၢ်မုၢ်လီၤဆီတဖုအသိးန့ၣ်လီၤ။....
GSAM 351.4“မံၤ မုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံး န့ၣ် ပာ်ဖျါပတၢ်နာ်အတၢ်အိၣ်သးအမ့ၢ်အတီလၢအမဲာ်ညါ ဒီးကဒုးသ့ၣ်ညါပှၤဃုသ့ၣ်ညါတၢ်အသးလၢတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလီၤ။ ဒ်ပျၢ်တဘ့ၣ်လၢကစၢ်အပျၢ်ဒၢပူၤအသိး ကဆဲးဘၣ်ပှၤလၢအလုၢ်သ့ၣ်ခါပတာ်ယွၤအတၢ်သိၣ်တၢ်သီတဖၣ် ဒီးကဆှၢအဝဲသ့ၣ်ဆူတၢ်ပီၢ်ယၢ်လီၤသးဆူယွၤ ဒီးတၢ်နာ်ပကစၢ်ယ့ၣ်ၡူးခရံာ်န့ၣ်လီၤ။”
GSAM 351.4တၢ်အုၣ်အသးအံၤအဘျုးအဖှိၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဒုးဆၢတဲာ်လီၤတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ လၢပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်တဖၣ်အသးပူၤ လီၤထူလီၤယိာ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 351တၢ်ဟ့ၣ်လၢအမ့ၢ်အတီအမူဒါ
GSAM 351.5မ့ၢ်အံၤတမ့ၢ်ယွၤအသးအတၢ်ဟ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်လီၣ်ဖျါအမူဒါလီၤဆီဘၣ်ဧါ။ စီၤပီလူးစံးဝဲလၢ တၢ်ပာ်အဝဲသ့ၣ်လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤ “ဒ်သိးပှၤစီဆှံတဖၣ်ကလၢပှဲၤထီၣ်၊ လၢတၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤအတၢ်မၤအဂီၢ်၊ လၢတၢ်ဒုးဒိၣ်ထီၣ်ခရံာ်အနီၢ်ခိအဂီၢ်၊ တုၤပဝဲခဲလၢာ်ပတုၤဆူတၢ်နာ်တမံၤဃီအပူၤ၊” ဒီးတၢ်အဂၤတဖၣ်လီၤ။11 အကြၢးဝဲဘၣ်ဝဲဆံးဒိၣ်လဲၣ်။ ဖဲပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်တဖၣ် ဃုတၢ်ကပီၤလၢတၢ်ထုကဖၣ်ဒီးတၢ်ဆီၣ်လီၤသးအပူၤဝံၤအလီၢ်ခံ၊ သးန့ၣ်ကတိၤဝဲလၢ “အအံၤမ့ၢ်ကျဲလီၤ။ သုတၢ်ဆၢတဲာ်တဖၣ်ဘၣ်ဝဲလီၤ။” ဝံၤဒီး ဒ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤအသိး၊ သးက “ဒုးဒိၣ်ထီၣ်” တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဆူညါ ခီဖျိတၢ်တဲဘၣ်အဝဲသ့ၣ် တၢ်ဂ့ၢ်အံၤအဘျုးလၢတၢ်မၤအပူၤ ဒီးတၢ်အဘျုးအဖှိၣ်တနီၤလၢ ကဟဲထီၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဆၢတဲာ်အဃိန့ၣ်လီၤ။
GSAM 352တၢ်ကရူၢ်ကရၢ လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်
GSAM 352.1လၢသရၣ် ဝှိုက် အတၢ်ကတိၤလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ်အမဲာ်ညါ၊ လၢဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ 1861 နံၣ်၊ လါ 4 အပူၤ၊ လၢတၢ်ထုးထီၣ်ရၤလီၤအီၤလၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ်၊ 1861 နံၣ်၊ လါ 6 သီ 11 အပူၤန့ၣ်၊ အဝဲစးထီၣ်ပာ်ဖျါတၢ်ထံၣ်လၢ ကဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ကရူၢ်ကရၢ လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် လၢအလၢပှဲၤအါထီၣ် လၢပတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။ ခီဖျိတၢ်ကွဲမုာ်အဃိ သရၣ်တၢ်သးခုကစီၣ်ခွံဂၤ မၤတၢ်မၤလိလံာ်စီဆှံ ဒ်သိးကဃုတၢ်ကပီၤဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤလီၤ။ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဃ့အဝဲသ့ၣ်လၢ ကထုးထီၣ်ရၤလီၤအတၢ်ဃုသ့ၣ်ညါအတၢ်ထံၣ်န့ၢ် လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အပူၤလီၤ။ ပာ်ဖျါထီၣ်လံာ်စီဆှံအတၢ်အုၣ်အသး ဘၣ်ဃးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဒီးပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ်ဝံၤန့ၣ်၊ တၢ်ဆိကမိၣ်ဘၣ်ဃး ကီၢ်စဲၣ်တဖၣ်အတၢ်ခၢၣ်စးတုၤသိးထဲသိး လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ်အပူၤ၊ ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အတၢ်ခၢၣ်စး လၢအကြၢးအဘၣ်ဒီးတုၤသိးထဲသိး လၢကီၢ်စဲၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အပူၤလီၤ။ အနီၢ်နီၢ်န့ၣ် အံၤမ့ၢ်တၢ်စးထီၣ်ပာ်ဖျါအဆိကတၢၢ် တၢ်ထံၣ်လၢကအိၣ်ဒီးပှၤခၢၣ်စးလၢ တၢ်ဃုထၢထီၣ်အီၤလၢအကြၢးအဘၣ် ဆူတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကရၢဖးဒိၣ်တဖၣ် ဒ်တၢ်နီၤဖးအတၢ်ထိၣ်သတြီၤလၢ တၢ်သးလီၤပလိာ်အီၤသ့ဝဲတမံၤမံၤအသိးန့ၣ်လီၤ။
GSAM 352တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်မိရှီဂန်ကီၢ်စဲၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်
GSAM 352.21861 နံၣ်၊ လါ 10 သီ 6 န့ၣ်၊ တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်မိရှီဂန်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် ခီဖျိတၢ်ဃုထၢထီၣ်ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤတဂၤ၊ နဲၢ်ရွဲၣ်တဂၤ ဒီးကမံးတံာ်လၢအမၤပၢဆှၢတၢ်သၢဂၤန့ၣ်လီၤ။ ခီဖျိတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ဖးန့ၣ်၊ တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်ကြၢးဒုးအိၣ်ထီၣ်ကရၢ ဒီးတူၢ်လိာ်တၢ်လၢလာ်အံၤ ဒ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အတၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤအသိးန့ၣ်လီၤ။—
GSAM 352.3“ပဝဲပှၤလၢအဆဲးလီၤမံၤလၢလာ်တဖၣ်အံၤ၊ ပပာ်ဖှိၣ်ပသးတပူၤဃီဒ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖုအသိး၊ ဟံးန့ၢ်မံၤလၢ ပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်၊ ဒီးအၢၣ်လီၤအီလီၤလၢ ပကပၢၤ ယွၤအတၢ်သိၣ်တၢ်သီ ဒီးခရံာ်ယ့ၣ်ၡူးအတၢ်နာ်န့ၣ်လီၤ။”
GSAM 353သရၣ်တၢ်သးခုကစီၣ်တဖၣ်အလံာ်အုၣ်သးအမူဒါ
GSAM 353.1လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အံၤအပူၤ တၢ်ဆၢတဲာ်အဆိကတၢၢ်လၢ တၢ်ကြၢးဟ့ၣ်လံာ်အုၣ်သးအမူဒါဆူ မုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံး အသရၣ်တၢ်သးခုကစီၣ်ခဲလၢာ် လၢကီၢ်စဲၣ်အံၤအပူၤ လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်အုၣ်သးဂ့ၤလီၤ။ ဒီးသရၣ်တၢ်သးခုကစီၣ်တဖၣ် ကြၢးစိာ်ဃုာ်ဒီးလံာ်တဖၣ်လၢ အပၣ်ဃုာ်ဒီးလံာ်အုၣ်သးဘၣ်ဃးတၢ်ပာ်ထီၣ်ဆူသရၣ်အလီၢ် ဒီးလံာ်အုၣ်သးအမူဒါလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤဒီးပှၤကွဲးနီၣ်တၢ် ဆဲးလီၤအမံၤန့ၣ်လီၤ။ လံာ်အုၣ်သးအမူဒါအံၤ တၢ်ကြၢးမၤသီထီၣ်က့ၤအီၤတနံၣ်တဘျီလီၤ။
GSAM 353.2တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ဖးစ့ၢ်ကီးလၢ တၢ်ကဃုထၢထီၣ်ကမံးတံာ်တဖု ဒ်သိးကကတဲာ်ကတီၤလံာ်တၢ်ကတိၤ လၢကပာ်ဖျါလၢပပှၤဂီၢ်မုၢ်အမဲာ်ညါ တၢ်ဖံးတၢ်မၤအကျဲဘၣ်ဃးတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ကရူၢ်ကရၢ လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ။ လံာ်တၢ်ကတိၤအံၤ ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်ရၤလီၤအီၤလၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ်၊ 1861 နံၣ်၊ လါ 10 သီ 15 အပူၤလီၤ။
GSAM 353ပှၤခၢၣ်စးတဖၣ်အလံာ်အုၣ်သးအမူဒါ
GSAM 353.31862 နံၣ်၊ လါ 9 အပူၤ၊ မိရှီဂန်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် မၤအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဆိကတၢၢ်တဘျီ လၢမီၣ်တရ့ၣ်န့ၣ်လီၤ။ ဖဲအံၤ တၢ်ပာ်ဖျါအဆိကတၢၢ် တၢ်ထံၣ်လၢ ကတူၢ်လိာ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်ဆူ ကီၢ်စဲၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အပူၤ ဒ်တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ဖးတူၢ်လိာ်ပှၤကဲထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိအသိးန့ၣ်လီၤ။ မ့ၢ်လၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကရၢလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် 17 ဖု လၢကီၢ်စဲၣ်အံၤအပူၤဝံၤလံအဃိ၊ တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ဖးတူၢ်လိာ်အဝဲသ့ၣ်ဆူ ကီၢ်စဲၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤလီၤ။ ဒီးတၢ်တူၢ်လိာ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အံၤ အကရၢဖိခဲလၢာ်လၢအဟဲထီၣ်တဖၣ် ဒ်ပှၤခၢၣ်စးတဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ။
GSAM 353သရၣ်တၢ်သးခုကစီၣ်တဖၣ်အလါလဲ
GSAM 353.4လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အံၤအပူၤစ့ၢ်ကီး တၢ်တူၢ်လိာ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢ ကဟ့ၣ်သရၣ်တၢ်သးခုကစီၣ်တဖၣ်စ့ လၢအနီၣ်ဂံၢ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်ဝဲ လၢတနွံအဂီၢ် လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်မၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။ လၢသရၣ်တၢ်သးခုကစီၣ်တဖၣ်အတခီ တၢ်ဃ့လၢအဝဲသ့ၣ်ကပာ်ဖျါထီၣ် ဆၢကတီၢ်လၢအမၤတၢ်လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤ ဃုာ်ဒီးအစ့ဟဲနုာ်ဒီးစ့ဟးထီၣ်လီၤ။ ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအဒိးန့ၢ်တၢ်ပာ်ဖျါအံၤ ကြၢးမၤပှဲၤစ့အတၢ်ဟ့ၣ်လိာ်က့ၤ လၢအကြၢးအဘၣ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 353ပှၤခၢၣ်စးတဖၣ်ပာ်ဖျါလံာ်အုၣ်သးအမူဒါ အဆိကတၢၢ်တဘျီ
GSAM 353.51863 နံၣ်၊ လါ 5 သီ 20 န့ၣ်၊ တၢ်မၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ် လၢဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ မိရှီဂန်န့ၣ်လီၤ။ အံၤမ့ၢ်ကရၢအံၤအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဆိကတၢၢ်တဘျီ လၢပှၤခၢၣ်စးတဖၣ်စိာ်ဟဲလံာ်အုၣ်သးအမူဒါ လၢအကီၢ်စဲၣ်ဒၣ်ဝဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ။ ဘၣ်ဆၣ် တၢ်ခၢၣ်စးန့ၣ် တဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢပှၤအနီၣ်ဂံၢ်ဘၣ်။ ကီၢ်စဲၣ်လၢအပှၤခၢၣ်စးဟဲလၢတဘျီအံၤမ့ၢ်ဝဲ မိရှီဂန်၊ ဝံးစကီၣ်စံၣ်၊ အါအိဝၣ်၊ မံၣ်နံၣ်စိတၣ်၊ နယူးယောက် ဒီးအိဟါအိၣ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 354တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ်ဒီးကီၢ်စဲၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် အတၢ်ဘျၢခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်
GSAM 354.1လါ 5 သီ 21 န့ၣ်၊ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ်တူၢ်လိာ်တၢ်ဘျၢခိၣ်သ့ၣ်တခါ၊ ဒီးလၢမုၢ်နံၤတနံၤဃီ တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ကီၢ်စဲၣ်တၢ်ဘျၢခိၣ်သ့ၣ်တခါ ဆူကီၢ်စဲၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ။ တၢ်တူၢ်လိာ်အီၤလၢမိရှီဂန်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အတၢ်ထံၣ်လိာ်အပူၤလီၤ။ တၢ်ဘျၢခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ပာ်လီၤတၢ်ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢပှၤအနီၣ်ဂံၢ် လၢပှၤခၢၣ်စးအတၢ်ခၢၣ်စး လၢကီၢ်စဲၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။ ကီၢ်စဲၣ်တၢ်ဘျၢခိၣ်သ့ၣ်လၢ တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဝဲဖဲန့ၣ် ဒ်သိးလိာ်အသးဘူးဘူးဒီးတၢ်လၢ ပဟီၣ်ကဝီၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် 72 ဖု လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်သူဝဲခဲအံၤန့ၣ်လီၤ။
GSAM 354.2ဖဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ်အဆၢကတီၢ်၊ 1864 နံၣ်အတၢ်ကိၢ်ထီၣ်သီအခါန့ၣ်၊ တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်အဆိကတၢၢ်ဆူ ကီၢ်စဲၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢ တၢ်ကဃုထၢထီၣ်စ့စရီသမံသမိးကမံးတံာ် လၢအမ့ၢ်ပှၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိ လၢတမ့ၢ်သရၣ်တၢ်သးခုကစီၣ် ဒီးတမၤဘၣ်တၢ်လါလဲလၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂီၢ် လၢနံၣ်န့ၣ်အပူၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်ကမၤသကိးဒီးကမံးတံာ်လၢအမၤပၢဆှၢတၢ် လၢတၢ်သမံသမိးဒီးတၢ်မၤပှဲၤစ့စရီ ဒီးသရၣ်တၢ်သးခုကစီၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ။ ဒ်အံၤသိး တဆီဘၣ်တဆီ ဒ်တၢ်လိၣ်အသိး တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်လၢ ယွၤအတၢ်မၤဒီးအတၢ်ဂ့ၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။
GSAM 354.3ဒ်အံၤသိး ပကွၢ်ကဒါက့ၤဖုၣ်ဖုၣ် တၢ်လဲၤအဆီတဖၣ်လၢ အဆှၢတၢ်မၤဆူတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကရၢလၢအဘၣ်အကျဲန့ၣ်လီၤ။ တၢ်အံၤဘၣ်တၢ်မၤအီၤဖဲ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကရၢဆံးဒိၣ်မး မ့ၢ်ထိၣ်သတြီၤဒီးအခဲအံၤအခါန့ၣ်လီၤ။
GSAM 354.4ဖဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ် ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤလၢပှဲၤပှဲၤ လၢ 1863 နံၣ်အခါန့ၣ်၊ ပှၤခၢၣ်စးအနီၣ်ဂံၢ်ခဲလၢာ် တအါထဲပှၤလၢပအိၣ်ဒီးအီၤခဲအံၤ တနံၣ်တဘျီ လၢဟီၣ်ကဝီၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဆံးတနီၤအပူၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 354တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကရၢအတၢ်ပညိၣ်
GSAM 354.5တၢ်ပညိၣ်လၢ တၢ်ကမၤလၢပှဲၤအီၤခီဖျိတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကရၢန့ၣ် မ့ၢ်ဒ်သိးကရၢအတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ် ဘၣ်တၢ်ပၢဒီးရဲၣ်ကျဲၤအီၤဒ်သဲစးအသိး၊ ဒီးဒ်သိးပှၤမၤတၢ်တဖၣ် ကဟူးဂဲၤလၢသးလီၤပလိာ်အပူၤ လၢတအိၣ်ဒီးတၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်ဘၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။ မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ မ့ၢ်ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်အဃိ၊ တအိၣ်ဒီးတၢ်မၤတံာ်တာ်အဝဲသ့ၣ်အသးဘၣ်န့ၣ်လီၤ။ တၢ်သိၣ်လိအခီၣ်ထံးတဖၣ်လၢ ပတူၢ်လိာ်လၢပတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကရၢပူၤ တုၤလၢ 1864 နံၣ်န့ၣ်၊ တၢ်ပၣ်ဃုာ်အီၤစ့ၢ်ကီးလၢတၢ်မၤပူၤ ဖဲတၢ်မၤဒိၣ်ထီၣ်ဒီးရၤလီၤအသးဆူ ထံကီၢ်ဒီးကလုာ်ဒူၣ်အဂၤတဖၣ်အခါန့ၣ်လီၤ။
GSAM 355တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကရၢဖးဒိၣ်တဖၣ်
GSAM 355.1ဖဲတၢ်ကစီၣ်လဲၤဆူညါအခါ၊ တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကရၢဖးဒိၣ်လၢလာ်တဖၣ်အံၤ၊ ဒီးတၢ်ဃုထၢထီၣ်အပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ် လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ်အတၢ်ထံၣ်လိာ်လၢအညီနုၢ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။—
GSAM 355.2တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ်အကရၢ — ကရၢဒ်သဲစးအသိး လၢအအိၣ်ဒီးကရၢဖိ 21 ဂၤ၊ လၢကဟံးဃာ်တၢ်ပၢအလံာ်အုၣ်သး လၢတၢ်မၤအဝဲၤလီၢ်အကလုာ်ကလုာ်အတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ် လၢအမဲရကၤဒီးထံကီၢ်အဂၤတဖၣ်အပူၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 355.3ထံဂၤကီၢ်ဂၤမံၣ်ရှၢၣ်အကမံးတံာ် — လၢကကွၢ်ထွဲဒီးဒုးလဲၢ်ထီၣ်တၢ်ရၤလီၤတၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်မၤ လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကရၢလၢအအိၣ်ထီၣ်ဝံၤတဖၣ်အချၢန့ၣ်လီၤ။
GSAM 355.4ထံကီၢ်အါဘ့ၣ်လံာ်ဖိအကရၢ — အမူဒါမ့ၢ်တၢ်နီၤလီၤလံာ်လဲၢ်ဒီးတၢ်ကွဲးလံာ်ဆဲးကျၢ၊ ဃုကျဲလၢကအိးထီၣ်မံၣ်ရှၢၣ်အသီတဖၣ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 355.5တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအတၢ်သဘျ့ကရၢ — အတၢ်မၤလီၤဆီအလီၢ်မ့ၢ် တၢ်မၤစၢၤပှၤလၢအဘၣ်တၢ်မၤအၢမၤနးအီၤ လၢအတၢ်သ့ၣ်ညါလီၤအသးအဃိ၊ ဒီးတၢ်ရၤလီၤလံာ်လဲၢ်ဘၣ်ဃး တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအတၢ်သဘျ့အတၢ်သိၣ်လိအခီၣ်ထံးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 355.6ထံကီၢ်အါဘ့ၣ်မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤကၠိအကရၢ — အတၢ်ပညိၣ်မ့ၢ် တၢ်ဒုးဒိၣ်ထီၣ်ဒီးဒုးလဲၤထီၣ်လဲၤထီ မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤကၠိအတၢ်မၤ လၢတၢ်မၤအဟီၣ်ကဝီၤခဲလၢာ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။
GSAM 355.7တၢ်ကူစါယါဘျါ၊ တၢ်ရၤလီၤတၢ်သးခုကစီၣ်ဒီးတၢ်မၤစၢၤတၢ်အကရၢ — အတၢ်မၤဘၣ်ဃးဒီး တၢ်သိၣ်လိကသံၣ်သရၣ်ဒီးပှၤကွၢ်ပှၤဆါ၊ တၢ်ပၢဆှၢတၢ်ယါဘျါအိၣ်ဘှံးအလီၢ်တဖၣ်၊ ဟံၣ်လၢဖိၣ်ဃဲဒီးပှၤသးပှၢ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒီးတၢ်အဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 355တၢ်မၤအဟီၣ်ကဝီၤလၢတၢ်မၤတုၤလၢ 1868 နံၣ်
GSAM 355.8တုၤလၢ 1868 နံၣ်န့ၣ်၊ ပတၢ်မၤအဟီၣ်ကဝီၤပၣ်ဃုာ်ဒီး ကီၢ်အမဲရကၤစၢဖှိၣ်တကူာ် လၢမံၣ်စူရံၣ်ထံကျိအမုၢ်ထီၣ်တခီ ဒီးလၢဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်လဲၢ်အကျိၤ လၢအပိာ်လိာ်အသးဒီးမံၣ်စူရံၣ်အကလံၤထံးအဆၢ အကလံၤစိးတခီန့ၣ်လီၤ။ လၢဆၢကတီၢ်ဖဲန့ၣ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ်အကမံးတံာ်အကရၢဖိ အိၣ်ထဲသၢဂၤဧိၤ၊ ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤ မ့ၢ်အကရၢဖိတဂၤန့ၣ်လီၤ။ ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဃိးဖုခဲလၢာ် အိၣ်လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ်အတၢ်ကွၢ်ထွဲအဖီလာ်၊ ဒီးအဝဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ် အိၣ်လၢဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ မိရှီဂန်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 356ဘၣ်မနုၤအဃိ တၢ်ရဲၣ်ကျဲၤက့ၤကရၢအသီလိၣ်ဝဲလဲၣ်
GSAM 356.1ဖဲတၢ်ကစီၣ်ရၤလီၤအသးဆူထံကီၢ်အဂၤတဖၣ်အခါ၊ တၢ်လိၣ်ထီၣ်လၢ ကရဲၣ်ကျဲၤက့ၤတၢ်မၤအဟီၣ်ကဝီၤခဲလၢာ်အကရၢအသီန့ၣ်လီၤ။ မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး လၢ 1897 နံၣ်အပူၤ တၢ်မၤတၢ်အဆီတဖၣ်ဆူကျဲအံၤလီၤ။ ဘၣ်ဆၣ် တၢ်ရဲၣ်ကျဲၤက့ၤတၢ်မၤအသီ ဘၣ်တၢ်မၤလၢပှဲၤအီၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးအါထီၣ် လၢလွံၢ်နံၣ်လၢအပူၤကွံာ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။ လၢဆၢကတီၢ်အံၤအပူၤ တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ယူရပၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ် လၢအအိၣ်ဒီးကမံးတံာ်လၢအမၤပၢဆှၢတၢ် 14 ဂၤန့ၣ်လီၤ။ ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ်အခီၣ်ထံး လၢအဝဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ်အိၣ်လၢဝၣ်ရှ့ၣ်တၢၣ်၊ D.C. န့ၣ်၊ အိၣ်ဒီးကမံးတံာ်လၢအမၤပၢဆှၢတၢ် 28 ဂၤ၊ လၢအခၢၣ်စးတၢ်ကစီၣ်အတၢ်မၤအကလုာ်ကလုာ်ခဲလၢာ် ဒီးဟံးန့ၢ်ကရၢဖးဒိၣ်တနီၤလၢတၢ်ပတုာ်ကွံာ်အီၤ အလီၢ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 356ကရၢအတၢ်အိၣ်သးဖဲ 1903 နံၣ်၊ လါ 1 သီ 1
GSAM 356.2တၢ်လၢလာ်အံၤ လၢ 1904 နံၣ်အ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ်အနံၣ်ကတၢၢ်လံာ်အပူၤ ဟ့ၣ်ပှၤနီၣ်ဂံၢ်စရီအတၢ်ဂ့ၢ်တနီၤ လၢအလီၤသးစဲ တုၤလၢ 1903 နံၣ်၊ လါ 1 သီ 1 န့ၣ်လီၤ။—
GSAM 356.3ဖဲဆၢကတီၢ်န့ၣ် ပတၢ်မၤလၢအအိၣ်ဒီးကရၢန့ၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ်ခံဖု၊ လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်စၢဖှိၣ် 14 ဖု၊ ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် 72 ဖု ဒီးမံၣ်ရှၢၣ် 42 ခါန့ၣ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်အိၣ်လီၤမုၢ်လီၤဖးဒ်အံၤလီၤ။ ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအမဲရကၤကလံၤစိး 49 ဖု၊ လၢအမဲရကၤကလံၤစိးအချၢ 23 ဖုလီၤ။ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်စၢဖှိၣ်လၢအမဲရကၤ ဃိးဖု၊ လၢထံကီၢ်အဂၤတဖၣ်ပူၤ ဃုဖုလီၤ။ မံၣ်ရှၢၣ်အဟီၣ်ကဝီၤလၢအမဲရကၤ ဃုာ်ဒီးအလၣ်စကၣ်၊ ဟၣ်ဝဲၣ်အံၣ် ဒီးနယူဖီၣ်လဲၣ်န့ၣ် ယဲၢ်ခါလီၤ။ မံၣ်ရှၢၣ်လၢအမဲရကၤအချၢအိၣ် 37 ခါ၊ လၢအိၣ်ဝဲဒ်အံၤလီၤ။ လၢယူရပၤ 12 ခါ၊ လၢအၤဖရံၤကၤ လွံၢ်ခါ၊ လၢအ့ရှၢၣ် သၢခါ၊ လၢအမဲရကၤကလံၤထံး ခံခါ၊ လၢအၤဖရံၤကၤကလံၤထံး ခံခါ၊ ဒီးအိၣ်တ့ၢ်တဖၣ်အိၣ်လၢ အမဲရကၤသးကံၢ်၊ မဲးကစံၣ်ကိၣ်၊ ဝဲးစ်အ့ၣ်ဒံး ဒီးပစံးဖံးက်ပီၣ်လဲၣ်အကီးတဖၣ်အပူၤလီၤ။ ဘၣ်ထွဲဒီးမံၣ်ရှၢၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီးသရၣ်တၢ်သးခုကစီၣ်လၢဘၣ်တၢ်ပာ်ထီၣ်ဒီးပှၤလၢအန့ၢ်တၢ်ပျဲလၢအကမၤသရၣ်တၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်မၤ ခဲလၢာ် 67 ဂၤ၊ ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် 131 ဖုန့ၣ်လီၤ။
GSAM 356တၢ်ဃူတၢ်ဖိးလၢတၢ်လီၤဆီအကျါ
GSAM 356.4တၢ်သ့ၣ်ညါလၢ ကရၢလီၤဆီတဖၣ်အံၤ လၢထံကီၢ်ဒီးကလုာ်ဒူၣ်အကလုာ်ကလုာ်အပူၤ ဃူလိာ်ဖိးလိာ်အသးခဲလၢာ် လၢတၢ်ဒုးလဲၤဆူညါတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအတၢ်မၤဖးဒိၣ်တမံၤဃီ ဒီးပှၤကညီအတၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤအဂီၢ်န့ၣ်၊ မ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါအလီၢ်တခါလီၤ။ ပတပာ်ပတၢ်နာ်လၢကရၢအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအက့ၢ်အဂီၤကလီအပူၤဘၣ်၊ ပပာ်အီၤလၢယွၤ၊ ပှၤလၢအဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤန့ၣ်လီၤ။ ခီဖျိအတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤလၢအပှၤမၤတၢ်တဖၣ် အတၢ်မၤသကိးလၢတၢ်ဃူတၢ်ဖိးဒီးသးလီၤပလိာ်အဖီခိၣ်န့ၣ်၊ ပသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်သ့လၢ တၢ်အိၣ်ဒီး “တၢ်ခဲလၢာ်ဘၣ်တၢ်မၤအီၤ လၢအကြၢးအဘၣ် ဒီးလၢအရဲၣ်အကျဲၤပူၤ” န့ၣ် ဂ့ၤဒီးမုာ်ဆံးဒိၣ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ။
Notes
- တိတု 1:5. ↩
- ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ (Midnight Cry), လါဖ့ၣ်ဘြူၤအါရံၤ 15, 1844. ↩
- တိတု 1:5-9. ↩
- ၁ တံၤမသ့း 3:1-15. ↩
- ၁ ပ့းတရူး 5:1-6. ↩
- မးသဲ 23:11. ↩
- တၢ်အုၣ်အသးတဖၣ် လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂီၢ်၊ အဂီၢ် 1, လံာ်ကဘျံးပၤ 210. ↩
- လံာ်တဘ့ၣ်ဃီ, လံာ်ကဘျံးပၤ 649, 653. ↩
- တၢ်အုၣ်အသးတဖၣ် လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂီၢ်၊ အဂီၢ် 5၊ လံာ်ကဘျံးပၤ 236, 237. ↩
- လံာ်တဘ့ၣ်ဃီ, လံာ်ကဘျံးပၤ 534 (တၢ်ကွဲးဖျါထီၣ်အီၤလီၤဆီ). ↩
- အ့းဖ့းစူး 4:12, 13။ ↩