အဆၢ 13 — တၢ်ပနီၣ်လၢယွၤနဲၣ်ကျဲ
GSAM 198.1“မ့ၢ်ယွၤမၤကွၢ်လဲၤဟံးန့ၢ်အပှၤတကလုာ်လၢပှၤကလုာ်အဂၤတကလုာ်အကျါ၊ လၢတၢ်မၤကွၢ်တဖၣ်၊ ဒီးတၢ်ပနီၣ်တဖၣ်၊ ဒီးတၢ်လီၤလးတဖၣ်၊ ဒီးတၢ်ဒုးတၢ်ယၤ၊ ဒီးစုဆူၣ်၊ ဒီးစုဒုၣ်လၢအယူာ်ထီၣ်၊ ဒီးတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးဖးဒိၣ်တဖၣ်၊ ဒ်သုကစၢ်ယွၤမၤတၢ်ခဲလၢာ်လၢသုဂီၢ်လၢအဲၤကူပတူးအပူၤလၢသုမဲာ်ညါအသိးန့ၣ်ဧါ။ တၢ်ဒုးနဲၣ်နၤဒ်န့ၣ်ဒ်သိးနကသ့ၣ်ညါလၢကစၢ်ယွၤန့ၣ်မ့ၢ်ယွၤ၊ ဒီးအဂၤတအိၣ်ဘၣ်၊ ထဲအဝဲတဂၤဧိၤလီၤ။”1
GSAM 198.2ကစၢ်ယွၤမၤတၢ်ဒ်အံၤလၢအဟံးန့ၢ်ပှၤတဖုလၢပှၤဘါတၢ်ဂီၤတၢ်ဖီၣ်အကလုာ်အကျါ၊ ဒ်သိးအကဆှၢထီၣ်ကွံာ်အဝဲသ့ၣ်ဆူလီၢ်လၢအကစံးဘၣ်အဝဲသ့ၣ်အတၢ်သိၣ်တၢ်သီသ့၊ ဒီးဟ့ၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢအကွဲးတၢ်လၢလၢၢ်ဘ့ၣ်ဘၣ်အလိၤသ့န့ၣ်လီၤ။ တၢ်လီၤလးတဖၣ်အံၤတဘၣ်တၢ်မၤအီၤဒ်သိးအဝဲသ့ၣ်အတၢ်သးအိၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်ကမံသးအဂီၢ်ဘၣ်။ မ့မ့ၢ်ဒ်သိးအဝဲသ့ၣ်ကသ့ၣ်ညါလီၤတံၢ်လၢ ပှၤလၢအ “မၤတၢ်ဖးဒိၣ်လၢအဲၤကူပတူးအပူၤ၊ မၤတၢ်လီၤလးလၢဃၣ်အကီၢ်အပူၤ၊ ဒီးတၢ်လီၤပျံၤလၢပီၣ်လဲၣ်ဂီၤအကပၤ၊”2 ဒီးကတိၤတၢ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်လၢမ့ၣ်အူဒီးမ့ၣ်အူလုၣ်အကျါလၢစံနါအခိၣ်ထိးလၢအအူထီၣ်န့ၣ်၊ မ့ၢ်ယွၤလၢအမူဒီးအမ့ၢ်အတီ၊ ပှၤတ့လီၤတၢ်ခဲလၢာ်တဂၤန့ၣ်လီၤ။
GSAM 198တၢ်ကိးမိၤၡ့လၢသ့ၣ်မုၢ်ဖိလၢမ့ၣ်အူအူထီၣ်အပူၤ
GSAM 198.3မိၤၡ့အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်လဲာ်မ့ၢ်စံးဘၣ်ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိထဲလၢ၊ “ဖဲယကွၢ်သိလၢပှၢ်မုၢ်ကနၢအပူၤန့ၣ်၊ ယသးကညီၤသုလၢသုကဲကုၢ်အဃိ၊ ဒီးအခဲအံၤယဟဲလီၤဒ်သိးယကဆှၢထီၣ်ကွံာ်သုလၢအဲၤကူပတူးအပူၤ၊ ဒ်ယမၤကွၢ်တ့ၢ်ဖဲယမၤသံပှၤအဲၤကူပတူးဖိတဂၤတချုးလၢယဃ့ၢ်ဆူမံးဒယၣ်အကီၢ်ဒံးဘၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ” န့ၣ်၊ အဝဲဒုးဟးထီၣ်ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိလၢအဲၤကူပတူးတသ့ဘၣ်။
GSAM 199.1မိၤၡ့ဒၣ်လဲာ်၊ ဒ်သိးအကနာ်လီၤတံၢ်လၢအဝဲမ့ၢ်ပှၤလၢကဘၣ် “လဲၤဆှၢထီၣ်ကွံာ်ပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢအဲၤကူပတူးအပူၤ” န့ၣ်၊ လိၣ်ဘၣ်သ့ၣ်မုၢ်ဖိလၢမ့ၣ်အူအူထီၣ်ဝဲဘၣ်ဆၣ်တလၢာ်ကွံာ်ဘၣ်၊ ဒီးတၢ်ကလုၢ်လၢနၢ်ဟူသ့လၢအဟဲထီၣ်လၢမ့ၣ်အူလၣ်အကျါန့ၣ်လီၤ။ အဝဲဒိးန့ၢ်အမူဒါ၊ အတၢ်ကိးလၢအထီဒီးစီဆှံ၊ လၢတၢ်လီၤလးအကျိၤအကျဲအံၤန့ၣ်လီၤ။ ဖဲအလီၣ်ဖျါထီၣ်တၢ်အံၤန့ၣ်၊ အဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ်ကသးစၢၢ်ဆၢအီၤတဘျီဃီ၊ ဒီးအသးကအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤလၢတၢ်လၢကဟဲဝဲအဂီၢ်၊ ဒီးအဝဲသ့ၣ်ကတူၢ်လိာ်မိၤၡ့ဒ်အခိၣ်အနၢ်လၢယွၤအဖီလာ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 199.2လၢပှၤအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤတၢ်ဂဲၤဆၢထၢၣ်က့ၤအလီၢ်ခံန့ၣ်၊ အပှၤပိာ်အခံလၢအသူၣ်အုးသးအုးဒီးသးဟးဂီၤတဖၣ် မ့ၢ်လိၣ်ဘၣ်အတၢ်အိၣ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်ဒီးအတၢ်ကတိၤဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါဒ်သိးကမၤမုာ်ထီၣ်အသးအဆၢကတီၢ်တဘျီဘျီန့ၣ်၊ မ့ၢ်ဖဲပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတနီၤလၢအသးအုးဒီးဘၣ်တၢ်မၤအၢမၤနးအီၤတဖၣ် ဖီၣ်ဃာ်တၢ်နာ်ဂၢၢ်ဂၢၢ်ကျၢၤကျၢၤလၢ 1844 နံၣ်အ “ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ” အလီၢ်ခံအဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ။ ဒီးယွၤမ့ၢ်ကတိၤလိာ်အသးဒီးပှၤသးအုးတဖၣ်လိၤလိၤလၢအတၢ်သးကညီၤအပူၤတဘျီဘျီန့ၣ်၊ ဖျါလၢအကဘၣ်မ့ၢ်လၢတၢ်အိၣ်သးဒ်အံၤအဆၢကတီၢ်ဒီးပှၤဂီၢ်မုၢ်ဒ်အံၤအအိၣ်သပှၢ်တၢၢ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 199ကစၢ်အၢၣ်လီၤလၢအကအိၣ်ဒီးအပှၤဂီၢ်မုၢ်
GSAM 199.3ပှၤလၢအတၢ်မၤအကျိၤအကျဲဒီးတၢ်မၤစၢၤတဖၣ်တအိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်ပနီၣ်ဘၣ်၊ ဒီးပာ်လီၤသးအတၢ်ဟ့ၣ်တဖၣ်လၢအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤ “ဖဲအဝဲလဲၤထီၣ်ဆူတၢ်ထီၣ်ထီအလီၢ်၊”3 န့ၣ်၊ အၢၣ်လီၤလၢအကအိၣ်ဒီးအပှၤပိာ်အခံတဖၣ်လၢတၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်သးခုကစီၣ်အပူၤ၊ “တုၤလၢ ဟီၣ်ခိၣ်အကတၢၢ်ဒၣ်လဲာ်။”
GSAM 199.4လၢကျဲဒီဘိန့ၣ်ကစၢ်ကတဲာ်ကတီၤအသးထီဘိလၢအကဒုးဖျါထီၣ်အစိကမီၤဒီးအတၢ်ဟ့ၣ်တဖၣ်လၢပှၤလၢအဃုအီၤလၢအသးဒီဖျၢၣ်တဖၣ်အကျါန့ၣ်လီၤ။ ဖဲအဟ့ၣ်လီၤတၢ်သးခုကစီၣ်အမူဒါန့ၣ် မ့ၢ်အစံးဝဲဒ်အံၤတမ့ၢ်ဘၣ်ဧါ၊ “တၢ်ပနီၣ်တဖၣ်အံၤကပိာ်ပှၤလၢအစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်တဖၣ်အခံလီၤ။ လၢယမံၤန့ၣ်အဝဲသ့ၣ်ကဟီထီၣ်ကွံာ်တၢ်နါတဖၣ်၊ ကကတိၤတၢ်လၢကျိာ်အသီတဖၣ်၊ ကဟံးထီၣ်ဂုၢ်တဖၣ်၊ ဒီးမ့ၢ်အီဘၣ်တၢ်သံအစုၣ်အပျၢ်တမံၤမံၤဒီး တၢ်န့ၣ်တမၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအဝဲသ့ၣ်ဘၣ်။ အဝဲသ့ၣ်ကပာ်လီၤအစုလၢပှၤဆူးပှၤဆါအလိၤ၊ ဒီးပှၤဆါကဘျါက့ၤဝဲလီၤ”?4
GSAM 199သးအတၢ်ဟ့ၣ်တဖၣ်လၢတၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအကတီၢ်
GSAM 199.5လၢနံၣ်ကယၤ 16 အတၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအကတီၢ်၊ ဒီးအဆၢကတီၢ်လၢခံတဖၣ်န့ၣ်၊ ကစၢ်အတၢ်စိတၢ်ကမီၤဒီးဝံအတၢ်ဟ့ၣ် ဖျါထီၣ်လီၤလးဝဲတနီၤန့ၣ်လီၤ။ ဒိၣ်အူဘံည့ကတိၤဝဲဘၣ်ဃးဂျွန် ဟူးစ်အဝံကလုၢ်ကထါတဖၣ်လီၤ။ ချားလ်စ် ဘၣ်ခ်တဲဖျါထီၣ်ဂျော့ဂျ် ဝံၡၢးထ်အတၢ်စံးဝံစံးပာ်လၢ 1546 နံၣ်န့ၣ် လၢအလံာ် တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအပူဖုၣ်တဖၣ် အပူၤန့ၣ်လီၤ။ ဂျွန် ဝ့းစလ့ၣ်တဲဖျါထီၣ်ဂျိနသၢၣ် ပဲရၤအဝံကလုၢ်ကထါတဖၣ်ဒီးအတၢ်လၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်လၢအလံာ်တဖၣ်အပူၤလီၤ။ သရၣ် ဂျ့ၣ်. ဘံၣ်. ဖံၣ်လံၣ်တဲဖျါထီၣ်တၢ်ထံၣ်လီၤလးတခါဒီးအနီၢ်ကစၢ်အတၢ်ဆါဘျါက့ၤလၢ 1842 နံၣ်တၢ်ကိၢ်ခါန့ၣ်၊ လၢအလံာ်အတၢ်အိၣ်မူအဂ့ၢ်လၢအကွဲးဝဲဒၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။ လံာ်တၢ်ကစီၣ် ခရံာ်ဖိအပှၤကတိၤတၢ်လၢအဂီၢ် (မဲးသဒံးစ်) ထုးထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်လီၤသးစၢၢ်ဆၢဘၣ်ဃးတၢ်ထံၣ်လီၤလးတခါဒီးတၢ်လၢအကဲထီၣ်လၢအဃိ၊ လၢအဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲဆူတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ်အကသံၣ်သရၣ် ဘိၣ်ဒ်၊ ဖဲအမၤယွၤအတၢ်မၤအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ။ တၢ်တဖၣ်အံၤမ့ၢ်တၢ်ပနီၣ်လၢပှၤလၢအဃုကစၢ်လၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသးအပူၤတဖၣ်အဂီၢ်၊ လၢအဝဲတဆီတလဲဘၣ်၊ ဒီးအကကတိၤတၢ်ဒီးအပှၤဂီၢ်မုၢ်ခီဖျိဝံအတၢ်ဟ့ၣ်ဒံးန့ၣ်လီၤ။
GSAM 200ပှၤလၢအအိၣ်တ့ၢ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကအိၣ်ဒီးဝံအတၢ်ကစီၣ်သး
GSAM 200.1လံာ်စီဆှံစံးဖျါဖျါဒီးလီၤတံၢ်ဝဲလၢ ကစၢ်ကဒုးဖျါထီၣ်အသးအတၢ်ဟ့ၣ်တဖၣ်၊ လီၤဆီဒၣ်တၢ်ဝံအတၢ်ဟ့ၣ်၊ လီၤဆီလၢပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢအအိၣ်ခိးအတၢ်ဟဲတဖၣ်အကျါန့ၣ်လီၤ။ လံာ်စီဆှံအဆၢအခီၣ်ထံးလၢပအဲၣ်ဒိးဒုးသးစၢၢ်ဆၢန့ၣ် အိၣ်လၢလံာ်ပရၢဆူပှၤကရံၣ်သူးဖိအအိၣ်အပူၤ၊ ဒီးဖးဝဲဒ်အံၤလီၤ။ “ယစံးဘျုးယယွၤလၢသုဂီၢ်ထီဘိလၢယွၤအဘျုးအဖှိၣ်လၢအဟ့ၣ်လီၤသုလၢယ့ၣ်ၡူးခရံာ်အပူၤအဃိ၊ လၢအဝဲဒုးထူးဒုးတီၤထီၣ်သုလၢတၢ်ခဲလၢာ်၊ လၢတၢ်ကတိၤခဲလၢာ်ဒီးတၢ်သ့ၣ်ညါခဲလၢာ်အပူၤ၊ ဒ်ခရံာ်အတၢ်အုၣ်အသးအိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤလၢသုအကျါအသိးန့ၣ်လီၤ။ ဒ်သိးသုအိၣ်ခိးပကစၢ်ယ့ၣ်ၡူးခရံာ်အတၢ်ဟဲန့ၣ်၊ သုတလီၤတူာ်လီၤကာ်လၢတၢ်ဟ့ၣ်တမံၤမံၤဘၣ်။ အဝဲကဒုးအိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤသုတုၤအကတၢၢ်စ့ၢ်ကီး၊ ဒ်သိးသုကအိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်တၢ်ကမၣ်သုတသ့ဘၣ်လၢပကစၢ်ယ့ၣ်ၡူးခရံာ်အမုၢ်နံၤန့ၣ်လီၤ။”5
GSAM 200.2လၢလံာ်လီၣ်ဖျါအပူၤန့ၣ် ပဖးဘၣ်ဃး “ပှၤလၢအအိၣ်တ့ၢ်”၊ လၢအမ့ၢ်တၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအကတၢၢ်တဖု၊ ဒ်အံၤလီၤ။ “ပယိၤန့ၣ်အသးထီၣ်ပိာ်မုၣ် [တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်] ဒီးလဲၤဒုးတၢ်ဒီးအချံအသၣ်လၢအအိၣ်တ့ၢ်၊ လၢအပာ်ယွၤအတၢ်သိၣ်တၢ်သီ၊ ဒီးအိၣ်ဒီးယ့ၣ်ၡူးခရံာ်အတၢ်အုၣ်အသးန့ၣ်လီၤ။”6 ပသံကွၢ်လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအကတၢၢ်ကအိၣ်ဒီး “ယ့ၣ်ၡူးအတၢ်အုၣ်အသး” လၢအတၢ်အိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤန့ၣ် ကတဲာ်ကတီၤကျဲလၢသးအတၢ်ဟ့ၣ်ခဲလၢာ်ကဖျါထီၣ်အဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်မနုၤလဲၣ်။ လၢတၢ်သံကွၢ်အံၤအဂီၢ် ပထံၣ်ဘၣ်တၢ်စံးဆၢလၢမူခိၣ်ကလူးအတၢ်အုၣ်အသးဆူယိၤဟၣ်လၢကီးပၤတမူးအလိၤန့ၣ်လီၤ။ “ဒီးယထိၣ်လီၤယသးလၢအခီၣ်ထံးဒ်သိးယကဘါအီၤလီၤ။ ဒီးအစံးဘၣ်ယၤ၊ ပလီၢ်နသး၊ တဘၣ်မၤဒ်န့ၣ်တဂ့ၤ။ ယမ့ၢ်နသကိးအခ့အပှၤ၊ ဒီးနဒီပုၢ်ဝဲၢ်လၢအအိၣ်ဒီးယ့ၣ်ၡူးအတၢ်အုၣ်အသးတဖၣ်အသကိးအခ့အပှၤလီၤ။ ဘါယွၤတက့ၢ်။ အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ၊ ယ့ၣ်ၡူးအတၢ်အုၣ်အသးန့ၣ်မ့ၢ် ဝံအတၢ်ကစီၣ်သးလီၤ။”7
GSAM 201.1မူခိၣ်ကလူးအတၢ်စံးဖျါအခီပညီအံၤဒုးနဲၣ်ဝဲလၢ “ဝံအတၢ်ကစီၣ်သး” လၢအဖျါထီၣ်လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအအိၣ်ခိးခရံာ်အပူၤန့ၣ် ကတဲာ်ကတီၤကျဲလၢတၢ်ဟ့ၣ်ခဲလၢာ်အဂီၢ်၊ ဒီးပှၤဒုး “ပှၤလၢအအိၣ်တ့ၢ်” အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် မ့ၢ်လၢတၢ်ဟ့ၣ်အံၤအိၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်အကျါအဃိန့ၣ်လီၤ။
GSAM 201စီၤပီလူးအတၢ်အုၣ်အသးဘၣ်ဃးတၢ်ဟ့ၣ်တဖၣ်
GSAM 201.2စီၤပီလူးအလံာ်ပရၢဆူပှၤသ့းစၤလနံဖိအအိၣ်ဒုးနဲၣ်ဝဲလၢ ကစၢ်အမုၢ်နံၤ၊ လၢအမ့ၢ်တၢ်စံၣ်ညီၣ်ဒီးစံၣ်ညီၣ်ဃၣ်အမုၢ်နံၤလၢအကတၢၢ်န့ၣ်၊ ကဟဲဘၣ်ပှၤဂီၢ်မုၢ် “ဒ်တၢ်ဘျၣ်လၢမုၢ်နၤအသိး” န့ၣ်လီၤ။ ဘၣ်ဆၣ်တဘၣ်ကစၢ်အဖိလၢအသးတီတဖၣ်ဒ်န့ၣ်ဘၣ်၊ မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်မ့ၢ် “တၢ်ကပီၤအဖိဒီးမုၢ်နံၤအဖိတဖၣ်” အဃိန့ၣ်လီၤ။ လၢအတၢ်သဆၣ်ထီၣ်ပှၤလၢအဆိးသီတဖၣ်အကျါန့ၣ်၊ အစံးဝဲ၊ “သုတမၤလီၤပံာ်သးန့ၣ်တဂ့ၤ။ သုတဆိကမိၣ်ဆံးတၢ်စံးဝံစံးပာ်တဂ့ၤ။ မၤကွၢ်တၢ်ခဲလၢာ်တက့ၢ်။ တၢ်လၢအဂ့ၤန့ၣ်ဖီၣ်ဃာ်အီၤတက့ၢ်။”8
GSAM 201.3ဂရံၣ်ဖံလ်ဒ်စံးဝဲလၢအလံာ် ကရံးအတၢ်ကတိၤအခီပညီ အပူၤ၊ ဘၣ်ဃးကရံးအတၢ်ကတိၤ ပရိဖ့တ့ယၣ် လၢတၢ်ကွဲးကျိာ်ထံဝဲဖဲအံၤလၢ တၢ်စံးဝံစံးပာ် န့ၣ်၊ “မ့ၢ်တၢ်သူဝံအတၢ်ဟ့ၣ်၊ လၢအခီပညီအံၤအပူၤ၊ ၁ သ့းစၤလနံ 5:20” န့ၣ်လီၤ။ ပၢးခ်ဟၢးစ်၊ ရိဘံၣ်စၢၣ်၊ ဒီးလံးဒဲလ်ဒီးစကီးထ်အလံာ်တၢ်ကတိၤအခီပညီတဖၣ်စ့ၢ်ကီးတူၢ်လိာ်သကိးတၢ်အံၤလီၤ။ မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီးတၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်အုၣ်အသးဖျါဖျါလၢ ဝံအတၢ်ဟ့ၣ်လၢအမ့ၢ်အတီကအိၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအအိၣ်ခိးခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီန့ၣ်လီၤ။ တၢ်သဆၣ်ထီၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဒ်သိးသုတဆိကမိၣ်ဆံးတၢ်ဟ့ၣ်န့ၣ်တဂ့ၤ၊ မ့မ့ၢ်မၤကွၢ်အီၤ၊ ဒီးထံၣ်ဘၣ်အတၢ်ဖျါထီၣ်လၢအဂ့ၤန့ၣ်၊ “ဖီၣ်ဃာ်” အီၤန့ၣ်လီၤ။9
GSAM 201တၢ်အၢၣ်လီၤလၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်
GSAM 201.4လၢအပူၤကွံာ်န့ၣ် ပပာ်သူၣ်ပာ်သးတ့ၢ်ကစၢ်စးထီၣ်ဒုးဖျါထီၣ်ဝံအတၢ်ဟ့ၣ် ဖဲတၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤမူခိၣ်ကလူးအခီၣ်ထံး အတၢ်ကစီၣ်ဒီးမူခိၣ်ကလူးခံဂၤတဂၤ အတၢ်ကစီၣ်အကတီၢ်န့ၣ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ။ လၢမုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ ကတၢၢ်ကွံာ်အလီၢ်ခံန့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်အံၤဖျါထီၣ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤအါထီၣ်လီၤ။ ကစၢ်ဃုထၢအတၢ်ပီးတၢ်လီဒၣ်ဝဲလၢတၢ်အံၤအဂီၢ်၊ ဃုထၢပှၤလၢအဟ့ၣ်လီၤတၢ်ခဲလၢာ်လၢအဂီၢ်တဂၤဒ်အခၢၣ်စးအသိး၊ ပှၤလၢအတၢ်အိၣ်မူဘူးထီၣ်လၢတၢ်သံ၊ “ပှၤလၢအစၢ်လီၤကတၢၢ်လၢပှၤဂံၢ်စၢ်ဘါစၢ်တဖၣ်အကျါ” န့ၣ်လီၤ။10 လၢဆၢကတီၢ်လၢတၢ်ပာ်ပနီၣ်ဝဲပူၤကွံာ်အလီၢ်ခံ၊ ခံလါအတီၢ်ပူၤန့ၣ်၊ နီၢ်အဲလန် ဂျီ. ဟၢမၢၣ်၊ လၢပေါ့တ်လန့်၊ မိန်း၊ ဖဲန့ၣ်အသးအိၣ်ထဲ 17 နံၣ်ဃၣ်ဃၣ်ဒံးန့ၣ်၊ စးထီၣ်ဒိးန့ၢ်တၢ်လီၣ်ဖျါလၢကစၢ်အအိၣ်လီၤ။
GSAM 202.1ယအိၣ်တ့ၢ်ဒီးတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢယကကတိၤသကိးဒီးပှၤလၢအအိၣ်ဖဲပေါ့တ်လန့် ဖဲတၢ်ထံၣ်အခီၣ်ထံးအဆၢကတီၢ်တဖၣ်၊ ဒီးယသ့ၣ်ညါစ့ၢ်ကီးမးစ်. ဟ့န့း၊ လၢအဟံၣ်ပူၤန့ၣ်နီၢ်ဟၢမၢၣ်ဒိးန့ၢ်အတၢ်ထံၣ်အခီၣ်ထံးအဃိ၊ ယကတဲဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ် ဒ်ပှၤတဖၣ်န့ၣ်တဲဘၣ်ယၤအသိးန့ၣ်လီၤ။
GSAM 202.2ဖဲန့ၣ်နီၢ်ဟၢမၢၣ်အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အိၣ်လၢတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဖးဒိၣ်အပူၤလီၤ။ လၢနွံအါနွံအတီၢ်ပူၤန့ၣ် အကတိၤတၢ်ကလုၢ်ဒိၣ်န့ၢ်တၢ်ကသွံဒံကသွါထီၣ်တသ့ဃၣ်ဃၣ်ဘၣ်။ ကသံၣ်သရၣ်တဂၤပာ်လီၤအသးလၢအတၢ်ဆါမ့ၢ်တၢ်ဆါဃ့စိၤလၢနီၢ်ခိဘိၣ်ထီၣ်လၢထံန့ၣ်လီၤ။ အစံးဝဲလၢအပသိၣ်လၢအထွဲတကပၤန့ၣ်ဟးဂီၤကွံာ်၊ ဒီးလၢအစ့ၣ်တကပၤန့ၣ်ဆါနးမး၊ ဒီးအသးစ့ၢ်ကီးဘၣ်ဒိလံန့ၣ်လီၤ။ အစံးဝဲလၢအဝဲဆိကမိၣ်ဝဲပိာ်မုၣ်အံၤမူဝဲသ့ဆဲးထဲဆၢကတီၢ်ဖုၣ်ကိာ်ဖိဧိၤ၊ ဒီးသံကွံာ်ဝဲသ့တဆၢကတီၢ်လၢ်လၢ်န့ၣ်လီၤ။ ဖဲအမံလီၤန့ၣ်အကသါထီၣ်ကသါလီၤကီခဲဖးဒိၣ်လီၤ။ လၢမုၢ်နၤန့ၣ် အိၣ်ဘှံးဝဲသ့ထဲလၢတၢ်ဒုးသန့ၤထီၣ်အီၤလၢလီၢ်မံပူၤ၊ လၢအကကဲထီၣ်ဒ်ပှၤဆ့ၣ်နီၤဃၣ်ဃၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ။ အကူးဝဲခဲအံၤခဲအံၤဒီးသွံၣ်ယွၤထီၣ်လၢအပသိၣ်အဃိ အနီၢ်ခိအဂံၢ်အဘါလီၤစၢ်နးမးန့ၣ်လီၤ။
GSAM 202နီၢ်ဟၢမၢၣ်အတၢ်ထံၣ်အခီၣ်ထံး
GSAM 202.3ဖဲအဒိးန့ၢ်အတၢ်ထံၣ်အခီၣ်ထံးန့ၣ် အအိၣ်ဖဲမးစ်. ဟ့န့းအဟံၣ်လီၤ။ မ့ၢ်လၢဂီၤခီ၊ ဒီးအဝဲသ့ၣ်မၤဟံၣ်ဖိဃီဖိအတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါန့ၣ်လီၤ။ ပှၤအိၣ်ဖဲန့ၣ်ယဲၢ်ဂၤ၊ ခဲလၢာ်မ့ၢ်ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ်လၢတၢ်နာ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။ ပှၤအဂၤတဖၣ်ထုကဖၣ်တ့ၢ်လံ၊ ဒီးနီၢ်ဟၢမၢၣ်ထုကဖၣ်တၢ်ကသွံဒံကသွါဖဲန့ၣ်၊ ယွၤအတၢ်စိတၢ်ကမီၤဟဲလီၤလၢတၢ်လီၤလးဒိၣ်မးအပူၤ၊ ဒီးဖျါဖျါလၢအဘၣ်ပှၤအိၣ်ဖဲန့ၣ်ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ။ တကတီၢ်ဖိန့ၣ် အဝဲတသ့ၣ်ညါတၢ်လၢအကဲထီၣ်လၢအခိၣ်အဃၢၤတဖၣ်လၢၤဘၣ်၊ အအိၣ်လၢတၢ်ထံၣ်အပူၤလံန့ၣ်လီၤ။
GSAM 202.4လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢခံတဘျီန့ၣ် အဝဲတဲဘၣ်ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်လၢပေါ့တ်လန့်တဖၣ် တၢ်လၢတၢ်ဒုးနဲၣ်အီၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်နာ်ဝဲလၢလၢပှဲၤပှဲၤလၢ တၢ်အံၤဟဲလၢကစၢ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ။ ဖဲန့ၣ်ပှၤလၢပေါ့တ်လန့်လၢအတူၢ်လိာ်တၢ်အံၤဒ်ကစၢ်အတၢ်မၤအသိးန့ၣ်အိၣ် 60 ဂၤဃၣ်ဃၣ်လီၤ။ တၢ်ထံၣ်အံၤဒီးတၢ်တဲဖျါထီၣ်အီၤအိၣ်ဒီးတၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢအဟဲထီၣ်သ့ထဲလၢယွၤအအိၣ်ဧိၤန့ၣ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်ညါဘၣ်ထီဘိတၢ်လီၤစိၤလီၤထီအဂ့ၢ်လၢတၢ်ယူးယီၣ်ပာ်ကဲအပူၤ၊ ဒီးဖျါလၢအပှဲၤဒီးတၢ်ယူးယီၣ်ပျံၤတၢ်လၢတၢ်ကတိၤတဲဖျါအီၤတသ့ဘၣ်၊ လၢပှၤသးစၢ်ဒီးဂံၢ်စၢ်ဘါစၢ်ဒ်အီၤန့ၣ် ကဘၣ်တၢ်ဃုထၢအီၤဒ်တၢ်ပီးတၢ်လီလၢကစၢ်ကသူအီၤဒ်သိးကဟ့ၣ်အတၢ်ကပီၤဆူအပှၤဂီၢ်မုၢ်အအိၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ။ အဝဲစံးဝဲလၢ ဖဲအအိၣ်လၢတၢ်ထံၣ်အပူၤန့ၣ် အဖျါဒ်မူခိၣ်ကလူးလၢအကပီၤတဖၣ်အိၣ်ဝးတရံးအီၤလၢမူခိၣ်အကရၢၢ်လၢအလၤကပီၤအပူၤ၊ ဖဲတၢ်ခဲလၢာ်မ့ၢ်တၢ်သးခုဒီးတၢ်ဃူတၢ်ဖိးအလီၢ်န့ၣ်လီၤ။ ဒီးဖဲအပၢၢ်ထီၣ်က့ၤဆူတၢ်အိၣ်မူလၢကဘၣ်သံအံၤ၊ လၢအတၢ်အိၣ်သးလၢတမၤမုာ်အသးဘၣ်တဖၣ်န့ၣ်၊ မ့ၢ်တၢ်ဆီတလဲလၢအဒုးသူၣ်အုးသးအုးအီၤန့ၣ်လီၤ။
GSAM 203တၢ်ထံၣ်အခီၣ်ထံးအဂ့ၢ်ဖုၣ်ကိာ်
GSAM 203.1အတၢ်ထံၣ်အခီၣ်ထံးအဂ့ၢ်ဖုၣ်ကိာ်လၢလာ်အံၤ၊ ဒ်အတဲဘၣ်ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်လၢပေါ့တ်လန့်တဖၣ်အသိးန့ၣ်၊ ကဒုးသ့ၣ်ညါတၢ်ထံၣ်ခဲလၢာ်အက့ၢ်အဂီၤတနီၤန့ၣ်လီၤ။—
GSAM 203.2“ဖဲယထုကဖၣ်တၢ်အခါန့ၣ် ယွၤအတၢ်စိတၢ်ကမီၤဟဲဘၣ်ယၤဒ်လၢယတတူၢ်ဘၣ်တ့ၢ်ဒ်န့ၣ်နီတဘျီဘၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ။ တၢ်ကပီၤအိၣ်ဝးတရံးယၤ၊ ဒီးယလဲၤထီၣ်ထီထီၣ်ထီထီၣ်လၢဟီၣ်ခိၣ်လိၤန့ၣ်လီၤ။ ယကွၢ်ဃုက့ၤပှၤလၢအအိၣ်ခိးခရံာ်ဟဲက့ၤတဖၣ်လၢဟီၣ်ခိၣ်အပူၤ၊ ဘၣ်ဆၣ်ယထံၣ်အဝဲသ့ၣ်တသ့ဘၣ်။ ဖဲန့ၣ်တၢ်ကလုၢ်တခါစံးဘၣ်ယၤ၊ ‘ကွၢ်ကဒီးတဘျီ၊ ဒီးကွၢ်ဆူအထီတစဲးတက့ၢ်။’ ဖဲန့ၣ်ယကွၢ်ထီၣ်၊ ဒီးထံၣ်ဘၣ်ကျဲဘျၢဒီးကျဲအံၣ်တဘိလၢအအိၣ်ထီဝဲလၢဟီၣ်ခိၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ။ လၢကျဲအံၤအလိၤန့ၣ် ပှၤလၢအအိၣ်ခိးခရံာ်ဟဲက့ၤတဖၣ်လဲၤတၢ်ဆူဝ့ၢ်တဖျၢၣ်လၢအအိၣ်လၢကျဲန့ၣ်အကတၢၢ်လၢအယံၤတခီန့ၣ်လီၤ။ လၢအဝဲသ့ၣ်အလီၢ်ခံ၊ ဖဲကျဲအခီၣ်ထံးန့ၣ် တၢ်ပာ်ထီၣ်တၢ်ကပီၤလၢအဆှံတခါ၊ လၢမူခိၣ်ကလူးတဂၤတဲဘၣ်ယၤလၢအမ့ၢ် ‘ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ’ န့ၣ်လီၤ။ တၢ်အံၤကပီၤဝဲလၢကျဲဒီဘိအလိၤ၊ ဒီးဟ့ၣ်တၢ်ကပီၤလၢအဝဲသ့ၣ်အခီၣ်အဂီၢ် ဒ်သိးအဝဲသ့ၣ်သုတလီၤဃံၢ်တဂ့ၤန့ၣ်လီၤ။ ဒီးအဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်ကွၢ်ဃာ်ယ့ၣ်ၡူးလၢအအိၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်အမဲာ်ညါ၊ ဆှၢအဝဲသ့ၣ်ဆူဝ့ၢ်န့ၣ်ဒီး၊ အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဘံၣ်အိၣ်ဘၢန့ၣ်လီၤ။ ဘၣ်ဆၣ်တယံာ်ဘၣ်ဒီး ပှၤတနီၤလီၤဘှံးလီၤတီၤထီၣ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်စံးဝဲလၢဝ့ၢ်န့ၣ်အိၣ်ယံၤဒိၣ်မး၊ ဒီးအဝဲသ့ၣ်မုၢ်လၢ်တ့ၢ်လၢအကနုာ်ဘၣ်ဝ့ၢ်အပူၤလၢအပူၤကွံာ်လံန့ၣ်လီၤ။ ဖဲန့ၣ်ယ့ၣ်ၡူးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါအဝဲသ့ၣ်လၢအယူာ်ထီၣ်အစုထွဲလၢအလၤကပီၤ၊ ဒီးတၢ်ကပီၤဆှံတခါဟဲထီၣ်လၢအစုဒုၣ်၊ ဒီးလဲၤခီဂာ်လၢပှၤလၢအအိၣ်ခိးခရံာ်ဟဲက့ၤတဖၣ်အဖီခိၣ်၊ ဒီးအဝဲသ့ၣ်ကိးထီၣ်ဝဲလၢ၊ ဟၤလ့ၤလူယၤ။ ပှၤအဂၤတဖၣ်ဂ့ၢ်လိာ်တၢ်ကပီၤလၢအအိၣ်လၢအလီၢ်ခံတဖၣ်လၢတဆိကမိၣ်ထံဘၣ်အပူၤ၊ ဒီးစံးဝဲလၢပှၤလၢအဆှၢထီၣ်ကွံာ်အဝဲသ့ၣ်တုၤဖဲအံၤန့ၣ် တမ့ၢ်ယွၤဘၣ်။ တၢ်ကပီၤလၢပှၤတဖၣ်အံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤပံာ်ကွံာ်၊ ဒီးပာ်တ့ၢ်အခီၣ်တဖၣ်လၢတၢ်ခံးသူလၢလၢပှဲၤပှဲၤအပူၤ၊ ဒီးအဝဲသ့ၣ်လီၤဃံၢ်၊ အမဲာ်ချံတကွၢ်ဃာ်အတၢ်ပညိၣ်လၢၤဘၣ်၊ တထံၣ်ယ့ၣ်ၡူးလၢၤဘၣ်၊ ဒီးလီၤတဲာ်လၢကျဲအလိၤဆူဟီၣ်ခိၣ်လၢအခံးသူဒီးအၢသီလၢလာ်န့ၣ်လီၤ။ တယံာ်ဘၣ်ဒီးပနၢ်ဟူယွၤအကလုၢ်ဒ်ထံအါအါအကလုၢ်အသိး၊ ဒီးဒုးသ့ၣ်ညါပှၤယ့ၣ်ၡူးအတၢ်ဟဲအမုၢ်နံၤဒီးအနၣ်ရံၣ်န့ၣ်လီၤ။ ပှၤစီဆှံလၢအမူတဖၣ်သ့ၣ်ညါဒီးနၢ်ပၢၢ်တၢ်ကလုၢ်န့ၣ်၊ မ့မ့ၢ်ပှၤအၢဖိတဖၣ်ဆိကမိၣ်ဝဲလၢအမ့ၢ်မူသီၣ်ဒီးဟီၣ်ခိၣ်ဟူးန့ၣ်လီၤ။ ဖဲယွၤစံးဘၣ်ဆၢကတီၢ်န့ၣ် အလူလီၤသးစီဆှံလၢပလိၤ၊ ဒီးပမဲာ်သၣ်တဖၣ်စးထီၣ်ကပီၤထီၣ်ဒီးကပီၤဝဲလၢယွၤအလၤကပီၤ၊ ဒ်မိၤၡ့အမဲာ်သၣ်ဖဲအဟဲလီၤလၢကစၢၢ်စံနါအလိၤအသိးန့ၣ်လီၤ။”11
GSAM 204တၢ်ပာ်ဖျါမးစ်. ဝှိုက်အတၢ်အိၣ်သးဖဲအအိၣ်လၢတၢ်ထံၣ်အပူၤ
GSAM 204.1တချုးလၢပပိာ်ကွၢ်ဆူညါယွၤအသးအတၢ်ဖျါထီၣ်လီၤလးအံၤအဂ့ၢ်လၢအဒုးသူၣ်ဟူးသးဂဲၤတၢ်ဒံးဘၣ်န့ၣ်၊ ယကစံးဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တနီၤဘၣ်ဃးတၢ်ထံၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ။ ယထံၣ်မးစ်. အဲလန် ဂျီ. ဝှိုက် (လၢညါမ့ၢ်နီၢ်ဟၢမၢၣ်) အခီၣ်ထံးတဘျီန့ၣ်မ့ၢ်လၢလါအီးကထိဘၢၣ်၊ 1852 နံၣ်လီၤ။ လၢမုၢ်နံၤန့ၣ် ယထံၣ်အီၤလၢတၢ်ထံၣ်အပူၤလၢအယံာ်အါန့ၢ်တနၣ်ရံၣ်န့ၣ်လီၤ။ လၢဆၢကတီၢ်န့ၣ်အလီၢ်ခံ ယအိၣ်ဒီးတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢယထံၣ်အီၤလၢတၢ်ထံၣ်အပူၤအဘျီ 50 ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ။ ယအိၣ်ဘူးဖဲကသံၣ်သရၣ်တဖၣ်သမံသမိးအီၤဖဲအအိၣ်လၢတၢ်အိၣ်သးအံၤအပူၤ၊ ဒီးယပာ်လၢအမ့ၢ်တၢ်သးမုာ်လၢယကအုၣ်ယသးလၢတၢ်လၢယထံၣ်ဒီးယသ့ၣ်ညါတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။ ယမုၢ်လၢ်လၢတၢ်တဲဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤမ့ၢ်မ့ၢ်တီတီအံၤန့ၣ်၊ ပှၤတကွံာ်တ့ၢ်ကွံာ်ဝဲကလီကလီလၢပှၤလၢအတထံၣ်ဘၣ်အီၤလၢတၢ်အိၣ်သးအံၤနီတဘျီဘၣ်တဖၣ်အတၢ်တယာ်ကလီအဃိဘၣ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 204.2ဖဲအနုာ်ဆူတၢ်ထံၣ်အပူၤန့ၣ်၊ အကိးထီၣ် “တၢ်လၤကပီၤ” လၢတၢ်သးခုဒိၣ်မးအပူၤသၢဘျီ၊ ဒီးတၢ်ကလုၢ်န့ၣ်သီၣ်ဝဲဒီးသီၣ်ဆၢက့ၤဝဲန့ၣ်လီၤ။ ခံဘျီတဘျီ၊ ဒီးလီၤဆီဒၣ်တၢ်သၢဘျီတဘျီန့ၣ် ကလုၢ်စှၤလီၤဘၣ်ဆၣ် ဒုးသူၣ်ဟူးသးဂဲၤတၢ်အါန့ၢ်တဘျီအခီၣ်ထံး၊ တၢ်ကလုၢ်လီၤဂာ်ဒ်ပှၤလၢအအိၣ်ယံၤဒီးနၤ၊ ဒီးဘူးကလၢာ်ကွံာ်လၢနနၢ်ပူၤအသိးန့ၣ်လီၤ။ လၢလွံၢ်မ့တမ့ၢ်ယဲၢ်စဲးကီးအတီၢ်ပူၤန့ၣ် အဖျါဒ်လီၤဃံၢ်ဝဲဒ်ပှၤလၢအသးပ့ၤနီၣ်သး၊ မ့တမ့ၢ်ပှၤလၢအဂံၢ်အဘါလၢာ်ကွံာ်တဂၤအသိးလီၤ။ ဝံၤဒီးအဖျါဒ်အပှဲၤထီၣ်တဘျီဃီဒီးဂံၢ်ဘါလၢအဒိၣ်န့ၢ်ပှၤကညီအဂံၢ်အဘါ၊ တဘျီဘျီအဂဲၤဆၢထၢၣ်တဘျီဃီဒီးဟးဝ့ၤဝီၤလၢဒၢးပူၤန့ၣ်လီၤ။ အစုဒီးအစုဒုၣ်တဖၣ်ဟူးဂဲၤခဲအံၤခဲအံၤ၊ နဲၣ်တၢ်ဆူအထွဲတခီမ့တမ့ၢ်အစ့ၣ်တခီ ဒ်အခိၣ်ဃၣ်ဝဲအသိးန့ၣ်လီၤ။ တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤတဖၣ်အံၤခဲလၢာ်အိၣ်ဝဲလၢအက့ၢ်အဂီၤဂ့ၤမးအပူၤန့ၣ်လီၤ။ အစုမ့တမ့ၢ်အစုဒုၣ်မ့ၢ်အိၣ်လၢက့ၢ်ဂီၤတခါခါန့ၣ်၊ ပှၤတဂၤလၢ်လၢ်ဒုးသုးကွံာ်အီၤတသ့ဘၣ်။ အမဲာ်ချံတဖၣ်အိးထီၣ်အသးထီဘိ၊ ဘၣ်ဆၣ်အတစံးပံးအမဲာ်ဘၣ်။ အခိၣ်ယူာ်ထီၣ်အသး၊ ဒီးအကွၢ်ထီၣ်ဆူထး၊ တမ့ၢ်လၢတၢ်ကွၢ်ကလီကလီဘၣ်၊ မ့မ့ၢ်ဒီးမဲာ်သၣ်မုာ်မုာ်၊ လီၤဆီဒီးညီနုၢ်အက့ၢ်အဂီၤထဲလၢအဖျါဒ်အကွၢ်ဃာ်တၢ်တမံၤလၢအယံၤပူၤတလီၢ်အသိးန့ၣ်လီၤ။ အတကသါဘၣ်၊ ဘၣ်ဆၣ်အသွံၣ်ကျိၤစံၣ်ဝဲဘၣ်အဆၢကတီၢ်ထီဘိလီၤ။ အမဲာ်သၣ်မုာ်ဝဲ၊ ဒီးအမဲာ်သၣ်အလွဲၢ်ဂီၤဝဲဒ်ဖဲအအိၣ်ညီနုၢ်အသိးန့ၣ်လီၤ။
GSAM 205တၢ်ထိၣ်သတြီၤဒီးဒၤနံးယ့လးအတၢ်လဲၤခီဖျိ
GSAM 205.1အတၢ်အိၣ်သးဘၣ်ဃးဒီးတၢ်သါ၊ အတၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါလီၤမၢ်၊ ဒီးဖဲယွၤအကလူးထိးအီၤအခါ အဂံၢ်အဘါဟဲက့ၤန့ၣ် လီၤပလိာ်လိာ်အသးလၢလၢပှဲၤပှဲၤဒီးတၢ်လၢဝံဒၤနံးယ့လးပာ်ဖျါဝဲ ဘၣ်ဃးဒီးအကစၢ်ဒၣ်ဝဲအတၢ်လဲၤခီဖျိလၢတၢ်ထံၣ်ပူၤ ဖဲအစံးဝဲလၢ၊ “မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး ယအိၣ်တ့ၢ်ထဲတဂၤဧိၤ၊ ဒီးယထံၣ်တၢ်ထံၣ်ဖးဒိၣ်အံၤ၊ ဒီးတၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါတအိၣ်တ့ၢ်လၢယပူၤဘၣ်။ အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ၊ ယတၢ်ဃံတၢ်လၤကဲထီၣ်တၢ်လီၤအုးလီၤပျံၤလၢယပူၤ၊ ဒီးယတၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါတအိၣ်တ့ၢ်နီတမံၤဘၣ်။” “ယကစၢ်အံၤအခ့အပှၤ ကကတိၤတၢ်ဒီးယကစၢ်အံၤသ့ဒ်လဲၣ်။ မ့မ့ၢ်ယၤန့ၣ်၊ တၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါလီၤမၢ်ကွံာ်တဘျီဃီ၊ ဒီးတၢ်သါစ့ၢ်ကီးတအိၣ်တ့ၢ်လၢယပူၤဘၣ်။ ထီးန့ၣ်ဒီး ပှၤလၢအအိၣ်ဒီးအက့ၢ်အဂီၤဒ်ပှၤကညီတဂၤန့ၣ် ဟဲကဒီးဒီးထိးယၤ၊ ဒီးမၤဆူၣ်ထီၣ်ယဂံၢ်ယဘါ။ ဒီးစံးဝဲဒၣ်၊ ပှၤလၢတၢ်အဲၣ်အီၤဒိၣ်မးဧၢ၊ ပျံၤတၢ်တဂ့ၤ။ မ်တၢ်ဃူတၢ်ဖိးအိၣ်ဒီးနၤတက့ၢ်။ ဆူၣ်ထီၣ်တက့ၢ်၊ မ့ၢ်မး၊ ဆူၣ်ထီၣ်တက့ၢ်။ ဒီးဖဲအကတိၤတၢ်ဒီးယၤအခါန့ၣ် ယဂံၢ်ယဘါဆူၣ်ထီၣ်၊ ဒီးယစံးလၢ၊ မ်ယကစၢ်ကတိၤတၢ်တက့ၢ်၊ အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ၊ နမၤဆူၣ်ထီၣ်လံယဂံၢ်ယဘါလံ။”12
GSAM 205ပှၤလၢအထံၣ်တၢ်လၢအမဲာ်ဒၣ်ဝဲတဖၣ်အတၢ်အုၣ်အသး
GSAM 205အဲမ်. ဂျီ. ကယ်လော့၊ M.D.
GSAM 205.2ဘၣ်ဃးဒီးမးစ်. ဝှိုက်အတၢ်အိၣ်သး ဖဲအအိၣ်လၢတၢ်ထံၣ်ပူၤန့ၣ်၊ တၢ်ကြၢးပာ်ဖျါပှၤထံၣ်တၢ်လၢအမဲာ်ဒၣ်ဝဲတနီၤအတၢ်စံးတဖၣ်လီၤ။ တၢ်အခီၣ်ထံးန့ၣ် ဟဲလၢအဲမ်. ဂျီ. ကယ်လော့၊ M.D. အအိၣ်၊ လၢအကတိၤဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ထံၣ်အခီၣ်ထံးလၢအဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤလၢမိရှီဂန်၊ ဖဲလါမ့ၤ 29, 1853၊ လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဘျီလၢတဲရိၣ်၊ လံၣ်ဗ့ၣ်စတၢၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်န့ၣ်လီၤ။ အဝဲစံးဝဲဒၣ်၊—
GSAM 206.1“ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် ဝှိုက်အိၣ်လၢတၢ်ထံၣ်ပူၤအမံးနံး 20 မ့တမ့ၢ်နၣ်ရံၣ်တဝာ်ဃၣ်ဃၣ်လီၤ။ ဖဲအနုာ်လီၤဆူတၢ်ထံၣ်ပူၤအခါ ပှၤအိၣ်ဖဲန့ၣ်ကိးဂၤဒဲးန့ၣ် လီၤဂာ်လၢအသ့ၣ်ညါဘၣ်ယွၤအစိအကမီၤဒီးအတၢ်အိၣ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်၊ ဒီးပဝဲတနီၤန့ၣ် ပသ့ၣ်ညါဘၣ်နီၢ်နီၢ်လၢ ယွၤအသးအိၣ်လၢပလိၤဒီးအစိအကမီၤဖးဒိၣ်လီၤ။ ဖဲမုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤအဂီၤ နၣ်ရံၣ် 9 ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ် ပအိၣ်လၢတၢ်ထုကဖၣ်ဒီးတၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ပူၤလီၤ။ ဒီပုၢ်ဝဲၢ် ဝှိုက်၊ ယပၢ် ဒီးဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် ဝှိုက်ထုကဖၣ်ဝံၤလံ၊ ဒီးဖဲန့ၣ် ယထုကဖၣ်လီၤ။ တၢ်သူၣ်ကနိးသးကနိး ဒီးတၢ်ပာ်ဖျါဟူးဂဲၤလီၤဆီတအိၣ်ဘၣ်။ ဘၣ်ဆၣ် ပဃ့ကညးယွၤသပှၢ်ပှၢ်လၢ အကဆိၣ်ဂ့ၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအတၢ်အိၣ်ဒီးပှၤ၊ ဒီးကဆိၣ်ဂ့ၤတၢ်မၤလၢမိရှီဂန်န့ၣ်လီၤ။ ဖဲဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် ဝှိုက်ကိးထီၣ်ဝဲလၢတၢ်မၤနၢၤအကလုၢ်လၢ၊ ‘တၢ်လၤကပီၤ! တၢ်—လၤ—က—ပီၤ! တၢ်—လၤ—က—ပီၤ!’ ဒ်သုနၢ်ဟူအီၤကိးထီၣ်ခဲအံၤခဲအံၤ ဖဲအနုာ်လီၤဆူတၢ်ထံၣ်ပူၤအသိးန့ၣ်၊ ဒီပုၢ်ဝဲၢ် ဝှိုက်ဂဲၤထၢၣ်ဒီးစံးဘၣ်ပှၤနၢ်ဟူတၢ်တဖၣ်လၢအမါအိၣ်လၢတၢ်ထံၣ်ပူၤလီၤ။ ဖဲအပာ်ဖျါအတၢ်ထံၣ်တဖၣ်အက့ၢ်အဂီၤ ဒီးစံးလၢအမါတသါဝဲဖဲတၢ်ထံၣ်ပူၤဝံၤန့ၣ်၊ အဝဲကွဲမုာ်ကယဲၢ်ပှၤလၢအအဲၣ်ဒိးဟဲဆူညါဒီးသမံသမိးအီၤန့ၣ်လီၤ။ ကသံၣ်သရၣ် ဒြၢမၢၣ် လၢအမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးတနံၤအခီၣ်ထံး ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးအပှၤစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်တဂၤန့ၣ်၊ တချုးအထံၣ်အီၤလၢတၢ်ထံၣ်ပူၤဒံးဘၣ်အခါ စံးပာ်ဝဲလၢအတၢ်ထံၣ်တဖၣ်ဟဲခီဖျိတၢ်မၤမံပှၤအသးအစိအကမီၤ၊ ဒီးအဝဲမၤန့ၢ်အီၤတၢ်ထံၣ်တခါသ့လီၤ။ ကသံၣ်သရၣ်အံၤဟဲဆူညါ၊ ဒီးသမံသမိးလီၤတံၢ်လီၤဆဲးဝံၤန့ၣ် အမဲာ်သၣ်ဝါဘျးထီၣ်ဒိၣ်မး၊ ဒီးစံးဝဲလၢ၊ ‘အဝဲတသါဘၣ်!’”
GSAM 206.2“ယသ့ၣ်ညါလီၤတံၢ်လၢ ဖဲန့ၣ်အအိၣ်လၢတၢ်ထံၣ်ပူၤအခါ အဝဲတသါဘၣ်၊ ဒီးလၢအတၢ်ထံၣ်အဂၤတဖၣ်လၢယအိၣ်ဖဲန့ၣ်အခါစ့ၢ်ကီး အဝဲတသါဘၣ်။ အတၢ်ဟးထီၣ်လၢတၢ်ထံၣ်ပူၤန့ၣ် ဖျါဆှံဒ်အတၢ်နုာ်လီၤဆူအပူၤအသိးလီၤ။ တၢ်ပနီၣ်အခီၣ်ထံးလၢပသ့ၣ်ညါလၢတၢ်ထံၣ်ကတၢၢ်လံန့ၣ် မ့ၢ်အတၢ်စးထီၣ်သါကဒီးလီၤ။ အဝဲသါနုာ်ဝဲအဆိကတၢၢ်တဘျီယိာ်ယိာ်၊ ယံာ်ယံာ်ဒီးပှဲၤပှဲၤ၊ ဒီးအက့ၢ်အဂီၤပာ်ဖျါလၢကလံၤတအိၣ်လၢအပသိၣ်ပူၤလၢၤဘၣ်။ ဖဲအဝဲသါနုာ်အဆိကတၢၢ်တဘျီဝံၤန့ၣ် အမံးနံးတဘျုးမံးနံးပူၤကွံာ်ဝဲ တချုးအသါနုာ်ခံဘျီတဘျီဒံးဘၣ်၊ ဒီးခံဘျီတဘျီအံၤမၤပှဲၤအပသိၣ်ဒ်အခီၣ်ထံးတဘျီအသိးလီၤ။ ဝံၤန့ၣ် ပတုာ်ကဒီးအမံးနံး 2၊ ဒီးသါနုာ်သၢဘျီတဘျီ၊ ဒီးလၢခံတၢ်သါကဲထီၣ်က့ၤဒ်ညီနုၢ်အသိးလီၤ။” ဆဲးလီၤမံၤ၊ “အဲမ်. ဂျီ. ကယ်လော့၊ M.D.၊ ဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ မိရှီဂန်၊ လါဒံၣ်စ့ဘၢၣ် 28, 1890.”
GSAM 207အဲဖ်. စံၣ်. ခဲးစၢၣ်
GSAM 207.1ပပာ်ဖျါတၢ်စံးလၢလာ်အံၤလၢပှၤတဂၤအအိၣ် လၢအထံၣ်ကသံၣ်သရၣ်သမံသမိးမးစ်. ဝှိုက် ဖဲအအိၣ်လၢတၢ်ထံၣ်ပူၤလၢစတိ၊ ဗၢၣ်မီးၣ်၊ ဖဲတၢ်ကိၢ်ခါ 1853 န့ၣ်လီၤ။ အဝဲစံးဝဲဒၣ်၊—
GSAM 207.2“ကသံၣ်သရၣ်တဂၤအိၣ်ဖဲန့ၣ်၊ ဒီးဒ်အတၢ်ကူၣ်သ့ဒီးအတၢ်မၤလိသ့ၣ်ညါနဲၣ်အီၤအသိးန့ၣ် အဝဲသမံသမိးအီၤ ဒ်သိးကဃုထံၣ်တၢ်ပာ်ဖျါအံၤအဂံၢ်ထံးန့ၣ်လီၤ။ အဝဲပာ်ပနံၣ်ဒၢတၢၣ်လၢအကဲၤတဖျၢၣ် ဘူးဒီးအမဲာ်ချံလၢအအိးထီၣ်သးလဲၢ်လဲၢ်န့ၣ်၊ ဒီးမဲာ်ချံအညၣ်ထူၣ်တဟူးတဂဲၤနီတစဲးဘၣ်။ ဝံၤန့ၣ် အဝဲသမံသမိးအတၢ်သွံၣ်ထူၣ်စံၣ် ဒီးအတၢ်သါ၊ ဒီးတၢ်သါတအိၣ်ဘၣ်။ အကတၢၢ်န့ၣ် ကသံၣ်သရၣ်နာ်လီၤတံၢ်ဝဲလၢ တၢ်အံၤပာ်ဖျါအဂ့ၢ်အကျိၤလၢန့ဆၢၣ် မ့တမ့ၢ်စဲအ့ၣ်အတၢ်သိၣ်တဖၣ်တသ့ဘၣ်န့ၣ်လီၤ။” ဆဲးလီၤမံၤ၊ “အဲဖ်. စံၣ်. ခဲးစၢၣ်။”
GSAM 207ဒံၣ်. အ့ခၠ်. လဲမ်စၢၣ်
GSAM 207.3တၢ်အုၣ်အသးလၢလာ်အံၤ ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်သမံသမိးလၢဘၣ်တၢ်မၤအီၤ ဖဲမးစ်. ဝှိုက်အိၣ်လၢတၢ်ထံၣ်ပူၤ လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဘျီလၢသရၣ် ဂျိမ်းစ် ဝှိုက်အဟံၣ်၊ မၢၣ်ရိကျဲမုၢ်၊ ရိုချက်စတာ၊ နယူးယောက်၊ လါယူၤ 26, 1854 န့ၣ်လီၤ။—
GSAM 207.4“ဖဲန့ၣ် ယသးအိၣ် 17 နံၣ်လီၤ။ လီၤဂာ်လၢယနၢ်ဟူကဒီးအတၢ်ကိးထီၣ်လၢအမၤဟူးယသးလၢ၊ ‘တၢ်—လၤ—က—ပီၤ!’ န့ၣ်သ့ဒံးလီၤ။ ဝံၤန့ၣ် အဝဲလီၤဘၢက့ၤဆူတၢ်ဒါခိၣ်၊ တမ့ၢ်လီၤဃံၤဘၣ်၊ မ့ၢ်အလီၤဘၢကယီကယီ၊ ဒီးပှၤလၢအကွၢ်ထွဲအီၤတဂၤဖိးဃာ်မၤစၢၤအီၤလီၤ။ ကသံၣ်သရၣ်ခံဂၤဟဲနုာ်ဝဲ၊ ပှၤသးပှၢ်တဂၤဒီးပှၤသးစၢ်တဂၤလီၤ။ ဒီပုၢ်ဝဲၢ် ဝှိုက်အဲၣ်ဒိးဝဲဒိၣ်မးလၢ အဝဲသ့ၣ်ကသမံသမိးဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် ဝှိုက်လီၤတံၢ်လီၤဆဲး၊ ဒီးအဝဲသ့ၣ်မၤဝဲလီၤ။ ပှၤဟဲစိာ်မဲာ်ထံကလၤတဘ့ၣ်၊ ဒီးအဝဲသ့ၣ်တဂၤပာ်ဝဲလၢအထးခိၣ်အဖီခိၣ် ဖဲအကတိၤတၢ်အခါလီၤ။ ဘၣ်ဆၣ် တယံာ်ဘၣ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်ပတုာ်တၢ်အံၤဒီးစံးဝဲလၢ၊ ‘အဝဲတသါဘၣ်။’ ဝံၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်သမံသမိးအနီၢ်ခိအကပၤတဖၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲး ဖဲအကတိၤတၢ်အခါ ဒ်သိးကဃုထံၣ်တၢ်သါယိာ်ယိာ်အတၢ်ပနီၣ်တမံၤမံၤ၊ ဘၣ်ဆၣ် အဝဲသ့ၣ်တထံၣ်န့ၢ်ဘၣ်။ ဖဲအဝဲသ့ၣ်မၤကတၢၢ်တၢ်သမံသမိးတကူာ်အံၤအခါ၊ အဝဲဂဲၤထၢၣ်ဆၢထၢၣ်ဝဲ၊ ဒီးအိၣ်ဒံးလၢတၢ်ထံၣ်ပူၤ၊ ယူာ်ထီၣ်လံာ်စီဆှံတဘ့ၣ်ဆူထးထီထီ၊ အိးလံာ်တဆၢဘၣ်တဆၢ၊ ဒီးစံးပာ်ဖျါလံာ်အဆၢတဖၣ်ဘၣ်ဘၣ်၊ ဖဲအမဲာ်ချံကွၢ်ထီၣ်ဆူထးဒီးကွၢ်ယံၤဒီးလံာ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 208.1“အဝဲထံၣ်တၢ်ဆါသံသတြိာ်အလီၢ်ခံကတၢၢ်နွံမံၤလီၤ။ ဝံၤန့ၣ် အဝဲထံၣ်ပှၤစီဆှံတဖၣ်အတၢ်မၤနၢၤ၊ ဒီးခဲအံၤဒၣ်လဲာ် လီၤဂာ်လၢယနၢ်ဟူဒံးအတၢ်မၤနၢၤအတၢ်ကိးထီၣ်တဖၣ်လီၤ။ ယအုၣ်ယသးလၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤတဖၣ်အဖီခိၣ်လၢယသးဒၣ်ဝဲလီၤ။” ဆဲးလီၤမံၤ၊ “သရၣ် ဒံၣ်. အ့ခၠ်. လဲမ်စၢၣ်၊ ဟံလ်စဒ့လ်၊ မိရှီဂန်၊ လါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ 8, 1893.”
GSAM 208နီၢ် ဒြူစံလၤ လဲမ်စၢၣ်
GSAM 208.2တၢ်အုၣ်အသးအဂၤတခါလၢအဘၣ်ဃးဒီးကသံၣ်သရၣ်အတၢ်သမံသမိးတဘျီဃီအံၤန့ၣ် ဟဲလၢနီၢ် ဒြူစံလၤ လဲမ်စၢၣ်၊ လၢအမ့ၢ်သရၣ် လဲမ်စၢၣ်အတခွါအမါမုၣ်ကမဲ၊ ဒီးမ့ၢ်ပှၤပၢဆှၢပှၤဆါအမုၣ် လၢတၢ်ကူစါယါဘျါအဟံၣ် ကလံဖတၢၣ်စပရ့ၣ်စ်၊ နယူးယောက်န့ၣ်လီၤ။ အဝဲကတိၤဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖဲလါယူၤ 26, 1854၊ ဒီးစံးဝဲလၢ၊—
GSAM 208.3“ယသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖဲပှၤမၤကွၢ်တၢ်အခါန့ၣ်၊ လၢအမ့ၢ်တၢ်မၤကွၢ်တၢ်လၢဒီပုၢ်ဝဲၢ် ဝှိုက်စံးခဲအံၤခဲအံၤ လၢဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် ဝှိုက်တသါဝဲဖဲအအိၣ်လၢတၢ်ထံၣ်ပူၤန့ၣ်လီၤ။ ဘၣ်ဆၣ် ယသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ကသံၣ်သရၣ်လၢအအိၣ်ဖဲန့ၣ်အမံၤတန့ၢ်ဘၣ်.... ကမ့ၢ်ကသံၣ်သရၣ် ဖလဲမ့ၣ်၊ မ့ၢ်လၢတဘျီတခီၣ်ပှၤကိးအီၤလၢတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်အဂီၢ်လီၤ။ ဘၣ်ဆၣ် ခဲအံၤအဝဲသံလံ။ ယစံးသ့ထဲအံၤလၢ ပှၤမၤကွၢ်တၢ်န့ၣ်နီၢ်နီၢ်၊ ဒီးလၢမဲာ်ထံကလၤအလိၤန့ၣ် တၢ်သါအတၢ်ပနီၣ်တဖျါနီတမံၤဘၣ်။” ဆဲးလီၤမံၤ၊ “ဒြူစံလၤ လဲမ်စၢၣ်၊ ကလံဖတၢၣ်စပရ့ၣ်စ်၊ နယူးယောက်၊ လါမၢ်ၡး 9, 1893.”
GSAM 208.4တၢ်အုၣ်အသးအဂၤတခါလၢပှၤတဂၤအအိၣ် လၢအအိၣ်ဖဲတၢ်မၤအသးဒ်ပာ်ဖျါတ့ၢ်လၢထးအခါန့ၣ်လီၤ။—
GSAM 208ဒ့ဗံး စံလံၣ်
GSAM 208.5“တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်အုၣ်ကီၤလၢ ယဖးဝံၤတၢ်အုၣ်အသးလၢထးလၢ ဒ့ဗံး လဲမ်စၢၣ် ဒီးနီၢ် ဒြူစံလၤ လဲမ်စၢၣ်အအိၣ်၊ ဘၣ်ဃးဒီးကသံၣ်သရၣ်အတၢ်စံး ဖဲအသမံသမိးနီၢ် အံၣ်. ဂျီ. ဝှိုက် ဖဲအအိၣ်လၢတၢ်ထံၣ်ပူၤ၊ လါယူၤ 26, 1854 န့ၣ်လီၤ။ ယအိၣ်လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဝဲန့ၣ်၊ ဒီးယထံၣ်တၢ်သမံသမိးန့ၣ်လီၤ။ ယသးလီၤပလိာ်ဒီးတၢ်လၢဒီပုၢ်ဝဲၢ်ဒီးဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် လဲမ်စၢၣ်စံးဝဲ၊ ဒီးယအဲၣ်ဒိးစံးအါထီၣ်လၢ ပှၤသမံသမိးတၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ကသံၣ်သရၣ် ဖလဲမ့ၣ် ဒီးကသံၣ်သရၣ်အဂၤတဂၤလၢအသးစၢ်ဒိၣ်န့ၢ်အီၤန့ၣ်လီၤ။ ဒ်အဝဲသ့ၣ်စံးဝဲအသိး၊ ဖဲမးစ်. ဝှိုက်ဂဲၤထၢၣ်ဆၢထၢၣ်ဒီးစံးပာ်ဖျါလံာ်စီဆှံအဆၢတဖၣ်ဝံၤန့ၣ် ကသံၣ်သရၣ် ဖလဲမ့ၣ်ဃ့ပနံၣ်ဒၢတၢၣ်လၢအကဲၤတဖျၢၣ်လီၤ။ အဝဲပာ်ပနံၣ်ဒၢတၢၣ်အံၤဘူးဒီးအထးခိၣ်ဘိတဖၣ် တုၤဘူးကတၢၢ်လၢမ့ၣ်အူတကဲၤအီၤဘၣ်၊ ဒီးပာ်ဝဲလိၤလိၤလၢအတၢ်သါအကျဲ မ့မ့ၢ်အသါဝဲန့ၣ်လီၤ။ မ့ၣ်အူလၣ်တဟူးဝဲနီတစဲးဘၣ်။ ထီးန့ၣ် ကသံၣ်သရၣ်စံးဝဲလၢအကလုၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်လၢ၊ ‘တၢ်အံၤမၤလီၤတံၢ်တၢ်လီၤထူလီၤယိာ်လံ၊ တၢ်သါတအိၣ်လၢအနီၢ်ခိပူၤဘၣ်။’” ဆဲးလီၤမံၤ၊ “ဒ့ဗံး စံလံၣ်၊ ဖ့ယဲတ်၊ အါအိၣ်ဝၤ၊ လါအီကူး 20, 1897.”
GSAM 209စီၤဒီးနီၢ် အ့ၣ်. အဲဖ်. ဖီလၢၣ်
GSAM 209.1တၢ်စံးလၢလာ်အံၤ ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်သမံသမိးလၢဘၣ်တၢ်မၤအီၤ ဖဲမးစ်. ဝှိုက်အိၣ်လၢတၢ်ထံၣ်ပူၤလၢဝီလ်ဒြၢၣ်အဘျီၣ်ဒိၣ်၊ ဟံလ်စဒ့လ်၊ မိရှီဂန်၊ ဖဲလါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ 1857 န့ၣ်လီၤ။ ကသံၣ်သရၣ် လီးဒ်၊ လၢအမ့ၢ်ကသံၣ်သရၣ်လၢဟံလ်စဒ့လ်တဂၤ ဒီးကူစါပှၤဆါအိၣ်လံအနံၣ် 50 န့ၣ်၊ သမံသမိးတၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးဒိၣ်မး၊ ဒီးဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အံၤ ယပာ်ဖျါတၢ်အုၣ်အသးလၢလာ်တဖၣ်အံၤလီၤ။—
GSAM 209.2“ဖဲလါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ 1857၊ ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် အံၣ်. ဂျီ. ဝှိုက်ဒိးန့ၢ်တၢ်ထံၣ်လၢဝီလ်ဒြၢၣ်အဘျီၣ်ဒိၣ်၊ ဟံလ်စဒ့လ်အခါန့ၣ် ပအိၣ်ဖဲန့ၣ်လီၤ။ ကသံၣ်သရၣ် လီးဒ်သမံသမိးအီၤ ဒီးစံးဝဲလၢ၊ ‘အသးစံၣ်ဝဲ၊ ဘၣ်ဆၣ် တၢ်သါတအိၣ်ဘၣ်။ အသးသမူအိၣ်ဝဲ၊ ဘၣ်ဆၣ် အပသိၣ်တဖၣ်တဟူးတဂဲၤဘၣ်။ ယပာ်ဖျါတၢ်အိၣ်သးအံၤအဂ့ၢ်အကျိၤတသ့ဘၣ်။’” ဆဲးလီၤမံၤ၊ “အ့ၣ်. အဲဖ်. ဖီလၢၣ်၊ နီၢ် အ့ၣ်. အဲဖ်. ဖီလၢၣ်၊ ဟံလ်စဒ့လ်၊ မိရှီဂန်၊ လါယနူၤအါရံၤ 1, 1891.”
GSAM 209စံၣ်. အဲစ်. ဂလိဗၢၣ်
GSAM 209.3ဖဲအံၤ ပာ်ဖျါဝဲတၢ်စံးအဂၤတခါလၢအဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ထံၣ်တဘျီဃီအံၤလီၤ။—
GSAM 209.4“ဖဲဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် ဝှိုက်ဒိးန့ၢ်တၢ်ထံၣ်ဒ်ပာ်ဖျါတ့ၢ်လၢထး လၢဝီလ်ဒြၢၣ်အဘျီၣ်ဒိၣ်၊ ဟံလ်စဒ့လ်အခါန့ၣ် ယအိၣ်ဖဲန့ၣ်လီၤ။ အါန့ၢ်တၢ်စံးလၢထးတခါန့ၣ် ယနၢ်ဟူကသံၣ်သရၣ်စံးလၢ ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် ဝှိုက်အတၢ်အိၣ်သးဖဲတၢ်ထံၣ်ပူၤန့ၣ် ‘အဝဲသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်တသ့ဘၣ်’ လီၤ။ အဝဲစံးစ့ၢ်ကီးလၢ၊ ‘တၢ်လၢအလဲၤခီဖျိန့ဆၢၣ်တမံၤအိၣ်လၢတၢ်အံၤအပူၤလီၤ။’” ဆဲးလီၤမံၤ၊ “စံၣ်. အဲစ်. ဂလိဗၢၣ်၊ ဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ မိရှီဂန်၊ လါယနူၤအါရံၤ 19, 1891.”
GSAM 209စီၤဒီးနီၢ် ခါဖ့ၣ်တၢၣ်
GSAM 209.5ဖဲအံၤ မ့ၢ်တၢ်စံးသၢခါတခါလၢအဘၣ်ဃးဒီးတၢ်မၤအသးတခါဃီအံၤလီၤ။—
GSAM 209.6“တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်အုၣ်ကီၤလၢ ပအိၣ်လၢဝီလ်ဒြၢၣ်အဘျီၣ်ဒိၣ်၊ ဟံလ်စဒ့လ်၊ မိရှီဂန်၊ ဖဲလါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ 1857၊ ဖဲနီၢ် အံၣ်. ဂျီ. ဝှိုက်ဒိးန့ၢ်တၢ်ထံၣ်၊ ဒီးဖဲအအိၣ်လၢတၢ်အိၣ်သးအဝဲန့ၣ်အခါ ကသံၣ်သရၣ် လီးဒ်သမံသမိးအီၤလီၤ။ ဒီးပနၢ်ဟူအတၢ်ပာ်ဖျါလၢပှၤဂီၢ်မုၢ်အမဲာ်ညါ ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်မၤအသးအံၤ ဒ်ဒီပုၢ်ဝဲၢ်ဒီးဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် ဖီလၢၣ်ပာ်ဖျါတ့ၢ်ဝဲလၢထးအသိးန့ၣ်လီၤ။” ဆဲးလီၤမံၤ၊ “ဒၢဘလူၤ. အါရ်. ခါဖ့ၣ်တၢၣ်၊ အံၣ်လဲၤဇၤ ခါဖ့ၣ်တၢၣ်၊ နိဘၢၣ်လ်စဗံလ်၊ အ့ၣ်ဒံၣ်ယါနၤ၊ လါအီကူး 30, 1891.”
GSAM 210ဒီ. တီ. ဘော်ဒိုး
GSAM 210.1ဆူညါန့ၣ် မ်သုပာ်သးလၢတၢ်မၤကွၢ်တခါလၢဘၣ်တၢ်မၤအီၤ ဖဲမးစ်. ဝှိုက်အိၣ်လၢတၢ်ထံၣ်ပူၤ လၢဘၢခ်စ်ဘြံးခၠ်၊ စ့ၣ်လီရ့ၣ်စ်ကီၢ်ရ့ၣ်၊ နယူးယောက်န့ၣ်တက့ၢ်။—
GSAM 210.2“ဖဲလါယူၤ 28, 1857၊ ယထံၣ်ဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် အဲလန် ဂျီ. ဝှိုက်လၢတၢ်ထံၣ်ပူၤအဆိကတၢၢ်တဘျီလီၤ။ ယမ့ၢ်ပှၤလၢအတနာ်တၢ်ထံၣ်တဖၣ်ဘၣ်။ ဘၣ်ဆၣ် လၢတၢ်ဂ့ၢ်အဂၤတဖၣ်အကျါ တၢ်မၤအသးတခါလၢယပာ်ဖျါသ့န့ၣ် မၤနာ်လီၤတံၢ်ယၤလၢအတၢ်ထံၣ်တဖၣ်ဟဲလၢယွၤလီၤ။ ဒ်သိးယကသ့ၣ်ညါလီၤတံၢ်လၢ အဝဲသါဧါ၊ တသါဘၣ်ဧါန့ၣ်၊ အဆိကတၢၢ် ယပာ်ယစုလၢအသးနါပှၢ်အလိၤယံာ်လၢပှဲၤလၢယကသ့ၣ်ညါလၢ အပသိၣ်တဟူးထီၣ်ဟူးလီၤနီတစဲးဘၣ်၊ ဒ်အမ့ၢ်ပှၤသံတဂၤအသိးလီၤ။ ဝံၤန့ၣ် ယပာ်ယစုလၢအထးခိၣ်အလိၤ၊ ဒီးဖီၣ်ဘံးဃာ်အနါဒ့တဖၣ်လၢယစုမုၢ်ဒိၣ်ဒီးယစုမုၢ်နဲၣ်တၢ်အဘၢၣ်စၢၤ၊ ဒ်သိးအဝဲမ့ၢ်အဲၣ်ဒိးသါဒၣ်လဲာ် ကသါထီၣ် မ့တမ့ၢ်သါနုာ်ကလံၤတသ့ဘၣ်န့ၣ်လီၤ။ ယဖီၣ်ဃာ်အီၤဒ်အံၤလၢယစု အမံးနံး 10 ဃၣ်ဃၣ်၊ ယံာ်လၢပှဲၤလၢတၢ်အိၣ်သးညီနုၢ်အပူၤန့ၣ် အသါကလံၤကဘံးဒီးကသံလီၤ။ ဘၣ်ဆၣ် တၢ်မၤကွၢ်အံၤတဘၣ်ဒိအီၤနီတစဲးဘၣ်။ စးထီၣ်ဖဲယထံၣ်တၢ်လီၤလိၢ်လီၤလးအံၤအခါန့ၣ်၊ ယသးတအဲၣ်ဒိးသးဒ့ဒီကဒီးနီတဘျီလၢအတၢ်ထံၣ်တဖၣ်ဟဲလၢယွၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ။” ဆဲးလီၤမံၤ၊ “ဒီ. တီ. ဘော်ဒိုး၊ ဘဲတဲလ် ခရိခ်၊ မိရှီဂန်၊ လါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ 4, 1891.”
GSAM 210ကသံၣ်သရၣ်လၢအမၤတၢ်ဆဲးကျိးဒီးသးတဖၣ်တဂၤ မၤကွၢ်တၢ်ထံၣ်
GSAM 210.3ယကပာ်ဖျါကသံၣ်သရၣ်အတၢ်သမံသမိးအဂၤတဘျီလၢ ယထံၣ်ဘၣ်ဝဲလၢဖါခ်ဗံလ်၊ စ့ၣ်ယိၤသးကီၢ်ရ့ၣ်၊ မိရှီဂန်၊ ဖဲလါယနူၤအါရံၤ 12, 1861 န့ၣ်လီၤ။
GSAM 210.4မးစ်. ဝှိုက်ဟ့ၣ်တၢ်ဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ်ဆူပှၤဂီၢ်မုၢ်ဖးဒိၣ် လၢအဟဲအိၣ်ဖှိၣ်လၢခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးအတၢ်ဘါယွၤဟံၣ်လီၤ။ ဖဲတၢ်ဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ်ကတၢၢ်အခါ ယွၤအတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤအိၣ်လၢအလိၤလီၤလိၢ်လီၤလးဒိၣ်မး၊ ဒီးဖဲအဆ့ၣ်နီၤလၢအလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤအခါ အဝဲဘၣ်တၢ်စိာ်အီၤဆူတၢ်ထံၣ်ပူၤလီၤ။ ကသံၣ်သရၣ် ဘြီၣ်တဂၤအိၣ်ဖဲန့ၣ်၊ အနီၢ်ခိဆူၣ်ချ့ဒီးအဂံၢ်အဘါဆူၣ်၊ ဒီးအဝဲမ့ၢ်ပှၤလၢအမၤတၢ်ဆဲးကျိးဒီးသးတဖၣ်လီၤ။ အဝဲစံးတ့ၢ်ဝဲလၢ အတၢ်ထံၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဒ်တၢ်ဆဲးကျိးဒီးသးတဖၣ်အသိး၊ ဒီးအဝဲမ့ၢ်ဒိးန့ၢ်တၢ်ထံၣ်တခါဖဲအကစၢ်အိၣ်ဝဲန့ၣ်၊ အမၤဟးထီၣ်က့ၤအီၤလၢတၢ်ထံၣ်ပူၤလၢအမံးနံးတမံးနံးအတီၢ်ပူၤသ့ဝဲလီၤ။ ပှၤကွဲမုာ်ကယဲၢ်ပှၤလၢအအဲၣ်ဒိးဟဲဆူညါ ဒီးသမံသမိးအီၤဒ်သိးအကသ့ၣ်ညါလီၤတံၢ်အတၢ်အိၣ်သးဖဲတၢ်ထံၣ်ပူၤန့ၣ်လီၤ။ ကသံၣ်သရၣ်ဟဲဆူညါ၊ ဘၣ်ဆၣ် တချုးအသမံသမိးဝံၤတဝာ်ဒၣ်လဲာ်န့ၣ် အမဲာ်သၣ်ဝါဘျးထီၣ်ဒ်ပှၤသံအသိး၊ ဒီးအဝဲကနိးဝဲဒ်သ့ၣ်အဲးစပ့ၣ်အလၣ်အသိးလီၤ။ သရၣ် ဝှိုက်စံးဝဲလၢ၊ “ကသံၣ်သရၣ်ကပာ်ဖျါအတၢ်အိၣ်သးဧါ။” အဝဲစံးဆၢလၢ၊ “အဝဲတသါဘၣ်၊” ဒီးလဲၤဆူပဲတြီအအိၣ်ချ့ချ့လီၤ။ ပှၤအိၣ်လၢပဲတြီထံး လၢအသ့ၣ်ညါအတၢ်ပာ်ကဖၢလၢသးတဖၣ်စံးလၢ၊ “က့ၤကဒါဒီးမၤဒ်နစံးလၢနကမၤအသိးတက့ၢ်။ မၤဟးထီၣ်ပိာ်မုၣ်အဝဲန့ၣ်လၢတၢ်ထံၣ်ပူၤတက့ၢ်။” အဝဲသးကနိးဒိၣ်မးဒီးဖီၣ်ဃာ်ပဲတြီအဖျၢၣ်၊ ဘၣ်ဆၣ် ပှၤတပျဲအီၤအိးထီၣ်ဘၣ် တုၤပှၤလၢအအိၣ်ဘူးဒီးပဲတြီတဖၣ်သံကွၢ်အီၤလၢ၊ “ကသံၣ်သရၣ်ဧၢ၊ မ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်။” အဝဲစံးဆၢဝဲလၢ၊ “ထဲယွၤဧိၤသ့ၣ်ညါဝဲလီၤ။ ပျဲယဟးထီၣ်လၢဟံၣ်အံၤတက့ၢ်၊” ဒီးအဝဲဟးထီၣ်ဝဲလီၤ။
GSAM 211.1ဖျါဆှံဝဲလၢ သးလၢအမၤဒိၣ်စိအီၤဒ်ပှၤဆဲးကျိးဒီးသးတဖၣ်တဂၤန့ၣ်၊ လၢအစိအကမီၤလၢအပၢမးစ်. ဝှိုက်ဖဲတၢ်ထံၣ်ပူၤအမဲာ်ညါ အဝဲတအိၣ်ဘှံးအိၣ်သါန့ၢ်ဝဲဘၣ်၊ ဒ်ပှၤလၢတၢ်နါအိၣ်လၢအပူၤတဖၣ် ဖဲတၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤကစၢ်အမုၢ်နံၤတဖၣ်အပူၤအသိး၊ လၢအသံကွၢ်ဝဲလၢ၊ “တချုးအဆၢကတီၢ်ဘၣ်ဒံးဘၣ်န့ၣ်၊ နဟဲဆူအံၤလၢနကမၤနးမၤဖှီၣ်ပှၤဧါ။”13
GSAM 211.2လၢတၢ်မၤအသးအံၤအပူၤန့ၣ် ပထံၣ်တၢ်လီၤဂာ်ဒီးတၢ်လၢအဘၣ်တၢ်ကွဲးနီၣ်အီၤလၢဝံဒၤနံးယ့လးအတၢ်လဲၤခီဖျိပူၤန့ၣ်လီၤ။ ဖဲအဝဲနုာ်လီၤဆူတၢ်ထံၣ်ပူၤလၢကစၢ်အသးအဃိန့ၣ် ပှၤက့ၤလဒ့တဖၣ်လၢအအိၣ်ဖဲန့ၣ်၊ လၢအမ့ၢ်ပှၤဘါတၢ်ဂီၤတၢ်ဖီၣ်ဒီးတသ့ၣ်ညါသးအဝဲန့ၣ်တဖၣ်၊ ပျံၤတၢ်ဖုးတၢ်ဒိၣ်မး၊ ဒီး “ဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးဒ်သိးကပာ်ခူသူၣ်အသးလီၤ။”14
GSAM 211နီၢ် ဟါမၢၣ်ဘၣ်တၢ်မၤလိာ်အီၤလၢကတဲဖျါအတၢ်ထံၣ်တဖၣ်
GSAM 211.3အတၢ်ထံၣ်အခီၣ်ထံးတဘျီဝံၤအလီၢ်ခံ တနွံဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်၊ လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဘျီလၢအပၢ်အဟံၣ်၊ နီၢ် ဟါမၢၣ်ဒိးန့ၢ်တၢ်ထံၣ်ခံဘျီတဘျီ၊ ဒီးလၢအပူၤန့ၣ် အဝဲဘၣ်တၢ်မၤလိာ်အီၤလၢ ကဒုးသ့ၣ်ညါပှၤအဂၤတဖၣ်တၢ်လၢအဘၣ်တၢ်လီၣ်ဖျါန့ၢ်အီၤန့ၣ်လီၤ။ အဝဲအသးဘံၣ်ဘူဒိၣ်မးလၢ အကမၤလၢပှဲၤကစၢ်အတၢ်မၤလိာ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ။ အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့လီၤစၢ်ဒိၣ်မး တုၤအနီၢ်ခိတူၢ်ဘၣ်တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်နီၢ်နီၢ်၊ ဒီးဒ်တၢ်ဖျါအသိး အတၢ်အိၣ်မူအဆၢကတီၢ်အိၣ်တ့ၢ်ထဲတစိၢ်ဖိလီၤ။ အဝဲသးအိၣ်ထဲ 17 နံၣ်၊ အနီၢ်ခိဆံးဒီးလီၤစၢ်၊ တညီနုၢ်ရ့လိာ်ဒီးပှၤဂၤဘၣ်၊ ဒီးအန့ဆၢၣ်မ့ၢ်ပှၤမဲာ်ဆှးဒီးအဲၣ်ဒိးအိၣ်ဘှီၣ်အိၣ်ဘှီၣ်ဒိၣ်မး တုၤအတၢ်ထံၣ်လိာ်အသးဒီးပှၤတမှံၤတဖၣ်န့ၣ် ကဲတၢ်ကီတၢ်ခဲလၢအဂီၢ်လီၤ။ အဝဲထုကဖၣ်သပှၢ်ပှၢ်တဘျုးနံၤဒီးတုၤမုၢ်နၤယိာ်ယိာ်၊ ဒ်သိးတၢ်ဝံတၢ်ယိးအံၤကဘၣ်တၢ်ဟံးထီၣ်ကွံာ်အီၤ ဒီးပာ်ထီၣ်အီၤလၢပှၤအဂၤတဂၤအလိၤလၢ အဝံအီၤသ့ဒိၣ်န့ၢ်အီၤန့ၣ်လီၤ။ ဘၣ်ဆၣ် တၢ်ကပီၤလၢအဘၣ်ဃးဒီးအမူအဒါန့ၣ် တဆီတလဲနီတဘျီဘၣ်၊ ဒီးကလူးအတၢ်ကတိၤသီၣ်ထီၣ်ထီဘိလၢ၊ “ဒုးသ့ၣ်ညါပှၤအဂၤတဖၣ်တၢ်လၢယလီၣ်ဖျါန့ၢ်နၤန့ၣ်တက့ၢ်။”
GSAM 212.1ဖဲအသးဘံၣ်ဘူဒ်အံၤအခါ နီၢ် ဟါမၢၣ်လဲၤထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂၤတဘျီလၢအပၢ်အဟံၣ်လီၤ။ လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အံၤအပူၤ ပှၤကိးဂၤဒဲးပာ်ဖှိၣ်အသးထုကဖၣ်သပှၢ်ပှၢ်လၢအဂီၢ်၊ ဒီးအဝဲဟ့ၣ်လီၤကဒီးအသးဆူကစၢ်တဘျီ၊ ဒီးအသးအိၣ်လၢကစၢ်ကသူအီၤလၢအတၢ်လၤကပီၤအဂီၢ်လီၤ။ ဖဲအထုကဖၣ်အခါ တၢ်ခံးသူထူလၢအလုးဘၢဃာ်အီၤန့ၣ် လီၤပြံလီၤပြါကွံာ်၊ ဒီးဒ်အစံးဝဲလၢခံအသိး တၢ်ကပီၤဖးဆှံတခါဒ်မ့ၣ်အူဖျၢၣ်အသိး ဟဲဆူအအိၣ်၊ ဒီးဖဲတၢ်န့ၣ်လီၤဘၣ်လၢအလိၤအခါ အဂံၢ်အဘါဘၣ်တၢ်ဟံးထီၣ်ကွံာ်အီၤ၊ ဒီးလီၤဂာ်လၢအအိၣ်လၢယ့ၣ်ၡူးဒီးကလူးတဖၣ်အမဲာ်ညါန့ၣ်လီၤ။ တၢ်ကတိၤဟဲကဒီးလၢ၊ “ဒုးသ့ၣ်ညါပှၤအဂၤတဖၣ်တၢ်လၢယလီၣ်ဖျါန့ၢ်နၤန့ၣ်တက့ၢ်။” အဝဲစံးဝဲလၢ အဃ့ကညးသပှၢ်ပှၢ်လၢ အမ့ၢ်ဘၣ်လဲၤဒီးတဲဖျါတၢ်လၢကစၢ်ဒုးထံၣ်အီၤန့ၣ်၊ မ်အဘၣ်တၢ်ကဟုကယာ်အီၤဒ်သိးသုတပာ်ထီၣ်ထီအသးတဂ့ၤန့ၣ်လီၤ။ ထီးန့ၣ် ကလူးတဂၤစံးဘၣ်အီၤလၢ အတၢ်ထုကဖၣ်ဘၣ်တၢ်စံးဆၢလံ၊ ဒီးအမ့ၢ်ဘၣ်ယိၣ်လၢတၢ်ပာ်ထီၣ်ထီအသးန့ၣ် ကဘၣ်တၢ်မၤဘၣ်ဒိအီၤလၢတၢ်ဆူးတၢ်ဆါလီၤ။ ကလူးစံးဘၣ်အီၤလၢ၊ “နမ့ၢ်စိာ်တၢ်ကစီၣ်လၢတၢ်သးတီ ဒီးဝံသးစူၤတုၤအကတၢၢ်န့ၣ်၊ နကအီၣ်ဘၣ်သ့ၣ်တၢ်မူအတၤသၣ် ဒီးအီဘၣ်ထံမူအထံကျိလီၤ။”
GSAM 212နီၢ် ဟါမၢၣ်အတၢ်လဲၤအိၣ်သကိးဆူပိလဲၣ်၊ မိန်း
GSAM 212.2နီၢ် ဟါမၢၣ်ဘၣ်တၢ်ဒုးထံၣ်အီၤလၢ အကဘၣ်လဲၤဆူပိလဲၣ်၊ မိန်း၊ ဒီးတဲဖျါအတၢ်ထံၣ်လီၤ။ တၢ်ထံၣ်သၢဘျီတဘျီအံၤဝံၤအလီၢ်ခံတနံၤ၊ လၢပှၤခဲလၢာ်တဆိမိၣ်ပာ်ဘၣ်န့ၣ် အဝၤဒီအကၢ်နီသိလ့ၣ်ဟဲဆူအပၢ်အဟံၣ်အပဲတြီထံး၊ ဒီးပာ်ဖျါအသးလၢအကလဲၤစိာ်အီၤဆူပိလဲၣ်န့ၣ်လီၤ။ ဖဲအအိၣ်ဖဲန့ၣ်အခါ အဝဲမၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဘျီဒီးတဲဖျါအတၢ်ထံၣ်လီၤ။ ဟ့စၢၣ် ဖီစ်၊15 အသးဟးဂီၤလီၤမၢ်အဃိ ပှၤကွဲန့ၢ်အီၤလၢကဟဲထီၣ်တၢ်ဘါယွၤန့ၣ်တန့ၢ်ဘၣ်။ ဘၣ်ဆၣ် အဝဲအိၣ်လၢပဲတြီအချၢဒီးပာ်အနၢ်ဘူးဒီးပဲတြီ၊ ဒိကနၣ်ဝဲအတၢ်တဲဖျါအတၢ်ထံၣ်၊ ဒီးစံးဝဲလၢ၊ “တၢ်ထံၣ်လၢအဝဲတဲဖျါဝဲန့ၣ် လီၤဂာ်ဒိၣ်မးဒီးတၢ်လၢတၢ်ဒုးထံၣ်ယၤ၊ ဒ်ပှၤခံဂၤတဲဖျါတၢ်တမံၤဃီတုၤလီၤဂာ်လိာ်အသးသ့အသိးလီၤ။” လၢခံတနံၤအဂီၤန့ၣ် အဝဲထံၣ်ဘၣ်နီၢ် ဟါမၢၣ်လၢတၢ်တဆိမိၣ်ပာ်ဘၣ်၊ ဒီးစံးဘၣ်အီၤလၢ က “အိၣ်ဒီးတၢ်သးတီလၢတၢ်ဝံတၢ်ယိးအတၢ်ဝံတၢ်ယိးအံၤ ဒီးလၢတၢ်တဲဖျါတၢ်အုၣ်အသးတဖၣ်လၢကစၢ်ကဟ့ၣ်အီၤ၊ ဒီးယွၤတစူးကွံာ်ညိကွံာ်အီၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ။ အဝဲစံးဘၣ်ပှၤအဂၤတဖၣ်လၢ၊ “အဝဲန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်ပီးတၢ်လီလၢ ကစၢ်ပာ်လီၤတၢ်ဝံတၢ်ယိးအံၤလၢအလိၤန့ၣ်လီၤ။” အဝဲကြၢးသ့ၣ်ညါလီၤတံၢ်ဝဲ၊ မ့ၢ်လၢအထံၣ်တ့ၢ်ပှၤအဝဲန့ၣ်လၢတၢ်ထံၣ်တခါအပူၤ ဖဲအဘၣ်တၢ်စံးဘၣ်အီၤလၢ တၢ်ဝံတၢ်ယိးန့ၣ် “ဘၣ်တၢ်ဟံးထီၣ်ကွံာ်လၢ” အအိၣ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 213.1စးထီၣ်ဖဲန့ၣ် နီၢ် ဟါမၢၣ်အတၢ်မၤမ့ၢ်တၢ်လဲၤလၢတတီၤဆူတတီၤ လၢနယူအ့ၣ်ဂလဲၣ်ကီၢ်စဲၣ်တဖၣ်အပူၤ၊ ဒီးတဲဖျါတၢ်လၢအဘၣ်တၢ်ဒုးထံၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ။ တဘျီတခီၣ်န့ၣ် အဘၣ်တၢ်စံးဘၣ်အီၤလၢတၢ်ထံၣ်ပူၤ လၢအကဘၣ်လဲၤဆူလဲၣ်၊ ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲမနုၤတဖၣ်ကဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲန့ၣ်လီၤ။ အတၢ်ကစီၣ်တဖၣ်န့ၣ် လီၤဆီဒၣ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်သိၣ်ဃီၣ်ပှၤလၢအဘၣ်ယွၤကွံာ်ဆူတၢ်သိၣ်လိလၢ အစံးဝဲလၢခရံာ်အတၢ်ဟဲန့ၣ်မ့ၢ်ထဲလၢသူၣ်လၢသးအပူၤန့ၣ်၊ ဒီးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါပှၤခဲလၢာ်လၢကဖီၣ်ဃာ်တၢ်လဲၤခီဖျိလၢအပူၤကွံာ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 213.2အဝဲစံးဘၣ်ဃးဒီးအတၢ်လဲၤခီဖျိလၢ၊ “ပှၤတနီၤဟးဆှဲးတၢ်မၤခဲလၢာ်၊ ဒီးထုးထီၣ်ကွံာ်လၢတၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ်အပူၤ ကယဲၢ်ပှၤလၢအတတူၢ်လိာ်အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ထံၣ်လၢတၢ်ဂ့ၢ်တမံၤအံၤအဖီခိၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.... ယွၤလီၣ်ဖျါန့ၢ်ယၤတၢ်ကမၣ်အံၤတဖၣ်လၢတၢ်ထံၣ်ပူၤ၊ ဒီးဆှၢလီၤယၤဆူအဖိလၢအကမၣ်တၢ်တဖၣ်အအိၣ် ဒ်သိးယကစံးပာ်ဖျါတၢ်ကမၣ်တဖၣ်အံၤလီၤ။ ဘၣ်ဆၣ် အဝဲသ့ၣ်အါဂၤဂ့ၢ်လိာ်ကွံာ်တၢ်ကစီၣ်လၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့၊ ဒီးပာ်တၢ်ကမၣ်လၢယလိၤလၢ ယမၤယသးဒ်ဟီၣ်ခိၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ။ လၢအဂၤတကပၤန့ၣ် ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်လၢအမ့ၢ်ထဲအမံၤန့ၣ် ပာ်တၢ်ကမၣ်လၢယလိၤလၢယမ့ၢ်ပှၤစူၢ်နာ်လီၤကမၣ်အါတလၢတၢ်၊ ဒီးပှၤပာ်ဖျါယၤလၢတၢ်လံၣ်တၢ်လီ၊ ဒီးပှၤတနီၤမၤဝဲလၢတၢ်အၢတၢ်သီအပူၤ၊ လၢယမ့ၢ်ပှၤတီခိၣ်ရိၣ်မဲတၢ်စူၢ်နာ်လီၤကမၣ်အါတလၢတၢ်အဝဲန့ၣ်၊ လၢယမၤတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးနီၢ်နီၢ်ဒ်သိးကမၤဟးဂီၤကွံာ်အီၤန့ၣ်လီၤ။”16 ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အံၤန့ၣ် ပကသ့ၣ်ညါအါထီၣ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤလၢအဆၢလၢအကဟဲတဆၢအပူၤလီၤ။
Notes
- ၅ မိၤၡ့ 4:34, 35. ↩
- စံးထီၣ်ပတြၢၤ 106:21, 22. ↩
- အ့းဖ့းစူး 4:8-15. ↩
- မၢ်ကူး 16:17, 18. ↩
- ၁ ကရံၣ်သူး 1:4-8. ↩
- လီၣ်ဖျါ 12:17. ↩
- လီၣ်ဖျါ 19:10. ↩
- ၁ သ့းစၤလနံ 5:5, 19-21. ↩
- ဒ်သိးကဃုထံသ့ၣ်ညါလံာ်စီဆှံအတၢ်အုၣ်အသးလၢလၢပှဲၤပှဲၤဘၣ်ဃးသးအတၢ်ဟ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်အိၣ်တပယူာ်ဃီန့ၣ်၊ ကွၢ်လံာ်ဖိ ဝံအတၢ်ဟ့ၣ်လၢတၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤ၊ လၢအိၣ်ဒီးလံာ်ကဘျံးပၤ 120 တက့ၢ်။ နဒိးန့ၢ်အီၤသ့လၢပလံာ်ထုးထီၣ်ဝဲၤလီၢ်တဖျၢၣ်လၢ်လၢ်အအိၣ်လီၤ။ ↩
- ဒ်တၢ်ဒုးနဲၣ်ဟ့းဇၢၣ် ဖီးစ်အသိးန့ၣ်လီၤ။ ကွၢ်အဆၢ 11 တက့ၢ်။ ↩
- လံာ်တၢ်ကွဲးလၢအခီၣ်ထံးတဖၣ်၊ လံာ်ကဘျံးပၤ 14, 15. ↩
- ဒၤနံးယ့လး 10:8, 17-19. ↩
- မးသဲ 8:29. ↩
- ဒၤနံးယ့လး 10:7. ↩
- ကွၢ်အဆၢ 11 တက့ၢ်။ ↩
- လံာ်တၢ်ကွဲးအခီၣ်ထံးတဖၣ်၊ လံာ်ကဘျံးပၤ 22. ↩