အဆၢ 12 — တၢ်သးဟးဂီၤ — လံာ်ခါး
GSAM 185.1“ယဟံးန့ၢ်လံာ်ဖိလၢမူခိၣ်ကလူးအစုကပူၤ ဒီးယအီၣ်အီၤလီၤ. ဒီးလၢယကိာ်ပူၤန့ၣ် အဆၢဒ်ကနဲစီအသိးလီၤ. ဒီးယအီၣ်ဝံၤဒီး ယဟၢဖၢခါးထီၣ်ဝဲလီၤ. ဒီးအဝဲစံးဘၣ်ယၤ နကဘၣ်ကတိၤဝံအကလုၢ်ကဒီးလၢ ပှၤဂီၢ်မုၢ် ဒီးပှၤကလုာ် ဒီးပှၤကျိာ် ဒီးစီၤပၤအါဂၤအမဲာ်ညါလီၤ. ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ယၤဒီးပိၣ်ဘိတဘိ လီၤဂာ်ဒ်နီၣ်ထိးဘိအသိးလီၤ. ဒီးမူခိၣ်ကလူးဆၢထၢၣ် ဒီးစံးဝဲ ဂဲၤဆၢထၢၣ်တက့ၢ်, ဒီးထိၣ်ယွၤအတၢ်လုၢ်ဟံၣ် ဒီးတၢ်လုၢ်လီၢ် ဒီးပှၤလၢအဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ်တၢ်လၢအပူၤတဖၣ်န့ၣ်တက့ၢ်.”1
GSAM 185.2လၢလံာ်စီဆှံအတၢ်ကတိၤအပူၤ တၢ်“အီၣ်”လံာ်တဘ့ၣ်န့ၣ် ပာ်ဖျါတၢ်တူၢ်လိာ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ ဒ်သိးကစံးဘၣ်ပှၤဂၤအသိးလီၤ. ပထံၣ်ဘၣ်အီၤလၢ ယဃ့းစက့လးအပူၤ လၢတၢ်ဒုးနဲၣ်ဝံဒီး “လံာ်ထူတဘ့ၣ်,” ဒီးတၢ်စံးဘၣ်အီၤလၢ “အီၣ်လံာ်ထူအံၤ ဒီးလဲၤကတိၤတၢ်ဆူအံၣ်စရ့လးအဟံၣ်တက့ၢ်.” လၢအအီၣ်လံာ်ထူဝံၤအလီၢ်ခံ အဝဲစံးဝဲ “တုၤနုၤတစု ယအီၣ်အီၤ, ဒီးလၢယကိာ်ပူၤန့ၣ် အဆၢဒ်ကနဲစီအသိးလီၤ.”2
GSAM 185.3ဝံယံးရမံယၤသူတၢ်အဒိတမံၤဃီအံၤလီၤ. “ယထံၣ်န့ၢ်နတၢ်ကတိၤတဖၣ် ဒီးယအီၣ်အီၤလီၤ. ဒီးနကလုၢ်န့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်သူၣ်ခုသးခု ဒီးတၢ်သးခုလၢယသးကံၢ်ပူၤလီၤ.”3 လၢတၢ်ကတိၤအံၤအဃိ ပသ့ၣ်ညါလၢ လံာ်အ“တၢ်ဆၢ”ဖဲတၢ်အီၣ်အီၤန့ၣ် ပာ်ဖျါပှၤလၢအအီၣ်ကစၢ်အကလုၢ်ကထါဒ်အံၤတဖၣ် အတၢ်သူၣ်ခုသးခု ဒီးတၢ်သူၣ်မံသးမုာ်လီၤ.
GSAM 185လံာ်လၢအဆၢဝံၤဒီး ခါးထီၣ်ဝဲ
GSAM 185.4လံာ်လၢဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါအီၤလၢ လီၣ်ဖျါ 10 အပူၤန့ၣ် တၢ်စံးလၢ ပှၤအီၣ်အီၤအဂီၢ် အဆၢဒ်ကနဲစီအသိး, ဘၣ်ဆၣ် အီၣ်ဝံၤတဘျီဃီန့ၣ် “ခါး”ဝဲလီၤ. (မ့တမ့ၢ် ဒ်ပှၤတနီၤကျိာ်ထံဝဲအသိး “ဖဲယအီၣ်အီၤလီၤပှံၢ်ဝံၤတဘျီဃီန့ၣ် လၢယဟၢဖၢပူၤ အကဲထီၣ်ဖံးကြၤလီၤ.”4) လံာ်အံၤမ့ၢ်လံာ်လၢမူခိၣ်ကလူးဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်လၢအပူၤ, လၢပှၤလၢအတ့လီၤမူခိၣ် ဒီးဟီၣ်ခိၣ် ဒီးပီၣ်လဲၣ်အတၢ်စိတၢ်ကမီၤအဖီလာ် လၢ “ဆၢကတီၢ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်.” မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး တၢ်အီၣ်လံာ်အံၤ ကဘၣ်ပာ်ဖျါတၢ်တူၢ်လိာ်တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါအဆၢကတီၢ် လၢတၢ်သူၣ်ခုသးခုလီၤ. တၢ်အီၣ်တကမူၣ်လၢ ပှၤအီၣ်အီၤတဖၣ်အဂီၢ် ခါးထီၣ်သတူၢ်ကလာ်န့ၣ် ကဘၣ်ပာ်ဖျါ အဝဲသ့ၣ်အတၢ်လဲၤခီဖျိလၢအလီၤဆီလိာ်သး ဒီးအလီၤသးအုး ဖဲလံာ်အဆၢကတီၢ်ပူၤကွံာ် ဒီးအဝဲသ့ၣ်ထံၣ်လၢ အတၢ်မုၢ်လၢ်တဖၣ်အပူၤ တၢ်သးဟးဂီၤဖးဒိၣ်ဘၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 186တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါအဆၢကတီၢ် မ့ၢ်တၢ်အီၣ်တကမူၣ်လၢအဆၢ
GSAM 186.1လၢ 1844 နံၣ်န့ၣ် တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါအဆၢကတီၢ် မ့ၢ်တၢ်ကစီၣ်လၢအလီၤသူၣ်ခုသးခုနီၢ်ကီၢ် လၢပှၤလၢအနာ်တၢ်တဖၣ်အဂီၢ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်မုၢ်လၢ်လၢတၢ်သးဒ့ဒီတအိၣ်ဘၣ် လၢတယံာ်လၢၤဘၣ်န့ၣ် ကဘၣ်တၢ်မၤပူၤဖျဲးအီၤလီၤထူလီၤယိာ် လၢဟီၣ်ခိၣ်လၢအပှဲၤဒီးတၢ်ဒဲးဘးအံၤ အတၢ်ဆါ တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ် ဒီးတၢ်သူၣ်အုးသးအုးခဲလၢာ်လီၤ. တၢ်ဆိကမိၣ်လၢ လၢနွံစှၤနွံအတီၢ်ပူၤ အဝဲသ့ၣ်ကဒိးန့ၢ်တၢ်လၤတၢ်ကပီၤ, ကသံတသ့လၢၤဘၣ်, ဒီးကအိၣ်ဒီးအစီၤပၤလၢ ယွၤအဝ့ၢ်ထူအပူၤန့ၣ် မၤဂဲၤထီၣ်အသးနီၢ်ကီၢ်လီၤ. ဒ်ပှၤတဂၤလၢအလဲၤခီဖျိဘၣ်တၢ်အံၤ စံးဝဲအသိး “ပှၤလၢအအဲၣ်ယ့ၣ်ၡူးလၢသးစဲးနီၢ်တဖၣ် သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်သ့ ပှၤလၢအအိၣ်ခိးအတၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤကစၢ်အတၢ်ဟဲ လၢတၢ်သးစဲအဒိၣ်ကတၢၢ်တဖၣ် အသးအတၢ်တူၢ်ဘၣ်လီၤ.... ပသုးဘူးပသးဆူနၣ်ရံၣ်အံၤ လၢတၢ်သးမုာ် ဒီးတၢ်ယူးယီၣ်ပာ်ကဲလီၤ. ပှၤနာ်တၢ်နီၢ်ကီၢ်တဖၣ် အိၣ်ဘှံးလၢတၢ်ရ့လိာ်သးဒီးယွၤအမုာ်အပူၤ, လၢအမ့ၢ်တၢ်အုၣ်ကီၤ လၢတၢ်ဃူတၢ်ဖိးလၢကကဲအတၢ် လၢခါဆူညါအတၢ်ကပီၤအပူၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအလဲၤခီဖျိဘၣ် တၢ်မုၢ်လၢ် ဒီးတၢ်နာ်န့ၢ်ဒ်အံၤတဖၣ် သးပ့ၤနီၣ်နၣ်ရံၣ်လၢအလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်လၢတၢ်အိၣ်ခိးအံၤ တသ့နီတဘျီဘၣ်.”
GSAM 186.2ပှၤလၢအထံၣ်လၢအသး အိၣ်ဒံးလၢဟီၣ်ခိၣ်ခံးလၢအပှဲၤဒီး တၢ်မၤကွၢ် ဒီးတၢ်လ့ပစီအံၤ လၢလါနွံလါအ 11 သီန့ၣ် အတၢ်အိၣ်သးမၤကွၢ်အီၤဒိၣ်မးလီၤ. အဝဲသ့ၣ်ကဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် ပှၤလၢလၢအပူၤကွံာ်နၣ်ရံၣ်စှၤနၣ်ရံၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ်အီၤလၢ ကအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသး ဒ်သိးကထံၣ်လိာ်သးဒီးအကစၢ်တဖၣ် အတၢ်ဒုၣ်ဒွဲၣ် တၢ်ကဲ့ထီၣ်ကယီၣ်လီၤ ဒီးတၢ်နံၤဘၣ်ဖၣ်လဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤအဒိလၢအကြၢးဝဲန့ၣ် ပထံၣ်လၢနီၢ်မၤရံအတၢ်မၤအသး ဖဲအဝဲ “ဆၢထၢၣ်လၢတၢ်သွၣ်ခိၣ်အချၢ ဒီးဟီၣ်ဝဲ,” ဒီးမူခိၣ်ကလူးတဖၣ်သံကွၢ်အီၤလၢ “ပိာ်မုၣ်ဧၢ, ဘၣ်မနုၤနဟီၣ်လဲၣ်?” န့ၣ် အဝဲစံးဘၣ်အီၤလၢ “မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ဟံးန့ၢ်ကွံာ်ယကစၢ် ဒီးယတသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်ပာ်အီၤဖဲလဲၣ်န့ၣ်ဘၣ်.”5
GSAM 187တၢ်သးဟးဂီၤအိၣ်သနာ်က့ တဟ့ၣ်အရှူဘၣ်
GSAM 187.1ပှၤလၢအလဲၤခီဖျိတၢ်မၤကွၢ်အတၢ်မၤအသးအံၤတဖၣ် စံးဘၣ်ဃးအီၤဒ်အံၤလီၤ.
GSAM 187.1“ပသးကဒံကဒါ ဒီးတၢ်သးဟးဂီၤဘၣ်ပှၤလီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ပတပာ်တ့ၢ်ပတၢ်နာ်ဘၣ်. ပတူၢ်ဘၣ်လၢ ပမၤပမူပဒါဝံၤလံ, ပအိၣ်မူဒ်ပတၢ်နာ်လၢအလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်အသိးလံလီၤ. တၢ်သးဟးဂီၤဘၣ်ပှၤ ဘၣ်ဆၣ် ပတဟ့ၣ်ပအရှူဘၣ်. ပလိၣ်ဘၣ်တၢ်ဝံသးစူၤလၢတၢ်အဆၢတအိၣ်ဘၣ်, အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ ပှၤမၤတရီတပါတၢ်တဖၣ်အိၣ်အါမးလီၤ. အါဘျီန့ၣ် ပှၤတူၢ်လိာ်ပှၤဒီးတၢ်ကတိၤဒုၣ်ဒွဲၣ် ဘၣ်ဃးပတၢ်သးဟးဂီၤလၢအပူၤကွံာ်လီၤ. ပှၤလၢပသ့ၣ်ညါအီၤလၢအပိာ်ဟီၣ်ခိၣ်အကျဲတဖၣ်, ဒီးပှၤတနီၤဒၣ်လဲာ်လၢအအၢၣ်လီၤလၢအမ့ၢ်ခရံာ်ဖိ ဒီးတူၢ်လိာ်လံာ်စီဆှံ ဘၣ်ဆၣ်တမၤလိန့ၢ် အတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအဒိၣ် ဒီးအရ့ဒိၣ်တဖၣ်ဘၣ်န့ၣ် စံးပှၤအါဘျီလၢ ‘သုတလဲၤထီၣ်ဒံးဘၣ်, သုမုၢ်လၢ်လၢသုကလဲၤထီၣ်အခါဖဲလဲၣ်?’ ဒီးတၢ်ကတိၤဆဲးအဲးအဂၤလၢအလီၤဂာ်ဒ်အံၤလီၤ. ပမ့ၢ်ဒံးပှၤလၢအသံသ့, ဒီးတၢ်ဆိၣ်အၢအတၢ်ဒိဘၣ်တဖၣ် အိၣ်ဝးတရံးပှၤခဲလၢာ်လီၤ. လၢပကဟံးထီၣ်ကဒီး တၢ်အိၣ်မူအတၢ်ဘၣ်ယိၣ်လၢအမၤတံာ်တာ်ပသး, လၢပဆိကမိၣ်လၢ ပပာ်လီၤအီၤလီၤထူလီၤယိာ်လံန့ၣ် ကီဒိၣ်မးလီၤ.”
GSAM 187တၢ်ထိၣ်သတြီၤဒီးအပျဲၢ်အဘီၣ်လၢတၢ်သးဟးဂီၤဘၣ်အီၤတဖၣ်
GSAM 187.2ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အသးအတၢ်တူၢ်ဘၣ် ဖဲတၢ်ထိၣ်သတြီၤအီၤဒီး အတၢ်သူၣ်ခုသးခုလၢနၣ်ရံၣ်စှၤနၣ်ရံၣ်အပူၤကွံာ်န့ၣ် ကလီၤဂာ်ဒီးဖံးကြၤအတၢ်ခါးလၢအဆူၣ်မးလီၤ. ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိလၢအအိၣ်ဝးတရံးအီၤတဖၣ် ဆိကမိၣ်လၢ အခဲအံၤပှၤနာ်တၢ်တဖၣ် ကပာ်တ့ၢ်အတၢ်နာ် ဒီးကနုာ်မၤသကိး မၤတရီတပါ အနီၢ်ကစၢ်အတၢ်ကူၣ်တသ့ လၢပှၤဆိကမိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ခရံာ်ဘၣ်တၢ်ပျၤထီအီၤလၢထူၣ်စုညါအလီၢ်ခံန့ၣ် ပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် ဆိကမိၣ်ဝဲဒ်န့ၣ်အသိး သးဒ့ဒီလီၢ်တအိၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ် တယံာ်ဘၣ်ဒီး အဝဲသ့ၣ်ကမၢကမၣ်လၢ အသ့ၣ်ညါဘၣ်ဝဲလၢ တၢ်အဲၣ်ကစၢ်အတၢ်ဟဲဖျါန့ၣ် တၢ်ထုးထီၣ်ကွံာ်အီၤညီညီ လၢပှၤလၢအဟ့ၣ်လီၤသးဆူယွၤနီၢ်ကီၢ်တဖၣ် အသးပူၤတသ့ဘၣ်လီၤ.
GSAM 187“တဆ့ၣ်နီၤဘၣ်ဒီးပှၤမၤတရီတပါတၢ်တဖၣ်ဘၣ်”
GSAM 187.3ပှၤသးတီတဖၣ်အံၤ အကျဲလၢအဝဲသ့ၣ်ပိာ်ဝဲ ဒီးအသးအတၢ်တူၢ်ဘၣ်န့ၣ် ဝံယံးရမံယၤအတၢ်ကတိၤပာ်ဖျါအီၤဂ့ၤဂ့ၤ ဖဲအဝဲစံးဝဲလၢ,
GSAM 187.3“ယထံၣ်န့ၢ်နတၢ်ကတိၤတဖၣ် ဒီးယအီၣ်အီၤလီၤ. ဒီးနကလုၢ်န့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်သူၣ်ခုသးခု ဒီးတၢ်သးခုလၢယသးကံၢ်ပူၤလီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ ယွၤတၢ်သုးမုၢ်အကစၢ်ဧၢ, ပှၤကိးယၤလၢနမံၤလီၤ. ယတဆ့ၣ်နီၤဘၣ်လၢ ပှၤမၤတရီတပါတၢ်တဖၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤဘၣ်, ဒီးယတသူၣ်ခုသးခုဘၣ်. ယဆ့ၣ်နီၤထဲတဂၤဧိၤ လၢနစုအဃိလီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ နမၤပှဲၤယၤဒီးတၢ်သးထီၣ်လီၤ. ဘၣ်မနုၤယတၢ်ဆါအိၣ်ဝဲလီၤစိၤ, ဒီးယတၢ်ပူၤလီၢ်လၢတအဲၣ်ဒိးဘျါက့ၤဘၣ်န့ၣ် တၢ်မၤဘျါက့ၤအီၤတသ့ဘၣ်လဲၣ်? မ့ၢ်နကကဲထီၣ်လၢယဂီၢ် ဒ်ပှၤလံၣ်တၢ်လီတၢ်တဂၤ, ဒီးဒ်ထံလၢအလီၤသံးကွံာ်ဝဲအသိးဧါ?”6
GSAM 188ဂျိမ်းစ် ဝှိုက် အတၢ်စံးဘၣ်ဃးတၢ်သးဟးဂီၤ
GSAM 188.1တၢ်ကတိၤဖုၣ်တနီၤလၢ ပှၤတနီၤလၢတၢ်သးဟးဂီၤဘၣ်အီၤ ဘၣ်ဆၣ်အတၢ်မုၢ်လၢ်အိၣ်ဒံးတဖၣ်အအိၣ်န့ၣ် ကဒုးသ့ၣ်ညါပှၤ တၢ်အိၣ်သးအံၤဂ့ၤဂ့ၤလီၤ. အဆိကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်သရၣ် ဂျိမ်းစ် ဝှိုက် အတၢ်ကတိၤ, လၢအမၤတၢ်လၢတၢ်ကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ်အါမး လၢ 1843 ဒီး 1844 နံၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒ်အံၤလီၤ.—
GSAM 188.2“ဖဲအဆၢကတီၢ်ပူၤကွံာ်န့ၣ် တၢ်သးဟးဂီၤမ့ၢ်တၢ်လၢအခါးတမံၤလီၤ. ပှၤနာ်တၢ်နီၢ်ကီၢ်တဖၣ် ပာ်တ့ၢ်တၢ်ခဲလၢာ်လၢခရံာ်အဂီၢ်, ဒီးလဲၤခီဖျိဘၣ် အတၢ်အိၣ်ဒီးအီၤ ဒ်အတလဲၤခီဖျိဘၣ်ဝဲလၢညါနီတဘျီဘၣ်အသိးလီၤ. ဒ်အဝဲသ့ၣ်ဆိကမိၣ်ဝဲအသိးန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ဟ့ၣ်လီၤအတၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်လၢခံကတၢၢ်ဆူဟီၣ်ခိၣ်လံ, ဒီးပာ်လီၤဆီအသး အါမ့ၢ်ဂ့ၤ စှၤမ့ၢ်ဂ့ၤ လၢပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢတနာ်တၢ် ဒီးမၤတရီတပါတၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးလၢယွၤအတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤအိၣ်လၢအလိၤအဃိ အဝဲသ့ၣ်အဲၣ်ဒိးရ့လိာ်သးဒီး အကစၢ်လၢအမုၢ်လၢ်လၢကဟဲချ့ချ့ ဒီးမူခိၣ်ကလူးစီဆှံတဖၣ် အါန့ၢ်ဒံးပှၤလၢအပာ်လီၤဆီအသးလၢအီၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ယ့ၣ်ၡူးအတၢ်အဲၣ်မၤပှဲၤအသး ဒီးကပြုၢ်ကပြီၤလၢကယဲၢ်မဲာ်သၣ်တခါလၢ်လၢ်အလိၤ, ဒီးလၢတၢ်သးဆၢလၢအပာ်ဖျါဝဲလၢတၢ်ကတိၤတသ့ဘၣ်အပူၤ အဝဲသ့ၣ်ဃ့ဘါထုကဖၣ်လၢ ‘ကစၢ်ယ့ၣ်ၡူးဧၢ, ဟဲတက့ၢ်, ဒီးဟဲချ့ချ့တက့ၢ်,’ ဘၣ်ဆၣ် အဝဲတဟဲဘၣ်.
GSAM 188.3“ဘၣ်ဆၣ် ယွၤတပာ်တ့ၢ်အပှၤဂီၢ်မုၢ်ဘၣ်.... ဒီးလံာ်စီဆှံအဆၢတဖၣ် ဒ်အအိၣ်ဖဲအဖီလာ်အံၤ လၢလံာ်ဧ့ၤဘြံၤအပူၤန့ၣ် လဲၤနုာ်ဆူပှၤလၢအဘၣ်တၢ်မၤကွၢ် ဒီးအိၣ်ခိးတၢ်တဖၣ် အသးဒီးအတၢ်ဆိကမိၣ်အပူၤ လၢတၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါ ဒီးတၢ်မၤမုာ်အသးလီၤဆီဒၣ်တၢ်လီၤ. ‘မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး သုတပာ်ကွံာ်သုတၢ်သးခူတလ့ၢ် လၢအအိၣ်ဒီးအဘူးအလဲဖးဒိၣ်တဂ့ၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ သုလိၣ်ဘၣ်တၢ်ဝံသးစူၤ, ဒ်သိးသုမၤယွၤအတၢ်ဘၣ်အသးဝံၤဒီး သုကန့ၢ်ဘၣ်တၢ်လၢအအၢၣ်လီၤအီၤန့ၣ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ တစိၢ်ဖိဒံးဧိၤ, ဒီးပှၤလၢကဟဲဝဲန့ၣ် ကဟဲဝဲဒီးတယံာ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ် အခဲအံၤ ပှၤတီပှၤလိၤကမူဝဲလၢတၢ်နာ်လီၤ. မ့မ့ၢ်ပှၤတဂၤဂၤမ့ၢ်က့ၤကဒါက့ၤဆူအလီၢ်ခံဒီး ယသးတဘၣ်ဘၣ်အီၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ် ပတမ့ၢ်ဘၣ်ပှၤလၢအက့ၤကဒါက့ၤဆူအလီၢ်ခံ ဆူတၢ်ဟးဂီၤဘၣ်. ပမ့ၢ်ပှၤလၢအနာ်တၢ် တုၤအသးဘၣ်တၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤအီၤန့ၣ်လီၤ.’7 လံာ်စီဆှံအဆၢအံၤအပူၤ တၢ်ဂ့ၢ်လၢအကြၢးတၢ်သးစဲတဖၣ် မ့ၢ်ဒ်အံၤလီၤ.—
GSAM 188.4“1. ပှၤလၢအဘၣ်တၢ်ကတိၤဆူအီၤတဖၣ် အိၣ်လၢတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အပူၤ လၢကပာ်ကွံာ်အတၢ်သးခူတလ့ၢ် လၢတၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်မၤဝဲတီတီလိၤလိၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 189.1“2. အဝဲသ့ၣ်မၤယွၤအတၢ်ဘၣ်အသးဝံၤလံ, ဒီးဘၣ်တၢ်ဆှၢအီၤဆူ တၢ်မၤကွၢ်အတၢ်အိၣ်သး လၢတၢ်ဝံသးစူၤမ့ၢ်တၢ်လၢအလိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
GSAM 189.2“3. ဖဲအဆၢကတီၢ်အံၤ ပှၤတီပှၤလိၤတဖၣ် ကဘၣ်အိၣ်မူလၢတၢ်နာ်, တမ့ၢ်လၢတၢ်သးဒ့ဒီ လၢအဝဲသ့ၣ်မၤယွၤအတၢ်ဘၣ်အသး မ့ၢ်ဝံၤဧါတဝံၤဧါအပူၤဘၣ်, မ့ၢ်လၢတၢ်နာ် လၢတၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်မၤယွၤအတၢ်ဘၣ်အသးအပူၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 189.3“4. ပှၤလၢတဝံသးစူၤတၢ်မၤကွၢ်အတၢ်နာ်ဘၣ်, ဘၣ်ဆၣ် ပာ်ကွံာ်အတၢ်သးခူတလ့ၢ် လၢတၢ်မၤလၢအဝဲသ့ၣ်မၤယွၤအတၢ်ဘၣ်အသးအပူၤ ဒီးက့ၤကဒါဆူအလီၢ်ခံန့ၣ် ကပိာ်ကျဲလိၤလိၤဆူတၢ်ဟးဂီၤလီၤ.”8
GSAM 189လၢ အဲၣ်. စီသၢၣ်, ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ အပှၤဘှီဘၣ်လံာ်အအိၣ်
GSAM 189.4လၢ ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ လါအီးကထိဘၢၣ် 31 သီ, 1844 နံၣ် အပူၤ, မုၢ်နံၤ 2300 ကတၢၢ်ဝံၤအလီၢ်ခံ 10 သီဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်, တၢ်ထုးထီၣ်ရၤလီၤ ပှၤဘှီဘၣ်လံာ်အတၢ်ကွဲးလၢအအိၣ်ဖဲအဖီလာ်အံၤလီၤ.—
GSAM 189.5“ဖဲပကွၢ်တၢ်အိၣ်သးခဲလၢာ်လၢအဟဲထွဲ တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအံၤ, အတၢ်ဒိဘၣ်လၢအဘၣ်တၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤ လၢယွၤအဖိတဖၣ်အသးပူၤ, ဒီးတၢ်သးဟ့ ဒီးတၢ်သးအၢလၢအဒုၣ်အဒါတဖၣ်ပာ်ဖျါဝဲန့ၣ်, ပကဘၣ်ပာ်အီၤလၢအမ့ၢ် ‘ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ’ နီၢ်ကီၢ်လီၤ. ဒီးနံၤစှၤနံၤမ့ၢ်အိၣ်ဝဲလၢပတၢ်နာ်ကဘၣ်တၢ်မၤကွၢ်အီၤအဂီၢ်န့ၣ်, မ့ၢ်ဒံးတၢ်လၢအလီၤပလိာ်ဒီး ပိာ်မုၣ်မုၢ်ကနီၤ 10 ဂၤအတၢ်အဒိလီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ ဖဲအဝဲသ့ၣ်ခဲလၢာ်ဂဲၤဆၢထၢၣ် ဒီးဘှီဂ့ၤအမ့ၣ်အူဒၢဝံၤန့ၣ်, အိၣ်ဒံးအဆၢကတီၢ်တကတီၢ် လၢပိာ်မုၣ်မုၢ်ကနီၤလၢအကူၣ်တသ့တဖၣ် အမ့ၣ်အူဒၢကပံာ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. တချုးလါနွံလါအ 10 သီ ပူၤကွံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် တၢ်အံၤကမၤအသးတသ့ဘၣ်. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ တုၤနံၤအံၤန့ၣ် အမ့ၣ်အူဒၢတဖၣ်ကကပီၤဒံးဝဲလီၤ. မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး နံၤအံၤကဘၣ်ပူၤကွံာ်ဝဲ ဒ်သိးပှၤကူၣ်တသ့တဖၣ် ကပာ်တ့ၢ်အတၢ်နာ်အဂီၢ်, ဒ် 1843 နံၣ်ကဘၣ်ပူၤကွံာ်ဝဲ လၢတၢ်အိၣ်ခိးအဆၢကတီၢ်အဂီၢ်အသိးန့ၣ်လီၤ. မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး တၢ်ယံာ်တစိၢ်ဖိန့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်လၢတၢ်သးဟးဂီၤအဂီၢ်ဘၣ်, မ့ၢ်တၢ်လၢအဒုးနဲၣ်လၢ ယွၤမၤလၢပှဲၤအကလုၢ်ကထါန့ၣ် လီၤတံၢ်လီၤဆဲးဆံးဒိၣ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး မ်ပဟံးဃာ်ပတၢ်အၢၣ်လီၤပတၢ်နာ် လၢတၢ်ဟူးတၢ်ဝးတအိၣ်ဘၣ်တက့ၢ်. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ ပှၤလၢအအၢၣ်လီၤတၢ်န့ၣ် အကလုၢ်တီဝဲလီၤ.”
GSAM 189လၢ ယိၤသး မၢၡ်, တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအကလုၢ် အပှၤဘှီဘၣ်လံာ်အအိၣ်
GSAM 189.6လၢ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအကလုၢ် လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် 7 သီ, 1844 နံၣ် အပူၤ ပဖးဘၣ်ဒ်အံၤလီၤ.—
GSAM 189.7“ပအၢၣ်လီၤလၢတၢ်သူၣ်ခုသးခု လၢပနၢ်ပၢၢ်ကမၣ်ဝဲ တၢ်မၤအသးအကလုာ် လၢပမုၢ်လၢ်လၢကမၤအသး ဖဲလါနွံလါအ 10 သီန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ပအၢၣ်လီၤတသ့ဒံးဘၣ်လၢ လၢနံၤအံၤ ပပှၤလုၢ်တၢ်အခိၣ်ဖးဒိၣ် တမၤလၢပှဲၤတၢ်ခဲလၢာ် လၢတၢ်အဒိဟ့ၣ်ပှၤတၢ်အုၣ်အသးလၢပမုၢ်လၢ်အီၤသ့န့ၣ်ဘၣ်. အခဲအံၤပနာ်လၢ အဝဲမၤဝဲဝံၤလံလီၤ.”
GSAM 190.1ပှၤခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ် မုၢ်လၢ်ဝဲလၢ ဖဲ 1844 နံၣ် လါနွံလါအ 10 သီန့ၣ် မုၢ်နံၤ 2300 ကကတၢၢ်ဝဲ, ဒီးလၢနံၤအံၤ ခရံာ်ကမၤဝံၤအတၢ်မၤ ဒ်ပှၤလုၢ်တၢ်အသိး ဒီးကဟဲဆူဟီၣ်ခိၣ် ဒ်သိးကဆိၣ်ဂ့ၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်လီၤ. တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါလၢအလီၢ်ခံ ဒုးနဲၣ်လၢတၢ်လၢအမၤအသးလၢနံၤအံၤန့ၣ် မ့ၢ်အတၢ်စးထီၣ်မၤစီဆှံက့ၤ မူခိၣ်တၢ်စီဆှံအလီၢ်, ဒီးတမ့ၢ်အတၢ်မၤကတၢၢ်ဝဲ ဒ်ပှၤလုၢ်တၢ်အသိးဘၣ်လီၤ.9 အဝဲသ့ၣ်တပာ် တၢ်မၤစီဆှံက့ၤ တၢ်စီဆှံအလီၢ် လၢအမ့ၢ်ခရံာ်အတၢ်မၤအကူာ်တကူာ် ဒ်ပှၤလုၢ်တၢ်အသိးဘၣ်. အလီၢ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်စံးလၢ တၢ်မၤစီဆှံက့ၤ တၢ်စီဆှံအလီၢ် န့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်မၤကဆှီဟီၣ်ခိၣ်ဒီးမ့ၣ်အူ ဖဲခရံာ်ဟဲဝဲအခါလီၤ. ဟီၣ်ခိၣ်မ့ၢ်တမ့ၢ်ခဲလၢာ်ဒၣ်လဲာ်, အစှၤကတၢၢ် ကီၢ်ကနၤဧၣ်ကဘၣ်တၢ်မၤကဆှီအီၤလၢအဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 190တၢ်နာ်လၢတၢ်စီဆှံအလီၢ်မ့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်
GSAM 190.2တၢ်ဆိကမိၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါအီၤလၢ ဂျော့ဂျ် စတီၣ်စ် အလံာ်တၢ်ကွဲးတခါ လၢ ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ လါအ့ဖြ့ၣ် 25 သီ, 1844 နံၣ် အပူၤလီၤ. အဝဲသံကွၢ်လၢ “တၢ်စီဆှံအလီၢ်လၢကဘၣ်တၢ်မၤစီဆှံက့ၤအီၤန့ၣ် မ့ၢ်မနုၤလဲၣ်? ယတၢ်ထံၣ်လၢညါန့ၣ် မ့ၢ်လၢအမ့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်လီၤ. ယနာ်ဒံးလၢ အမ့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်အကူာ်တကူာ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် မ့ၢ်အကူာ်ဖဲလဲၣ်? မ့ၢ်တၢ်သံကွၢ်လၢယကဂုာ်ကျဲးစၢးစံးဆၢန့ၣ်လီၤ.”
GSAM 190.3အဝဲဟံးန့ၢ်ပာ်ဖျါ တၢ်အၢၣ်လီၤဆူအၤဘြၤဟၣ်, တၢ်မၤဂၢၢ်မၤကျၢၤတၢ်အၢၣ်လီၤတမံၤဃီအံၤ ဆူအံၤစဲး, ဒီးတၢ်မၤသီထီၣ်က့ၤအီၤဆူယၤကိာ်လီၤ. ဝံၤဒီး အဝဲဟံးန့ၢ်ပာ်ဖျါ မိၤၡ့အတၢ်သးဝံၣ် လၢနီၢ်မံးရယၣ်ကွဲးအီၤ လၢတၢ်ခီဂာ်ပီၣ်လဲၣ်ဂီၤဝံၤအလီၢ်ခံ, လၢအဝဲသ့ၣ်သးဝံၣ်ဝဲလၢ “နကဆှၢနုာ်အီၤ ဒီးသူၣ်လီၤအီၤလၢနတၢ်န့ၢ်သါအကစၢၢ်အပူၤ, ကစၢ်ဧၢ, လၢတၢ်လီၢ်လၢနမၤလၢနကအိၣ်ဝဲအဂီၢ်, ကစၢ်ဧၢ, လၢတၢ်စီဆှံအလီၢ်လၢနစုမၤဂၢၢ်မၤကျၢၤဝဲန့ၣ်လီၤ.”10
GSAM 190.4ပှၤဖးလံာ်မ့ၢ်ထိၣ်သတြီၤလံာ်စီဆှံအဆၢလၢအဖီခိၣ်အံၤ လၢတၢ်ပလီၢ်ပဒီ ဒီးတၢ်မၤနီၣ်လၢပှၤကွဲးထါစံးထီၣ်ပတြၢၤကွဲးဝဲ ဘၣ်ဃးအတၢ်လၢပှဲၤထီၣ်န့ၣ်, အဝဲကထံၣ်လၢ လံာ်အံၤတစံးဒၣ်လဲာ်လၢ ကီၢ်ပၤလဲးစတံမ့ၢ်တၢ်စီဆှံအလီၢ်ဘၣ်. စီၤဒၤဝံးစံးဝဲ ဖဲအကတိၤဘၣ်ဃး ကစၢ်အတၢ်ဆှၢအံၣ်စရ့လးအဖိတဖၣ်လၢ “အဝဲဆှၢအီၤဆူအတၢ်စီဆှံအလီၢ်အကီၢ်ဆၢ, ဆူကစၢၢ်အံၤလၢအစုထွဲပှ့ၤန့ၢ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.”11 လၢတၢ်သးဝံၣ်လၢပီၣ်လဲၣ်ဂီၤအဃၢၤန့ၣ် တၢ်စံးဘၣ်ဃးကီၢ်ကနၤဧၣ်လၢ အမ့ၢ်တၢ်လီၢ်လၢ အဝဲမၤဝဲဒ်သိးက “အိၣ်ဝဲလၢတၢ်စီဆှံအလီၢ်အပူၤ” န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး လၢတၢ်ကတိၤအံၤလၢထါစံးထီၣ်ပတြၢၤအပူၤန့ၣ် ကစၢၢ်မိၤရံယၤ လၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်တၢ်စီဆှံအလီၢ်လၢအလိၤန့ၣ်, ဘၣ်တၢ်ကိးအီၤထဲ “အတၢ်စီဆှံအလီၢ်အကီၢ်ဆၢ” ဧိၤလီၤ. ဘၣ်ဆၣ် လၢထါစံးထီၣ်ပတြၢၤတယုၢ်ဃီအံၤအပူၤန့ၣ် တၢ်စံးဝဲလၢ “အဝဲဃုထၢယူဒၤအဒူၣ်, ကစၢၢ်စံယိၣ်လၢအအဲၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒီးအသူၣ်ထီၣ်အတၢ်စီဆှံအလီၢ် ဒ်စီၤပၤအဟံၣ်ထီထီတဖၣ်အသိး, ဒ်ဟီၣ်ခိၣ်လၢအမၤဂၢၢ်မၤကျၢၤဝဲလီၤထူလီၤယိာ်အသိးန့ၣ်လီၤ.”12
GSAM 191တၢ်ဆိကမိၣ်လၢ တၢ်မၤကဆှီ တၢ်စီဆှံအလီၢ် မ့ၢ်တၢ်မၤကဆှီဟီၣ်ခိၣ်
GSAM 191.1လၢတၢ်ကွဲးလၢတၢ်ယၢၤထီၣ်အီၤလၢထးန့ၣ်အပူၤ၊ ဖဲသရၣ်ဟံးန့ၢ်တၢ်အုၣ်အသးလၢအဝဲဆိကမိၣ်ဝဲလၢ အပာ်ဖျါဟီၣ်ခိၣ်၊ မ့တမ့ၢ်အနီၢ်ကီၢ်န့ၣ် ပါလဲးစတံးအကီၢ်၊ မ့ၢ်တၢ်စီဆှံအလီၢ်န့ၣ်ဝံၤဒီး၊ အဝဲသံကွၢ်ကဒီးဝဲလၢ၊ “တၢ်ကမၤကဆှီ တၢ်စီဆှံအလီၢ်ဒ်လဲၣ်။” အဝဲစံးဆၢဝဲလၢ ဝံမံကၤအတၢ်ကတိၤလၢ၊ “အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ၊ ကွၢ်ကွၢ်၊ ယွၤဟးထီၣ်လၢအလီၢ်ဒီး ကဟဲလီၤဒီးယီၢ်ဟီၣ်ခိၣ်အလီၢ်ထီတဖၣ်လီၤ။ ဒီးကစၢၢ်တဖၣ်ကကပံာ်လီၤလၢအဖီလာ်၊ ဒီးတၢ်တြီၤတဖၣ်ကသ့ၣ်ဖးထီၣ်၊ ဒ်ကနဲစီလၢမ့ၣ်အူအမဲာ်ညါအသိး၊ ဒီးဒ်ထံလၢတၢ်လူလီၤအီၤလၢတၢ်လီၢ်အလီၤစိာ်အသိးန့ၣ်လီၤ။”13
GSAM 191.2လၢအဆၢကတီၢ်ဖဲန့ၣ် ပှၤအါဂၤတူၢ်လိာ်တၢ်ဆိကမိၣ်လၢ ဟီၣ်ခိၣ်မ့ၢ်တၢ်စီဆှံအလီၢ်န့ၣ်လီၤ။ အဃိ ပှၤဖးလံာ်ကထံၣ်နၢ်ပၢၢ်ညီဝဲလၢ ဘၣ်မနုၤအဃိ အဝဲသ့ၣ်နာ်ဝဲတအိၣ်ဒီးတၢ်သးဒ့ဒီဘၣ်လၢ ဖဲမုၢ်နံၤ 2300 အကတၢၢ်န့ၣ် ကစၢ်ကဟဲဒီးမၤကဆှီဟီၣ်ခိၣ် ဒ်ဝံမံကၤပာ်ဖျါဝဲအသိးန့ၣ်လီၤ။ လၢတၢ်ထီဒါခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်ခဲလၢာ်အကျါန့ၣ်၊ ပှၤထီဒါတၢ်နီတဂၤ တဟ့ၣ်ကူၣ်လီၤတဲာ်တၢ်လၢ တၢ်မၤကဆှီဟီၣ်ခိၣ်လၢမ့ၣ်အူ တမ့ၢ်တၢ်လၢကမၤအသး ဒ်တၢ်မၤကဆှီ တၢ်စီဆှံအလီၢ်အသိး ဖဲမုၢ်နံၤ 2300 အကတၢၢ်န့ၣ်ဘၣ်။
GSAM 191တၢ်မၢဖိတဖၣ်သးဟးဂီၤ၊ ဘၣ်ဆၣ်မၤလၢပှဲၤလံာ်စီဆှံ
GSAM 191.3ပှၤမၤယွၤအတၢ်ဘၣ်သး၊ မၤလၢပှဲၤလံာ်စီဆှံ၊ ဒီးအိၣ်ဒံးဒီးတၢ်သးဟးဂီၤလၢ အတၢ်မုၢ်လၢ်ပူၤန့ၣ် တမ့ၢ်ထဲတဘျီအံၤဘၣ်။ အဝဲသ့ၣ်သးဟးဂီၤထဲလၢ တနၢ်ပၢၢ်တၢ်လၢကမၤအသးန့ၣ် အက့ၢ်အဂီၤဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ။ ခရံာ်အတၢ်မၢဖိတဖၣ်စ့ၢ်ကီး မၤအသးဒ်န့ၣ်လီၤ။ ဖဲအဝဲဆ့ၣ်နီၤလၢကသ့ၣ်ယီၤဖိအဖီခိၣ် ဒီးဒိးနုာ်ဝဲဆူယရူၤၡလ့ၣ်အခါ၊ အဝဲသ့ၣ်သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ဝံအတၢ်ကတိၤဒီးကိးပသူဝဲလီၤ။14 “ယရူၤၡလ့ၣ်အဖိမုၣ်ဧၢ၊ ကိးပသူတက့ၢ်။ ကွၢ်ကွၢ်၊ နစီၤပၤဟဲဆူနအိၣ်လီၤ။ အဝဲတီဝဲလိၤဝဲဒီးအိၣ်ဒီးတၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤ၊ အသးဆီၣ်လီၤဝဲဒီးဒိးကသ့ၣ်ယီၤ၊ ဒီးဒိးကသ့ၣ်ယီၤအဖိခွါတဒုလီၤ။”15 လၢအဆၢကတီၢ်ဖဲန့ၣ် တၢ်ကိးပသူလိၣ်ဝဲဒိၣ်မး တုၤဒၣ်လဲာ် အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်အိၣ်ဘှီၣ်ဒီး လၢၢ်တဖၣ်ဒၣ်လဲာ်ကကိးထီၣ်ဝဲလီၤ။16 အပျဲၢ်အဘီၣ်တဖၣ်ဆိကမိၣ်ဝဲလၢ ဖဲန့ၣ်တဘျီဃီ ခရံာ်ကထီၣ်ဆ့ၣ်နီၤလၢစီၤဒၤဝံးအလီၢ်ပစိာ် ဒ်ဟီၣ်ခိၣ်အစီၤပၤတဂၤအသိးလီၤ။ (“ပမုၢ်လၢ်လၢအဝဲမ့ၢ်ပှၤလၢ ကပှ့ၤက့ၤအံၣ်စရ့လးန့ၣ်လီၤ”17) အဃိအဝဲသ့ၣ်ကိးထီၣ်ဝဲလၢ၊ “မ်ပပၢ်စီၤဒၤဝံးအဘီအမုၢ် လၢအဟဲလၢကစၢ်အမံၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤတက့ၢ်။”18 အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်နၢ်ပၢၢ်ဝဲလၢ လၢတနွံအတီၢ်ပူၤ ခရံာ်ကသံဒီးအိၣ်လၢစီၤယိၤသးအတၢ်သွၣ်ခိၣ်ပူၤ၊ ဒီးရိမ့ၤအသုးခိးတၢ်တဖၣ်ကဝီၤအီၤဒီး၊ လၢအဆၢကတီၢ်ဖဲန့ၣ် တၢ်ကိးပသူကအိၣ်ထဲလဲၣ်။ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်မ့ၢ်နၢ်ပၢၢ်ဝဲလၢ တၢ်မၤကဆှီ တၢ်စီဆှံအလီၢ် ဖဲဝံအတၢ်စံးပာ်အဆၢကတီၢ်ခဲလၢာ်အကတၢၢ်န့ၣ် ကယံာ်ဝဲနံၣ်အါနံၣ် တချုးကစၢ်ဟဲဒံးဘၣ်န့ၣ်ဒီး၊ လၢ 1844 နံၣ်အပူၤ အဝဲသ့ၣ်ကဟ့ၣ်ယွၤ “တၢ်လၤကပီၤ” ဒီးဟ့ၣ်လီၤအသးဆူအအိၣ်ထဲလဲၣ်။
GSAM 192တၢ်ဂံၢ်ဒွး မုၢ်နံၤ 2300 န့ၣ် တကမၣ်ဘၣ်
GSAM 192.1ဖဲပှၤဂီၢ်မုၢ်အံၤကွၢ်ကဒါက့ၤ အတၢ်ဂံၢ်ဒွးအဆၢကတီၢ်လၢတၢ်ပလီၢ်သးအခါ၊ အဝဲသ့ၣ်တထံၣ်တၢ်ကမၣ်နီတမံၤဘၣ်။ ဘၣ်ဆၣ်ကစၢ်တဟဲဘၣ်၊ ဒီးတၢ်တမၤကဆှီဟီၣ်ခိၣ်လၢမ့ၣ်အူစ့ၢ်ကီးဘၣ်။ တၢ်အံၤအခီပညီမ့ၢ်မနုၤလဲၣ်။ အဝဲသ့ၣ်သ့ၣ်ညါလီၤတံၢ်ဝဲလၢ လၢတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤဖးဒိၣ်အပူၤ ယွၤအိၣ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်လီၤ။ ဘၣ်ဆၣ်ခဲအံၤ အဝဲသ့ၣ်အိၣ်လၢတၢ်တလီၤတံၢ်လီၤဆဲးအပူၤလီၤ။ အတၢ်နာ်န့ၢ်ယွၤတဟူးတဝးဘၣ်။ အဝဲသ့ၣ်သ့ၣ်ညါဝဲလၢ အဝဲတညိကွံာ်အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်။ တၢ်ကပီၤကဟဲလၢတၢ်လီၢ်တပူၤပူၤလီၤ။ တၢ်သံကွၢ်လၢအမၤကွၢ်အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါအီၤလၢ ဝံယံးရမံယၤအတၢ်ကတိၤလၢတၢ်ယၢၤထီၣ်ပာ်စၢၤအပူၤလၢ၊ “မ့ၢ်နကကဲထီၣ်လၢယဂီၢ် ဒ်ပှၤလံၣ်တၢ်တဂၤအသိး၊ ဒီးဒ်ထံလၢအဃ့ထီကွံာ်အသိး လၢလၢပှဲၤပှဲၤဧါ။” တၢ်နာ်တဖိးဟုတၢ်သးဒ့ဒီအံၤဘၣ်၊ အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ ယွၤအတၢ်ကတိၤ ခီဖျိဝံဃဘးကူာ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ထံၣ်န့ၣ် ဟဲနုာ်က့ၤဆူအသးပူၤလၢ၊ “လၢအကတၢၢ်န့ၣ် အကကတိၤတၢ်ဒီးတလံၣ်တၢ်ဘၣ်။”19 တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအကလုၢ် အပှၤပၢဆှၢလံာ်အတၢ်ကတိၤလၢ တၢ်ဟံးန့ၢ်ပာ်စၢၤအီၤန့ၣ် ပာ်ဖျါအဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဆၢထၢၣ်ဂ့ၤမးလၢ၊ “ပတူၢ်လိာ်ဒံးဝဲတသ့ဘၣ်လၢ လၢမုၢ်နံၤတနံၤန့ၣ်ဒၣ်လဲာ် ပပှၤလုၢ်တၢ်ဒိၣ်ဖးဒိၣ် တမၤလၢပှဲၤတၢ်ခဲလၢာ်လၢ တၢ်အကဒုဟ့ၣ်ပှၤအလီၢ်လၢပကမုၢ်လၢ်အီၤန့ၣ်ဘၣ်။”
GSAM 193တၢ်ထံၣ်န့ၢ်တၢ်ကပီၤ ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်စီဆှံအလီၢ်
GSAM 193.1Hiram Edson လၢPort Gibson၊ New York၊ တဲဘၣ်ယၤလၢ လၢ 1844 နံၣ် ဖဲအဆၢကတီၢ်လၢတၢ်ပာ်အီၤပူၤကွံာ်အလီၢ်ခံတနံၤ၊ ဖဲအဝဲဃ့ဘါထုကဖၣ်တၢ် လၢဘုခ့ဖၠီၣ်တဖၣ်အလီၢ်ခံ လၢစံာ်တပျီပူၤန့ၣ်၊ ယွၤအသးဟဲလၢအလိၤလၢတၢ်စိတၢ်ကမီၤဒိၣ်မး တုၤအဝဲဃၣ်ဃၣ်ကလီၤဃံၤဆူဟီၣ်ခိၣ်လီၤ။ ဒီးတၢ်ပာ်ဖျါတခါဟဲဆူအသးပူၤလၢ၊ “တၢ်စီဆှံအလီၢ်လၢ တၢ်ကမၤကဆှီအီၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲလၢမူခိၣ်လီၤ။” အဝဲတဲဘၣ် O. R. L. Crosier လၢတၢ်ဆိကမိၣ်အံၤ၊ ဒီးအဝဲသ့ၣ်ခံဂၤဃုသ့ၣ်ညါတၢ်ဂ့ၢ်အံၤလၢတၢ်ပလီၢ်သးလီၤ။ လၢ 1846 နံၣ်အခီၣ်ထံးန့ၣ်၊ တၢ်ကွဲးလၢအတဲဖျါထီၣ် တၢ်စီဆှံအလီၢ်အတၢ်ဂ့ၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲး လၢလံာ်စီဆှံအတၢ်ထံၣ်အပူၤ၊ လၢ Crosier ကွဲးဝဲန့ၣ်၊ ဘၣ်တၢ်စဲကျံးအီၤလၢ Day Star အလံာ်ကစီၣ်ပူၤလီၤ။ ဖဲန့ၣ် လံာ်ကစီၣ်အံၤဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ စံၣ်စံၣ်နၣ်တံၣ်၊ အိၣ်ဟါအိၣ်လီၤ။ လၢတၢ်ကွဲးဖးထီအံၤအပူၤ တၢ်ပာ်ဖျါဝဲလၢ တၢ်မၤကဆှီ တၢ်စီဆှံအလီၢ်အတၢ်မၤန့ၣ် မ့ၢ်ခရံာ်အတၢ်မၤလၢအကတၢၢ် ဒ်ပပှၤလုၢ်တၢ်ဒိၣ်အသိး၊ လၢအစးထီၣ်လၢ 1844 နံၣ်ဒီးကကတၢၢ်ကွံာ်ဝဲ တချုးအဝဲဟဲက့ၤနီၢ်နီၢ်လၢမူခိၣ်အတၢ်အၢၣ်ပူၤ ဒ်စီၤပၤတဖၣ်အစီၤပၤဒီးကစၢ်တဖၣ်အကစၢ်အသိးန့ၣ်လီၤ။
GSAM 193တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ် ဃုက့ၤအကရၢဖိလၢအလီၤမၢ်တဖၣ်
GSAM 193.2လါနွံလါအမုၢ်ဆံသီပူၤကွံာ်လံ၊ ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်ဆိကမိၣ်ဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်ကဒိးန့ၢ်က့ၤ အကရၢဖိလၢအလီၤမၢ်တဖၣ်ညီညီလီၤ။ ပှၤကရၢဖိအံၤတဖၣ်ဟးဖးလိာ်အသးဒီးအဝဲသ့ၣ်လၢ “ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ” ဒီးမူခိၣ်ကလူးခံဂၤတဂၤ အတၢ်ကစီၣ်အဖီလာ်န့ၣ်လီၤ။ ဘၣ်ဆၣ်လၢတၢ်အံၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်သးဟးဂီၤဒိၣ်မး၊ ဒ်တၢ်စံးဆၢလၢလာ် လၢအဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဃ့ကညးခဲအံၤခဲအံၤ လၢပှၤကက့ၤဆူအတၢ်ကရၢကရိအလီၢ်လံၤတဖၣ်အအိၣ်န့ၣ် ကပာ်ဖျါဝဲအသိးလီၤ။ တၢ်စံးဆၢအံၤအိၣ်လၢ ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ အလံာ်ကစီၣ်၊ လါဒံၣ်စ့ဘၢၣ် 26 သီ၊ 1844 နံၣ်အပူၤ ဒ်အံၤလီၤ။
GSAM 193.3“ဘၣ်ဆၣ် တၢ်ဂ့ၢ်နီၢ်နီၢ်တဖၣ်မ့ၢ်မနုၤလဲၣ်။ အဝဲသ့ၣ်သ့ၣ်ညါဂ့ၤဂ့ၤလၢ လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အံၤတဖၣ်အါဒၣ်တက့ၢ်အပူၤ တၢ်ဂ့ၢ်မိၢ်ပှၢ်လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါတဖၣ်မ့ၢ် ‘ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်လဲလိာ်သးဆူတၢ်နာ်အအိၣ်၊’ ‘နံၣ်တကထိအဆၢကတီၢ်၊’ ဒီး ‘ပှၤယူဒၤဖိတဖၣ်အတၢ်က့ၤဆူပါလဲးစတံးအကီၢ်၊’ တချုးတၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤကစၢ်ဟဲလၢအနီၢ်ကစၢ်ဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ။ ပှၤလၢအက့ၤဆ့ၣ်နီၤလၢ တၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢတဘၣ်လိာ်ဒီးလံာ်စီဆှံ၊ ဒီးတအိၣ်ဒီးတၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤအံၤတဖၣ် အတၢ်သးဝံၣ်မၤမံတၢ်အဖီလာ်န့ၣ်၊ မၤဝဲဒီးအမဲာ်အိးထီၣ်အသးလီၤ။ ဒီးအဝဲသ့ၣ်မၤဒ်န့ၣ်န့ၣ် မ့ၢ် ‘တၢ်က့ၤဆူလီၢ်ခံ’ နီၢ်နီၢ်လီၤ။
GSAM 194.1“မ့ၢ်လၢပှၤကဲထီၣ် ‘ပှၤသဘျ့’ ဒ်လံာ်စီဆှံအခီပညီအသိးလံအဃိ၊ ‘တၢ်ကျဲးစၢးလဲၤဆူညါ’ န့ၣ်ပူၤဖျဲးအါန့ၢ်ဒံး ‘တၢ်က့ၤဆူလီၢ်ခံ’ မ့တမ့ၢ် ‘တၢ်ဂုၤက့ၤဆူလီၢ်ခံ’ န့ၣ်လီၤ။ လီၤဆီဒၣ်တၢ်လၢအဆၢကတီၢ်အံၤ၊ ဖဲတၢ်လၤကပီၤအခိၣ်သလုး ကဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤဆူ ပှၤလၢအသးတီလၢခရံာ်ယ့ၣ်ၡူးအပူၤတဖၣ် လၢအဆိအချ့န့ၣ်လီၤ။”
GSAM 194.2တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်ဆီၣ်ထွဲတၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢထး လၢတဘၣ်လိာ်ဒီးလံာ်စီဆှံဘၣ်တဖၣ်၊ ဒီးမၤသတူၢ်ကွံာ်ကစၢ်အတၢ်ဟဲအံၤအဃိ၊ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ် ဝံယဃ့းစက့လးအတၢ်ကတိၤအံၤလၢ၊ “ပှၤကညီအဖိခွါဧၢ၊ ကွၢ်ကွၢ်၊ အံၣ်စရ့လးအဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ်စံးဝဲ၊ တၢ်ထံၣ်လၢအဝဲထံၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲလၢမုၢ်နံၤအါနံၤလၢကဟဲအဂီၢ်၊ ဒီးအဝဲစံးပာ်တၢ်ဘၣ်ဃးဒီး အဆၢကတီၢ်လၢအယံၤဒံးန့ၣ်လီၤ။” လၢတၢ်ဂ့ၢ်တခါဃီအပူၤန့ၣ် တၢ်ထံၣ်န့ၢ်တၢ်စံးဆၢ လၢခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်သူဝဲလၢ၊ “မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး စံးဘၣ်အဝဲသ့ၣ်၊ ကစၢ်ယွၤစံးဒ်အံၤ၊ ယတၢ်ကတိၤနီတဘီ တၢ်တမၤသတူၢ်အီၤလၢၤဘၣ်၊ မ့မ့ၢ်တၢ်ကတိၤလၢယကတိၤအီၤန့ၣ် ကလၢပှဲၤဝဲလီၤ၊ ကစၢ်ယွၤစံးဝဲဒၣ်လီၤ။”20
GSAM 194“နကဘၣ်စံးပာ်တၢ်ကဒီးလီၤ”
GSAM 194.3ပှၤလၢအ “အီၣ်” လံာ်ဒီး ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါ “အဆၢကတီၢ်” တဖၣ်ဆိကမိၣ်ဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်အတၢ်မၤလၢဟီၣ်ခိၣ်အဂီၢ်ဝံၤလံ။ အဃိ တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါဟဲဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်ကဘၣ်သိၣ်လိကဒီး ပှၤကလုာ်တဖၣ်၊ ပှၤလၢအကတိၤကျိာ်အကလုာ်ကလုာ်တဖၣ်၊ ဒီးစီၤပၤတဖၣ်လီၤ။ တၢ်မၤအဂၤတက့ လၢအပူၤကွံာ်တၢ်တထံၣ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် ခဲအံၤကဘၣ်တၢ်မၤလၢပှဲၤအီၤလီၤ။ အဝဲန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်ပာ်ဖျါဆူပှၤဂီၢ်မုၢ်အအိၣ် ယွၤအတၢ်လုၢ်ဟံၣ်လၢမူခိၣ်အက့ၢ်အဂီၤနီၢ်နီၢ် ဒီးတၢ်မၤလၢအတၢ်လုၢ်လီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ။ တၢ်မၤလိာ်လၢ ပှၤကဘၣ်ထိၣ်တၢ်လုၢ်ဟံၣ်န့ၣ် (21) လိၣ်ဝဲဒ်သိး တၢ်ကသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် တၢ်လၢကမၤအသးဖဲဝံအတၢ်စံးပာ်အဆၢကတီၢ်အကတၢၢ်န့ၣ် အက့ၢ်အဂီၤ၊ ဒီးဒ်န့ၣ် ကဟ့ၣ်လီၤတၢ်တဲဖျါအတၢ်ကတိၤအခီပညီလၢ၊ “တုၤနုၤတစု တၢ်ကမၤကဆှီတၢ်စီဆှံအလီၢ်လီၤ။”
GSAM 194.4ပာ်သူၣ်ပာ်သးလၢ မူခိၣ်ကလူးလၢ အဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါအဆၢကတီၢ်အံၤ ဟဲလၢမူခိၣ်၊ ဒီးတချုးအတၢ်မၤဝံၤဒံးဘၣ်န့ၣ် အဝဲဟ့ၣ်လီၤမူဒါလၢ တၢ်ကသိၣ်လိကဒီးပှၤဂီၢ်မုၢ်န့ၣ်တက့ၢ်။ မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး တၢ်ကစီၣ်လၢကတဲဖျါ တၢ်စီဆှံအလီၢ်အတၢ်ဂ့ၢ်၊ ကဟ့ၣ်တၢ်နာ်န့ၢ်ဆူ ပှၤလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်သးဟးဂီၤတဖၣ်အအိၣ်၊ ဒီးလၢတကတီၢ်ဃီ ကဟ့ၣ်အဝဲသ့ၣ်လၢ “တပိာ်” မ့တမ့ၢ် “နီၣ်ထိး” မ့တမ့ၢ် တၢ်ဘျၢတခါ၊ လၢယွၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်သူအီၤသ့လၢ ကမၤကွၢ်အတၢ်အိၣ်ဆၢထၢၣ်လၢတၢ်ဂ့ၤတၢ်ဝါအပူၤ လၢအမဲာ်ညါန့ၣ်၊ ကဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ပနီၣ်ဖျါရှဲလၢ အဟဲလၢမူခိၣ်ဒီး တအိၣ်ဖျဲၣ်လၢပှၤကညီဘၣ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 195တၢ်ထံၣ်ကမၣ်ပာ်စၢၤသးတြီဃာ် တၢ်လဲၤဆူပှၤဂီၢ်မုၢ်အအိၣ်
GSAM 195.1တၢ်ထံၣ်ကမၣ်ပာ်စၢၤသးလၢအအိၣ်ထီဒါ ခရံာ်အတၢ်ဟဲက့ၤအတၢ်သိၣ်လိန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်တြီဃာ်လၢ ပှၤကလဲၤခီဖျိအီၤဃၣ်ဃၣ်တသ့ဘၣ် လၢပှၤဂီၢ်မုၢ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ။ ဒီးတၢ်ကျဲးစၢးသိၣ်လိအဝဲသ့ၣ်ကဒီး လၢတအိၣ်ဒီးတၢ်ကပီၤရှဲရှဲဒီးလီၤတံၢ်လီၤဆဲး ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်သးဟးဂီၤအဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ် ကကဲတၢ်ကလီကလီလီၤ။ တချုးပှၤဂီၢ်မုၢ်ကဒိးန့ၢ် တၢ်သိၣ်လိလၢအဘၣ်အခါ၊ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးအပှၤစူၢ်ပှၤနာ်တဖၣ်အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ လိၣ်ဘၣ်လၢအသူၣ်အသး ကဘၣ်တၢ်ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ်အီၤအသီတဘျီ ဒီးမူဒါလၢအဟဲလၢမူခိၣ်န့ၣ်လီၤ။ ဒီးတၢ်ကမၤလၢပှဲၤတၢ်အံၤဒ်လဲၣ်။ မ့ၢ်တၢ်မၤအီၤသ့လၢ ပှၤကညီအတၢ်ကူၣ်သ့ထဲတမံၤဧိၤဧါ။ မ့တမ့ၢ် ပှၤလၢအလဲၤခီဖျိဘၣ် ယွၤအသးအတၢ်မၤအယိာ် လၢတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢအပူၤကွံာ်မတယံာ်ဒံးဘၣ်အပူၤန့ၣ် ကသူၣ်မံသးမုာ်လၢ ပှၤကညီအတၢ်ဆိကမိၣ်ထဲတမံၤဧိၤဧါ။ ထဲတၢ်မၤဒ် “မူခိၣ်ကလူးသၢဂၤတဂၤ အတၢ်ကစီၣ်” (22) အသိးတခါဧိၤ ဒုးထူၣ်ဖျဲးအဝဲသ့ၣ်လၢ အတၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်တဖၣ်သ့ဝဲလီၤ။ ဒီးတၢ်အံၤဘၣ်တၢ်စးထီၣ်အီၤလၢ အဆၢကတီၢ်ဒၣ်ဝဲ တဆီဘၣ်တဆီ၊ ဒ်အဝဲသ့ၣ်တူၢ်လိာ်အီၤသ့အသိး၊ အိၣ်ဒီးတၢ်အုၣ်အသးလၢ အမၤလီၤတံၢ်သးဒိၣ်မးလၢ အဟဲအိၣ်ထီၣ်လၢမူခိၣ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 195ဒ်သိလၢအတအိၣ်ဒီးပှၤကွၢ်သိအသိး
GSAM 195.2ဖဲအံၤန့ၣ် ပှၤဂီၢ်မုၢ်ဖးဒိၣ်လၢအမုၢ်လၢ်ခရံာ်အတၢ်ဟဲက့ၤတဖၣ် အိၣ်ဝဲလၢတကပၤဒ်သိလၢအတအိၣ်ဒီးပှၤကွၢ်သိအသိးန့ၣ်လီၤ။ လၢအဝဲသ့ၣ်အကျါ ပှၤလၢအကထိတဖၣ် ဖဲအပူၤကွံာ်စှၤနွံဧိၤန့ၣ် ဃုထၢဟးဖးအသးဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်ခဲလၢာ် ဒီးတၢ်နာ်အတၢ်ပာ်ဖျါတဖၣ်ခဲလၢာ်၊ ဒီးပှၤကညီအတၢ်ကရၢကရိနီတခါ တဟံးမူဒါလၢ အနီၢ်သးအတၢ်ဂ့ၤတၢ်ဝါအဂီၢ်ဘၣ်။ အဝဲသ့ၣ်တအိၣ်ဒီး ပှၤဟ့ၣ်ကူၣ်တၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ် လၢအနာ်န့ၢ်အီၤသ့နီတဂၤဘၣ်။ အတၢ်နာ်န့ၢ်အိၣ်ထဲလၢယွၤတဂၤဧိၤန့ၣ်လီၤ။
GSAM 195.3ဘၣ်ဆၣ် အဝဲသ့ၣ်နာ်လီၤတံၢ်တၢ်တမံၤ၊ ဒီးတၢ်အံၤလၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်န့ၣ် လီၤဂာ်ဒ်ချံအနီၣ်သက့ၤအသိးလီၤ။ တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲလၢ တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါအဆၢကတီၢ်န့ၣ်ဘၣ်ဝဲလီၤ။23 ဘၣ်ဆၣ် ဒ်ပှၤတဖုအသိး အဝဲသ့ၣ်အိၣ်လၢတၢ်အိၣ်သးတခါ လၢယွၤမ့ၢ်တနဲၣ်ကျဲဒီးတပၢၤအဝဲသ့ၣ်ဘၣ်ဒီး အဝဲသ့ၣ်တူၢ်လိာ်တၢ်တဲဖျါလၢအကမၣ်တဖၣ်သ့၊ မ့တမ့ၢ်မၤလီၤမၢ်ကွံာ် “တၢ်ဝံသးစူၤ” ဒီးညိကွံာ်အတၢ်နာ်လၢ အတၢ်လဲၤခီဖျိလၢအပူၤကွံာ်န့ၣ်သ့ဝဲလီၤ။ ပှၤတနီၤမၤဝဲဒ်န့ၣ်၊ မ့မ့ၢ်ပှၤအဂၤတဖၣ် ပာ်လီၤတံၢ်အတၢ်နာ်အမဲာ်ဆူ ပှၤလၢအသးအဲၣ်ဝဲတဂၤအအိၣ်၊ ဒီးသံကွၢ်ဝဲလၢသးဆူၣ်လၢ၊ “ပှၤခိးတၢ်ဧၢ၊ မုၢ်နၤလဲၤတုၤဖဲလဲၣ်လံ။ ပှၤခိးတၢ်ဧၢ၊ မုၢ်နၤလဲၤတုၤဖဲလဲၣ်လံ။ ပှၤခိးတၢ်စံးဝဲ၊ မုၢ်ဂီၤဟဲဝဲ၊ ဒီးမုၢ်နၤစ့ၢ်ကီးလီၤ။ သုမ့ၢ်ကသံကွၢ်တၢ်ဒီး သံကွၢ်တက့ၢ်။ က့ၤကဒါက့ၤ၊ ဟဲတက့ၢ်။”24
GSAM 196J. N. Andrews အတၢ်ကတိၤဘၣ်ဃးဒီးတၢ်သးဟးဂီၤ
GSAM 196.1သရၣ် J. N. Andrews၊ ပှၤလၢအလဲၤခီဖျိဘၣ်တၢ်အံၤလၢ 1844 နံၣ်တဂၤန့ၣ်၊ စံးဘၣ်ဃးဒီးတၢ်သးဟးဂီၤ ဒ်အံၤလီၤ။
GSAM 196.2“ပှၤလၢအမုၢ်လၢ်ကစၢ်လၢ 1843 နံၣ်ဒီး 1844 နံၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်သးဟးဂီၤလီၤ။ လၢပှၤအါဂၤအဂီၢ် တၢ်ဂ့ၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤလၢအလၢပှဲၤ ဒ်သိးကဂ့ၢ်လိာ်ကွံာ်တၢ်အုၣ်အသးခဲလၢာ် လၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ။ ပအၢၣ်လီၤတၢ်သးဟးဂီၤ၊ ဘၣ်ဆၣ်ပအၢၣ်လီၤတသ့ဘၣ်လၢ တၢ်အံၤဟ့ၣ်ပှၤတၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤလၢအဘၣ် လၢကသမၢယွၤအစုလၢတၢ်မၤအံၤအပူၤန့ၣ်ဘၣ်။ ဖဲစီၤယိၤဟၣ်ပှၤဘျၢတၢ်အတၢ်မၤကတၢၢ်န့ၣ်၊ ယ့ၣ်ၡူးပာ်ဖျါထီၣ်အသးဒ် မ့းၡံအၤလၢတၢ်အၢၣ်လီၤအီၤအသိးဒီး ပှၤယူဒၤဖိအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်သးဟးဂီၤဝဲလီၤ။ ဒီးဖဲပှၤလၢ အပျဲၢ်အဘီၣ်မုၢ်လၢ်လၢ အကမၤပူၤဖျဲးအံၣ်စရ့လးန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်ဒီးမၤသံအီၤလၢ ပှၤအၢပှၤသီအစုအခါ၊ အပျဲၢ်အဘီၣ်လၢအနာ်န့ၢ်အီၤတဖၣ်သးဟးဂီၤ ဒီးသးအုးဒိၣ်မးလီၤ။ ဒီးလၢအတၢ်ဂဲၤဆၢထၢၣ်က့ၤအလီၢ်ခံ ဖဲအဝဲသ့ၣ်မုၢ်လၢ်လၢ အဝဲကဒုးအိၣ်ထီၣ်က့ၤအံၣ်စရ့လးအဘီအမုၢ်အခါ၊ အဝဲသ့ၣ်နၢ်ပၢၢ်ဝဲလၢ အဝဲကလဲၤက့ၤဆူအပၢ်အအိၣ်၊ ဒီးအဝဲသ့ၣ်ကအိၣ်တ့ၢ်လၢ တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်ဒီးတၢ်သးအုးသးဆါအပူၤ ယံာ်ယံာ်န့ၣ်အဃိ၊ အဝဲသ့ၣ်ဟးဆှဲးတၢ်သးဟးဂီၤတသ့ဘၣ်။ ဘၣ်ဆၣ်တၢ်သးဟးဂီၤ တပာ်ဖျါလၢ ယွၤအစုတအိၣ်လၢ တၢ်နဲၣ်ကျဲအပှၤဂီၢ်မုၢ်အပူၤဘၣ်။ တၢ်အံၤကြၢးဆှၢအဝဲသ့ၣ်လၢ ကမၤဘၣ်က့ၤအတၢ်ကမၣ်တဖၣ်၊ ဘၣ်ဆၣ်တကြၢးဆှၢအဝဲသ့ၣ်လၢ ကညိကွံာ်အတၢ်နာ်န့ၢ်ယွၤဘၣ်။ မ့ၢ်လၢအံၣ်စရ့လးအဖိတဖၣ်သးဟးဂီၤလၢ ပှၢ်မုၢ်ကနၢပူၤအဃိ အဝဲသ့ၣ်သမၢယွၤအတၢ်နဲၣ်ကျဲအဘျီအါမးန့ၣ်လီၤ။ တၢ်ပာ်ဖျါအဝဲသ့ၣ်ဒ် တၢ်သဆၣ်ထီၣ်ပလီၢ်ပှၤအသိး၊ ဒ်သိးပသုတလီၤဃံၤ ဒ်တၢ်တစူၢ်တနာ်အဒိအတဲာ်တမံၤဃီအံၤအသိးတဂ့ၤန့ၣ်လီၤ။”25
GSAM 196တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဒိးဘျၢအသးလၢ ပှၤတအဲၣ်ဘၣ်အီၤအပူၤ
GSAM 196.3ဖျါလၢကစၢ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤမ့ၢ် တၢ်ပာ်လီၤတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအကါဒိၣ်တဖၣ် လၢကျဲလၢပှၤတအဲၣ်ဘၣ်အီၤ၊ ဖဲတၢ်တူၢ်လိာ်ဒီးဒိကနၣ်အီၤ ကကဲထူၣ်စုညါတခါန့ၣ်လီၤ။26 လီၤဆီဒၣ်တၢ်လၢမုၢ်နံၤခံကတၢၢ်အံၤတဖၣ်အပူၤ တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်နီၢ်နီၢ်လီၤ။ စီၤပ့းတရူးကတိၤတၢ်ဘၣ်ဃးဒီး အဆၢကတီၢ်ဖဲတၢ်ခဲလၢာ်အကတၢၢ်က “ဘူးထီၣ်” ဒီး “တၢ်စံၣ်ညီၣ်” က “စးထီၣ်လၢယွၤအဟံၣ်” အခါန့ၣ် စံးဝဲလၢ၊ “ပှၤလၢတၢ်အဲၣ်အီၤသ့ၣ်ဧၢ၊ ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်မၤကွၢ်နးနးဒ်မ့ၣ်အူ လၢကမၤကွၢ်သုန့ၣ်၊ သုတဆိကမိၣ်လၢအမ့ၢ်တၢ်လီၤဆီ ဒ်တၢ်လီၤဆီတမံၤဟဲဘၣ်သုအသိးတဂ့ၤ။ မ့မ့ၢ်လၢသုမၤသကိးခရံာ်အတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်အပူၤန့ၣ် သးခုတက့ၢ်၊ ဒ်သိးဖဲအတၢ်လၤကပီၤလီၣ်ဖျါထီၣ်အခါ သုကသးခုစ့ၢ်ကီးဒီးတၢ်သူၣ်ခုသးခုအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ။ သုမ့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဒုၣ်ဒွဲၣ်သုလၢခရံာ်အမံၤအဃိဒီး သုဘၣ်ဆိၣ်ဂ့ၤလီၤ၊ အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ တၢ်လၤကပီၤအသးဒီးယွၤအသးအိၣ်ဘှံးလၢသုအဖီခိၣ်လီၤ။ လၢအဝဲသ့ၣ်အကပၤန့ၣ် အဝဲဘၣ်တၢ်ကတိၤအၢအီၤ၊ ဘၣ်ဆၣ်လၢသုအကပၤန့ၣ် အဝဲဘၣ်တၢ်မၤလၤကပီၤအီၤလီၤ။”27
GSAM 197.1ဖဲတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဒိးဘျၢအသးလၢ ပှၤတအဲၣ်ဘၣ်အီၤအပူၤဝံၤအခါ၊ တၢ်တူၢ်လိာ်အီၤလိၣ်ဘၣ်တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်အါန့ၢ်ဒံး တၢ်ပိာ်ပှၤအါဂၤအတၢ်နာ်ထဲတမံၤဧိၤန့ၣ်လီၤ။ ပှၤလၢအပာ်မၤအသးဒ်ပှၤဂ့ၤဒီးလီတၢ်တဖၣ် တထံၣ်တၢ်ထုးန့ၢ်သးအဒိၣ် လၢကတူၢ်လိာ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ လၢအဃ့ထီၣ်တၢ်မၤ၊ လၢအလီၤဂာ်ဒ်တၢ်ပီၢ်ချံထီၣ်ထံကျိ ဒီး “ထီဒါကလံၤဒီးထံယွၤ” အသိးန့ၣ်ဘၣ်။ ဒ်န့ၣ်ဒီး တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီကဲထီၣ်တၢ်မၤကွၢ်လၢ ပှၤသးတီ၊ ပှၤသးတီသးလိၤ၊ ပှၤသးအိၣ်နီၢ်နီၢ်၊ ဒီးပှၤလၢအဒိကနၣ်အတၢ်သ့ၣ်ညါဒၣ်ဝဲအကလုၢ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 197.2ပပာ်ဖျါပာ်စၢၤလံလၢ ဝံအတၢ်စံးပာ်ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤန့ၣ် ဃ့ထီၣ်ဝဲလၢတၢ်သးဟးဂီၤကဘၣ်ဟဲလီၤ။ တၢ်အံၤဟဲဝဲလံ၊ ဒီးဒ်န့ၣ် လၢယွၤအတၢ်ပၢဆှၢအပူၤ တၢ်တူၢ်လိာ်တၢ်ကစီၣ်အံၤ အိၣ်ဒီးအထူၣ်စုညါဒၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ။
Notes
- လီၣ်ဖျါ 10:10, 11; 11:1. ↩
- ယဃ့းစက့လး 3:1-3. ↩
- ယံးရမံယၤ 15:16. ↩
- ဖံးကြၤန့ၣ် မ့ၢ်ကသံၣ်လၢတၢ်မၤအီၤလၢသံး ဒီးသ့ၣ်အၤလိၣ် ဒီးမူရၢ်သ့ၣ်ထံ, လၢအခါး ဒီးအဘၣ်သးကီဒိၣ်မးလီၤ. ↩
- ယိၤဟၣ် 20:13. ↩
- ယံးရမံယၤ 15:16-18. ↩
- ဧ့ၤဘြံၤ 10:35-39. ↩
- အဲလန် ဂျီ. ဝှိုက် အတၢ်အိၣ်မူအဂ့ၢ်ဖုၣ်တဖၣ်, လံာ်ကဘျံးပၤ 107-109. ↩
- လၢအဆၢကတီၢ်န့ၣ် ပှၤတဆိကမိၣ်ဘၣ်ဃး တၢ်စီဆှံအလီၢ်လၢမူခိၣ်အိၣ်ဝဲန့ၣ် နီတဂၤဘၣ်. ↩
- ၂ မိၤၡ့ 15:17. ↩
- စံးထီၣ်ပတြၢၤ 78:54. ↩
- စံးထီၣ်ပတြၢၤ 78:68, 69. ↩
- မံကၤ 1:3, 4 န့ၣ်လီၤ။ ↩
- ယိၤဟၣ် 12:16။ ↩
- စကၤရယၤ 9:9။ ↩
- လူၤကၣ် 19:40။ ↩
- လူၤကၣ် 24:21။ ↩
- မၢ်ကူး 11:10။ ↩
- ဃဘးကူာ် 2:3။ ↩
- ယဃ့းစက့လး 12:27, 28။ ↩
- လၢတၢ်ထိၣ်တၢ်တခါအပူၤ ဖဲတၢ်တဟ့ၣ်လီၤနီၣ်ဂံၢ်တဖၣ် ဒ်အဘျုးအစၢအသိးဘၣ်န့ၣ်၊ တၢ်လၢအဘၣ်ဃးဒီးအီၤမ့ၢ်အက့ၢ်အဂီၤ၊ တမ့ၢ်အဒိၣ်အထီဘၣ်။ ↩
- လီၣ်ဖျါ 14:9-12။ ↩
- လၢတၢ်ကွၢ်ကဒါက့ၤ အတၢ်ဂံၢ်ဒွး မုၢ်နံၤ 2300 လၢတၢ်ပလီၢ်သးအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ်၊ အဝဲသ့ၣ်ဃုထံၣ်တၢ်ကမၣ်နီတမံၤတသ့ဘၣ်၊ ဒီးတုၤခဲအံၤစ့ၢ်ကီး တၢ်ဃုထံၣ်အီၤတသ့ဘၣ်။ ↩
- ယၡါယၤ 21:11, 12။ ↩
- တၢ်ကစီၣ်သၢခါလၢလီၣ်ဖျါ 14:6-12 အပူၤ၊ လံာ်ကဘျံးပၤ 33။ ↩
- မးသဲ 16:24။ ↩
- 1 ပ့းတရူး 4:7, 17, 12-14။ ↩