Adventist Pioneer
Library
aplib.orgလံာ်ဖိးဒၢ
လံာ်အဂ့ၢ်ပာ်ဖှိၣ်
21 / 31
21 / 31

အဆၢ 18 — ယွၤအတၢ်ကွၢ်ထွဲ လၢလံာ်ထုးထီၣ်တၢ်မၤ

John Norton Loughborough

GSAM 281.1“အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ ပမ့ၢ်ဆဲးသ့ၣ်ညါကစၢ်ယွၤန့ၣ် ပကသ့ၣ်ညါဝဲလီၤ. အဝဲဟဲထီၣ်ဒ်မုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ်အသိး အကျဲဘၣ်တၢ်ကတဲာ်ကတီၤအီၤလံ။”1

GSAM 281.2တုၤလၢလါယူၤ 1849 တစု သရၣ် ဝှိုက်ဒီးအမါ ဒီးသရၣ် ဘိတ်စ် အတၢ်မၤတဖၣ် ဘၣ်တၢ်ကးတံာ်အီၤလၢ New England အကီၢ်ရ့ၣ်တဖၣ်အပူၤလီၤ. ဖဲန့ၣ်အဆၢကတီၢ် မစ် Clarissa Bonfoey လၢ Middletown, Conn. ဟဲပာ်ဖှိၣ်အသးဒီး သရၣ် ဝှိုက်အဟံၣ်ဖိဃီဖိလီၤ. တချုးဖဲန့ၣ် တၢ်ဆၢကတီၢ်ဖုၣ်ကိာ်ဖိအခါန့ၣ် အမိသံဝဲ ဒီးပာ်တ့ၢ်န့ၢ်အီၤ တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအလိၣ်ဘၣ်လၢ ဟံၣ်အတၢ်မၤအဂီၢ် လၢအဆံးအဖီလာ်လီၤ. ခီဖျိလၢတၢ်အံၤ သရၣ် ဝှိုက် စးထီၣ်က့ၤမၤဟံၣ်မၤဃီသ့ဝဲလီၤ. အဝဲမၤဝဲလၢ မစ္စတာ Belden အဟံၣ်အက့ၢ်အပူၤ လၢ Rocky Hill, Conn. အပူၤလီၤ.

GSAM 281တၢ်နာ်သးအီၣ်အခီၣ်ထံး လၢအဆၢကတီၢ်ခဲအံၤ

GSAM 281.3လါမၢ်ၡး 24, 1849 န့ၣ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ်တခါ ဘၣ်တၢ်မၤအီၤလၢ Topsham, Maine လီၤ. မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤအဝဲန့ၣ် တၢ်ထံၣ်ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လၢ မးစ်. ဝှိုက် ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ အရ့ဒိၣ်မးလီၤ. ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ပကနၢ်ပၢၢ်က့ၤ တၢ်ထံၣ်အံၤ ဂ့ၤဒိၣ်ထီၣ် သုမ့ၢ်သ့ၣ်ညါဆိ တၢ်အိၣ်သးလၢအဆၢကတီၢ်န့ၣ် အဂ့ၢ်ထီၣ်ထီၣ်လီၤ.

GSAM 281.4လါမၢ်ၡး 1848 အကတၢၢ်န့ၣ် တၢ်မၤအသးလၢ Hydesville, Wayne Co., N.Y. ဒ်အမ့ၢ် “တၢ်ကလုၢ်လၢအလီၤဆီ” မ့တမ့ၢ် တၢ်လၢအကဲထီၣ်အသးလၢခံ ဒ် “သးအတၢ်တီၣ်ခိၣ်တီၣ်ဃာ်” အသိးန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤစးထီၣ်အသးလၢ Fox အဟံၣ်ဖိဃီဖိအဟံၣ်ပူၤလီၤ. ဖဲတၢ်ကိၢ်ခါအကတၢၢ်တက့ၢ်န့ၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိအံၤ ဟံးန့ၢ်အိၣ်ဆိးလၢ Rochester, N.Y. လီၤ. ဖဲ Corinthian Hall အပူၤန့ၣ် တၢ်မၤဖျါထီၣ်တၢ်အံၤလၢပှၤကမျၢၢ်အမဲာ်ညါ ဒီးပှၤပိာ်မုၣ်ပိာ်ခွါတဖၣ်လၢ တၢ်ဃုထၢအီၤလၢ ပှၤဒိၣ်ပှၤထီတဖၣ်အကျါ စုဖှိၣ်ထီၣ်အသးလၢကမၤသမံသမိး ပိာ်မုၣ်ဖိတဖၣ်လီၤ. ပှၤအါဒိၣ်တဖၣ် ကွၢ်ဝဲသးအတၢ်တီၣ်ခိၣ်တီၣ်ဃာ် ဒ်တၢ်လံၣ်တၢ်လီ မ့တမ့ၢ် တၢ်လံၣ်တၢ်လီအတၢ်စံးအီၤလၢစုအသိးလီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ပှၤလၢအနာ်တၢ်ညီကတၢၢ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး တၢ်မၤအသးအံၤ ကဒိၣ်ထီၣ်ဝဲဆံးအါလဲၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်တသ့ၣ်ညါဝဲဘၣ်.

GSAM 282တၢ်စံးပာ် ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်နာ်သးအီၣ်

GSAM 282.1လၢတၢ်ထံၣ်လၢပာ်ဖျါထီၣ်အီၤအပူၤန့ၣ် မးစ်. ဝှိုက် ထံၣ်ဝဲလၢ တၢ်ကလုၢ်လၢအလီၤဆီလၢ Rochester ဒီးတၢ်အိၣ်လီၢ်အဂၤတဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်မုၣ်ကီၤလံၢ်အတၢ်အစိအကမီၤလီၤ. တၢ်တဖၣ်အံၤ ကအါထီၣ်ဝဲသညးသညး ဒီးတၢ်ကမၤဘၣ်အီၤလၢ တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအက့ၢ်အဂီၤ ဒ်သိးကမၤဘျးကဒါ ပှၤလၢအဘၣ်တၢ်လံၣ်အီၤတဖၣ်အဂီၢ် ဒီးကဆှၢပှၤယွၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်အသး ဆူတၢ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်သ့န့ၣ် ဒီးမၤကဲထီၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်ကသးဒ့ဒီ သးစီဆှံအတၢ်သိၣ်တၢ်သီလီၤ.

GSAM 282.2လၢအဆၢကတီၢ်န့ၣ် ပှၤအါတက့ၢ်မ့ၢ်တမ့ၢ်န့ၣ် တၢ်နာ်သးအီၣ် ကလဲၤဖျါထီၣ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် ဒ်တၢ်စံးပာ်အသိးန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်တဆိကမိၣ်ဝဲဘၣ်. မ့တမ့ၢ် တၢ်နာ်သးအီၣ် ကကဲထီၣ်တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါတခါ ဒီးအိၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဒီးသရၣ်တဖၣ် လၢတၢ်ကရူၢ်ကရၢအကျိၤအကျဲဘၣ်အီၤန့ၣ် စ့ၢ်ကီး အဝဲသ့ၣ်တဆိကမိၣ်ဝဲဘၣ်.

GSAM 282တၢ်စံးပာ်လၢအလၢပှဲၤထီၣ်

GSAM 282.3ဘၣ်ဆၣ် တၢ်စံးပာ်အံၤလၢပှဲၤထီၣ်ဝဲ ဖဲပကွၢ်ထံကွၢ်ဆး အဝဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိအနီၣ်ဂံၢ်တက့ၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်စံးဝဲလၢ United States တခါဧိၤအပူၤ အိၣ်ဝဲ 10,000,000 လီၤ. ဘၣ်ဃးဒီး အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအက့ၢ်အဂီၤခဲအံၤန့ၣ် ပကဟံးန့ၢ်တၢ်ကတိၤလၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အလံာ်အပူၤ လၢ Washington, D.C., လါနိဝ့ဘၢၣ် 12, 1903 အနံၤန့ၣ်လီၤ.—

GSAM 282.4“လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအလီၢ်ခံကတၢၢ် လၢ National Association of Spiritualists မၤဝဲလၢဝ့ၢ်အံၤအပူၤန့ၣ် တၢ်ရိၣ်တၢ်ကျဲၤအသီတခါ ဘၣ်တၢ်ပာ်လီၤအီၤလီၤ. တၢ်ကတဲာ်ကတီၤအသးလၢ သရၣ်မ့တမ့ၢ် ပှၤသိၣ်လိတၢ်တဖၣ် ကဘၣ်တၢ်ပာ်ထီၣ်အီၤ ဒီးပှၤနာ်တၢ်နာ်သးအီၣ်တဖၣ်အကရူၢ် ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤဒ် “တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်” အသိးလီၤ. တၢ်အံၤကဖျါထီၣ်ခီဖျိ ပဖးကွၢ် တၢ်ကွဲးလၢ ရိၣ်တၢ်ကျဲၤအသီအပူၤအံၤန့ၣ်လီၤ.—

GSAM 282.5“‘သရၣ် မ့တမ့ၢ် ပှၤသိၣ်လိတၢ်တဂၤဂၤ တဘၣ်တၢ်ပာ်လီၤအီၤလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် မ့တမ့ၢ် တၢ်ကရူၢ်အဖီခိၣ်ဘၣ် ဖဲအဝဲတဘၣ်တၢ်ပာ်ထီၣ်အီၤလၢ တၢ်မၤအပူၤလၢအမ့ၢ် တၢ်ပာ်ထီၣ်သရၣ်အတၢ်မၤ အကျိၤအကျဲလၢ တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအခီၣ်ထံးကတၢၢ်တဖၣ်န့ၣ်ဘၣ်. ပှၤတဂၤဂၤ တကဲထီၣ်ပှၤလၢအမၤလိာ်သးလၢ တၢ်ပာ်ထီၣ်သရၣ်အဂီၢ် တချုးလၢအဝဲဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်ကိးလၢကကဲထီၣ်သရၣ်လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် မ့တမ့ၢ် တၢ်ကရူၢ်တခါအဂီၢ်၊ မ့တမ့ၢ် တချုးလၢတၢ်ပာ်ထီၣ်အီၤလၢ မံၣ်ရှၢၣ်နရံၣ်အတၢ်မၤလၢ State Spiritualist Association တခါ လၢဘၣ်တၢ်ပာ်ဖှိၣ်အီၤဒ် တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအကရၢလၢကီၢ်စဲၣ်လၢအအိၣ်ဝဲအပူၤ မ့တမ့ၢ် National Spiritualist Association of the United States of America အံၤအဂီၢ်ဘၣ်. ပှၤခဲလၢာ်လၢအမၤလိာ်သးလၢ သရၣ်အတၢ်မၤ မ့တမ့ၢ် မံၣ်ရှၢၣ်နရံၣ်အတၢ်မၤအဂီၢ်န့ၣ် ကဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ်အပှဲၤဒီး တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် မ့တမ့ၢ် တၢ်ကရူၢ်လၢတၢ်နာ်သးအီၣ်အပူၤ အစှၤကတၢၢ် အနံၣ်သၢနံၣ် ဒီးကဘၣ်အိၣ်လၢ တၢ်ဟ့ၣ်အခွဲးလၢကတိၤတၢ်အပူၤ အစှၤကတၢၢ် အနံၣ်ခံနံၣ် ဒ်ပှၤစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်တဂၤလၢ State မ့တမ့ၢ် National Association ဟ့ၣ်အခွဲးဒီးမၢလီၤအီၤ ဒ်သိးကမၤကွၢ်အီၤအသိးလီၤ. သရၣ်လၢတၢ်ပာ်လီၤအီၤ တချုးလၢနံၣ်တနံၣ်ပှဲၤန့ၣ် တဘၣ်တၢ်ပာ်ထီၣ်အီၤလၢ သရၣ်အဂီၢ်ဘၣ်။’’”

GSAM 283သရၣ် ဝှိုက် လၢ Oswego, N.Y.

GSAM 283.1ဒ်တၢ်မၤလၢလံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ်အိၣ်ဝဲလၢ Oswego, N.Y. အသိးန့ၣ် သရၣ် ဝှိုက် ဟဲအိၣ်ဆိးက့ၤလၢ Connecticut အကီၢ်ရ့ၣ်ဆူအလီၢ်အံၤ ဖဲနံၣ် 1849 တၢ်ဂိၢ်ထီၣ်သီအကတီၢ်လီၤ. ဖဲန့ၣ် ပှၤနာ်တၢ်ဖိတဖၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤအီၤ ဖဲနံၣ်အဝဲန့ၣ် လါနိဝ့ဘၢၣ် 3 အနံၤလီၤ. ဘၣ်ဃးဒီး အတၢ်မၤလၢခံန့ၣ် မးစ်. ဝှိုက် စံးဝဲဒ်အံၤလီၤ.—

GSAM 283.2“ဖဲန့ၣ် ပဆၢတဲာ်လီၤလၢ ပမူဒါမ့ၢ်မၤတၢ်လၢ New York အကီၢ်ရ့ၣ်အပူၤလီၤ. ယဝၤန့ၣ် အိၣ်ဒီးဝဲ တၢ်ဝံတၢ်ယိးလၢကကွဲး ဒီးထုးထီၣ်လံာ်လီၤ. ပငါန့ၢ်ဟံၣ်တဖျၢၣ်လၢ Oswego, ပယီၢ်န့ၢ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢ ပဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ်အအိၣ် ဒီးစးထီၣ်မၤဟံၣ်မၤဃီလီၤ. ဖဲန့ၣ် ယဝၤကွဲးလံာ်၊ ထုးထီၣ်လံာ် ဒီးစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်လီၤ. အဝဲကဘၣ်အိၣ်ဒီးသုးမုၢ်အခိၣ်သုးလၢအဆၢကတီၢ်ခဲလၢာ်အပူၤလီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အဝဲဘၣ်ဒုးဆၢက့ၤ ပှၤလၢအကိးလီၤအသးလၢ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်အကျါ လၢအတီခိၣ်ရိၣ်မဲ တၢ်ကမၣ်၊ စံၣ်တဲၤတဲလီၤ တၢ်ပာ်ဆၢကတီၢ် ဒီးဂုာ်ကျဲးစၢးမၤကဲထီၣ် တၢ်ထံၣ်ကမၣ်ဘၣ်ဃးဒီးပတၢ်နာ် လၢပှၤကိးဂၤဒဲးလၢအဝဲသ့ၣ်မၤန့ၢ်ဝဲတဖၣ်အသးပူၤန့ၣ်လီၤ.”2

GSAM 283တၢ်က့ၤကွၢ်ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီ ဒီးမုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤ

GSAM 283.3လၢ 1850 နံၣ် တၢ်ဂိၢ်ထီၣ်သီအကတီၢ်န့ၣ် တၢ်ကွၢ်ထံကွၢ်ဆးလၢ တၢ်ဘၣ်မၤလီၤဆီက့ၤတၢ် အဂ့ၢ်အိၣ်ဝဲလီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး သရၣ် ဝှိုက် ဟဲအိၣ်လၢ Paris, Maine လီၤ. ဖဲန့ၣ် တၢ်က့ၤကွၢ်ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီ ဒီးမုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ အလံာ်ဘ့ၣ်အဆိကတၢၢ် ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤဒ် လံာ်လၢတလါခံဘျီအသိးလီၤ. အိၣ်ဝဲ 13 စု ဒီးစုတစုစုအပူၤ အိၣ်ဒီးလံာ် 8 ကဘျံး လၢအိၣ်ဒီးတၢ်ကွဲးခံတီၤလီၤ. လံာ်ကဘျံးအဒီၣ်ဃီၤမ့ၢ် 7 1/8 ဒီးအထီမ့ၢ် 10 1/4 အံၣ်လီၤ. လံာ်အဆိကတၢၢ် ဘၣ်တၢ်ပာ်စၢၤအီၤလၢ လါနိဝ့ဘၢၣ်လၢအဟဲလၢခံန့ၣ်လီၤ. လံာ်အကတၢၢ် ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ လါယူၤ 9, 1851 လီၤ.

GSAM 284.1လံာ်အံၤဒိၣ်န့ၢ်လံာ် Present Truth (တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအဆၢကတီၢ်အံၤ) န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်နဲၣ်ဖျါလၢအဂ့ၤမး ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအဆၢကတီၢ်အံၤ အတၢ်ရၤလီၤအသး၊ ပှၤမၤတၢ်အါထီၣ်လၢ တၢ်ကစီၣ်အတၢ်မၤအပူၤ ဒီးပှၤပံးပှၤမၤစၢၤတၢ်အါထီၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်လံာ်အံၤဟ့ၣ်အီၤလၢအဘူးအလဲတအိၣ်ဘၣ်အသိး တၢ်မုၢ်လၢ်ဝဲလၢ တၢ်ကစီၣ်အတၢ်မၤအတံၤသကိးတဖၣ် ကမၤစၢၤလၢ တၢ်ထုးထီၣ်အဂီၢ်လီၤ. ဒီးအဝဲသ့ၣ်မၤဝဲစ့ၢ်ကီးလီၤ. မ့ၢ်နာ်သက့ ပှၤနာ်တၢ်ဖိတဖၣ် အိၣ်ဝဲအါဒၣ်တက့ၢ်လၢ တၢ်အိၣ်သးအဆံးအဖီလာ် သနာ်က့ အဝဲသ့ၣ်ဟ့ၣ်ဝဲဒ် ကစၢ်ယွၤဆိၣ်ဂ့ၤအဝဲသ့ၣ်အသိး ဒီးမၤဝဲဒ်အဝဲသ့ၣ်အဂံၢ်အဘါအိၣ်အသိး ဒ်သိးကဆှၢထီၣ် တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအလ့ၤအလီၤလီၤ.

GSAM 284ဂျေ. အန်. အန်ဒရူးစ် စးထီၣ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်

GSAM 284.2ဖဲန့ၣ်အဆၢကတီၢ် ဂျေ. အန်. အန်ဒရူးစ် လၢအအိၣ်ဆိးလၢ Paris, Maine န့ၣ် စးထီၣ်အတၢ်မၤလၢပှၤကမျၢၢ်အမဲာ်ညါ ဒ်သရၣ်လၢတၢ်သးခုအကစီၣ် ဒီးပှၤကွဲးလံာ်ဘၣ်ဃးတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအသိးလီၤ. လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အလံာ်လၢလါမ့ၤ 1851 အပူၤန့ၣ် အဝဲကွဲးလံာ်တဘ့ၣ် လၢအပှဲၤဒီးလံာ်ကဘျံး အါန့ၢ် 5 ဘျံး ဘၣ်ဃးဒီး မူခိၣ်ကလူးသၢဂၤ အတၢ်ကစီၣ်တဖၣ်လီၤ. လၢတၢ်အံၤအပူၤ အဝဲဟံးန့ၢ် ဝံအတၢ်စံးပာ်ဘၣ်ဃးဒီး ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢအအိၣ်ဒီးချံခံဘျီ လၢ လံာ်လီၣ်ဖျါ 13 အပူၤ ဒီးဒုးနဲၣ်ဝဲလၢ United States ကပာ်ထီၣ် တနံၤအခီၣ်ထံး ဒ်မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤအသိးန့ၣ် ကကဲထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် ဒီးကီၢ်စဲၣ်ကပာ်ဖှိၣ်အသးအဂီၢ်လၢ ကီၢ်အံၤအပူၤလီၤ. အတၢ်ကတိၤတၢ်ဂ့ၢ်န့ၣ် အိၣ်သူၣ်လီၤအသးထဲလၢ ဝံအတၢ်စံးပာ်အဖီခိၣ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ ဖဲန့ၣ် တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအိၣ်ဝဲတခါမး တနဲၣ်ကျဲဆူအံၤ ဆူၣ်ဆူၣ်ကလဲာ်ဘၣ်. တၢ်ကတိၤလၢအဂ့ၤဒိၣ်ကတၢၢ် လၢတၢ်ဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤ လၢအဆီၣ်ထွဲတၢ်အံၤန့ၣ် မ့ၢ် Dr. Durbin အတၢ်ကတိၤလၢတၢ်ဟံးန့ၢ်အီၤလၢ ခရံာ်ဖိအတၢ်နဲၣ်ကျဲ ဒီးတၢ်ကစီၣ် အပူၤ လၢအစံးဝဲဒ်အံၤလီၤ.—

GSAM 284.3“ဖဲ ခရံာ်ဖိအတၢ်နာ် ကဲထီၣ်ကီၢ်စဲၣ်အတၢ်အိၣ်မူလၢအဂ့ၤဒီးအတၢ်အိၣ်မူလၢသးပူၤန့ၣ် ကီၢ်စဲၣ်အံၤ အမူဒါအိၣ်လၢ ကဘၣ်တြီဆၢ တၢ်လုၢ်သ့ၣ်ခါပတာ် မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤစီဆှံလၢအဖျါဖျါ ခီဖျိလၢအပှၤစံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်တဖၣ် လၢကီၢ်စဲၣ်အံၤအတၢ်အိၣ်မူအဂီၢ်လီၤ.”

GSAM 285ဆါကွံာ်စံာ် ဒ်သိးကမၤစၢၤတၢ်မၤ

GSAM 285.1ဖဲန့ၣ်အဆၢကတီၢ် ပှၤဒ်သိး ဟိုင်ရမ် အက်ဒ်ဆန် လၢ New York ဒီး Cyrenius Smith လၢ Jackson, Mich. တဖၣ် ဘၣ်တၢ်ဆှၢအဝဲသ့ၣ်ဆူ တၢ်ဆါကွံာ် အဝဲသ့ၣ်အစံာ်တဖၣ်လီၤ. စံာ်တစံာ်စုာ် အဘူးအလဲမ့ၢ် $3,500 လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ငါန့ၢ်စံာ်တဖၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်အတၢ်သူအဂီၢ် ဒ်သိးကအိၣ်ဒီးကျိၣ်စ့လၢ ကမၤစၢၤတၢ်မၤအကလုာ်ကလုာ်လၢ ကဟဲထီၣ်လၢ တၢ်မၤလၢ တၢ်ကစီၣ်အတၢ်မၤအပူၤလီၤ.

GSAM 285တၢ်မၤလံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ် ဆူ Saratoga

GSAM 285.2လၢ 1851 န့ၣ် သရၣ် ဝှိုက် ဟဲက့ၤလၢ Paris, Maine ဆူ Saratoga Springs, N.Y. လီၤ. ဖဲန့ၣ်စ့ၢ်ကီး အဝဲမၤဟံၣ်မၤဃီ ဒီးတၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအဘျီၣ်န့ၢ်ဝဲအပူၤ ဒီးထုးထီၣ် တၢ်က့ၤကွၢ် အလံာ်ခံဘ့ၣ်တဘ့ၣ်လီၤ. လံာ်အဆိကတၢၢ်အနံၤမ့ၢ် လါအီကူး 5 လၢနံၣ်အဝဲန့ၣ်လီၤ. လံာ်အံၤ အိၣ်ဝဲ 14 စု ဒီးဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤ လၢတလါခံဘျီလီၤ. လံာ်အကတၢၢ် ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ လါမၢ်ၡး 23, 1852 လီၤ. လံာ်အမံၤ ဘၣ်တၢ်ဆီတလဲဆံးဆံးဖိ လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီ လၢ လံာ်အဆံး 1 အပူၤ ဆူ တၢ်က့ၤကွၢ် ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤ ဒီးမုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤအတၢ်ကစီၣ် လီၤ. လၢအဝဲအံၤအလံာ်အဆံးအဆိ 82 အပူၤစ့ၢ်ကီး အမံၤအံၤ အိၣ်ဒံးဝဲလီၤ. လံာ်အံၤအနီၣ်ဂံၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ဆူ 3 တီၤ ဒီးအိၣ်ဒီးလံာ် 8 ကဘျံးလီၤ. လံာ်ကဘျံးအဒီၣ်ဃီၤမ့ၢ် 8 1/4 ဒီးအထီမ့ၢ် 11 3/4 အံၣ်လီၤ.

GSAM 285.3လၢလံာ်လၢအမ့ၢ်တ့ၢ် ဒီးအခဲအံၤမ့ၢ်ဒံးဝဲ ဒဲၣ်မံၣ်နေးရှၢၣ်အလံာ်အံၤ အတၢ်ဒိၣ်အါထီၣ်အဃိ ပကထံၣ်ဘၣ်လၢ တၢ်ဆီတလဲကိးဘျီဒဲးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအဂ့ၤဒိၣ်ထီၣ် ဒီးနဲၣ်ဖျါလၢ တၢ်မၤအိၣ်ဒီးတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီလၢအကြၢးအဘၣ်တပတီၢ်လီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်အုၣ်အသးလၢ တၢ်မၤလၢ မူခိၣ်ကလူးသၢဂၤတဂၤ အတၢ်ကစီၣ်အံၤ “ဟဲအိၣ်ဝဲလၢကဆဲးအိၣ်” လီၤ.

GSAM 285တၢ်ထုးထီၣ်လံာ်လၢ Rochester — စဲးစဲကျံးလံာ်လၢစု လၢပမ့ၢ်အကစၢ်

GSAM 285.4လါမ့ၤ 6, 1852 န့ၣ် တၢ်က့ၤကွၢ် ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤ ဒီးမုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤ အလံာ်အဆိကတၢၢ်လၢ လံာ်အဆံး 3 အပူၤ ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ Rochester, N.Y. ဒီးဘၣ်တၢ်စဲကျံးအီၤလၢ စဲးစဲကျံးလံာ်ဒီးပုံၣ်လံာ်လၢ ပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ် မ့ၢ်အကစၢ်လီၤ. ဟိုင်ရမ် အက်ဒ်ဆန် ဟ့ၣ်ဆိကျိၣ်စ့လၢ ကပှ့ၤ Washington စဲးစဲကျံးလံာ်လၢစု ဒီးပုံၣ်လံာ် ဒီးတၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢ တၢ်ကတဲာ်ကတီၤဝဲၤဒၢးအဂီၢ်လီၤ. အဝဲကဒိးန့ၢ်ဘူးလဲ ဒ်တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်မၤစၢၤတဖၣ် ဟဲနုာ်လၢ တၢ်ကစီၣ်အတံၤသကိးတဖၣ်အအိၣ်အသိးလီၤ. စဲးစဲကျံးလံာ်လၢစုအံၤ အိၣ်ဝဲလၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အဝဲၤဒၢးလၢ Battle Creek, Mich. တုၤလၢတၢ်မၤကၢ်အီၤလၢမ့ၣ်အူ ဖဲ လါဒံၣ်စ့ဘၢၣ် 30, 1902 လီၤ. ဖဲန့ၣ်အဆၢကတီၢ် တၢ်ကွၢ်အီၤဒ် စဲးစဲကျံးလံာ်လၢအဂ့ၤကတၢၢ်လၢဝဲၤဒၢးအပူၤ လၢတၢ်စဲကျံးကွၢ်လံာ်ဒ်သိးကသမံသမိးတၢ်ကမၣ်အဂီၢ်အသိးလီၤ. လၢ နီၣ်ဂံၢ် 12, လံာ်အဆံး 3, လါအီးကထိဘၢၣ် 14, 1852 အပူၤန့ၣ် တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ တၢ်ကတဲာ်ကတီၤဝဲၤဒၢးဒီး စဲးစဲကျံးလံာ်ဒီးတၢ်ဖိတၢ်လံၤအဘူးအလဲမ့ၢ် $652.93 လီၤ. တုၤလၢအနံၤအဝဲန့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်နုာ်ကျိၣ်စ့လၢ တၢ်ဂ့ၢ်အံၤအဂီၢ် မ့ၢ် $655.84 လီၤ. လံာ်အံၤအစု 12 စုန့ၣ် တစုစုာ် ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ် ဒီးရၤလီၤအီၤလၢအလကား 2,000 ဘ့ၣ်လီၤ.

GSAM 286သးစၢ်အပှၤသိၣ်လိ စးထီၣ်အသး

GSAM 286.1လၢလါအီကူးအပူၤ တၢ်စးထီၣ်ထုးထီၣ် သးစၢ်အပှၤသိၣ်လိ လၢတၢ်က့ၤကွၢ်အဝဲၤဒၢးအပူၤ ဒ်လံာ်လၢတလါတဘ့ၣ်အသိးလီၤ. ခဲအံၤ မ့ၢ်လံာ်လၢတနွံတဘ့ၣ် ဒီးတနွံစုာ်အပူၤ အိၣ်ဒီးတၢ်ဖးအါန့ၢ်ဒံးလၢညါ လွံၢ်ဘျီလီၤ.

GSAM 286ယူရိယာ စမစ် ဟဲပာ်ဖှိၣ်အသးဒီးဝဲၤဒၢး

GSAM 286.2လၢ 1853 န့ၣ် သရၣ် ယူရိယာ စမစ် စးထီၣ်အတၢ်မၤလၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အဝဲၤဒၢးအပူၤ ဒီးအိၣ်ဒီးမူဒါလၢအရ့ဒိၣ် လၢအနံၣ်ယံာ် 50 အပူၤလီၤ. လၢနံၣ်အဝဲန့ၣ် (1853) တၢ်ကွဲးပာ်ဖျါအီၤလၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အပူၤအဆိကတၢၢ်တဘျီ လၢပှၤလၢအအဲၣ်ဒိးမၤဝဲန့ၣ် မ့ၢ်ပှ့ၤပလံာ်တဖၣ် ခီဖျိဟ့ၣ်လၢ အဘူးအလဲအတီအဖီခိၣ်သ့ဝဲလီၤ. ပှၤဂၤခဲလၢာ်အဂီၢ် လံာ်လၢတၢ်ထုးထီၣ်အီၤတဖၣ် ဟ့ၣ်ဝဲအဘူးအလဲတအိၣ်ဘၣ်. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ တၢ်လီၤဟိန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ပှဲၤအီၤလၢ ပှၤလၢအဟ့ၣ်လၢသးအိၣ် ဒီးအတၢ်သးအိၣ်အါတဖၣ် အတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်မၤစၢၤန့ၣ်လီၤ. လၢ 1854 န့ၣ် တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ တၢ်က့ၤကွၢ်လၢတလါခံဘျီအဘူးအလဲ မ့ၢ် $1.00 လၢနံၣ်တနံၣ်အဂီၢ်လီၤ. လၢနံၣ်အဝဲန့ၣ်စ့ၢ်ကီး ဖဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢဒဲပူၤလၢ Macomb County, Michigan အပူၤ လၢလါယူၤလံအပူၤန့ၣ် တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤဝဲလၢ ကဆါပလံာ်တဖၣ်လီၤ. လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အံၤအဆၢကတီၢ် လံာ်တဖၣ်လၢအဘူးအလဲ $50 ဘၣ်တၢ်ဆါအီၤလီၤ. သရၣ် ဝှိုက် စံးဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးအံၤ လၢတၢ်က့ၤကွၢ်အပူၤဒ်အံၤ, “တၢ်အံၤနဲၣ်ဖျါလၢ ပလံာ်တဖၣ် ဆါအီၤသ့လီၤ.”

GSAM 286တၢ်ကိးလၢ လံာ်ဖိအတၢ်ဟ့ၣ်စၢၤအကျိၣ်စ့ $500

GSAM 286.3လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် အလံာ် လါအီးကထိဘၢၣ် 12 ဒီးလါဒံၣ်စ့ဘၢၣ် 24, 1854 အပူၤန့ၣ် တၢ်ကိးလၢ လံာ်ဖိအတၢ်ဟ့ၣ်စၢၤအကျိၣ်စ့ $500 ဒ်သိးဝဲၤဒၢးကဟ့ၣ် လံာ်ဖိတဖၣ် ဆူသရၣ်တဖၣ်အအိၣ်လၢ တၢ်ရၤလီၤအလကားအဂီၢ် လၢအတၢ်မၤအပူၤ ဒီးစ့ၢ်ကီး “ဝဲၤဒၢးအဂီၢ် တၢ်မၤစၢၤအကျိၣ်စ့ $500 ဒ်သိး တၢ်က့ၤကွၢ်ကထုးထီၣ်အီၤလၢ တနွံတဘျီအဆိးအဆိး ဒီးတလိၣ်ပာ်တ့ၢ် တနွံတဘျီခီဖျိစ့တအိၣ်ဘၣ်အဃိ” လီၤ.

GSAM 287J. P. Kellogg ဒီး Henry Lyon ဆါကွံာ်အဝဲသ့ၣ်အစံာ်တဖၣ်

GSAM 287.1လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်အံၤအပူၤ J. P. Kellogg လၢ Tyrone ဒီး Henry Lyon လၢအအိၣ်ဆိးဘူးဒီး Plymouth, Mich. တဖၣ် ဆါကွံာ်အဝဲသ့ၣ်အစံာ်တဖၣ်လီၤ. စံာ်တစံာ်စုာ် အဘူးအလဲအိၣ်ဝဲဘူးဘူး $3,500 လီၤ. အဝဲသ့ၣ်မၤဝဲထဲလၢ ကအိၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်လၢကသူအီၤလၢ ကမၤလဲၤထီၣ်လဲၤထီ တၢ်မၤအဂီၢ် ဒီးဒီပုၢ်ဝဲၢ်ခံဂၤအံၤ လၢအမ့ၢ်ပှၤလၢ Michigan ဟဲဆူညါ လၢအဆၢကတီၢ်ဘၣ်ဝဲ ဒီးဒီးတၢ်စ့လၢအကတဲာ်ကတီၤဝဲ ဒီးသးလၢအဟ့ၣ်အသး ဒ်သိးကမၤစၢၤဖဲ တၢ်လိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤအဒိၣ်ကတၢၢ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤအဆိကတၢၢ်တဂၤ မၤတၢ်မၤလၢကထုးထီၣ် တၢ်ဖျီအိၣ်လၢ Jackson, Mich. လီၤ. ပှၤခံဂၤတဂၤ ဟဲအိၣ်ဆိးလၢ Battle Creek ဒီးမၤတၢ်မၤလၢ သ့ၣ်ခိၣ်န့ၣ် ဒ်သိးကဒုးအိၣ်ထီၣ်အဟံၣ်ဖိဃီဖိအဂီၢ်လီၤ.

GSAM 287ပလံာ်ဒီးပလံာ်ဖိခဲလၢာ် လၢ $3.00

GSAM 287.2ဖဲ လံာ်အဆံး 6 အကတၢၢ် လါယူၤ 1855 အပူၤန့ၣ် ပှၤတဂၤကဒိးန့ၢ် တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီး သးစၢ်အပှၤသိၣ်လိ လၢနံၣ်တနံၣ်အဂီၢ် ဒီးစ့ၢ်ကီး လံာ်ဖိဒီးလံာ်စုခဲလၢာ်အကရၢလၢအလၢပှဲၤ ဒီးသးဝံၣ်အလံာ်တဘ့ၣ် ဒ်တၢ်သူအီၤဖဲန့ၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ. အိၣ်ဝဲ 26 ဘ့ၣ် စုတစုာ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အဘူးအလဲခဲလၢာ် မ့ၢ် $3.00 လီၤ. သးစၢ်အပှၤသိၣ်လိ အဘူးအလဲလၢတၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤန့ၣ် မ့ၢ် 25 ဆဲးလၢ 12 စုအဂီၢ်လီၤ.

GSAM 287တၢ်ကိးလၢ Michigan ဒ်သိး တၢ်က့ၤကွၢ်အဝဲၤဒၢး ကဟဲဝဲ

GSAM 287.3လၢ လါအ့ဖြ့ၣ် 1855 အပူၤန့ၣ် သရၣ် ဝှိုက် ဒီးအမါ ဟဲက့ၤလဲၤကွၢ် Michigan တဘျီလၢအဂၤ ဒီးမၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢ အလီၢ်အါတီၤလီၤ. လၢလါအ့ဖြ့ၣ် 28 ဒီး 29 အနံၤန့ၣ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤအီၤလၢ Battle Creek လီၤ. ဖဲန့ၣ် ဒီပုၢ်ဝဲၢ်လၢ Battle Creek ပာ်လီၤတၢ်အၢၣ်လီၤလၢ ကကိး သရၣ် ဝှိုက် ဒ်သိးကဟဲအိၣ်ဆိး ဒီးဆှၢတၢ်က့ၤကွၢ်အဝဲၤဒၢး လၢ Rochester ဆူ Battle Creek လီၤ. Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg ဒီး Henry Lyon တဂၤစုာ်စုာ် အၢၣ်လီၤဟ့ၣ် $300 လၢတၢ်အတိုးတအိၣ်ဘၣ် ကဲထီၣ်ကျိၣ်စ့ $1,200 ဒ်သိးကပှ့ၤက့ၤဟီၣ်ခိၣ်အက့ ဒီးသူၣ်ထီၣ်ဝဲၤဒၢးလၢ တၢ်ထုးထီၣ်လံာ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး အဝဲသ့ၣ်ပှ့ၤန့ၢ် ဟီၣ်ခိၣ်အက့လၢ West Main ဒီး Washington Streets အကျဲဘျးလိာ်သးအနၢၣ်ကလံၤထံးမုၢ်ထီၣ်တခီ ဒီးသူၣ်ထီၣ်ဝဲ ဟံၣ်သ့ၣ်ဘၣ်လၢ အထီခံထူၣ် အတၢ်ဒိၣ် 20 x 30 ပေ ဒီးတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အထူၣ် 20 ပေ လၢအဖီခိၣ်လီၤ.

GSAM 288တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဟံၣ်အဆိကတၢၢ်လၢ Battle Creek

GSAM 288.1လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်အဝဲန့ၣ်အပူၤ တၢ်သူၣ်ထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဟံၣ်အဆိကတၢၢ် လၢ မုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံး လၢ Battle Creek အပူၤလီၤ. အဟံၣ်အံၤ အတၢ်ဒိၣ်မ့ၢ် 18 x 24 ပေ လီၤ. အဟံၣ်အံၤမ့ၢ်ဟံၣ်ယိယိဖိ ဒီးဘၣ်တၢ်ပာ်ထီၣ်အီၤလၢ သ့ၣ်ဘၣ်တၢ်ဖျီၤထီၣ်လၢ တၢ်ဖီခိၣ်ဆူတၢ်ဖီလာ် ဒီးမၤတံၢ်အီၤလၢ သ့ၣ်က့တဖၣ်လီၤ. အိၣ်ဘူးဒီး Van Buren ဒီး Cass Streets အကျဲဘျးလိာ်သးအနၢၣ်ကလံၤစိးမုၢ်နုာ်တခီလီၤ.

GSAM 288လၢပဝဲၤဒၢးစဲကျံးလံာ်အဆိကတၢၢ်အပူၤ

GSAM 288.2တၢ်က့ၤကွၢ်အလံာ်အဆိကတၢၢ်လၢ တၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ Battle Creek လၢဝဲၤဒၢးလၢ ပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ် မ့ၢ်အကစၢ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်စၢၤအီၤလၢ လါဒံၣ်စ့ဘၢၣ် 4, 1855 လီၤ. ဖဲန့ၣ် တၢ်ပာ်လီၤအဘူးအလဲလၢ လံာ်တဘ့ၣ်အပူၤ 26 စု မ့ၢ် $1.00 လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် တၢ်ကိးလၢ တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်မၤစၢၤ ဒ်သိးကဆှၢလံာ်လၢအလကားဆူ ပှၤဖှီၣ်ဖိယၢ်ဖိလၢအကြၢးဒိးန့ၢ်တဖၣ်အအိၣ်လီၤ. လၢတၢ်အံၤအလီၢ်ခံ သရၣ် Waggoner ဒီး Cottrell ကဲထီၣ် ပှၤဟ့ၣ်လံာ်ဆူ တၢ်က့ၤကွၢ် အကဘျံးတဖၣ် အိၣ်မဲာ်အိၣ်ချိးလီၤ.

GSAM 288.3လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် အလံာ် လါဒံၣ်စ့ဘၢၣ် 18, 1855 အပူၤ တၢ်ကွဲးကူၣ်လိာ်တၢ်ကရူၢ် မၤတၢ်ပာ်ဖျါတခါလၢ ဝဲၤဒၢးပှၤမၤတၢ်ခဲအံၤ ကနၢ်ဟူအီၤ ဒီးကသးကလၢၢ်ဝဲလီၤ. တၢ်ကွဲးအီၤဒ်အံၤလီၤ. “ပတထံၣ်ဘၣ်ဘၣ် မနုၤအဃိ ပှၤလၢအမၤတၢ်လၢ ဝဲၤဒၢးအပူၤတဖၣ် တဘၣ်ဒိးန့ၢ် ဘူးအလဲလၢအကြၢးအဘၣ် လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်မၤအဂီၢ်ဘၣ်. ပှၤကွဲးလံာ်န့ၣ် ဒိးန့ၢ်ထဲဘူးအလဲတဝာ် လၢအဝဲဒိးန့ၢ်သ့ လၢအလီၢ်အဂၤန့ၣ်လီၤ.” တၢ်ကတိၤအံၤ အကါဒိၣ်လၢပကပာ်ဖျါလၢ ဖဲန့ၣ်တၢ်ဟ့ၣ်အဘူးအလဲအဘျီၣ်တဖၣ် တမ့ၢ်တဝာ်ဒ်ခဲအံၤဘၣ်. တၢ်ဟ့ၣ်တဝာ်အဘူးအလဲဖဲန့ၣ် တမ့ၢ်အါန့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်ဝဲလၢ ဝဲၤဒၢးအံၤဟ့ၣ်ဝဲခဲအံၤအဂီၢ် သၢပူတပူ မ့တမ့ၢ် လွံၢ်ပူတပူဘၣ်. ဖဲန့ၣ် ဝဲၤဒၢးပှၤမၤတၢ်တဖၣ် ဟ့ၣ်လီၤဝဲ တၢ်အဘူးအလဲတဝာ်လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်မၤအဖီခိၣ် ဒ်သိး တၢ်ကစီၣ်ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအဆၢကတီၢ်အံၤ ကဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤအဂီၢ်လီၤ.

GSAM 288တၢ်ကိးလၢ စဲးစဲကျံးလံာ် ဒီးအ့ၣ်ဂျၣ်

GSAM 288.4လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် အလံာ် လါမၢ်ၡး 19, 1857 အပူၤ တၢ်ကွဲးကူၣ်လိာ်တၢ်အဆိကတၢၢ် ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်လိၣ်ဘၣ် စဲးစဲကျံးလံာ်လၢအမၤတၢ်လၢအစိအကမီၤ ဒီးအ့ၣ်ဂျၣ် ဒ်သိးကထုးထီၣ် လံာ်၊ လံာ်ဖိ ဒီးလံာ်တဖၣ်အဂီၢ်လီၤ. ဒ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤလၢ လါအ့ဖြ့ၣ် 2 အသိး တၢ်ဆၢတဲာ်လီၤလၢ ကပှ့ၤ Adams စဲးစဲကျံးလံာ်လၢအမၤတၢ်လၢအစိအကမီၤလီၤ. ပှၤနွံဂၤ အၢၣ်လီၤဟ့ၣ် $100 တဂၤစုာ်စုာ် လၢတၢ်ပှ့ၤအဂီၢ်လီၤ. လၢလံာ်လၢအဟဲလၢခံန့ၣ် တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ စဲးစဲကျံးလံာ်ဒီးအ့ၣ်ဂျၣ်အဘူးအလဲ ကအိၣ်ဘူးဘူး $2,500 လီၤ. တၢ်အၢၣ်လီၤဟ့ၣ်ကျိၣ်စ့လၢ တၢ်မၤလီၤအီၤအဂီၢ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တ့ၢ်လံ $1,700 လီၤ.

GSAM 289.1လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် အလံာ် လါအီကူး 13, 1857 အပူၤ တၢ်ကွဲးဖျါထီၣ်လၢ သရၣ် ဝှိုက် ဒီးတၢ်ကတိၤလၢအဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါအံၤလီၤ. “ပဝဲၤဒၢးအံၤ အိၣ်ဒီးတၢ်သဘျ့လီၤ. လံာ်အတၢ်ဟ့ၣ်စၢၤအကျိၣ်စ့အထံၣ်တခါ အိၣ်ဝဲ $1,426 ဒီးခဲအံၤ ဘၣ်တၢ်လဲၤပာ်အီၤလၢ လံာ်တဖၣ်အပူၤလီၤ. စဲးစဲကျံးလံာ်အသီအံၤ စးထီၣ်မၤတၢ်လံ ဒီးမၤတၢ်လၢအဂ့ၤမးလီၤ. တၢ်မုၢ်လၢ်အိၣ်ဝဲလၢ တယံာ်လၢၤဘၣ် ကမၤတၢ်လၢ ထံချီသဝံအစိအကမီၤ ဒီးဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်အဘူးအလဲခဲလၢာ်လီၤ. ပတၢ်မၤလၢဒဲအပူၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤအီၤဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး လၢညါလီၤ.”

GSAM 289တၢ်ပာ်ဖျါလံာ်တၢ်ဆါအဆိကတၢၢ်

GSAM 289.2ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် 29 သီ၊ 1857 နံၣ်န့ၣ်၊ တၢ်ပာ်ဖျါလၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အပူၤလၢ ခံနံၣ်လၢအပူၤကွံာ်အတီၢ်ပူၤ လံာ်တၢ်ဆါအပှ့ၤမ့ၢ် $1,287.91 န့ၣ်လီၤ။ အဝဲအံၤမ့ၢ် တၢ်ပာ်ဖျါအကလုာ်အံၤအဆိကတၢၢ် တုၤလၢမုၢ်နံၤဝဲန့ၣ်လီၤ။ မ့ၢ်တၢ်ပနီၣ်လၢ တၢ်မၤအံၤလဲၤထီၣ်လဲၤထီအဃိ ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါပှၤလီၤ။ အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ၊ အဝဲဒုးနဲၣ်လၢ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအဂံၢ်အဘါအါထီၣ်ဝဲ၊ ဒီး “ဒ်တၢ်ကပီၤအထံယွၤတဖၣ်အသိး လဲၤဝဲဆူဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ညါ” န့ၣ်လီၤ။

GSAM 289တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အဝဲၤဒၢးမ့ၢ် ကျိၣ်စ့တၢ်ပာ်ကီၤအလီၢ်လၢအဘံၣ်အဘၢ

GSAM 289.3ဖဲလါအီကူး 13 သီ၊ 1858 နံၣ် အတၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အပူၤန့ၣ်၊ တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ပပှၤဂီၢ်မုၢ်အဆိကတၢၢ်လၢ ကမၤဝဲၤဒၢးအံၤ ဒ်စ့လၢအအိၣ်လီၤတဲာ်တဖၣ်အတၢ်ပာ်ကီၤအလီၢ်အသိးန့ၣ်လီၤ။ ပှၤလၢအစ့အိၣ် ဒီးတလိၣ်သူအီၤတဘျီဃီတဖၣ် ပာ်ကီၤအီၤလၢဝဲၤဒၢးအံၤသ့ဝဲ၊ ဒီးဖဲအလိၣ်ဘၣ်ဝဲတဘျီလၢ်လၢ် ဃ့ထုးက့ၤအီၤသ့ဝဲလီၤ။ ဒ်န့ၣ်အသိး ဝဲၤဒၢးအံၤန့ၢ်ဘျုးလၢ တၢ်သူစ့န့ၣ်သ့အဃိလီၤ။ ဖဲတၢ်မၤထွဲတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်အံၤအခါ တၢ်မၤန့ၢ်ဘၣ်ကျိၣ်စ့အဂံၢ်အဘါအါထီၣ်ဒံးန့ၣ်လီၤ။

GSAM 289.4စးထီၣ်လၢဆၢကတီၢ်န့ၣ် တုၤလၢခဲအံၤ (1905) န့ၣ်၊ ပှၤတဂၤဃီမး တလီၤမၢ်စ့တဒီလၣ်လၢ အဒုးလိၢ်ပလံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ်တဖၣ်ဒ်အံၤဘၣ်၊ ဒီးဖဲအဃ့က့ၤအစ့အခါ တန့ၢ်ဘၣ်က့ၤဝဲန့ၣ် တအိၣ်ဘၣ်။ ပှၤလၢအသးတီဒီးဆိကမိၣ်ထံတၢ်တဖၣ် ထံၣ်ဝဲလၢ ပလံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ်တဖၣ် မ့ၢ်တၢ်လီၢ်လၢအဘံၣ်အဘၢ လၢတၢ်ပာ်ကီၤအစ့လၢအအိၣ်လီၤတဲာ်အဂီၢ် အါန့ၢ်ဒံးစ့တၢးတဖၣ် လၢအလီၤပှီၢ်ခဲအံၤခဲအံၤန့ၣ်လီၤ။ စ့တၢးတဖၣ်အိၣ်ဒီး ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်နာ်န့ၢ်၊ မ့မ့ၢ်ပလံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ်တဖၣ်န့ၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကရၢဒီတကရၢအဂံၢ်အဘါ လၢအ “ဆီၣ်ထွဲ” အီၤန့ၣ်လီၤ။

GSAM 290တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် မုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံး လံာ်ထုးထီၣ်ကရၢ

GSAM 290.1မုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံး လံာ်ထုးထီၣ်ကရၢ ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤ ဖဲလါမ့ၤ 3 သီ၊ 1861 နံၣ်၊ ဒီးတၢ်ဆှၢလီၤလံာ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတဖၣ် လၢတၢ်ဃ့ပှၤကပှ့ၤဝဲ တၢ်အစုလီၢ်အခီၣ်ထံးအစု၊ တစုန့ၣ် $10 လီၤ။ ဖဲခံနွံအတီၢ်ပူၤ တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလၢ တၢ်ဟံးန့ၢ်တၢ်အစု အပှ့ၤ $4,080 ဝံၤလံန့ၣ်လီၤ။

GSAM 290.2စးထီၣ်ဖဲနံၣ်န့ၣ် လါယူၤ 11 သီန့ၣ်၊ မုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံး လံာ်ထုးထီၣ်ကရၢ ထုးထီၣ်ဝဲ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် န့ၣ်လီၤ။ ဝဲၤဒၢးအတၢ်သူၣ်ထီၣ်အဆိကတၢၢ် လၢကရၢအံၤသူၣ်ထီၣ်ဝဲန့ၣ် အိၣ်လၢမ့ၣ်ကျဲဒီးဝၣ်ၡ့ၣ်တၣ်ကျဲအနၢၣ် ကလံၤထံးမုၢ်ထီၣ်တကပၤ၊ ဖဲတၢ်သုးကွံာ် သ့ၣ်အတၢ်သူၣ်ထီၣ်လီၢ်လံၤဆူ ခဲလမဇူကျဲ အလီၢ်န့ၣ်လီၤ။ တၢ်သူၣ်ထီၣ်အံၤအိၣ်ခံကထၢ၊ ဒီးအခိၣ်ဒူမ့ၢ် ကပံာ်လိၣ်အဂၢၢ်အကျၢၤလီၤ။ အက့ၢ်အဂီၤမ့ၢ် ကြံးအထူၣ်စုညါ၊ ဒီးကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ကလံၤစိးတကပၤ ဆူမ့ၣ်ကျဲလီၤ။ အတၢ်ထီယံၤကတၢၢ် မုၢ်ထီၣ်ဒီးမုၢ်နုာ်မ့ၢ် 44 ခီၣ်၊ ကလံၤစိးဒီးကလံၤထံးမ့ၢ် 72 ခီၣ်န့ၣ်လီၤ။

GSAM 290တၢ်ထုးထီၣ်လံာ်လၢကျိာ်အဂၤတဖၣ်အဆိကတၢၢ်

GSAM 290.3တၢ်ကစီၣ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီ တဆီဘၣ်တဆီ၊ ဒီးတၢ်လဲၤထီၣ်ဆူညါတဘျီဘၣ်တဘျီ မၤဆူၣ်ထီၣ်ဒီးမၤဂၢၢ်ကျၢၤထီၣ်တၢ်မၤလီၤ။ ဖဲဆၢကတီၢ်အံၤ ပလံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ် ထုးထီၣ်လံာ်ဖိယဲၢ်ဘ့ၣ်လၢ ထံဂၤကီၢ်ဂၤအကျိာ်၊ သၢဘ့ၣ်လၢဒ့မၣ်ဒီးနီၢ်ဝ့အကျိာ်၊ ဒီးခံဘ့ၣ်လၢဖရၣ်စ့ၣ်အကျိာ်န့ၣ်လီၤ။ ဒ်န့ၣ်အသိး တၢ်စးထီၣ်စဲးကျံးလံာ် လၢထံဂၤကီၢ်ဂၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။

GSAM 290.4ဒ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိအနီၣ်ဂံၢ်အါထီၣ်တဘိယူၢ်ဃီအသိး ကျိၣ်စ့စ့ၢ်ကီးအါထီၣ်ဂၢၢ်ဂၢၢ်တဘိယူၢ်ဃီလီၤ။ တၢ်အံၤဖျါလၢ လါမ့ၤ 16 သီ၊ 1863 နံၣ် အတၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အတၢ်ပာ်ဖျါအပူၤ၊ ဖဲကရၢအနဲၣ်ရွဲၣ် ပာ်ဖျါစ့လၢအဒိးန့ၢ်ဝဲခဲလၢာ် ဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ။

GSAM 290
တၢ်ဒိးန့ၢ်လၢတၢ်အစုဒီးတၢ်ဟ့ၣ်မၤဘူၣ်ဆူကရၢ တုၤခဲအံၤ$10,374.13
တၢ်ဒိးန့ၢ်လၢရိုချက်စတာအဝဲၤဒၢး700.00
တၢ်ဒိးန့ၢ်လၢတၢ်ပီးတၢ်လီအါထီၣ်အဂီၢ်300.00
တၢ်ဒိးန့ၢ်လၢလံာ်အဂီၢ်အစ့1,355.00
တၢ်ဒိးန့ၢ်လၢစဲးကျံးလံာ်စဲးဒီးစဲးဂံၢ်ဘါအဂီၢ်2,500.00
ခဲလၢာ်$15,229.13

GSAM 291.1နဲၣ်ရွဲၣ်စံးအါထီၣ်ဝဲဒ်အံၤလီၤ။

GSAM 291.1“ဒ်တၢ်ဒွးကရၢအတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်အပှ့ၤ လၢအလီၤတံၢ်အသိးန့ၣ်၊ တၢ်ဆၢတဲာ်လၢ အပှ့ၤတစှၤန့ၢ်ဒံး $20,000 ဘၣ်။ အဝဲန့ၣ်အါန့ၢ်ဒံး စ့လၢတၢ်မၤအံၤအတံၤသကိးတဖၣ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲ ဘူးထီၣ် $5,000 လီၤ။ တၢ်အံၤဒုးနဲၣ်ဂ့ၤဂ့ၤလၢ ဒီပုၢ်ဝဲၢ် ဝှိုက် ဒီးပှၤလၢအမၤသကိးတၢ်ဒီးအီၤလၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အဝဲၤဒၢးတဖၣ် အတၢ်တီတၢ်လိၤဒီးအတၢ်သးတီန့ၣ်လီၤ။ “အံၣ်. အဲးစ်. ဝီၣ်ကၢၣ်၊ နဲၣ်ရွဲၣ်။”

GSAM 291တၢ်ဟ့ၣ်လီၤ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် ဆူကရၢ

GSAM 291.2ခီဖျိသရၣ် ဝှိုက် အတၢ်မၤလၢအကီအခဲဒီးအတၢ်ဟ့ၣ်လီၤသးအဃိ လံာ်ထုးထီၣ်တၢ်မၤတုၤလၢတၢ်အဘျုးတဖၣ်အံၤ၊ အဃိတၢ်အဘျုးအစ့လၢအဟဲထီၣ်လၢအပူၤန့ၣ် အနီၢ်ကီၢ်မ့ၢ်အဝဲအတၢ်လီၤ။ အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ၊ တၢ်န့ၢ်ဘျုးအံၤဟဲလၢ အတၢ်သမၢလီၤအသး၊ အတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်လၢတၢ်မၤကၤ၊ ဒီးအတၢ်ပၢဆှၢလၢအပလီၢ်အသးန့ၣ်လီၤ။ ဘၣ်ဆၣ် အဝဲတဃ့ဝဲအနီၢ်ကစၢ်အဂီၢ်၊ တုၤဒၣ်လဲာ်လၢအကျါတနီၤဘၣ်၊ ဒီးဟ့ၣ်လီၤတၢ်ခဲလၢာ်ဆူတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် သးခုခုလီၤ။ အါန့ၢ်အန့ၣ်၊ ကရၢဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ ဖဲအဆၢတဲာ်လၢ အတၢ်မၤအဃိ အဝဲကြၢးန့ၢ်ဘၣ် တနွံ $6 န့ၣ်၊ အဝဲတူၢ်လိာ်ထဲ တနွံ $4 ဧိၤလီၤ။

GSAM 291လံာ်ကစီၣ်တဘ့ၣ်လၢပစံဖံးပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်နံၤ

GSAM 291.3လၢလါအ့ဖြ့ၣ် 21 သီ၊ 1874 နံၣ် အတၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အပူၤန့ၣ်၊ သရၣ် ဝှိုက် အလံာ်ကွဲးတယုၢ်အိၣ်ဝဲ၊ ဒီးလၢအပူၤ အဝဲစံးဘၣ်ဃးတၢ်မၤလၢ ပစံဖံးပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်နံၤ ဒီးစံးလၢ တယံာ်ဘၣ်န့ၣ် ကလိၣ်ထုးထီၣ်ဝဲ နွံစဉ်လံာ်ကစီၣ်တဘ့ၣ် လၢအကမၤစၢၤတၢ်မၤလၢပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်နံၤန့ၣ်လီၤ။ အလီၢ်ခံတယံာ်ဘၣ် ကျဲအိးထီၣ်လၢတၢ်ပှ့ၤ လံာ်မဲာ်ဖျၢၣ်စဲးကျံးဒီးတၢ်ပီးတၢ်လီတစဲးဖိလၢအိုကလန့်၊ ဒီးလၢတၢ်တဖၣ်အံၤ တၢ်စးထီၣ်ထုးထီၣ်လံာ်ကစီၣ် တလါခံဘျီဖဲလါယူၤ၊ လၢအမံၤမ့ၢ် တၢ်ပနီၣ်လၢအဆၢကတီၢ် န့ၣ်လီၤ။

GSAM 291တၢ်ဃုထၢကျိၣ်စ့

GSAM 291.4တၢ်စဲးကျံးထုးထီၣ် တၢ်ပနီၣ်လၢအဆၢကတီၢ် ဃုဘျီဝံၤအလီၢ်ခံ၊ သရၣ် ဝှိုက် က့ၤဆူမုၢ်ထီၣ်တကပၤ ဒီးဃ့ကယ်လီဖိုးနီးယား တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် လၢအကရဲၣ်ကျဲၤတၢ်လၢ လံာ်ကစီၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အဂီၢ်လီၤ။ ဖဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ်၊ လါအီကူး 15 သီ၊ 1874 နံၣ်န့ၣ်၊ တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဒီပုၢ်ဝဲၢ်လၢမုၢ်ထီၣ်တကပၤတဖၣ် ကဃုထၢစ့ $6,000 လၢတၢ်ပှ့ၤ စဲးကျံးလံာ်စဲး၊ စဲးဂံၢ်ဘါဒီးလံာ်မဲာ်ဖျၢၣ်စဲးကျံး လၢတၢ်ပနီၣ်လၢအဆၢကတီၢ် အဝဲၤဒၢးအဂီၢ်၊ ပှၤဒီပုၢ်ဝဲၢ်လၢပစံဖံးပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်နံၤတဖၣ် မ့ၢ်ဃုထၢစ့ $4,000 လၢတၢ်မၤန့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်လီၢ် ဒီးသူၣ်ထီၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်လၢအကြၢး လၢဝဲၤဒၢးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။

GSAM 292.1သရၣ် ဂျော့ဂျ် အိုင်. ဘတ်လာ၊ လၢအမ့ၢ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ် အကမံးတံာ်ဖိတဂၤဖဲဆၢကတီၢ်န့ၣ်၊ ထီၣ်ဝဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢစံာ်ပူၤ လၢယီၣ်ထ်ဝံလ်၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား၊ ဒီးပာ်ဖျါတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်အံၤဆူ ဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ်အအိၣ်လီၤ။ ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် 11 သီ၊ 1874 နံၣ်န့ၣ်၊ အဝဲသ့ၣ်စံးဆၢတၢ်ကိးအံၤ ဒီးအၢၣ်လီၤဟ့ၣ်စ့အဘ့ၣ် အပှ့ၤခဲလၢာ် $19,414 န့ၣ်လီၤ။

GSAM 292တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် ပစံဖံး လံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ်

GSAM 292.2ဖဲလါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ 2 သီ၊ 1875 နံၣ်န့ၣ်၊ သရၣ် ဂျိမ်းစ် ဝှိုက် ဒီးအမါ၊ ဃုာ်ဒီးသရၣ် ဂျေ. အိတ်ချ်. ဝက်ဂိုနာ ဒီးပှၤမၤတၢ်သ့အဂၤတဖၣ် ဟဲတုၤဆူအိုကလန့်လီၤ။ ဖဲလါတလါဃီအံၤ 12 သီန့ၣ်၊ တၢ်ကိးထီၣ် ကယ်လီဖိုးနီးယား တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လီၤဆီတဘျီ လၢတၢ်ကဆိကမိၣ်ထံတၢ်လီၢ် လၢတၢ်ကသူၣ်ထီၣ် တၢ်ပနီၣ်လၢအဆၢကတီၢ် အဝဲၤဒၢးအတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ။ တၢ်တဲသကိးဆိကမိၣ်ထံဝံၤအလီၢ်ခံ တၢ်ဆၢတဲာ်လၢ ကမၤန့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်ကဝီၤတဖၣ် လၢခဲးစထရိကျဲအမုၢ်နုာ်တကပၤ၊ လၢကျဲ 11 ဒီးကျဲ 12 အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်လီၤ။ ဖဲမုၢ်နံၤတနံၤဃီန့ၣ် သရၣ် ဝှိုက် ဒီးယိၤဟၣ် မီရံစၣ် ပှ့ၤဟီၣ်ခိၣ်ကဝီၤတဖၣ်အံၤ ဒီးဟံးန့ၢ်လံာ်ပှ့ၤဟီၣ်ခိၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်အမံၤဒၣ်ဝဲလီၤ။ အဝဲသ့ၣ်နၢ်ပၢၢ်လိာ်သးလၢ ဖဲတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကရၢဝံၤန့ၣ်၊ ကဟ့ၣ်လီၤဟီၣ်ခိၣ်လၢအလိၣ်ဘၣ် လၢကရၢအတၢ်သူအဂီၢ် ဆူကရၢအအိၣ်လၢလံာ်ဃံးဃာ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။

GSAM 292.3ဖဲလါအ့ဖြ့ၣ် 1 သီ၊ 1875 နံၣ်န့ၣ်၊ ပစံဖံး မုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံး လံာ်ထုးထီၣ်ကရၢ ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်လၢအိုကလန့်၊ ဒီးတၢ်ပာ်ပနီၣ် အစ့အစုလီၢ်အခီၣ်ထံးလၢ $28,000 လီၤ။ ဒ်တၢ်အၢၣ်လီၤအသိး၊ ဟီၣ်ခိၣ်ကဝီၤလၢ ခဲးစထရိကျဲအလိၤအကံၢ်သးန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤဆူကရၢ လၢလံာ်ဃံးဃာ်အပူၤ၊ ဒီးအိၣ်. ဘံၣ်. ကၠိၣ်စ်၊ လၢဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ မိရှီဂန်၊ သူၣ်ထီၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖျၢၣ်တဘျီဃီန့ၣ်လီၤ။ အက့ၢ်အဂီၤဒီးအတၢ်ဒိၣ်တၢ်ဆံး ဒ်သိးဝဲဒီးဝဲၤဒၢးလၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်လၢဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ ထဲလၢအိုကလန့်အတၢ်သူၣ်ထီၣ်န့ၣ် တၢ်မၤအီၤလၢသ့ၣ် လၢကပံာ်လိၣ်အလီၢ်လီၤ။ ဖဲတၢ်သူၣ်ထီၣ်အံၤအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤ လၢတၢ်သူအီၤသ့အခါ၊ တၢ်ပနီၣ်လၢအဆၢကတီၢ် သုးဆူအဝဲၤဒၢးအသီ ဖဲမုၢ်ယဲၢ်နံၤ၊ လါအီကူး 27 သီ၊ 1875 နံၣ်န့ၣ်လီၤ။

GSAM 293တၢ်သုးဆူမီၣ်ထ့ၣ်ဘၠူ

GSAM 293.1လၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်အံၤအပူၤ တၢ်မၤလံာ်ကစီၣ်ဒီးလံာ်တၢ်ထုးထီၣ် ဘၣ်ဘျီးဘၣ်ဒါ တုၤလၢ 1904 နံၣ်၊ ဖဲတၢ်ရဲၣ်ကျဲၤတၢ်လၢ ကသုးစဲးကျံးလံာ်အလီၢ် ဆူသဝီခိခိအခါန့ၣ်လီၤ။ ပစံဖံး လံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ် အပှၤပၢဆှၢတၢ် ဟ့ၣ်တၢ်ဂ့ၢ်လၢ တၢ်ဆီတလဲအံၤအဂီၢ် လၢတၢ်ကတိၤတဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ။

GSAM 293.1“လၢအနံၣ်တဖၣ်အတီၢ်ပူၤ ပစံဖံး လံာ်ထုးထီၣ်ခီပနံာ် အပှၤပၢဆှၢတၢ်တဖၣ် တူၢ်ဘၣ်ဝဲလၢ ဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်လၢ အလံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ်အိၣ်ဆိးခဲအံၤန့ၣ်၊ အပှ့ၤဒိၣ်လီၤအါတလၢ၊ ဒီးအလီၢ်အကျဲလီၤစှၤတလၢ လၢစဲးတၢ်မၤအဂီၢ်၊ အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အိၣ်လၢဝ့ၢ်ဖးဒိၣ်အကံၢ်သး လၢဟံၣ်အိၣ်ဆိးတဖၣ်အကဝီၤပူၤန့ၣ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်ထံၣ်ဝဲလၢ တၢ်ဃုသဝီခိခိအလီၢ်တတီၤ၊ ဖဲဟီၣ်ခိၣ်အပှ့ၤစှၤဝဲ၊ ဒီးပှၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ်ပှ့ၤန့ၢ်အဟံၣ် လၢအခိၣ်အဃၢၤလၢ အမၤစၢၤတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့၊ ဃုာ်ဒီးဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤ လၢတၤသၣ်လီၢ်၊ သ့ၣ်သူဝၣ်သၣ်တဖၣ်၊ ဒီးတၢ်သါကလံၤအလီၢ်အဂီၢ်၊ ဒီးဖဲတၢ်ဆှၢတၢ်ဖိတၢ်လံၤအကျဲဂ့ၤဝဲန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ကူၣ်သ့လၢကျဲအါဘိန့ၣ်လီၤ။ တၢ်ထံၣ်န့ၢ်ဒီးပှ့ၤန့ၢ် တၢ်လီၢ်ဒ်အံၤလၢ မီၣ်ထ့ၣ်ဘၠူသဝီ၊ စဲၣ်ထၣ်ခလၣ်ရၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်၊ လၢစဲၣ်ဖရၣ်စံးစကိအကလံၤထံး 39 မံးလာ်န့ၣ်လီၤ။ မ့ၢ်တၢ်လီၢ်တတီၤ လၢအပာ်ဖှိၣ်ဝ့ၢ်အတၢ်ကဲဘျုးအါမံၤ ဒီးသဝီအတၢ်အိၣ်မူလၢ အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဘျုးအဖှိၣ်န့ၣ်လီၤ။”

GSAM 293တၢ်စးထီၣ်စဲးကျံးလံာ်လၢထံဂၤကီၢ်ဂၤ

GSAM 293.2ဒ်တၢ်ဒုးနဲၣ် တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအတၢ်ရၤလီၤအသိး၊ ပပာ်သူၣ်ပာ်သးလၢ ဖဲ 1875 တုၤ 1878 နံၣ်န့ၣ်၊ တၢ်စးထီၣ်စဲးကျံးလံာ်အတၢ်မၤ လၢဘာဇယ်၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ ဒီးလၢခရံးစထံအၣ်နံအၣ်၊ နီၢ်ဝ့န့ၣ်လီၤ။

GSAM 293.3ဖဲ 1875 နံၣ် တၢ်ဂိၢ်ထီၣ်သီအခါ၊ တၢ်ပာ်ဖျါလၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အပူၤလၢ လံာ်တၢ်ဆါလၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အဝဲၤဒၢးတဖျၢၣ်ဧိၤအပူၤ၊ လၢနွံနံၣ်အတီၢ်ပူၤ၊ စးထီၣ် 1868 တုၤ 1875 နံၣ်န့ၣ်၊ အပှ့ၤခဲလၢာ်မ့ၢ် $85,644.54၊ အါထီၣ်ဘူးထီၣ်ဃုစးန့ၢ်ဒံး နွံနံၣ်လၢအပူၤကွံာ်အတၢ်ဆါန့ၣ်လီၤ။ ဒီးဝဲၤဒၢးလွံၢ်ဖျၢၣ်လၢာ် (မိရှီဂန်၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား၊ ဆွစ်ဇာလန် ဒီးနီၢ်ဝ့) အတၢ်ဆါ၊ လၢသၢနံၣ်အတီၢ်ပူၤ၊ စးထီၣ် 1875 တုၤ 1878 နံၣ်န့ၣ်၊ မ့ၢ် $98,163.73 န့ၣ်လီၤ။

GSAM 293.4လၢလါအီးကထိဘၢၣ် 17 သီ၊ 1878 နံၣ် အတၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အပူၤ တၢ်ပာ်ဖျါဝဲလၢ လံာ်၊ လံာ်ဖိ ဒီးလံာ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါခဲလၢာ် လၢတၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အဝဲၤဒၢးစဲးကျံးဝဲ တချုး 1864 နံၣ်န့ၣ် အလံာ်ကဘျံးပာ်ဖှိၣ်ခဲလၢာ်မ့ၢ် 50,058,000 လီၤ။ စးထီၣ် 1864 တုၤ 1878 နံၣ်န့ၣ် လံာ်ကဘျံးအနီၣ်ဂံၢ်မ့ၢ် 158,130,951၊ အဃိပာ်ဖှိၣ်ခဲလၢာ်မ့ၢ် လံာ်ကဘျံး 208,188,951 န့ၣ်လီၤ။

GSAM 294သးစၢ်အပှၤသိၣ်လိ ဘၣ်တၢ်မၤအီၤလၢနွံစဉ်လံာ်ကစီၣ်

GSAM 294.1တုၤလၢလါယနူၤအါရံၤ 1 သီ၊ 1879 နံၣ်န့ၣ်၊ တၢ်ထုးထီၣ် သးစၢ်အပှၤသိၣ်လိ လါစဉ်လီၤ။ ဘၣ်ဆၣ် ဖဲမုၢ်နံၤအံၤ၊ ဒ်အနုာ်လီၤဆူ အနံၣ် 27 နံၣ်တနံၣ်အသိးန့ၣ်၊ တၢ်ထုးထီၣ်အီၤနွံစဉ်လီၤ။ ဒ်န့ၣ်အသိး အတၢ်ကဲဘျုးအါထီၣ်လွံၢ်စးန့ၣ်လီၤ။

GSAM 294တၢ်လၢသရၣ် ဝှိုက် ဟ့ၣ်လီၤဆူကရၢ

GSAM 294.2လၢလါယနူၤအါရံၤ 23 သီ၊ 1879 နံၣ် အတၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အပူၤန့ၣ်၊ သရၣ် ဝှိုက် ပာ်ဖျါတၢ်တနီၤ ဘၣ်ဃးဒီးအတၢ်ဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီးတၢ်မၤန့ၣ်လီၤ။ တၢ်ကတိၤတဖၣ်န့ၣ် ကြၢးလၢတၢ်ပာ်ဖျါအီၤဖဲအံၤ၊ အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အဒုးနဲၣ်ဖျါအါထီၣ် တၢ်ဟ့ၣ်လီၤသးတဖၣ် လၢလံာ်ထုးထီၣ်တၢ်မၤအပူၤန့ၣ်လီၤ။ တၢ်ကွဲးလၢတၢ်ဟံးန့ၢ်က့ၤအီၤန့ၣ် စံးဝဲဒ်အံၤလီၤ။

GSAM 294.3“ဖဲ 1861 နံၣ်၊ တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် လံာ်ထုးထီၣ်ကရၢလၢ ဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ မိရှီဂန်အခါ၊ ပဟ့ၣ်လီၤပပှၤပှ့ၤလံာ်စဉ်အမံၤစရီ ဒီးတၢ်ခွဲးလၢ ကထုးထီၣ်က့ၤပလံာ်ခဲလၢာ် (အလီၢ်ခံတၢ်ဆၢတဲာ်လၢ အပှ့ၤမ့ၢ် $10,000) ဆူကရၢန့ၣ်လီၤ။ ဒီးပတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်အပှ့ၤအိၣ်တ့ၢ်ထဲ $1,000 ဧိၤ၊ ဒီးပဆဲးမၤတၢ်ဒ် ပှၤဘှီဘၣ်လံာ်၊ ပှၤပၢဆှၢတၢ် ဒီးပှၤစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်အသိး၊ န့ၢ်ဘၣ်စ့တနွံ $6 န့ၣ်လီၤ။

GSAM 294.4“ဖဲ 1866 နံၣ်၊ ပဆါနးနးကျံၤကျံၤဝံၤအလီၢ်ခံ ပက့ၤဆူ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အဝဲၤဒၢးအခါ၊ ပထံၣ်လၢ ပှၤပၢဆှၢတၢ်တဖၣ် ဟ့ၣ်စ့အအ့ၣ် တကယၤဆံလၢ စ့လၢအကထိတဖၣ်အဖီခိၣ်၊ ဒီးတၢ်အစုလီၢ်စှၤလီၤတုၤလၢ $32,000 လီၤ။3 ဘၣ်ဆၣ် လၢလွံၢ်နံၣ်အတီၢ်ပူၤ၊ ခီဖျိယွၤအတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤန့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်က့ၤတၢ်ဒ့ၣ်ကမၢ်တဖၣ်ဝံၤ၊ တၢ်အစုလီၢ်အါထီၣ်တုၤ $75,000၊ ဒီးပဝဲ [ကရၢ] အိၣ်ဒီးစ့ $5,000 လၢစ့တၢးတဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။”

GSAM 294လံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ် အတၢ်အိၣ်သးဖဲ 1880 နံၣ်

GSAM 294.5လၢလါယနူၤအါရံၤ 15 သီ၊ 1880 နံၣ် အတၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အပူၤန့ၣ်၊ သရၣ် ဘတ်လာ စံးဝဲဒ်အံၤလီၤ။

GSAM 294.6“တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် ပလံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ် (ဘဲတဲလ် ခရိခ်) ဘၣ်တၢ်မၤဒိၣ်ထီၣ်အီၤ ခီဖျိတၢ်သူၣ်ထီၣ် အကံၢ်သးတကူာ် လၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်ခံဖျၢၣ်လၢမုၢ်ထီၣ်တကပၤ အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်လီၤ။ ဒ်န့ၣ်အသိး တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဒီဖျၢၣ်အတၢ်ဟံးန့ၢ်တၢ်မၤသ့ ဒီးအတၢ်ဘၣ်ဘျီးဘၣ်ဒါအါထီၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်လီၤ။ တၢ်ပီးတၢ်လီအိၣ်လၢ တၢ်မၤလံာ်မဲာ်ဖျၢၣ်ပျီ လၢလီဂံၢ်ဘါအတၢ်ကျၢၢ်လီၤထး ဒီးတၢ်လူလီၤထးအကျဲ၊ ဒီးမၤလံာ်အတၢ်စၢဃာ်လၢအဂ့ၤကတၢၢ်သ့န့ၣ်လီၤ။ အနီၢ်ကီၢ်၊ ပှၤလၢအကြၢးသ့ၣ်ညါတၢ်အံၤတဖၣ် စံးဝဲလၢ အဝဲမ့ၢ်လံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ်လၢ အဂ့ၤလၢပှဲၤဒီးအလၢအပှဲၤကတၢၢ် လၢမိရှီဂန်ကီၢ်စဲၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။”

GSAM 295.1တၢ်မၤဒိၣ်ထီၣ်အီၤဒ်အံၤဘၣ်ဆၣ်၊ တချုးတၢ်ကိၢ်ခါကတၢၢ်န့ၣ် တၢ်လိၣ်သူၣ်ထီၣ်ဒံး တၢ်သူၣ်ထီၣ်အသီတဖျၢၣ် လၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်ခိၣ်သ့ၣ်အကလံၤထံးတကပၤ၊ လၢစဲးကျံးလံာ်အဒၢးအဂီၢ်လီၤ။ ကရၢအစဲးကျံးလံာ်စဲးယဲၢ်ဖျၢၣ် ဘၣ်တၢ်သုးအီၤဆူဒၢးအံၤလီၤ။ စဲးတဖျၢၣ်လၢအကျါန့ၣ် ဒိၣ်န့ၢ်ဒံးစဲးခဲလၢာ်လၢ တၢ်သူတ့ၢ်လၢဝဲၤဒၢးပူၤလၢညါန့ၣ်လီၤ။ စဲးတဖျၢၣ်လၢအတၢ်ဒိၣ်တၢ်ဆံး ဒီးအက့ၢ်အဂီၤဒ်သိးဒီးအီၤန့ၣ်၊ တၢ်ပာ်လီၤအီၤလၢ တၢ်ပနီၣ်လၢအဆၢကတီၢ် အဝဲၤဒၢး၊ အိုကလန့်၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားအပူၤ တယံာ်ဒံးဘၣ်စ့ၢ်ကီးလီၤ။

GSAM 295.2လၢလါမ့ၤ 17 သီ၊ 1881 နံၣ် အတၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အပူၤန့ၣ်၊ သရၣ် ဝှိုက် စံးဘၣ်ဃး လံာ်ထုးထီၣ်တၢ်မၤအတၢ်ဘၣ်ဘျီးဘၣ်ဒါ လၢလံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ် လၢဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ ဒ်အံၤလီၤ။

GSAM 295.3“ဒွးထံထံဆးဆး တၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်အစရီ၊ ဒီးထုးကွံာ် မုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံး လံာ်ထုးထီၣ်ကရၢ အဒ့ၣ်ကမၢ်အစ့အခါ၊ ဟံၣ်ဃီဟီၣ်ခိၣ် ဒီးတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်လၢတၢ်သုးအီၤသ့တဖၣ်အပှ့ၤ အိၣ်တ့ၢ်ဝဲတစှၤန့ၢ်ဒံး $105,000 ဘၣ်။ လၢတၢ်အံၤအကျါ ပပှၤဂီၢ်မုၢ်ခဲလၢာ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲ လၢတၢ်အစု၊ တၢ်ဟ့ၣ်မၤဘူၣ်၊ ဒီးတၢ်န့ၢ်သါ အပှ့ၤခဲလၢာ် $34,432.17၊ ဒီးပိာ်ခွါပိာ်မုၣ်လၢအသးတီတစှၤဂၤ၊ လၢအဟ့ၣ်လီၤအသးသမူ လၢတၢ်မၤအံၤအဂီၢ်န့ၣ်၊ မၤအါထီၣ်ဝဲ [တမ့ၢ်လၢတၢ်ဟ့ၣ်မၤဘူၣ်ဘၣ်၊ မ့ၢ်လၢတၢ်ဟ့ၣ်လီၤသး ဒီးတၢ်ပၢဆှၢလၢအပလီၢ်အသး] $70,567.83 န့ၣ်လီၤ။”

GSAM 295တၢ်စးထီၣ်လဲၤဆါလံာ်အတၢ်မၤ

GSAM 295.4စးထီၣ်ဖဲ 1881 နံၣ်န့ၣ်၊ ပပှၤဂီၢ်မုၢ်မၤကွၢ်တၢ်အသီတမံၤ၊ ဒီးနုာ်လီၤဆူ တၢ်လဲၤဆါလံာ်အတၢ်မၤ လၢတၢ်ဆါပလံာ်ထုးထီၣ်တဖၣ်အဂီၢ်လီၤ။ တုၤလၢ 1884 နံၣ်န့ၣ် ပှၤဆါလံာ်တဖၣ် တပာ်ဖျါအတၢ်ဆါလီၤတံၢ်လီၤဆဲးဒံးဘၣ်အဃိ၊ ပတၢ်ပာ်ဖျါလၢဆၢကတီၢ်န့ၣ်အဂီၢ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖှိၣ်အီၤလၢ လံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ်လွံၢ်ဖျၢၣ် အတၢ်ဆါအတၢ်ပာ်ဖျါတဖၣ်န့ၣ်လီၤ။ ဒ်အဝဲသ့ၣ်အနီၣ်ဂံၢ်အသိး၊ လၢယဲၢ်နံၣ်အတီၢ်ပူၤ တၢ်ဆါအပှ့ၤမ့ၢ် $221,248.69 လီၤ။ ဒ်တၢ်မၤအတၢ်ဒိဘၣ် ရၤလီၤအသးလၢ ပတၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤအလီၢ်တဖၣ် လၢယူရပၤအကံၢ်သးဒီးစကဲၣ်ဒံန့ဘံယၤအထံအကီၢ်တဖၣ်အသိး၊ တၢ်လိၣ်လံာ်လၢထံဂၤကီၢ်ဂၤအကျိာ်တဖၣ် အါထီၣ်ဝဲလီၤ။

GSAM 296လံာ်တၢ်ဆါလၢဆံနံၣ်အတီၢ်ပူၤ

GSAM 296.1စးထီၣ် 1884 တုၤ 1894 နံၣ်၊ လၢဆံနံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်၊ ပလံာ်ဖးဒိၣ်လၢအဘၣ်တၢ်စၢဃာ်ဝံၤတဖၣ် အတၢ်ဆါအါတက့ၢ် ဘၣ်တၢ်မၤအီၤလၢပှၤဆါလံာ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ။ လၢဆၢကတီၢ်အံၤအတီၢ်ပူၤ အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဆါမ့ၢ် $4,031,391.26 လီၤ။ ဖဲဆၢကတီၢ်အံၤ ပတၢ်မၤလဲၢ်ထီၣ်အါထီၣ်ဒံး ခီဖျိတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် လံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ်တဖၣ် လၢအီးစထြ့လယါ၊ လၢတၣ်ဟံတံၤ၊ ပစံဖံးကီးတဖၣ်၊ လၢဟဲလ်စံၣ်ဖီးစ်၊ ဖ့ၣ်လဲၣ်၊ လၢဟဲမ်ဘၢး၊ ကၠၢမနံၣ်၊ ဒီးလၢတၢ်လီၢ်အဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ။ ဒ်တၢ်ပာ်ဖျါအသိး၊ ဖဲ 1895 နံၣ်န့ၣ် တၢ်အိၣ်သးကီဝဲဘၣ်ဆၣ် ပှၤဆါလံာ်တဖၣ်အတၢ်ဆါ လၢနံၣ်န့ၣ်အဂီၢ် မ့ၢ်ခဲလၢာ် $357,467.23၊ ဒီးပာ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ဆါလၢပစံးပာ်အီၤဝံၤတဖၣ်န့ၣ်၊ ပာ်ဖှိၣ်ခဲလၢာ်မ့ၢ် $4,816,773.73 န့ၣ်လီၤ။

GSAM 296တၢ်ဆါလၢယဲၢ်ဆံနံၣ်အတီၢ်ပူၤ $11,000,000

GSAM 296.2ဒ်သိးပကသ့ၣ်ညါ တၢ်ဆါအစ့ခဲလၢာ် စးထီၣ် 1854 နံၣ် တုၤလၢလါယနူၤအါရံၤ 1 သီ၊ 1896 နံၣ်အဂီၢ်န့ၣ်၊ ပဘၣ်ပာ်ဖှိၣ်အါထီၣ်ဒံး လံာ်မၤကၤ၊ လံာ်ဖိ၊ လံာ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါ ဒီးတၢ်ဂီၤပျီတဖၣ် အတၢ်ဆါအနီၣ်ဂံၢ်၊ ဒ်လံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ်ခဲလၢာ် အတၢ်ပာ်ဖျါလၢ ဆံနံၣ်လၢပစံးပာ်အီၤအဂီၢ်အသိး၊ လၢအမ့ၢ် $3,458,278.23 န့ၣ်လီၤ။ ဒ်န့ၣ်အသိး တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကရၢအလံာ်တၢ်ဆါ ပာ်ဖှိၣ်ခဲလၢာ်လၢ ခံဆံခံနံၣ်အတီၢ်ပူၤ မ့ၢ် $8,275,051.96 လီၤ။ တၢ်မ့ၢ်စံးအီၤလၢကျဲအဂၤတဘိန့ၣ်၊ တၢ်ဆါလၢသၢဆံနံၣ်အတီၢ်ပူၤ (1854 တုၤ 1884) မ့ၢ် $424,915.24၊ ဒီးလၢဆံခံနံၣ်လၢအပိာ်ထွဲအီၤ၊ တုၤလၢလါယနူၤအါရံၤ 1 သီ၊ 1896 နံၣ်န့ၣ် မ့ၢ် $7,850,136.72 လီၤ။ လၢဃိးနံၣ်လၢအပူၤကွံာ်အတီၢ်ပူၤ ပှၤလၢအလဲၤဆါလံာ်အနီၣ်ဂံၢ် စှၤလီၤဝဲဘၣ်ဆၣ်၊ တၢ်တယာ်လၢအလီၤတံၢ်မ့ၢ် တၢ်စံးလၢစးထီၣ် 1854 နံၣ် တုၤခဲအံၤ (1905) န့ၣ်၊ တၢ်ဆါ မုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံး အလံာ်ထုးထီၣ်တဖၣ် အပှ့ၤအါန့ၢ်ဒံး $11,000,000 လံန့ၣ်လီၤ။

GSAM 296တၢ်စဲးကျံးလံာ်လၢကျိာ်လွံၢ်ဆံဃၣ်ဃၣ်

GSAM 296.3ဖဲပဆိကမိၣ်ထံလၢ တၢ်စးထီၣ်စဲးကျံးလံာ်လၢ ကျိာ်အရ့ဒိၣ်လွံၢ်ဆံဃၣ်ဃၣ်အပူၤဝံၤလံအခါ၊ တၢ်ကစီၣ်အတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီလၢ လံာ်စဲးကျံးအက့ၢ်အဂီၤန့ၣ် ဖျါထီၣ်ဝဲလီၤ။ ကျိာ်တဖၣ်အံၤမ့ၢ် အၣ်ရးဘံး၊ အၣ်မံနံယၣ်၊ ဘၣ်စူတူ၊ ဘိဟံမံယၣ်၊ ဘူလ်ဂ့ရံယၣ်၊ ဘဲၣ်ဂီလံၤလၢအ့ဒံယါ၊ တရူး၊ ဒ့မၣ်၊ အဲကလံး၊ အဲးစထိနံယၣ်၊ ဖ့ၣ်လဲၣ်၊ ဖရၣ်စ့ၣ်၊ ဖံၣ်ကၠံၣ်၊ ကြံး၊ ကၠၢမနံၣ်၊ ဒၢးခၠ်၊ ဟၣ်ဂ့ရံယၣ်၊ ဟၣ်ဝၣ်ယံၣ်၊ အံတလံၣ်၊ အဲးစလဲၣ်၊ ယပၣ်၊ ခၣ်ဖၢၣ်၊ လဲးတံၡ်၊ လၣ်ဘိနံယၣ်၊ မီၣ်ရံၣ်၊ ပိလံၡ်၊ ပီၣ်တူဂံၣ်၊ ရိမ့နံယၣ်၊ ရၢၡၢၣ်၊ စၢၣ်ဘံယၣ်၊ စပ့ၣ်၊ စွံၣ်ဒ့ၣ်၊ တၣ်ဟံတံၤ၊ ထီၣ်ဂၣ်၊ ဝဲလ်ၡ် ဒီးအဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ။ လၢထံကီၢ်ဒီးပှၤကလုာ်အကလုာ်ကလုာ်တဖၣ်အံၤအပူၤ၊ ပှၤမၤတၢ်လၢအဂုာ်ကျဲးစၢးတဖၣ်အိၣ်ဝဲ၊ ဒီးအဝဲသ့ၣ်မၤလဲၤထီၣ်လဲၤထီ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီတဖၣ်လၢ တၢ်ကစီၣ်သၢခါတခါအပူၤန့ၣ်လီၤ။

GSAM 297.1လံာ်၊ လံာ်ဖိ ဒီးလံာ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတဖၣ် လၢတၢ်စဲးကျံးအီၤလၢ ကျိာ်အကလုာ်ကလုာ်အနီၣ်ဂံၢ် အါန့ၢ်ဒံးတကထိတကယၤဃိးဆံနွံလီၤ။ ဒ်သိးကမၤန့ၢ် လံာ်တကလုာ်စုာ်စုာ်တဘ့ၣ် ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကရၢအလံာ်ကစီၣ် ဃိးဆံနွံကလုာ် လၢကျိာ်အကလုာ်ကလုာ် လၢတနံၣ်အဂီၢ်န့ၣ်၊ ကလိၣ်စ့ $340 ဃၣ်ဃၣ်လီၤ။4

GSAM 297လံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ်ခံဆံဖျၢၣ်အတၢ်အိၣ်ဆိးအလီၢ်

GSAM 297.2ပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ် အလံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ်ခံဆံဖျၢၣ် အိၣ်လၢတၢ်လီၢ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ။ အ့ဝၢၣ်ဒ့လ်၊ အီးစထြ့လယါ၊ ဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ မိရှီဂန် (2)၊ ဘာဇယ်၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ ခရံးစထံအၣ်နံအၣ်၊ နီၢ်ဝ့၊ ခိပ့ၣ်ဟ့ဂ့ၣ်၊ ဒ့မၣ်၊ ခ့ဖ်ထီၣ်၊ အၤဖရံၤကၤကလံၤထံး၊ ခဲးလခၣ်ထၣ်၊ အ့ဒံယါ၊ ခီလ့ၣ်ဘၠူ၊ နံၣ်ဘရၣ်စကၣ်၊ ဟဲမ်ဘၢး၊ ကၠၢမနံၣ်၊ ဟဲလ်စံၣ်ဖီးစ်၊ ဖ့ၣ်လဲၣ်၊ လိဒိၣ်၊ အဲကလံး၊ မဲလ်ဘၢၣ်၊ အီးစထြ့လယါ၊ မီၣ်ထြံယီၣ်၊ ခဲနဒၣ်၊ နဲၡ်ဘံလ်၊ ထဲနံးစံၣ်၊ အိုကလန့်၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား၊ စီၣ်သ်လဲၣ်ခဲးစထၢၣ်၊ မဲးစၣ်ခၠူစဲး၊ စတီးဟိလ်မ်၊ စွံၣ်ဒ့ၣ်၊ ထိခုဘၣ်ယၣ်၊ မဲးကစံကိ၊ ဝၣ်ၡ့ၣ်တၣ်၊ D.C. န့ၣ်လီၤ။ အါန့ၢ်ဒံးလံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ်တဖၣ်အံၤ၊ ပပှၤဂီၢ်မုၢ်စဲးကျံးလံာ်ကစီၣ်ဒီးလံာ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတဖၣ် လၢဟီၣ်ကီၣ်၊ တရူး၊ လၢထိကံအိ၊ ယပၣ်၊ လၢခဲရိ၊ အဲၤကူပတူး၊ လၢအမဲရကၤကလံၤထံး၊ ဒီးလၢဖံၣ်ကၠံၣ်ကီးတဖၣ်အပူၤစ့ၢ်ကီးလီၤ။

GSAM 297တၢ်ထုးထီၣ်လံာ်ဖိအဆိကတၢၢ်

GSAM 297.3ပကကွၢ်ကဒါက့ၤတစိၢ်ဖိ တၢ်ပီးတၢ်လီလၢ ပှၤစးထီၣ်မၤတၢ်လၢညါတဖၣ် ဘၣ်သူအီၤလၢအတၢ်မၤအပူၤန့ၣ်လီၤ။ ဖဲ 1853 နံၣ် တၢ်ဂိၢ်ထီၣ်သီအခါ၊ လၢတၢ်မၤလံာ်အဆိကတၢၢ် လၢတၢ်စဲးကျံးအီၤလၢ ဝၣ်ၡ့ၣ်တၣ်စဲးကျံးလံာ်စဲး—“တၢ်စီဆှံအလီၢ်”—အခါန့ၣ်၊ ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ်တဖု မၤသကိးတၢ် ဒီးလီၤဘျၢလံာ်ကဘျံးတဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်အီၤလၢအစီၣ်အစီၣ် ဒ်သိးတၢ်ကဆးဃာ်အီၤအဂီၢ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်မၤဝံၤအလီၢ်ခံ၊ ပှၤကွဲးလံာ်အံၤ ဆဲးဖျိအီၤလၢတၢ်ဆဲးဖျိဖံးအထးက့ၣ်၊ ဒီးဖဲတၢ်ပာ်လီၤလံာ်ဘ့ၣ်ခိၣ်ဝံၤအခါ ယူရိယာ စမစ် ကူးဘၣ်အကပၤတဖၣ်လၢ တၢ်ထိၣ်အဘိလၢအလိၤဒီးဒီဖိလၢအကနၣ်န့ၣ်လီၤ။ တၢ်မၤဒ်အံၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢစဲးလၢအကြၢး လၢတၢ်မၤတကူာ်အံၤအဂီၢ် တအိၣ်ဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ။

GSAM 298.1ကွၢ်က့ၤထဲလၢ 1861 နံၣ်န့ၣ်၊ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကရၢအလံာ်ခဲလၢာ် ဘၣ်တၢ်စဲးကျံးအီၤလၢ အဲဒၢမ်စ်စဲးကျံးလံာ်စဲးတဖျၢၣ်ဧိၤ၊ လၢစဲးဂံၢ်ဘါကသ့ၣ်ခံဒုအဂံၢ် ဆှၢအီၤန့ၣ်လီၤ။ ခဲအံၤ လၢလံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ်အကလုာ်ကလုာ်အပူၤ၊ စဲးကျံးလံာ်စဲးလၢအသူထံသဝံအဂံၢ် အါန့ၢ်ဒံးလွံၢ်ဆံဖျၢၣ် လဲၤတၢ်တဘိယူၢ်ဃီ ဒီးစဲးကျံးဝဲ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢအဆၢကတီၢ်အံၤ န့ၣ်လီၤ။ ဝဲၤလီၢ်တဖၣ်အံၤ ငါပှၤမၤတၢ်ဖိခဲလၢာ် အါန့ၢ်ဒံးယဲၢ်ကယၤဂၤ လၢကမၤဆဲးတၢ်မၤအဂီၢ်၊ ဒီးပှၤဆါလံာ်လၢအကယၤတဖၣ် အိၣ်လၢတၢ်မၤလီၢ် ဒီးဆါလံာ်လၢပှၤဂီၢ်မုၢ်အကျါန့ၣ်လီၤ။

GSAM 298.2ဖဲ 1862 နံၣ်န့ၣ်၊ တၢ်ပှ့ၤန့ၢ် လံာ်ထုးထီၣ်ခဲလၢာ်တစူၤလၢလၢပှဲၤပှဲၤ လၢပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ် ထုးထီၣ်ဝဲ လၢစ့ $7.50 န့ၣ်လီၤ။ ဖဲ 1904 နံၣ်န့ၣ်၊ ဒ်တၢ်ဒုးနဲၣ်ပာ်အီၤအသိး ကမၤန့ၢ်တစူၤလၢလၢပှဲၤပှဲၤအဂီၢ် လိၣ်စ့ $340 လီၤ။ သပှၢ်တၢၢ်၊ တၢ်လၢအဒိၣ်န့ၢ်ဒံး ပှၤကညီအတၢ်ကူၣ်ထီၣ်ဖးလီၤတခါ မၤတ့ၢ်တၢ်လၢအဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်အဘျုးတဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ။

GSAM 298.3လံာ်ထုးထီၣ်တၢ်မၤအတၢ်ဟဲအိၣ်ထီၣ် လၢပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်အကျါ၊ ဒ်တၢ်စံးပာ်အီၤဖဲ 1848 နံၣ်အသိးန့ၣ်၊ မ့ၢ်ဒ်မုၢ်အတၢ်လဲၤထီၣ်အသိးအနီၢ်ကီၢ်လီၤ။ “ကိၢ်ထီၣ်အါထီၣ်—ပျၢ်လီၤအတၢ်ကပီၤအဆဲးတဖၣ်”—“လဲၤဆူညါလၢအကျဲ ဒ်မုၢ်အသိး၊ ဘၣ်ဆၣ် တနုာ်လီၤနီတဘျီဘၣ်။”

GSAM 298လဲၤဆူညါလၢတၢ်နာ်—သရၣ် စတိၣ် အတၢ်အုၣ်အသး

GSAM 298.4ပှၤလၢအလဲၤဆူညါလၢ မူခိၣ်ကလူးသၢဂၤတဂၤ အတၢ်ကစီၣ် အတၢ်မၤအပူၤတဖၣ် အတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဆူၣ် ဒီးအတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးန့ၣ်၊ သရၣ် အဲလ်ဘၢၣ်ထ် စတိၣ် ပာ်ဖျါအီၤဂ့ၤဂ့ၤ လၢလါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ 5 သီ၊ 1884 နံၣ် အတၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အပူၤန့ၣ်လီၤ။ အဝဲမ့ၢ် ပှၤစးထီၣ်မၤတၢ်လၢညါတဂၤ လၢတၢ်မၤအံၤအပူၤ၊ ဒီးအိၣ်မူတုၤအသးပှၢ် ခွံဆံနံၣ်န့ၣ်လီၤ။

GSAM 298.5“တၢ်မၤအံၤအတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤလၢအခီၣ်ထံး မ့ၢ်တၢ်ဆံးတၢ်စှၤအမုၢ်နံၤ၊ ဒီးကျိၣ်စ့တၢ်ပီးတၢ်လီလၢတၢ်သူအီၤတဖၣ် ဖျါဒ်သိးတလၢပှဲၤလၢ တၢ်မၤအဂီၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ။ ဘၣ်ဆၣ် ပိာ်ခွါပိာ်မုၣ်လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်နာ်တဖၣ် သ့ၣ်ညါဝဲစးထီၣ်လၢအခီၣ်ထံးလၢ ကစၢ်အစုဒုၣ်လၢအဆူၣ်အိၣ်ဃုာ်လၢ တၢ်မၤအံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်သ့ၣ်ညါဝဲလၢ ဆၢကတီၢ်လၢတၢ်ပာ်ပနီၣ် လၢတၢ်ကသးကညီၤစံယိၣ်အဂီၢ် ဟဲတုၤလံ၊ ဒီးကစၢ်ယူာ်ထီၣ်အစုလၢ ကပာ်ဖှိၣ်က့ၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်ထံၣ်ဝဲလၢ ကစၢ်အိၣ်လၢကဘီနီၣ်သက့ၤအလီၢ်၊ ဒီးတၢ်သးခုကစီၣ်အကဘီ လၢအစိာ်ဝဲ ပှၤလၢအအိၣ်တ့ၢ် အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်၊ ဃုာ်ဒီးအတၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအမ့ၢ် တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်က့ၤ၊ တၢ်နာ်လၢအဘၣ်တၢ်မၤကွၢ်၊ ဒီးတၢ်အဲၣ်လၢအလၢအပှဲၤန့ၣ်၊ ကဟဲတုၤလၢကဘီသန့ပူၤ ဘံၣ်ဘံၣ်ဘၢဘၢန့ၣ်လီၤ။”

Notes

  1. ဟိၤၡ့ 6:3. ↩
  2. အဲလန် ဂျီ. ဝှိုက် အတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ, ကဘျံး. 128. ↩
  3. စှၤန့ၢ်ဒံး တၢ်အစုလၢတၢ်ဟ့ၣ်လီၤဝံၤ ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်မၤဘူၣ်အစ့ $3,000 န့ၣ်လီၤ။ ↩
  4. ကွၢ်လံာ်ကစီၣ် 87 ကလုာ်အစရီ လၢ 1904 နံၣ် အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အထီကတၢၢ် အနံၣ်စဉ်လံာ်ပူၤတက့ၢ်။ ↩

Note

Back