အဆၢ 6 — တၢ်ကစီၣ် ဒီးပှၤက့ၤစိာ်တၢ်ကစီၣ်
GSAM 108.1“ကွဲးလီၤတၢ်ထံၣ်န့ၣ်တက့ၢ်, ဒီးမၤဖျါရှဲအီၤလၢလံာ်ဘ့ၣ်တဖၣ်အလိၤ, ဒ်သိးပှၤဖးအီၤန့ၣ် ကဃ့ၢ်ဝဲတက့ၢ်. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, တၢ်ထံၣ်န့ၣ် အိၣ်ဒံးလၢဆၢကတီၢ်လၢတၢ်ပာ်ပနီၣ်အဂီၢ်, ဘၣ်ဆၣ်လၢအကတၢၢ်န့ၣ် ကကတိၤဝဲဒီးတလံၣ်တၢ်ဘၣ်. မ့ၢ်အယံာ်ဒၣ်လဲာ်, အိၣ်ခိးအီၤတက့ၢ်. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, ကဟဲဝဲသပှၢ်ကတၢၢ်, တယံာ်ဘၣ်.”1
GSAM 108.2“ဒီးယထံၣ်ဘၣ် မူခိၣ်ကလူးအဂၤတဂၤ ယူၤဝဲလၢမူခိၣ်အသးကံၢ်ပူၤ, အိၣ်ဒီးတၢ်သးခုကစီၣ်အထူအယိာ်, ဒ်သိးကစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်ဆူပှၤလၢအအိၣ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢ, ဒီးဆူကယဲၢ်ပှၤကလုာ်, ဒီးပှၤအဒူၣ်အထၢ, ဒီးပှၤအကျိာ်, ဒီးပှၤဂီၢ်မုၢ်ခဲလၢာ်အအိၣ်, ဒီးစံးဝဲလၢအကလုၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်, ပျံၤယွၤဒီးဟ့ၣ်အီၤတၢ်လၤကပီၤတက့ၢ်. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, အတၢ်စံၣ်ညီၣ်အနၣ်ရံၣ်ဘၣ်လံ. ဒီးဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ်ပှၤလၢအတ့လီၤမူခိၣ်ဒီးဟီၣ်ခိၣ်ဒီးပီၣ်လဲၣ်ဒီးထံထီၣ်ပၢၢ်တဖၣ်န့ၣ်တက့ၢ်.”2
GSAM 108.3ပှၤလၢအစံၣ်တဲၤတဲလီၤခရံာ်ဟဲက့ၤအဂ့ၢ်တဖၣ် စံးဝဲလၢ ဝံဃဘးကူာ်ယၢၤထီၣ်ဝဲ ‘တၢ်ထံၣ်’ ဒီးအဆၢကတီၢ်လၢ ‘တၢ်ပာ်ပနီၣ်’ န့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဒီးဝံဒၤနံးယ့လးဒီးပှၤကွဲးလံာ်လီၣ်ဖျါအတၢ်ထံၣ်လၢဝံအတၢ်စံးပာ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ကွဲးဖျါထီၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤလၢအဝဲသ့ၣ်အဝံအတၢ်ကွဲးနီၣ်ပူၤတဖၣ်အလိၤ ရှဲရှဲလဲလဲတုၤဒၣ်လဲာ် ပှၤလၢအဖးတၢ်အခီပညီန့ၣ် ‘ဃ့ၢ်’ ဒီးတဲဘၣ်ပှၤအဂၤတၢ်လၢအသ့ၣ်ညါန့ၣ်သ့ဝဲနီၢ်နီၢ်လီၤ.
GSAM 108တၢ်ကစီၣ်လၢအလီၤတံၢ်
GSAM 108.4ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်အတၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤန့ၣ် တမ့ၢ်ထဲတၢ်လၢစီၤပီလူးတဲဘၣ်စီၤဖ့လံးစ်လၢအမဲာ်ညါ, ‘တၢ်တီတၢ်လိၤ, တၢ်ပၢၤသူၣ်ပၢၤသး, ဒီးတၢ်စံၣ်ညီၣ်လၢကဟဲဝဲ;’ န့ၣ်ဘၣ်. ဒီးတမ့ၢ်စ့ၢ်ကီး မၢ်တ့ၣ် လူသၢၣ်အတၢ်ကတိၤ, ဖဲအဝဲကျိာ်ထံလံာ်စီဆှံဝံၤအလီၢ်ခံ, တချုးအသံဒံးဘၣ်တစိၢ်ဖိ, ဒ်တၢ်တဲတ့ၢ်ဝဲအသိး, ‘ယနာ်သပှၢ်ကတၢၢ်လၢတၢ်စံၣ်ညီၣ်တအိၣ်ယံၤလၢၤဘၣ်. မ့ၢ်လီၤ, ကစၢ်အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ တအိၣ်ယံၤဒီးပှၤအါန့ၢ်ဒံးအနံၣ်သၢကယၤလၢၤဘၣ်’ န့ၣ်ဘၣ်. ဒီးတမ့ၢ်စ့ၢ်ကီး ယိၤဟၣ် ဝ့ၣ်စလ့ၣ်အတၢ်ကတိၤလၢ အဝဲ ‘ဆိကမိၣ်ဝဲလၢအနံၣ်တကထိအကတီၢ် ကစးထီၣ်လၢအနံၣ်တကယၤဃၣ်ဃၣ်အတီၢ်ပူၤ’ န့ၣ်ဘၣ်. ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ် စံးဝဲလၢအဝဲသ့ၣ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ကစီၣ်လၢ တၢ်ဒိလီၤအီၤလၢလီၣ်ဖျါ 14:6, 7, ‘အတၢ်စံၣ်ညီၣ်အနၣ်ရံၣ်ဘၣ်လံ,’ ဒီးတၢ်ကိးပသူလၢလီၣ်ဖျါ 10:6, ‘ဆၢကတီၢ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်.’ န့ၣ်လီၤ. ဝံအတၢ်စံးပာ်ဒ်အံၤ တလၢပှဲၤထီၣ်သးခီဖျိတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်မၤအသးလၢ ‘ကဟဲ’, ကဟဲ ‘လၢအနံၣ်သၢကယၤအတီၢ်ပူၤ’, မ့တမ့ၢ် ‘လၢအနံၣ်တကယၤအတီၢ်ပူၤ’ န့ၣ်ဘၣ်. မ့ၢ်ဘၣ်တၢ်လၢပှဲၤထီၣ်အီၤ လၢဆၢကတီၢ်အလီၤတံၢ်, ‘ဘၣ်လံ’ န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကစီၣ်ဒ်အံၤ, လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်လီၤတံၢ်ဒ် ဝံအတၢ်စံးပာ်လၢထးတဖၣ်ဃ့ထီၣ်ဝဲအသိးန့ၣ်, ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤဝဲဆူဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ညါလီၤ.
GSAM 109တၢ်စံၣ်ညီၣ်ဖဲခရံာ်ဟဲက့ၤအခါ
GSAM 109.1ဖဲတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်ကစီၣ်အံၤအဆိကတၢၢ်အခါ, ခရံာ်ဖိအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကရၢခဲလၢာ် နာ်ဝဲလၢတၢ်စံၣ်ညီၣ်ကမၤအသးဖဲခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီအခါန့ၣ်လီၤ. မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး ပှၤလၢအအိၣ်လၢတၢ်အိၣ်သးဒ်န့ၣ်အပူၤ, ဒီးစံၣ်တဲၤတဲလီၤဝဲလၢတၢ်စံၣ်ညီၣ်အနၣ်ရံၣ်ဘၣ်လံ, ဖဲအဝဲသ့ၣ်နာ်ဒံးဒ်န့ၣ်အခါ, ကဘၣ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. နီၢ်နီၢ်န့ၣ်, တၢ်လၢအဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါတၢ်ကစီၣ်ဒီးမၤဟူးမၤဂဲၤပှၤအသးအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤဆၢကတီၢ်အလီၤတံၢ်န့ၣ်လီၤ. အဆိန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်စံးလၢဟီၣ်ခိၣ်အကတၢၢ်ကဘၣ်ဝဲလၢ ‘ပှၤယူဒၤအနံၣ်’ 1843 အတီၢ်ပူၤတဆၢကတီၢ်, ဒီးအကတီၢ်န့ၣ် ပၣ်ဃုာ်လၢလါမၢ်ၡး 21, 1843 ဒီးလါမၢ်ၡး 21, 1844 အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲဆၢကတီၢ်အံၤပူၤကွံာ်ဝဲအလီၢ်ခံ, ပသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢအနံၣ် 1844 အလံာ်တၢ်ကစီၣ် ‘ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ’ အပူၤလၢ မုၢ်နံၤအလီၤတံၢ်ဘၣ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤလၢ ဝံအတၢ်စံးပာ်အဆၢကတီၢ်တဖၣ်အကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. မုၢ်နံၤန့ၣ် မ့ၢ်ပှၤယူဒၤအလါနွံလါအမုၢ်ဆံသီတသီ, လၢအဘၣ်ဒီးလါအီးကထိဘၢၣ် 22, 1844 န့ၣ်လီၤ.
GSAM 109တၢ်ဂံၢ်ဒွး မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀
GSAM 109.2ဆၢကတီၢ် 1843 အခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိန့ၣ် မ့ၢ် မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ လၢဒၤနံးယ့လး 8 အပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်စံးဝဲလၢ မုၢ် ‘နံၤ’ သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဘၣ်ထွဲဒီးဝံအတၢ်စံးပာ်တဖၣ်လၢ တၢ်ဃုထၢဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိဒ်တၢ်ဒိလၢဘီမုၢ်တဖၣ်အဂီၢ်အဃိ, မုၢ် ‘နံၤ’ န့ၣ်ဘၣ်တၢ်သူအီၤဒ်တၢ်ဒိလၢအနံၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, ဒ်ကစၢ်ပာ်ဖျါတၢ်ဒိအဆၢကတီၢ်အခီပညီလၢ ၄ မိၤၡ့ 14:34 ဒီးယဃ့းစက့လး 4:5, 6 အသိးန့ၣ်လီၤ. ဒီးနွံနွံဆံ, လၢအမ့ၢ်မုၢ်နံၤ 490, လၢဒၤနံးယ့လး 9 အပူၤန့ၣ် ကဘၣ်မ့ၢ် မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ အကူာ်အခီၣ်ထံး, ဒီးဆၢကတီၢ်ခံကတီၢ်အံၤ စးထီၣ်တပူၤဃီလီၤ. တၢ်မၤအသးလၢ ဒၤနံးယ့လး 9 ပာ်ဖျါဝဲ, ဒီးပာ်ပနီၣ်နွံနွံဆံအခီၣ်ထံးန့ၣ် မ့ၢ် ‘တၢ်ကလုၢ်လၢကမၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤဒီးသူၣ်ထီၣ်ယရူၤၡလ့ၣ်န့ၣ် ဟးထီၣ်ဝဲ.’ န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကလုၢ်န့ၣ်ဟးထီၣ်ဖဲစီၤအၢ်တၤဃၡၤ လိၣ်ကံမၤနူး ပၢတၢ်နွံနံၣ်တနံၣ်, ခရံာ်အနံၣ်အမဲာ်ညါ 457, ဒ်တၢ်ကွဲးနီၣ်အီၤလၢဧ့စြၤ 7 အသိးန့ၣ်လီၤ.
GSAM 110.1တၢ်အံၤမ့ၢ်နွံနွံဆံအခီၣ်ထံးအနံၣ်လၢအဘၣ်န့ၣ်, တၢ်လၢအပာ်ဖျါအီၤမ့ၢ်ဝဲလၢ စးထီၣ်လၢခရံာ်အနံၣ်အမဲာ်ညါ 457 န့ၣ်, နွံဃုဆံခွံနွံ, လၢအမ့ၢ်အနံၣ် 483 ပှဲၤထီၣ်ဝဲလီၤတံၢ်လီၤဆဲးအခါ, မ့ၢ်ဝဲခရံာ်အနံၣ် 27, ခရံာ်ဒိးဘျၢအသးလၢစီၤယိၤဟၣ်အစုပူၤ ဒီးစးထီၣ်အတၢ်မၤ, စံးဝဲလၢ ‘ဆၢကတီၢ်လၢပှဲၤထီၣ်လံ,’3 ဒီးအဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ခရံာ်စးထီၣ်အတၢ်မၤလၢခရံာ်အနံၣ် 27, အတၢ်ဘၣ်ပျၤထီအသးအနံၣ်သၢနံၣ်ဒီးတဝာ်လၢမုၢ်နံၤန့ၣ်အလီၢ်ခံ, ‘လၢနွံ [နွံနွံဆံအနွံကတၢၢ်] အသးကံၢ် [အခၢၣ်သး]’, တၢ်မၤလီၤဆီလၢပှၤယူဒၤအကျါဝံၤဝဲလၢခရံာ်အနံၣ် 34, ဒီးစီၤစီလူးလၢအမ့ၢ်ပှၤတၢ်မၢဖိဆူပှၤတခီဘီမုၢ်တဖၣ်အသးဆီတလဲလၢအဆိအချ့န့ၣ်, ပာ်ဖျါလၢနွံနွံဆံန့ၣ်ဝံၤဝဲလၢအနံၣ်န့ၣ်နီၢ်နီၢ်, ဒီးလၢတၢ်န့ၣ်အဃိ အဝဲစးထီၣ်လၢခရံာ်အနံၣ်အမဲာ်ညါ 457 န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ဂံၢ်ဒွးဝဲဒ်အံၤလီၤ. လၢ 2300 အပူၤ ထုးကွံာ် 457 ဒီးအိၣ်တ့ၢ် 1843 လီၤ. ဒီးမ့ၢ်လၢအနံၣ် 457 န့ၣ်အိၣ်လၢခရံာ်အမဲာ်ညါအဃိ, မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ အကတၢၢ်န့ၣ် ဆှၢပှၤတုၤလၢအနံၣ် 1843 အကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 110ပှၤထီဒါတၢ်တဖၣ်အတၢ်အၢၣ်လီၤ
GSAM 110.2တၢ်ကတိၤလၢအဘၣ်တီဘၣ်လိၤတခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ, ‘တၢ်အၢၣ်လီၤလၢအဆီၣ်ထွဲတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ လၢပှၤထီဒါအီၤအကျါန့ၣ် ဟ့ၣ်တၢ်အုၣ်အသးအဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ.’ ပှၤလၢအထီဒါခရံာ်ဟဲက့ၤအတၢ်ကစီၣ်တဖၣ် တစံးပာ်ဖျါနီတဂၤလၢ ကစၢ်အပှၤဂီၢ်မုၢ်အတၢ်စံၣ်ညီၣ်လၢတၢ်ဃုသ့ၣ်ညါန့ၣ် ကမၤအသးတချုးခရံာ်ဟဲက့ၤဒံးဘၣ်န့ၣ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်လၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဆိကမိၣ်မ့ၢ်တမံၤဃီဒီးခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်တၢ်အုၣ်အသးလၢတၢ်ကတိၤအံၤအဂီၢ်, ပဟံးန့ၢ်ပှၤထီဒါတၢ်လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါခံဂၤအတၢ်ကတိၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 110.3စီၤအဲၣ်. ခိၣ်လ်ဗၢၣ် စံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်လၢ မၢ်လ်ဘိၣ်ရိၣ် ကျဲအတၢ်ဘါယွၤသရိာ်, ဘီးစတၢၣ်, ဖဲအနံၣ် 1842 ဒီးထီဒါခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်, စံးဝဲဒ်အံၤလီၤ.—
GSAM 111.1“မုၢ်နံၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤမ့မ့ၢ်အနံၣ်တဖၣ်ဒီး, ဟီၣ်ခိၣ်ကကတၢၢ်ဝဲလၢ 1843 လီၤ. ကၠိဖိတဂၤလၢ်လၢ်ထံၣ်ဝဲသ့လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, 490 မ့ၢ်ဝံၤဝဲဖဲခရံာ်သံအခါဒီး, မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ န့ၣ်ကဝံၤဝဲဖဲ 1843 လီၤ. ဒီးတၢ်မၤအသးအဂၤတမံၤကမၤအသးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ပာ်ဖျါအီၤတသ့ဘၣ်ဒီး, ဟီၣ်ခိၣ်ကဘၣ်ကတၢၢ်ဝဲလီၤ. ဒီးတၢ်ကပာ်ဖျါဒ်န့ၣ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် ယတထံၣ်ဘၣ်.”
GSAM 111.2ဖဲဆၢကတီၢ်ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ် သရၣ်ဖးဒိၣ် စတူးအၢး စံးဝဲဒ်အံၤလီၤ.—
GSAM 111.2“တၢ်လီၤဆီတမံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲလၢပှၤပာ်ဖျါလံာ်စီဆှံအခီပညီအါဒၣ်တက့ၢ် လၢအဲကလံးဒီးအမဲရကၤအပူၤန့ၣ်, ယံာ်လံအနံၣ်အါမး, ညီနုၢ်နၢ်ပၢၢ်မုၢ်နံၤလၢတၢ်ပာ်ဖျါအီၤလၢဒၤနံးယ့လးဒီးလီၣ်ဖျါအပူၤ ဒ်အနံၣ်အတၢ်ဒိလီၤ မ့တမ့ၢ်အတၢ်ပနီၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ညီနုၢ်မၤအီၤလၢပှၤအါဂၤအကျါအံၤ, ယစံးသ့လၢဘူးကမ့ၢ်ပှၤခဲလၢာ်အကျါအံၤ, အခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိန့ၣ် ယဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤကီဝဲလီၤ.”
GSAM 111သရၣ်ဖးဒိၣ် ဘူးၡ် အတၢ်အုၣ်အသး
GSAM 111.3သရၣ်ဖးဒိၣ် ဘူးၡ် စံးဝဲ, ‘ပှၤလၢအထီဒါစီၤမီလၢလၢအဆၢကတီၢ်အဂ့ၢ်တဂၤလၢ်လၢ်န့ၣ် ထီဒါအီၤလၢအဂံၢ်ဆူၣ်ကတၢၢ်အလီၢ်လီၤ. အဆၢကတီၢ်န့ၣ်ဘၣ်ဝဲ, ဘၣ်ဆၣ်အဝဲကမၣ်လၢတၢ်မၤအသးလၢကမၤအသးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.’ ဘူးၡ် မ့ၢ်ပှၤလၢအနာ်ဝဲလၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ညါအပှၤဂီၢ်မုၢ်ကဆီတလဲအသး တချုးခရံာ်ဟဲက့ၤဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်နာ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲလၢ အနံၣ်တကထိအကတီၢ်ကစးထီၣ်ဖဲ 1844 န့ၣ်လီၤ.
GSAM 111.4သရၣ်လၢအနာ်ခရံာ်ဟဲက့ၤတဖၣ် သိၣ်လိတၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤလၢပှၤမဲာ်ညါအပူၤလၢ ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤပာ်ဖျါဝဲလၢ ထံကီၢ်အကလုာ်ကလုာ်တဖၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်ဒ်တၢ်အိၣ်သးလၢ ဒၤနံးယ့လး 2 အတၢ်ဂီၤဒိလီၤဝဲ, ဖဲလၢၢ်ကဘၣ်တိၢ်တၢ်ဂီၤန့ၣ်အခီၣ် ဒီးမူခိၣ်အယွၤကဒုးအိၣ်ထီၣ်အဘီအမုၢ်အခါန့ၣ်လီၤ. ဒီးလၢအဆၢဒိၣ် 7 န့ၣ်, ဖဲ ‘ဘီမုၢ်ဒီးတၢ်ပၢတၢ်ပြးဒီးဘီမုၢ်လၢမူခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ညါအဖီလာ်အတၢ်ဒိၣ်တၢ်ထီန့ၣ် ကဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤဆူပှၤထီကတၢၢ်တဂၤအပှၤစီဆှံတဖၣ်အစုပူၤ.’ န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ဒုးပာ်သူၣ်ပာ်သးပှၤစ့ၢ်ကီးလၢ န့ဆၢၣ်အတၢ်ပနီၣ်, ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးအတၢ်ပနီၣ်, ဒီးပှၤအလုၢ်အလၢ်အတၢ်ပနီၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဒ်လံာ်စီဆှံစံးပာ်ဝဲလၢ ပှၤကထံၣ်ဘၣ်အီၤဖဲကစၢ်ကဘူးပာ်ဖျါထီၣ်အသးအခါအသိးန့ၣ်လီၤ.
GSAM 111တၢ်လီၤလးတဖၣ်လၢမူခိၣ်
GSAM 111.5ကစၢ်စံးတၢ်ခီဖျိဝံယိၤအ့လးဒ်အံၤ, ‘ဒီးယကဒုးနဲၣ်တၢ်လီၤလးတဖၣ်လၢမူခိၣ်ဒီးဟီၣ်ခိၣ်ချၢ, သွံၣ်ဒီးမ့ၣ်အူဒီးမ့ၣ်အူခိုးအတၢၣ်တဖၣ်လီၤ. မုၢ်ကကဲထီၣ်တၢ်ခံး, ဒီးလါကကဲထီၣ်သွံၣ်, တချုးကစၢ်အမုၢ်နံၤအဒိၣ်ဒီးအလီၤပျံၤလီၤဖုးဟဲဝဲဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.’4 ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ် နာ်ဝဲဒီးသိၣ်လိဝဲလၢ တၢ်ကပီၤလၢကလံၤစိးအမူခိၣ်လၢ အကယၤနံၣ်လၢအပူၤကွံာ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ် (လၢတၢ်ညီနုၢ်ကိးဝဲကလံၤစိးအတၢ်ကပီၤတဖၣ်) မ့ၢ် ‘မ့ၣ်အူဒီးမ့ၣ်အူခိုးအတၢၣ်တဖၣ်’ လၢအဘၣ်ထွဲလိာ်သးဒီးဝံအတၢ်ပာ်ဖျါန့ၣ်လီၤ. ဒီးဒ်တၢ်သ့ၣ်ညါအဂ့ၤကတၢၢ်လၢ တၢ်ဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤလၢတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအပူၤအသိးန့ၣ် (ပယၢၤထီၣ် ‘အဲဒ့ၣ်ဘၢၣ် တၢ်သ့ၣ်ညါအကလုာ်ကလုာ်အလံာ်’ ဒ်တၢ်အုၣ်အသး), ပှၤထံၣ်ဘၣ်အီၤစှၤဘျီဒိၣ်မး တချုးဆၢကတီၢ်အံၤဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 112.1မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး ဖဲကစၢ်ကဟဲက့ၤချ့ချ့အတၢ်ကစီၣ် လဲၤတုၤဆူဟီၣ်ခိၣ်အလီၢ်ယံၤကတၢၢ်တဖၣ်အခါ, တၢ်ပနီၣ်တဖၣ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢမူခိၣ်, မၤဆူၣ်ထီၣ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအဂံၢ်အဘါ ဒီးဒုးပာ်သူၣ်ပာ်သးပှၤဂီၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ.
GSAM 112.2ဖဲလါယနူၤအါရံၤ 25, 1837 န့ၣ်, တၢ်ကပီၤလၢကလံၤစိးအမူခိၣ် လၢအလီၤဂာ်မ့ၣ်အူန့ၣ် ဖျါထီၣ်လၢတၢ်ဃံတၢ်လၤအဒိၣ်ကတၢၢ်, ဒီးဖျါလၢအဆှၢပှၤအါဂၤအတၢ်ဆိကမိၣ် ဆူဝံယိၤအ့လးအတၢ်စံးပာ်ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်လၢကမၤအသး တချုးကစၢ်အမုၢ်နံၤအဒိၣ်ဟဲဝဲဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ပာ်ဖျါတၢ်ထံၣ်ဘၣ်အီၤဒ်အံၤလၢလာ်န့ၣ် မ့ၢ်လၢ ‘နူယီး တၢ်ပှ့ၤတၢ်ဆါအတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါ’ အလံာ်တၢ်ကစီၣ်, လါအီးကထိဘၢၣ် 22, 1839 န့ၣ်လီၤ. အဝဲဘၣ်လိာ်အသးလီၤတံၢ်ဒီးတၢ်လၢပှၤကွဲးလံာ်အံၤထံၣ်ဘၣ်ဝဲလၢ ဗံးထၢၣ်, အီၣ်တ့ရံယိၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်, နူယီးအပူၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 112အနံၣ် 1837 အတၢ်ကပီၤလၢကလံၤစိးအမူခိၣ် လၢအလီၤဂာ်မ့ၣ်အူ
GSAM 112.3“ဖဲလါယနူၤအါရံၤ 25, 1837 အဟါခီန့ၣ်, တၢ်လီၤလးတမံၤဃီအံၤ [အဲၣ်ဒိးစံးတၢ်ကပီၤလၢကလံၤစိးအမူခိၣ်] ဖျါထီၣ်လၢထံကီၢ်အလီၢ်အကလုာ်ကလုာ်တဖၣ်အပူၤ, ဒ်ပပှၤဖးလံာ်တဖၣ်ကသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤဝဲသပှၢ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲလီၢ်လၢမူခိၣ်ဖီလုၢ်ဘၢဟီၣ်ခိၣ်အခါ, တၢ်ထံၣ်ဘၣ်န့ၣ်ဃံလၤဒီး ‘လီၤပျံၤလီၤဖုး’ လၢကျဲလၢတၢ်တထံၣ်တ့ၢ်အီၤနီတဘျီန့ၣ်လီၤ. လၢလီၢ်တတီၤလၢအအိၣ်ဘူးဒီးကစၢၢ်တဖျၢၣ်န့ၣ်, ပှၤလၢအထံၣ်ဘၣ်တၢ်န့ၣ် တဲဘၣ်ပှၤလၢ အဝဲလီၤဂာ်ဒီး ‘မ့ၣ်အူအလပီလၢအယွၤလီၤလၢကစၢၢ်ခိၣ်’ န့ၣ်လီၤ. ဒီးဒ်တၢ်သ့ၣ်ညါန့ၢ်အီၤအါဒၣ်တက့ၢ်အသိး, မူခိၣ်ဖီလၢအလုၢ်ဘၢဟီၣ်ခိၣ်န့ၣ် ဖျါဒ်မ့ၣ်အူလၢအဃါဃုာ်ဒီးသွံၣ်, ဒီးလၢထးန့ၣ် (ဒ်ပှၤတၢ်မၢဖိစံးဝဲအသိး), ‘မူခိၣ်အိၣ်ဒီးမ့ၣ်အူ’ န့ၣ်, လီၤဂာ်ဒီးဝံအတၢ်ပာ်ဖျါမုၢ်နံၤအကတၢၢ်ဒိၣ်မးတုၤဒၣ်လဲာ် ပှၤအါဂၤကမၢကမၣ်ဝဲလီၤ. ဖိသၣ်လၢအကွၢ်တၢ်န့ၣ်ပျံၤဝဲဒီးသံကွၢ်ဝဲလၢ မ့ၢ်တၢ်စံၣ်ညီၣ်ဟဲဝဲလံဧါန့ၣ်လီၤ. ဒီးဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်ဒၣ်လဲာ် ကနိးကစုာ်ဒီးပျံၤတၢ်လၢအဖျါထီၣ်ရှဲရှဲန့ၣ်လီၤ.”
GSAM 113.1ဝံယိၤအ့လးအတၢ်ပနီၣ်အံၤ တဖျါထီၣ်ထဲလၢအမဲရကၤအပူၤဘၣ်. ဖဲကစၢ်ဟဲက့ၤအတၢ်သိၣ်လိ အမံၤဟူသၣ်ဖျါထီၣ်လၢ ကီၢ်အဲကလံးအဒိၣ်အပူၤအခါ, တၢ်ပနီၣ်တမံၤဃီန့ၣ်ဖျါထီၣ်လၢ ကီၢ်န့ၣ်အမူခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ‘နူယီး တၢ်ပှ့ၤတၢ်ဆါအတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါ’ အလံာ်တၢ်ကစီၣ်, လါအီးကထိဘၢၣ် 22, 1839 န့ၣ် ဟံးန့ၢ်ဝဲတၢ်ကတိၤလၢလာ်အံၤလၢ ဝ့ၢ်လိဒိၣ်အလံာ်တၢ်ကစီၣ်တဖၣ်အပူၤ, ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်လီၤလးလၢပှၤထံၣ်ဘၣ်အီၤလၢကီၢ်န့ၣ်အပူၤ ဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ် 3 အနၤန့ၣ်လီၤ.—
GSAM 113အနံၣ် 1839 အတၢ်ကပီၤလၢကလံၤစိးအမူခိၣ်
GSAM 113.2“ဝ့ၢ်လိဒိၣ်, လါစဲးပထ့ဘၢၣ် 5 [1839].—မုၢ်လွံၢ်နံၤအနၤ 10 နၣ်ရံၣ်ဒီး မဟါတနံၤအဂီၤ 3 နၣ်ရံၣ်အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်, တၢ်လီၤလးတဖၣ်လၢအမ့ၢ် ဆၣ်လီၤတဲာ်ဒီးကလံၤစိးအတၢ်ကပီၤတဖၣ်အကျါ, တၢ်ဃံတၢ်လၤအဒိၣ်ကတၢၢ်တမံၤ လၢပှၤထံၣ်ဘၣ်ယံာ်လံအနံၣ်အါမးန့ၣ် ဖျါထီၣ်ဝဲလၢမူခိၣ်လီၤ. တၢ်လီၤဆီအံၤအတၢ်ပနီၣ်အခီၣ်ထံးန့ၣ် မ့ၢ်ဖဲတချုး 10 နၣ်ရံၣ်ဒံးဘၣ် 10 မံးနံးအခါ, တၢ်အဂီၤစၢ်တမံၤလၢအဖျါဒ်တၢ်အဘှံးန့ၣ် ဟဲထီၣ်လၢမူခိၣ်တဝာ်အကလံၤစိးတခီ, ဒီးကယီကယီလဲၢ်ထီၣ်ဆူမူခိၣ်အခၢၣ်သးလီၤ. ဒီးဖဲ 10 နၣ်ရံၣ် မ့တမ့ၢ် 10 နၣ်ရံၣ်ဘျဲၣ် 15 မံးနံးန့ၣ်, စးထီၣ်လၢမုၢ်ထီၣ်တခီတုၤလၢမုၢ်နုာ်တခီခဲလၢာ် ကဲထီၣ်တၢ်ကပီၤအဘ့ၣ်ဖးဒိၣ်တဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်ဖျါန့ၣ် လီၤပျံၤလီၤဖုးဒိၣ်မး, ဒီးလီၤဂာ်လီၤတံၢ်ဒီး မ့ၣ်အူအဒိၣ်အမုၢ်လၢအအီၣ်တၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကပီၤန့ၣ်ဆီတလဲအါမးလီၤ. တဘျီန့ၣ်ဖျါဒ်အလီၤစှၤဝဲ, ဒီးလၢခံတဘျီဃီ ဒိၣ်ထီၣ်က့ၤဒီးကပီၤဆူၣ်ဆူၣ်လီၤ. မ့ၣ်အူခိုးအါအါကလဲာ် လဲၤထီၣ်လဲၤလီၤဘျီဘျီဒီးဃါဃုာ်ဒီးအီၤန့ၣ် ပှၤထံၣ်ဘၣ်ဝဲ, ဒီးပှၤကွၢ်တၢ်ကိးဂၤဒဲး ဖျါလၢအနာ်ဝဲလၢမ့ၢ် ‘မ့ၣ်အူအဒိၣ်အမုၢ်လၢအအီၣ်တၢ်’ န့ၣ်လီၤ.
GSAM 113.3“ဝ့ၢ်ခိၣ်အပူၤ ပှၤဂီၢ်မုၢ်ပျံၤဖုးတၢ်ဒိၣ်မးလီၤ. ပှၤအကထိတဖၣ်ဃ့ၢ်ဝဲဆူ တၢ်ဟးဂီၤအလီၤပျံၤလီၤဖုးလၢအဝဲသ့ၣ်ဆိကမိၣ်ဝဲအလီၢ်တခီန့ၣ်လီၤ. မ့ၣ်အူသံးအလ့ၣ်တဖၣ်လၢ ဘ့ကၢၣ်ကျဲ, ဖဲၣ်ရ့ၣ်ဒၢၣ်ကျဲ, ဝီးထလ့ၣ်ကျဲ, ဝီးထၢၣ်လူကျဲ အမ့ၣ်အူသံးအဝဲၤလီၢ်တဖၣ်အပူၤ, ဒီးမ့ၣ်အူသံးအလ့ၣ်လၢ ဝ့ၢ်လိဒိၣ်အမုၢ်နုာ်တခီအဝဲၤလီၢ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်, နီၢ်နီၢ်န့ၣ် ကယဲၢ်မ့ၣ်အူသံးအလ့ၣ်လၢဝ့ၢ်လိဒိၣ်ခဲလၢာ်, ဘၣ်တၢ်စၢဃုာ်ဒီးကသ့ၣ် ဒီးဃ့ၢ်သဖှိဆူပှၤဆိကမိၣ်ဝဲ ‘တၢ်ဟးဂီၤအလီၢ်’ န့ၣ်လၢတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးအါန့ၢ်ဒံးညီနုၢ်န့ၣ်လီၤ. ကသ့ၣ်လ့ၣ်တဖၣ်, ပှၤဒိးကသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီးပှၤဂီၢ်မုၢ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ် ပိာ်ထွဲဝဲလီၤ. မ့ၣ်အူသံးအလ့ၣ်တနီၤန့ၣ် လဲၤတုၤလၢ ဟဲးက့ၣ် ဒီးဟဲလိၣ်ဝ့ၣ် [လွံၢ်မံးလာ်ဃၣ်ဃၣ်] ဝံၤမး ပှၤသ့ၣ်ညါလၢအဝဲသ့ၣ်ကမၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဖျါသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အိၣ်ယံာ်ဝဲအါန့ၢ်ခံနၣ်ရံၣ်, ဒီးဘူးမုၢ်ဂီၤထီၣ်အခါ အတၢ်ဖျါန့ၣ်ကဲထီၣ်တၢ်ဃံတၢ်လၤအဒိၣ်အမုၢ်တမံၤန့ၣ်လီၤ.
GSAM 114.1“ဖဲဂီၤခီ 2 နၣ်ရံၣ်န့ၣ်, တၢ်လီၤလးအံၤပာ်ဖျါတၢ်ဃံတၢ်လၤဒိၣ်မးတမံၤ လၢတၢ်ပာ်ဖျါအီၤလၢတၢ်ကတိၤကီဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. ဝ့ၢ်လိဒိၣ်ဒီဝ့ၢ်ညါ ကပီၤထီၣ်ဝဲဒ်မုၢ်ဆါခါအသိး, ဒီးကလံၤကျါဖျါဆှံဒိၣ်မးလီၤ. ဖဲဆၢကတီၢ်လၢတၢ်ယၢၤထီၣ်အီၤန့ၣ်, မူခိၣ်တဝာ်လၢကလံၤထံးတခီန့ၣ် တၢ်အၢၣ်တအိၣ်ဘၣ်ဒၣ်လဲာ် ခံးဒိၣ်မးလီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ဆၣ်လၢပှၤဂံၢ်အီၤတန့ၢ်ဘၣ်တဖၣ် ကပီၤဃံလၤဝဲလီၤ. မူခိၣ်အဂၤတခီန့ၣ် ဖျါလီၤဆီဘၣ်ဆၣ်ဃံလၤဒိၣ်မးလီၤ. ဖျါဆှံဝဲအဒိၣ်ကတၢၢ်, ဒီးတၢ်ကပီၤန့ၣ်ဆူၣ်ဒိၣ်မးလီၤ. ဆၣ်လီၤတဲာ်တဖၣ် လၢအတၢ်ကပီၤဆီလိာ်သးန့ၣ် ဟဲဝဲတခါဝံၤတခါတပယူာ်ဃီလီၤ. ဖျါဒ်အဟဲအိၣ်ထီၣ်လၢမူခိၣ်အခၢၣ်သး ဒီးလဲၢ်ထီၣ်တုၤလီၤဂာ်ဒ်အပိၢ်ဖးန့ၣ်လီၤ. အတၢ်မၤအသးန့ၣ် လီၤဂာ်ဒ်လီမ့ၣ်အူလၢအမၤဟူးမၤဂဲၤတၢ်န့ၣ်လီၤ. ဆၣ်ဆံးဖိအကလးတဖၣ် ဃ့ၢ်ထီၣ်လၢမူခိၣ်ဒီးဟီၣ်ခိၣ်အထံးလိာ်သးအဖီခိၣ်, ဒီးဃ့ၢ်လီၤဆူဟီၣ်ခိၣ်ချ့ဒိၣ်မးတုၤဒၣ်လဲာ် မဲာ်ချံပိာ်ထွဲအလီၢ်ခံတဘူးကသ့ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ဖျါဒ်အပိၢ်ဖးစ့ၢ်ကီး ဒီးပာ်လီၤတၢ်အဘှံးအဂီၤခံးလၢမူခိၣ်တဝာ်ဒီဘ့ၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. အလွဲၢ်တဖၣ်န့ၣ်ဃံလၤဒိၣ်မးလီၤ.
GSAM 114.2“ဖဲ 2 နၣ်ရံၣ်ဘျဲၣ် 30 မံးနံးန့ၣ်, တၢ်ဖျါန့ၣ်ဆီတလဲကဲထီၣ်တၢ်ခံး, ဒီးတၢ်ခံးန့ၣ်လီၤပြံလီၤပြါကွံာ်အခါ, ခဲလ့လၢအကပီၤတဘိ ဖျါထီၣ်လၢမူခိၣ်အထီကတၢၢ်ဒီးလၢတၢ်ခံးအကနူၤအခိၣ်ဃၢၤ, လၢအဘျးလီၤဝဲလၢကီၢ်အကလံၤထံးတခီအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဘၣ်အလီၢ်ခံ, တၢ်ကပီၤဒ်စ့အသိးအတၢၣ်တဖၣ် ကပီၤထီၣ်လၢအပူၤလီၤ. အဝဲသ့ၣ်ဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်ဝဲလၢတၢ်လီၤလး, ဒီးဃါဃုာ်ဒီးတၢ်အဘှံးအဂီၤလၢအအိၣ်ထီၣ်လၢဆၢကတီၢ်တပူၤဃီန့ၣ်လီၤ. ဒီးဖဲအထီထီၣ်တုၤအထီကတၢၢ်အခါ, တၢ်ဖျါန့ၣ်အါန့ၢ်ဒံးပှၤဆိကမိၣ်ထီၣ်သ့ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ. ဆၣ်တဖၣ်ဃ့ၢ်ဝဲလၢကယဲၢ်တခီလၢ်လၢ်, ဒီးဆဲးမၤအသးတုၤလၢ 4 နၣ်ရံၣ်, ဒီးတၢ်ခဲလၢာ်လီၤမၢ်ကွံာ်န့ၣ်လီၤ.”
GSAM 114တၢ်ဖျါလီၤဆီတဖၣ်လၢမုၢ်အပူၤ
GSAM 114.3ဖဲပှၤစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်လၢအမူတဖၣ် ပာ်ဖျါကစၢ်ဟဲက့ၤအတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအခါ, တၢ်လီၤလးအါမံၤအါမၠိလၢမူခိၣ်န့ၣ် ပှၤထံၣ်ဘၣ်ဝဲလၢဟီၣ်ခိၣ်အလီၢ်အကလုာ်ကလုာ်တဖၣ်အပူၤလီၤ. လၢတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအကျါ, ပလံာ်အလီၢ်အိၣ်ထဲလၢပကပာ်ဖျါ မုၢ်အတၢ်ဖျါလၢဝ့ၢ်နီၣ်ဝံးချ်, ကီၢ်အဲကလံး, ဖဲလါဒံၣ်စဲဘၢၣ်, 1843 န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဒ်န့ၣ်တမံၤ မၤအသးစ့ၢ်ကီးလၢ နယူ ဟ့ဗ့ၣ်, ခိၣ်နဲးထံးကၢး, ဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ် 9, 1844, လၢမုၢ်ဆါခီအမဲာ်ညါဒီးအလီၢ်ခံခံနၣ်ရံၣ်, ဒီးပှၤအကထိတဖၣ်ထံၣ်ဘၣ်ဝဲလီၤ.
GSAM 115မုၢ်အတၢ်ဖျါလီၤဆီ
GSAM 115.1တၢ်ဝီၤဆံးဖိလၢအပူၤတခီန့ၣ် ဒိလီၤမုၢ်လီၤ. အလွဲၢ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဘီဂီၤစၢ်လီၤ. တၢ်ဝီၤခံဝီၤလၢအအိၣ်ယံၤဒီးမုၢ်တဒ်သိးလိာ်သးဒီးအိၣ်ဝးတရံးမုၢ်န့ၣ်, အချၢတခီဖျါဒီးအလွဲၢ်တမံၤဃီလီၤ. ဘၣ်ဆၣ်တၢ်ဝီၤတဖၣ်အံၤအပူၤတခီမ့ၢ်တၢ်ဘီဆူၣ်, ဒီးမူခိၣ်လၢတၢ်ဝီၤတဖၣ်န့ၣ်အပူၤ ဖျါဒီးတၢ်ဘီသူခံးအလွဲၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးတၢ်ဝီၤဖးဒိၣ်သၢဝီၤလၢအခီဂာ်မုၢ်ဒီးမုၢ်အဖီလာ်န့ၣ် ဖျါဒ်တၢ်ကပီၤဆူၣ်လၢအဖျါရှဲမးန့ၣ်လီၤ.
GSAM 115.2ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်မၤအသးလၢကီၢ်အဲကလံးအပူၤန့ၣ်, ပဖးဘၣ်လၢ အံၣ်. လွဲၣ်ဒ် အလံာ်ပရၢလၢဝ့ၢ်လိဒိၣ်, လါယနူၤအါရံၤ 3, 1844 အပူၤဒ်အံၤလီၤ.—
GSAM 115.3“‘တၢ်ပနီၣ်လၢမုၢ်အပူၤ’ အလီၤလးတမံၤအိၣ်ထီၣ်ဝဲ, လၢပှၤဝ့ၢ်ဖိအခိၣ်အနၢ်တဖၣ်လၢနီၣ်ဝံးချ်ဒီးအခိၣ်အဃၢၤတဖၣ် ထံၣ်ဘၣ်ဝဲ, ဒီးမ့ၢ်တၢ်လၢပှၤတထံၣ်တ့ၢ်အီၤလၢကီၢ်အဲကလံးနီတဘျီဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤထံၣ်ဘၣ်အီၤဖဲလါဒံၣ်စဲဘၢၣ်လၢအပူၤကွံာ်, မုၢ်ဆါခီ 12 နၣ်ရံၣ်ဃၣ်ဃၣ်, ဒီးအိၣ်ယံာ်ခံနၣ်ရံၣ်လီၤ. အဝဲမၤပျံၤပှၤအိၣ်ဖဲန့ၣ်တဖၣ်ဒိၣ်မးလီၤ. မၤအသးတချုးဒီပုၢ်ဝဲၢ် ဝ့ၣ်ထၢၣ်, ဘၢၣ်ဂျ့းစ် ဒီးရူထၢၣ် စးထီၣ်အတၢ်မၤသးခုကစီၣ်လၢဝ့ၢ်န့ၣ်အပူၤဒံးဘၣ်တစိၢ်ဖိလီၤ. ဖျါလၢအဝဲကတဲာ်ကတီၤကျဲလၢတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအဂီၢ်, ဒီးလၢတၢ်န့ၣ်အဃိအဝဲသ့ၣ်အတၢ်မၤကဲထီၣ်ဂ့ၤဂ့ၤလၢအလီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
GSAM 116.1တၢ်လီၤလးအံၤအဂ့ၢ်ဒ်အမၤအသးလၢ နယူ ဟ့ဗ့ၣ်, ခိၣ်နဲးထံးကၢး န့ၣ်, ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါအီၤလၢ ‘ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ’ အလံာ်တၢ်ကစီၣ်, လါအီးကထိဘၢၣ် 10, 1844 အပူၤ, ဒီးဘၣ်တၢ်ဟံးန့ၢ်အီၤလၢ ‘နယူ ဟ့ဗ့ၣ် အတၢ်ဒီသဒၢ’ အလံာ်တၢ်ကစီၣ်, လါစဲးပထ့ဘၢၣ် 10, 1844 အပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢ ‘တၢ်ကိး’ အတၢ်ပာ်ဖျါအံၤအပူၤန့ၣ်, ပှၤဘှီဘၣ်လံာ်စံးဝဲလၢ ‘ပှၤကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့နီတဂၤ ပာ်ဖျါနၢ်ပၢၢ်တၢ်လီၤလးအံၤအခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိ ဒ်အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲအသးမံသ့ဒံးဝဲဘၣ်’ န့ၣ်လီၤ.
GSAM 116.2တၢ်ထံၣ်ဘၣ်လၢအဘၣ်ထွဲဒီးမုၢ်, လၢ နယူ ဟ့ဗ့ၣ်, ခိၣ်နဲးထံးကၢး, ဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ် 9, 1844 အံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်ရၤလီၤအီၤစ့ၢ်ကီးလၢ ‘ဟၢးဖၢး အတၢ်ကစီၣ်’ အလံာ်တၢ်ကစီၣ်, လါစဲးပထ့ဘၢၣ် 12, 1844 အပူၤ, ဒီးတၢ်ကွဲးဝဲဒ်အံၤလီၤ.—
GSAM 116.3“တၢ်ဝီၤတဖၣ်လၢအအိၣ်ဝးတရံးမုၢ် ဖဲမုၢ်ဆၣ်နံၤ, လါစဲးပထ့ဘၢၣ် 9, 1844, လၢမုၢ်ဆါခီအမဲာ်ညါဒီးအလီၢ်ခံခံနၣ်ရံၣ်န့ၣ်, ဖျါလၢပဝ့ၢ်ဖိအါဒၣ်တက့ၢ် ကွၢ်ဝဲလၢတၢ်သူၣ်စဲသးစဲဒိၣ်မး, ဒီးအဝဲမၤပၢၢ်ထီၣ်တၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤလၢအကူၣ်တၢ်သ့, ဒ်သိးကမၤလိအါထီၣ်တၢ်ဖျါဒ်အံၤအဂ့ၢ်ဒီးအခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိန့ၣ်လီၤ.
GSAM 116.4“မုၢ်အတၢ်ကပီၤအဝီၤတဘျီအံၤ လီၤဆီလၢအအိၣ်ယံာ်ဝဲအဃိ, ဒီးဟ့ၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်အဂ့ၤလၢပှၤကကွၢ်ထံအီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲမုၢ်ဆါခီဃၣ်ဃၣ်န့ၣ် အဝဲအိၣ်ဝဲအါဒၣ်တက့ၢ်ဒီးတၢ်ဝီၤလၢပှဲၤခံဝီၤ, တဝီၤန့ၣ်အလဲၢ်အိၣ် 45 ဒံၣ်ကရံၣ်ဃၣ်ဃၣ် ဒီးဝးတရံးမုၢ်လၢအအိၣ်ဖဲအကံၢ်သး, ဒီးအဂၤတဝီၤန့ၣ်အလဲၢ်အိၣ် 72 ဒံၣ်ကရံၣ်ဃၣ်ဃၣ်, အကံၢ်သးအိၣ်လၢမူခိၣ်အထီကတၢၢ်, ဒီးအကနူၤခီဂာ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဝီၤအဆံးတဝီၤန့ၣ် အိၣ်ဃုာ်ဒီးတၢ်ဝီၤထီတဝီၤလၢအအိၣ်ဒီးအကံၢ်သးအကျိၤအထီကတၢၢ်တဘိ, ဒီးအက့ၢ်အဂီၤလီၤဆီဒီးတၢ်ဝီၤဝီၤထဲတစဲးဖိန့ၣ်လီၤ. လၢမုၢ်အဂၤတခီလိၤလိၤ, ဒီးယံၤဒီးမူခိၣ်အထီကတၢၢ် 36 ဒံၣ်ကရံၣ်ဆူကလံၤစိးတခီန့ၣ်, တၢ်ဝီၤဖးဒိၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ခီဂာ်အီၤလၢတၢ်ဝီၤအဂၤခံဝီၤ လၢအတၢ်ထိၣ်ခီဂာ်အကံၢ်သးန့ၣ် ဘူးကထဲသိး မ့တမ့ၢ်ထဲသိးလိာ်သးလီၤ. ဖဲအထံးလိာ်သးအလီၢ်န့ၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ကပီၤဆူၣ်တစၢၢ်, ဒ်တၢ်လၢအကဟဲအိၣ်ထီၣ်ဝဲအန့ဆၢၣ် ခီဖျိတၢ်ကပီၤအဝီၤသၢဝီၤ အတၢ်ကပီၤပာ်ဖှိၣ်အသးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဝီၤလၢအဝးတရံးမုၢ်န့ၣ် ပာ်ဖျါခဲလ့အလွဲၢ်တဖၣ်, အါဘျီဖျါရှဲဒီးဃံလၤဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဝီၤအဂၤတဖၣ်န့ၣ် ဝါဝဲဒီးကပီၤစၢ်န့ၢ်ဒံးအီၤ, မ့ၢ်လၢအအိၣ်ယံၤဒီးမုၢ်အါန့ၢ်အီၤအဃိန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် တၢ်ဝီၤအကူာ်ဆံးဖိတဖၣ် လၢအအိၣ်ဒီးအလွဲၢ်လၢတၢ်ကပီၤလီၤဖးထီၣ်ဝဲ [ခဲလ့အလွဲၢ်] န့ၣ်, ဖျါထီၣ်ဝဲလၢဆၢကတီၢ်လီၤဆီတဖၣ်အပူၤ လၢမုၢ်ထီၣ်တခီဒီးမုၢ်နုာ်တခီခံခီလၢာ်န့ၣ်လီၤ.... တၢ်ဘၣ်တ့ထီၣ်အသးလၢအလီၤဂာ်လိာ်သးဒ်အံၤန့ၣ် ကဘၣ်သန့ၤအသးလၢတၢ်သိၣ်တၢ်သီတမံၤ လၢအပၢတၢ်ကပီၤအဝီၤတဖၣ်အတၢ်အိၣ်ထီၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီန့ၣ်အက့ၢ်အဂီၤ တဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါလၢပှဲၤအီၤဒံးဘၣ်.... တၢ်ပာ်ဖျါမုၢ်အခိၣ်ဃၢၤအတၢ်ဝီၤန့ၣ် အိၣ်ထီၣ်ဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် တဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအါအါဘၣ်, မ့ၢ်လၢအခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိန့ၣ် လီၤဂာ်တစဲးဒီးတၢ်လၢအဒုးအိၣ်ထီၣ်ခဲလ့အဃိန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်တၢ်ဝီၤလၢအကနူၤလဲၤခီဂာ်မုၢ်အကံၢ်သးန့ၣ် ဟဲအိၣ်ထီၣ်ဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်, တၢ်ထံၣ်ဘၣ်လၢတၢ်ပာ်ဖျါနၢ်ပၢၢ်အီၤကီန့ၢ်အန့ၣ်လီၤ.”
GSAM 117တၢ်လီၤလးတဖၣ် လၢအမၤလၢပှဲၤလံာ်စီဆှံအတၢ်စံးပာ်
GSAM 117.1တၢ်လီၤလးလၢတၢ်ထံၣ်အီၤလၢမူခိၣ်တဖၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်စူးကါအီၤလၢကီၢ်အဲကလံးဒီးကီၢ်အမဲရကၤခံဘ့ၣ်လၢာ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ်၊ ပသ့ၣ်ညါသ့လၢပဖး စံၣ်လဘ့းစတၢၣ် ဘလ့းစ် အလံာ် “မးသဲအဆၢဒိၣ်ခံဆံလွံၢ်အတၢ်ပဲာ်ဖျါ” လၢတၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ ဘီးစတၢၣ် ဖဲ 1843 နံၣ်န့ၣ်လီၤ။ အဝဲဟံးန့ၢ်တၢ်ကွဲးဖျါလၢထးတနီၤမ့ၢ်ဝံၤဒီး စံးဝဲဒ်အံၤ—
GSAM 117.2“လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ၊ ‘တၢ်ပနီၣ်ဖးဒိၣ်တဖၣ်’ ဒီး ‘တၢ်လီၤပျံၤလၢတၢ်ထံၣ်အီၤတဖၣ်’ လၢတၢ်စံးပာ်အီၤလၢလံာ်စီဆှံလၢအမ့ၢ်အတီအပူၤန့ၣ်၊ ဖျါလၢအလၢပှဲၤထီၣ်ခဲလၢာ်လံ၊ ဃုာ်ဒီးတၢ်လၢပှၤအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤတၢ်စံးဝဲလၢ ကကဲထီၣ်ဆိလၢအတၢ်ဟဲအမဲာ်ညါတဖၣ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 117.3“သ့ၣ်တဖၣ်အလၣ်ဟဲထီၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ပနီၣ်လၢတၢ်ကိၢ်ခါဘူးထီၣ်လံအဂ့ၢ်လီၤတံၢ်ဒ်လဲၣ်၊ တုၤတၢ်ပနီၣ်တဖၣ်အံၤလၢပှဲၤထီၣ်ဒီး ပှၤခရံာ်ဖိတဖၣ်ကဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤတံၢ်လၢ ခရံာ်အတၢ်ဟဲဘူးထီၣ်လံ၊ အိၣ်လၢပဲတြီအခီၣ်ထံးလံ ဒ်န့ၣ်အသိးလီၤ။ တမ့ၢ်ထဲတၢ်ဟ့ၣ်အခွဲးလၢအဝဲသ့ၣ်ကသ့ၣ်ညါဘၣ်၊ မ့ၢ်ပပှၤအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤတၢ်မၤလိာ်အဝဲသ့ၣ်လၢကသ့ၣ်ညါဝဲလီၤ။”5
GSAM 117ပှၤစိာ်တၢ်ကစီၣ်တဖၣ်
GSAM 117.4ပဒုးကွၢ်လံတၢ်ကစီၣ်ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီအတၢ်ဂ့ၢ်အခိၣ်သ့ၣ်တနီၤ ဒ်တၢ်ရၤလီၤအီၤလၢအခီၣ်ထံးအသိးလံအဃိ၊ ပှၤလၢအမၤတၢ်အရ့ဒိၣ်လၢတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါဖးဒိၣ်အံၤအပူၤတနီၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ကလီၤသးစဲလၢပကကွၢ်ထံဝဲလီၤ။ လၢထံဂုၤကီၢ်ဂၤအပူၤ၊ ပှၤလၢအရၤလီၤတၢ်ကိးအံၤဒီး အိၣ်လၢသရၣ်တၢ်သးခုကစီၣ်လၢအသ့အဘၣ်ကတၢၢ်လၢဆၢကတီၢ်န့ၣ်အကျါအါဂၤအမံၤ ပပာ်ဖျါတ့ၢ်လံလီၤ။ ကစၢ်ပာ်တၢ်မၤအမူဒါလၢပှၤတနီၤအဖီခိၣ်လၢအတီခိၣ်ရိၣ်မဲတၢ်လၢကီၢ်အမဲရကၤန့ၣ်၊ ဖဲပဒုးကွၢ်အဝဲသ့ၣ်အဂ့ၢ်ဒီး ကပာ်ဖျါအါထီၣ်လၢ ကစၢ်အစုအိၣ်လၢတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအပူၤနီၢ်နီၢ်လီၤ။
GSAM 118ဝီလျံ မီလၢ
GSAM 118.1အခီၣ်ထံး ပကကွၢ်ဝီလျံ မီလၢအဂ့ၢ်လီၤ။ အဝဲအမူဒါရ့ဒိၣ်ဝဲဒိၣ်မးလၢတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤ လၢအမဲရကၤကီၢ်စၢဖှိၣ်အပူၤတုၤဒၣ်လဲာ် ပှၤအါဂၤသ့ၣ်ညါတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအံၤထဲလၢ “မီလၢအတၢ်သိၣ်တၢ်သီ” အမံၤန့ၣ်လီၤ။
GSAM 118.2ဝီလျံ မီလၢအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်လၢ ဖ့းစ်ဖံလ်ဒ်၊ မဲဆၣ်ခၠူစဲး၊ ဖဲလါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ၊ 1782 နံၣ်န့ၣ်လီၤ။ လၢအဖိသၣ်ခါအခီၣ်ထံးန့ၣ်၊ အသးအတၢ်ဆိကမိၣ်အဂံၢ်အဘါဒီးအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢအဒိၣ်န့ၢ်ညီနုၢ်တၢ်န့ၣ် ဖျါထီၣ်ဝဲလီၤ။ စှၤနံၣ်ပူၤကွံာ်ဒီး ပှၤလၢအအိၣ်ဘူးဒီးအီၤခဲလၢာ်ထံၣ်ဘၣ်တၢ်ပနီၣ်တဖၣ်အံၤဖျါအါထီၣ်အါထီၣ်လီၤ။ အဝဲအနီၢ်ခိဆူၣ်ချ့ဝဲ၊ အသးအတၢ်ဆိကမိၣ်ချ့ဒီးဒိၣ်ထီၣ်ဂ့ၤဝဲလၢအန့ဆၢၣ်အပူၤ၊ ဒီးအတၢ်သကဲာ်ပဝးန့ၣ် ပှၤပာ်တၢ်ကမၣ်လၢအလိၤတသ့ဘၣ်။ အဝဲမၤလိဘၣ်တၢ်လၢလီၢ်ကဝီၤကၠိလၢတၢ်မၤစၢၤအိၣ်စှၤဝဲအပူၤထဲစှၤနံၣ်ဒံးဒီး ပှၤတူၢ်လိာ်ဝဲလၢအါတက့ၢ်လၢ အတၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်န့ၣ် ဒိၣ်န့ၢ်ဒံးသရၣ်လၢတၢ်မၤအီၤလၢကၠိညီနုၢ်တဖၣ်အတၢ်သ့ၣ်ညါန့ၣ်လီၤ။
GSAM 118.3စီၤမီလၢဖျီအသးဖဲ 1802 နံၣ် ဒီးလဲၤအိၣ်ဆိးလၢ ဖိလ်ထနံၣ်၊ ဘၢမိၣ့် န့ၣ်လီၤ။ စးထီၣ်လၢအလဲၤအိၣ်လၢ ဖိလ်ထနံၣ် န့ၣ်၊ ပှၤလၢအဝဲရ့ဒီးအီၤတဖၣ်၊ လၢအဝဲဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်မၤစၢၤအါမံၤလၢအဝဲသ့ၣ်အအိၣ်န့ၣ်၊ ဘၣ်တၢ်လုၢ်ဘၢအီၤဒိၣ်မးလၢတၢ်သးဒ့ဒီအတၢ်ထံၣ် ဒီးတၢ်နာ်လၢပှၤတ့တၢ်အိၣ်ဘၣ်ဆၣ်တမၤဘၣ်ထွဲလၢဟီၣ်ခိၣ်အဂ့ၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်တမ့ၢ်ပှၤအိၣ်ဒီးတၢ်သကဲာ်ပဝးအၢဘၣ်၊ မ့မ့ၢ်လၢအကရူၢ်အကျါန့ၣ် မ့ၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိလၢအဂ့ၤ ဒီးအါတက့ၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်သကဲာ်ပဝးလၢတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဆူၣ်၊ အိၣ်ဒီးတၢ်သးကညီၤပှၤ ဒီးသးအိၣ်မၤစၢၤတၢ်လီၤ။ ဘၣ်ဆၣ် အဝဲသ့ၣ်တတူၢ်လိာ်လံာ်စီဆှံဒ်တၢ်နာ်အတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအတၢ်ထိၣ်အကျဲဘၣ်၊ ဒီးဂုာ်ကျဲးစၢးဒုးဖျါအတၢ်ဂ့ၢ်လိာ်အံၤလၢအဘၣ်ဝဲ လၢတၢ်မၤစၢၤလၢအန့ၢ်လၢ ဘိလ်ထဲၣ်၊ ဟၠူမ်၊ ဘိလ်နံၣ်၊ ဖ့ၣ်၊ အံသၢၣ် အဲလၢၣ် ဒီးပှၤအဂၤတဖၣ်အတၢ်ကွဲးအပူၤန့ၣ်လီၤ။ စီၤမီလၢမၤလိတၢ်ကွဲးတဖၣ်အံၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲး ဒီးလၢအကတၢၢ်ပာ်ဖျါလၢ အဝဲနာ်ပှၤတ့တၢ်အိၣ်ဘၣ်ဆၣ်တမၤဘၣ်ထွဲလၢဟီၣ်ခိၣ်အဂ့ၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ။ အဝဲနီၢ်ကစၢ်စံးလၢ အတၢ်အိၣ်မူလၢတၢ်နာ်အံၤအပူၤန့ၣ် ယံာ်ဝဲတဆံခံနံၣ်၊ စးထီၣ်ဖဲ 1804 နံၣ်ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 118.4အဝဲဒိးန့ၢ်သုးခိၣ်အလီၢ်အလၤ ဒီးနုာ်လီၤလၢသုးမုၢ်အပူၤဖဲ 1810 နံၣ်န့ၣ်လီၤ။ ဖဲအဟဲက့ၤလၢသုးမုၢ်ဒီး အဝဲသုးအဟံၣ်ဖိဃီဖိဆူ လိၣ် ဟဲမ့်ဖထၢၣ်၊ နယူယီး၊ ဒ်သိးကစးထီၣ်မၤစံာ်လၢန့ၣ်ဖဲ 1812 နံၣ်လီၤ။ ဒ်ပှၤမၤစံာ်တဂၤအသိး အဝဲအိၣ်ဒီးတၢ်ဆၢကတီၢ်အါထီၣ်လၢကဖးလံာ်အဂီၢ်လီၤ။ အဝဲထံၣ်ဝဲလၢ အတၢ်နာ်ပှၤတ့တၢ်အိၣ်ဘၣ်ဆၣ်တမၤဘၣ်ထွဲလၢဟီၣ်ခိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် တဟ့ၣ်အီၤတၢ်လီၤတံၢ်လၢ ကအိၣ်ဒီးတၢ်သးခုဖဲတၢ်အိၣ်မူခဲအံၤအလီၢ်ခံနီတမံၤဘၣ်။ လၢတၢ်သွၣ်ခိၣ်အဝဲတခီန့ၣ် တၢ်ခဲလၢာ်ခံးသူဒီးလီၤသးအုးလီၤ။ ကစူးကါအနီၢ်ကစၢ်အတၢ်ကတိၤဒ်အံၤ—
GSAM 118.4“တၢ်လီၤမၢ်ကွံာ်လၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဆိကမိၣ်လၢအခုၣ်ဒီးဒုးခုၣ်ယသး၊ ဒီးတၢ်ကဘၣ်ဟ့ၣ်တၢ်စံးဆၢလၢတၢ်မၤအဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဟးဂီၤလီၤတံၢ်လၢပှၤခဲလၢာ်အဂီၢ်လီၤ။ မူခိၣ်လၢယခိၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ် လီၤဂာ်ဒ်တိၢ်၊ ဒီးဟီၣ်ခိၣ်လၢယခီၣ်အဖီလာ်န့ၣ် လီၤဂာ်ဒ်ထးလီၤ။ တၢ်လီၤထူလီၤယိာ်ဧၢ—မ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်။ ဒီးတၢ်သံဧၢ—ဘၣ်မနုၤအိၣ်ဝဲလဲၣ်။ ယဃုဆိကမိၣ်အါထီၣ်ဒီး ယယံၤထီၣ်ဒီးတၢ်အုၣ်အသးလီၤတံၢ်အါထီၣ်လီၤ။ ယဆိကမိၣ်အါထီၣ်ဒီး ယတၢ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤတဖၣ်လီၤပြံလီၤပြါအါထီၣ်လီၤ။ ယကျဲးစၢးပတုာ်ယတၢ်ဆိကမိၣ် ဘၣ်ဆၣ်ယပၢၤအီၤတန့ၢ်ဘၣ်။ ယဘၣ်တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်နီၢ်နီၢ်၊ ဘၣ်ဆၣ်ယတနၢ်ပၢၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤဘၣ်.... တယံာ်ဘၣ်ဒီး၊ သတူၢ်ကလာ် ပှၤအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤတၢ်အတၢ်သကဲာ်ပဝးဟဲဖျါဆှံဆှံလၢယသးအပူၤလီၤ။ ဖျါလၢပှၤတဂၤကအိၣ်လၢအဂ့ၤဒီးအသးကညီၤဒိၣ်မး တုၤဒၣ်လဲာ်အနီၢ်ကစၢ်ကမၤပျၢ်ပတၢ်ကမၣ်အဘူးအလဲ ဒီးလၢတၢ်န့ၣ်အဃိကအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤပှၤလၢပကဘၣ်တူၢ်တၢ်ဒဲးဘးအတၢ်စံၣ်ညီၣ်အပူၤလီၤ။ တဘျီဃီယသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ ပှၤဒ်န့ၣ်တဂၤကဘၣ်လီၤအဲၣ်ဆံးဒိၣ်လဲၣ်၊ ဒီးယဆိကမိၣ်လၢ ယပာ်လီၤယသးလၢအစုဒုၣ်အပူၤ ဒီးသန့ၤယသးလၢအတၢ်သးကညီၤသ့လီၤ။”
GSAM 119ဝီလျံ မီလၢအတၢ်ဆီတလဲသး
GSAM 119.1အဝဲစံးအါထီၣ်ဝဲလၢ—
GSAM 119.1“ယထံၣ်လၢလံာ်စီဆှံပာ်ဖျါထီၣ်နီၢ်နီၢ် ပှၤအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤတၢ်ဒ်ယလိၣ်ဘၣ်အီၤအသိးန့ၣ်လီၤ။ ဒီးယသးကဒံကဒါလၢ လံာ်တဘ့ၣ်လၢတမ့ၢ်တၢ်သးထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤလၢယွၤဘၣ်န့ၣ်၊ ဒုးဖျါထီၣ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢအဘၣ်လိာ်လိာ်အသးလၢလၢပှဲၤပှဲၤဒီး ဟီၣ်ခိၣ်လၢအလီၤကမၣ်အတၢ်လိၣ်တဖၣ်ကသ့ဒ်လဲၣ်။ ယဘၣ်တူၢ်လိာ်လၢ လံာ်စီဆှံန့ၣ် ကဘၣ်မ့ၢ်တၢ်လီၣ်ဖျါလၢယွၤအအိၣ်လီၤ။ လံာ်စီဆှံကဲထီၣ်ယတၢ်သူၣ်ခုသးခု၊ ဒီးလၢယ့ၣ်ၡူးအပူၤ ယထံၣ်န့ၢ်တံၤသကိးတဂၤလီၤ.... ခဲအံၤ လံာ်စီဆှံကဲထီၣ်တၢ်လၢယမၤလိအခိၣ်သ့ၣ်၊ ဒီးယစံးသ့လၢအမ့ၢ်အတီလၢ ယဃုသ့ၣ်ညါအီၤလၢတၢ်သူၣ်ခုသးခုဖးဒိၣ်လီၤ။ ယထံၣ်လၢတုၤဒၣ်လဲာ်အဖီခိၣ်တဝာ်န့ၣ် ပှၤတတဲဘၣ်ယၤနီတဘျီဘၣ်။ ယကမၢကမၣ်လၢ ဘၣ်မနုၤလၢအပူၤကွံာ်ယတထံၣ်အတၢ်ဃံတၢ်လၤဒီးအလၤကပီၤဘၣ်၊ ဒီးယကမၢကမၣ်လၢ ယဂ့ၢ်လိာ်တ့ၢ်အီၤသ့ဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ။”
GSAM 119.2ဝီလျံ မီလၢနီၢ်ကစၢ်ပာ်ဖျါ အကျဲလၢအမၤလိလံာ်စီဆှံဒ်အံၤ—
GSAM 119.2“ယပာ်လီၤယသးလၢ ယကပာ်လီၤကွံာ်ယတၢ်ထံၣ်ဆိခဲလၢာ်၊ ထိၣ်သတြီၤလံာ်စီဆှံအဆၢတဆၢဒီးတဆၢလီၤတံၢ်လီၤဆဲး၊ ဒီးမၤလိအီၤလၢအရဲၣ်အကျဲၤဘၣ်ဘၣ်၊ အိၣ်ဒီးအကျဲလၢလီၤတံၢ်န့ၣ်လီၤ.... ဖဲယထံၣ်တၢ်တမံၤမံၤလၢအနၢ်ပၢၢ်ကီန့ၣ် ယညီနုၢ်ထိၣ်သတြီၤအီၤဒီး လံာ်စီဆှံအဆၢလၢအဘၣ်ထွဲလိာ်သးခဲလၢာ်လီၤ။ ဒီးလၢ ခရူဒၢၣ် အတၢ်မၤစၢၤအဃိ၊ ယဃုကွၢ်လံာ်စီဆှံအဆၢခဲလၢာ်လၢ အအိၣ်ဒီးတၢ်ကတိၤအရ့ဒိၣ်တဖျၢၣ်ဂ့ၤတဖျၢၣ်ဂ့ၤ လၢတၢ်နၢ်ပၢၢ်ကီအလီၢ်တဖၣ်အံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.... ဒ်အံၤ ယမၤလိလံာ်စီဆှံဖဲယဖးအီၤအခီၣ်ထံးတဘျီအခါန့ၣ် ခံနံၣ်ဃၣ်ဃၣ်၊ ဒီးယနာ်လီၤတံၢ်လၢ လံာ်စီဆှံပဲာ်ဖျါလီၤက့ၤအနီၢ်ကစၢ်အသးန့ၣ်လီၤ။
GSAM 120.1“ဖဲယမၤလိဒ်အံၤအခါ၊ ဝံအတၢ်စံးပာ်လၢအလၢပှဲၤထီၣ်လၢအပူၤကွံာ်တဖၣ် မ့ၢ်ကဲတၢ်ထိၣ်အကျဲတမံၤလၢ တၢ်ကစံၣ်ညီၣ်ကျဲလၢဝံအတၢ်စံးပာ်လၢအကဟဲတဖၣ်ကလၢပှဲၤထီၣ်ဒီး၊ ယနာ်လီၤတံၢ်လၢ ပှၤအါဂၤအတၢ်ထံၣ်လၢခရံာ်ကပၢတၢ်လၢသးအကျဲ—ဟီၣ်ခိၣ်အနံၣ်တကထိလၢဟီၣ်ခိၣ်အကတၢၢ်တတုၤဒံးဘၣ်အမဲာ်ညါ ဒီးပှၤယူဒၤဖိတဖၣ်အတၢ်ဟဲက့ၤ—န့ၣ် ယွၤအကလုၢ်ကထါတမၤဂၢၢ်မၤကျၢၤအီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.... ယထံၣ်လၢလံာ်စီဆှံသိၣ်လိဖျါဖျါလၢ ယ့ၣ်ၡူးခရံာ်ကဟဲက့ၤလီၤကဒီးဆူဟီၣ်ခိၣ်အံၤ၊ ဟဲလၢမူခိၣ်အတၢ်အၢၣ်အကျါ လၢအပၢ်အလၤကပီၤခဲလၢာ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။
GSAM 120.2“ယမၤလိလံာ်စီဆှံဒီး ယဘၣ်တၢ်သူၣ်ခုသးခုလၢ အပူၤကွံာ်ယတဆိကမိၣ်လၢယဒိးန့ၢ်သ့လၢအတၢ်သိၣ်လိအပူၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ။ ယစးထီၣ်မၤလိအီၤလၢ ယတမုၢ်လၢ်လၢယကထံၣ်န့ၢ်ပှၤအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤတၢ်အတၢ်ဟဲအဆၢကတီၢ်ဘၣ်၊ ဒီးအခီၣ်ထံးန့ၣ် ယနာ်တၢ်အစၢလၢယမၤန့ၢ်အီၤန့ၣ် ကီမးလီၤ။ ဘၣ်ဆၣ် တၢ်အုၣ်အသးအဂံၢ်အဘါလၢအဘၣ်ယသးန့ၣ် ဒိၣ်မးတုၤလၢယဂ့ၢ်လိာ်ယတၢ်နာ်လီၤတံၢ်တသ့ဘၣ်။ ယတၢ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤတဖၣ် ဘူးကဂၢၢ်ကျၢၤလၢပှဲၤလံ၊ ဒီးယစးထီၣ်အိၣ်ခိး၊ ဆိးသီဒီးဃ့ဘါထုကဖၣ်လၢ ပှၤအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤတၢ်အတၢ်ဟဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။”
GSAM 120.3အဝဲစံးကဒီးဝဲလၢ—
GSAM 120.3“ယနာ်ဝဲ၊ ဒီးတဘျီဃီတၢ်အမူဒါလၢ ယကဘၣ်ရၤလီၤတၢ်သိၣ်လိအံၤ ဒ်သိးဟီၣ်ခိၣ်ကနာ်ဒီးကတဲာ်ကတီၤအသးလၢ ကထံၣ်လိာ်အသးဒီးပှၤစံၣ်ညီၣ်တၢ်ဒီးတလးမူးပိာ်ခွါ ဖဲအဝဲဟဲအခါန့ၣ်၊ ဘၣ်ယသးလီၤ။ ယတလိၣ်ကွဲးဖျါလီၤတံၢ်လီၤဆဲးဖဲအံၤ ယတၢ်မၤကွၢ်လၢအယံာ်ဒီးအနးတဖၣ်အဂ့ၢ်ဘၣ်။ ယစံးထဲအံၤန့ၣ်လၢလံ၊ လၢအါနံၣ်ပူၤကွံာ်အလီၢ်ခံ ယွၤအသးစီဆှံ၊ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအဂံၢ်အဘါ ဒီးတၢ်အဲၣ်ပှၤအသးသမူတဖၣ် ဆီၣ်ထွဲယၤလၢ ယကယိးထီၣ်ယထူၣ်စုညါဒီးဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်တဖၣ်အံၤ ဆူဟီၣ်ခိၣ်လၢအကသံဒီးကဟးဂီၤန့ၣ်လီၤ။”
GSAM 120.4စီၤမီလၢန့ၣ်၊ ဒ်ပှၤလၢတၢ်ကစီၣ်အံၤထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤအီၤလၢထံဂၤကီၢ်ဂၤတဖၣ်အသိး၊ အခီၣ်ထံးဆိကမိၣ်လၢ အကမၤလၢပှဲၤတၢ်မၢလီၤအီၤလၢ အကွဲးဒီးထုးထီၣ်တၢ်လၢ ပှၤကမျၢၢ်အလံာ်တၢ်ကစီၣ်ဒီးလံာ်ဖိတဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။ အဝဲထုးထီၣ်အတၢ်ထံၣ်အခီၣ်ထံးတဘျီလၢ “ဘၢမိၣ့် အတၢ်ဆှၢတၢ်ကစီၣ်”၊ လံာ်တၢ်ကစီၣ်လၢဘျၢထံတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိတဖၣ်အဂီၢ်၊ လၢတၢ်စဲကျံးအီၤလၢ ဘရဲၣ်ဒၢၣ်၊ ဘၢမိၣ့် န့ၣ်လီၤ။ တၢ်အံၤမ့ၢ်ဖဲ 1831 နံၣ်လီၤ။ အဝဲကတိၤဘၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤလၢပှၤကမျၢၢ်အမဲာ်ညါ အခီၣ်ထံးတဘျီဖဲ 1832 နံၣ်လီၤ။ ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အံၤ အဝဲစံးဝဲလၢ “ကစၢ်လူလီၤအဘျုးအဖှိၣ်လၢပှၤအိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ်၊ ဒီးပှၤအါဂၤနာ်ဝဲတုၤလၢ အဝဲသ့ၣ်အသးသမူဘၣ်တၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤန့ၣ်လီၤ။”
GSAM 121.1ဖဲ 1836 နံၣ်၊ အတၢ်သိၣ်လိတဖၣ်ဘၣ်တၢ်စဲကျံးအီၤလၢ ဆၢကတီၢ်ဖဲန့ၣ်ပှၤကမျၢၢ်အလံာ်တၢ်ကစီၣ်တနီၤအပူၤလီၤ။ ဖဲ 1837-38 နံၣ်တၢ်ခုၣ်ခါန့ၣ်၊ အတၢ်သိၣ်လိတဖၣ်ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤဒ်လံာ်ဖိတဘ့ၣ်အသိးလီၤ။ ဖဲ 1838 နံၣ်န့ၣ် လံာ်ဖိခံဘ့ၣ်တဘ့ၣ်လၢအအိၣ်ဒီးလံာ်ကဘျံးပၤ 204 ဘၣ်တၢ်စဲကျံးအီၤ၊ ဒီးလၢလံာ်ဖိအံၤအပူၤ စီၤမီလၢပာ်ဖျါလၢ အီးထိမၣ် အတၢ်စိတၢ်ကမီၤန့ၣ် လီၤပှီၢ်သ့ဖဲ 1839 နံၣ် မ့တမ့ၢ် 1840 နံၣ်လီၤ။ အဝဲသိၣ်လိတၢ်လၢဝ့ၢ်ဖးဒိၣ်တဖၣ်အပူၤ အခီၣ်ထံးတဘျီဖဲ 1836 နံၣ်လီၤ။ ဖဲန့ၣ် အဝဲကတိၤတၢ်လၢဝ့ၢ် ရဲၣ်ဒီလ်ဖ်၊ လိၣ်ဝဲလ်၊ ဂရိထၢၣ် ဒီး လ့ၣ်၊ လၢ မဲဆၣ်ခၠူစဲး အပူၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ။
GSAM 121.2တုၤလၢ 1840 နံၣ်န့ၣ် စီၤမီလၢမ့ၢ်ပှၤကတိၤတၢ်လၢပှၤကမျၢၢ်အမဲာ်ညါ ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်အတၢ်ဟဲဘူးထီၣ်န့ၣ် ဘူးကမ့ၢ်ထဲအဝဲတဂၤဧိၤလီၤ။ ဖဲနံၣ်န့ၣ် သတူၢ်ကလာ် ပှၤအကယၤတဖၣ်ပာ်ဖှိၣ်အသးဒီးအီၤလၢ ကရၤလီၤတၢ်ကစီၣ်အဂီၢ်လီၤ။ တၢ်မနုၤဒုးကဲထီၣ်တၢ်ဆီတလဲဖးဒိၣ်အံၤန့ၣ် ပကကွၢ်အီၤလၢအဆၢဒိၣ်လၢအဟဲန့ၣ်လီၤ။ ဖဲ 1839-40 နံၣ်တၢ်ခုၣ်ခါန့ၣ် စီၤမီလၢသိၣ်လိတၢ်တဆၢဘၣ်တဆၢလၢ Exeter၊ New Hampshire န့ၣ်လီၤ။ လၢန့ၣ် အဝဲထံၣ်လိာ်အသးအခီၣ်ထံးတဘျီဒီးသရၣ် Joshua V. Himes၊ လၢအတူၢ်လိာ်တၢ်နာ်ဖဲဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ။ စးထီၣ်လၢမုၢ်နံၤန့ၣ် အဝဲဆၢထၢၣ်ဃုာ်ဒီးသရၣ်မီလၢ၊ ဒ်ပှၤထုးထီၣ်လံာ်ဒီးပှၤစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်လၢအသးဆူၣ် ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီအတၢ်ကစီၣ်ဖးဒိၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ။
GSAM 121Joshua V. Himes
GSAM 121.3ဘၣ်ဃးဒီးပှၤမၤတၢ်လၢအသးဆူၣ်တဂၤအံၤ လၢတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤဖးဒိၣ်အံၤအပူၤန့ၣ်၊ ပဟံးန့ၢ်တၢ်ကတိၤလၢပှၤကွဲးအတၢ်အိၣ်မူအဂ့ၢ်အအိၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဂ့ၤကတၢၢ်လၢပမၤသ့၊ အဝဲစံးဝဲဒ်အံၤ—
GSAM 121.4“Joshua V. Himes အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်လၢ ဝံးခ်ဖၢၣ်ဒ်၊ ရိၣ်အဲလၣ်၊ ဖဲလါမ့ၤ 19 သီ၊ 1805 နံၣ်လီၤ။ အပၢ်န့ၣ် ပှၤသ့ၣ်ညါအီၤဂ့ၤဂ့ၤဒ်ပှၤမၤမုာ်လဲၤကၤတၢ်လၢ မုၢ်နုာ်အ့ဒံယါ အသိး၊ ဒီးမ့ၢ်ပှၤအရ့ဒိၣ်တဂၤဒ် ဝံးခ်ဖၢၣ်ဒ် အစီၤပီလူးအ့ဖံးစကိပၢၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိတဂၤအသိးလီၤ။ အမိၢ်အိၣ်ဒီးသူၣ်သးမုာ်မုာ် ဒီးတၢ်အဲၣ်ပှၤအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤတၢ်၊ ဒီးအဝဲတဲဘၣ်အဖိခွါလၢအသးအိၣ်ဒိကနၣ်တၢ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အဲၣ်အံၤလီၤ။
GSAM 121.5“အပၢ်ပာ်တ့ၢ်တၢ်တိာ်လၢ ကသိၣ်လိအဖိခွါ Joshua ဒ်သိးအကမ့ၢ်သရၣ်တၢ်သးခုကစီၣ်လၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအပၢ်နီၢ်ကစၢ်ဘၣ်ထွဲဝဲအပူၤလီၤ၊ ဘၣ်ဆၣ်တၢ်အိၣ်သးတဖၣ်တြီဃာ်ဝဲလီၤ။ ယွၤအိၣ်ဒီးတၢ်မၤအဂၤတမံၤလၢဖိခွါအံၤကမၤအဂီၢ်၊ ဒီးအဝဲရဲၣ်ကျဲၤတၢ်တဖၣ်လၢကျဲလၢ ကဒုးကဲထီၣ်တၢ်အစၢလၢအလိၣ်ဘၣ်ဝဲလီၤ။ ဖဲ 1817 နံၣ်န့ၣ် အပၢ်ဆှၢထီၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအပှ့ၤဒိၣ်တသဘျီ၊ ပာ်အီၤလၢကဘီခိၣ် ခၣ်ထၢၣ် အမူဒါအဖီလာ်၊ ဒီး အလဲးစဲဒၢၣ် စတူၣ်အၢၣ်တ် မ့ၢ်ပှၤကွၢ်ထွဲတၢ်ဖိတၢ်လံၤလီၤ။ ပှၤတဖၣ်အံၤဖျါထီၣ်လၢတအိၣ်ဒီးတၢ်တီတၢ်လိၤဘၣ်၊ ဒီးတုၤအဝဲသ့ၣ်လဲၤတုၤဆူ မုၢ်နုာ်အ့ဒံယါ အကဘီသန့တတီၤဒီး ဆါကွံာ်ကဘီဒီးတၢ်ဖိတၢ်လံၤခံမံၤလၢာ် ဒီးဃ့ၢ်ကွံာ်ဝဲလီၤ။ တၢ်ကဲထီၣ်အံၤဆီတလဲတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤခဲလၢာ်လၢ တၢ်မၤတ့ၢ်အီၤလၢသးစၢ် Joshua အခါဆူညါအဂီၢ်လီၤ။ အဝဲကဘၣ်တၢ်ဆှၢအီၤဆူ ဘရီၣ် ဖၠၣ်စိမိၤလၢ ဖရိၣ်ဘံဒဲၣ်စ်၊ ရိၣ်အဲလၣ် န့ၣ်လီၤ။ ဘၣ်ဆၣ်အလီၢ်န့ၣ်၊ ဖဲလါအ့ဖြ့ၣ်၊ 1821 နံၣ်၊ တၢ်က့ၤစိာ်အီၤဆူ နယူ ဘဲးဒ်ဖၢၣ်ဒ်၊ မဲဆၣ်ခၠူစဲး၊ ဒီးပာ်လီၤအီၤလၢတၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤအဖီလာ်ဒီး ဝီလျံ နဲးတ်စ်၊ ဒ်သိးကမၤလိတၢ်တ့သ့ၣ်ဒၢဒီးဟံၣ်ပူၤသ့ၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤအတၢ်မၤန့ၣ်လီၤ။
GSAM 122.1“ဖဲအလဲၤတုၤဆူအဟံၣ်အသီန့ၣ် အဝဲစးထီၣ်မၤတၢ်လၢတၢ်ဟ့ၣ်အမူဒါအီၤလၢတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဆူၣ်၊ ဒီးပာ်လီၤအသးလၢအကကဲထီၣ်ပှၤသ့မၤတၢ်လၢအတၢ်မၤအပူၤလီၤ။ ဘၣ်ဆၣ် တယံာ်ဘၣ်ဒီးအဝဲထံၣ်လၢ တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအတၢ်အိၣ်သးလၢအဝဲအိၣ်ဝးတရံးဝဲန့ၣ် တဘၣ်အသးလၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့ဘၣ်။ အဝဲစံးဝဲလၢ၊ ‘ယသရၣ်လၢတၢ်မၤန့ၣ် မ့ၢ်ပှၤနာ်ယွၤအိၣ်ထဲတဂၤဧိၤတကလုာ်၊ ဒီးအဝဲက့ၤစိာ်ယၤဆူအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လီၤ။ သရၣ် အီးဘံလ် ဒူအံၣ် မ့ၢ်ပှၤကွၢ်သိန့ၣ်လီၤ။ အဝဲမ့ၢ်ပှၤလၢအဟးထီၣ်ကွံာ်လၢ တၢ်နာ်လုၢ်ပျၢၤအကျဲဒီး ဆီတလဲအသးတယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ။ ယတၢ်ဒိးသိၣ်လိလၢသရၣ်ခိၣ် ဂရံးစ်ဝိလ်ဒ် ဒီးသရၣ် ဝီလျံ ဘၢၣ်ဂ်ျ၊ ပှၤကွၢ်သိလၢ ဝံးခ်ဖၢၣ်ဒ် အစီၤပီလူးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်၊ ဒီးယဒိကနၣ်ဘၣ်ခဲအံၤခဲအံၤ ဒီးကထၢၣ် ခရီခၢၣ် လၢအကတိၤတၢ်သ့ဒိၣ်မး လၢစီၤယိၤဟၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်၊ ဖရိၣ်ဘံဒဲၣ်စ်၊ ရိၣ်အဲလၣ် အပူၤန့ၣ်၊ မၤလၢယတူၢ်လိာ်စီၤ ဒူအံၣ် အတၢ်ဂ့ၢ်လိာ်ခရံာ်ဒီးအတၢ်မၢဖိတဖၣ်အတၢ်သိၣ်လိ လၢအတၢ်ကတိၤသ့သ့ဘၣ်ဘၣ်အပူၤန့ၣ် တသ့နီတစဲးဘၣ်လီၤ။’
GSAM 122.2“လၢဆၢကတီၢ်ဖဲန့ၣ် အ့ဖံးစကိပၢၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တအိၣ်လၢ နယူ ဘဲးဒ်ဖၢၣ်ဒ် ဘၣ်အဃိ၊ အဝဲပာ်လီၤအသးလၢ ကလဲၤထီၣ်ခရံာ်ဖိတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အခီၣ်ထံး [တမ့ၢ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ပျဲၢ်ဘီၣ်ဘၣ်]၊ ဒီးလၢခံနုာ်လီၤပာ်ဖှိၣ်အသးဒီးကရၢန့ၣ်လီၤ။ အဝဲစံးလၢ၊ ‘ဖဲအံၤ ယထံၣ်န့ၢ်လံာ်စီဆှံလၢအအိးထီၣ်သး ဒီးတၢ်ဆိကမိၣ်အတၢ်သဘျ့၊ ဒီးယစူးကါခံမံၤလၢာ်ဂ့ၤဂ့ၤလီၤ။’ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အံၤအိၣ်လၢသရၣ် မိၤၡ့ ဟီၣ် အတၢ်ကွၢ်ထွဲအဖီလာ်လီၤ။ သရၣ် ခလၢဖ် ဘျၢထံ Joshua V. Himes ဖဲလါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ 2 သီ၊ 1823 နံၣ်လီၤ။ ဒီးအသးလၢအကဲၤလၢတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဆူၣ်လၢအကစၢ်အဂီၢ်န့ၣ်၊ ဖဲအသးအိၣ်တဆံဃိးနံၣ်အခါ အဝဲစးထီၣ်တဘျီဃီလၢ ကတဲထူၣ်စုညါအဂ့ၢ် ဒီးဃ့ကညးပှၤကညီတဖၣ်လၢ ကပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသးလီၤ။ အဝဲစံးဘၣ်ဃးဒီးအနီၢ်ကစၢ်ဒ်အံၤ—
GSAM 122.3“‘တယံာ်ဘၣ်ဒီး ယကဲထီၣ်ပှၤဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါဒီးသဆၣ်ထီၣ်တၢ်၊ ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ယၤတၢ်ပျဲလၢ ယကမၤဒိၣ်ထီၣ်ယတၢ်ဟ့ၣ်န့ၣ်လီၤ.... ယမၤလၢပှဲၤယတၢ်မၤလိတၢ်မၤအစိၤလၢတၢ်ဘၣ်သူၣ်ဘၣ်သး ဒီးယဒိးန့ၢ်တၢ်စံးပတြၢၤလီၤ။ ဘၣ်ဆၣ်ယဲၢ်နံၣ်မ့တမ့ၢ်ဃုနံၣ်အတီၢ်ပူၤ ယညီနုၢ်မၤတၢ်အါန့ၢ်ယမူဒါ၊ ဒီးဒ်န့ၣ်အသိး ယမၤန့ၢ်ဆၢကတီၢ်တနံၤမ့တမ့ၢ်ခံနံၤလၢတနွံအတီၢ်ပူၤ လၢကမၤလိတၢ်ဒီးမၤတၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်မၤ လၢတၢ်လီၢ်ခိၣ်ဃၢၤလၢအဖှီၣ်ယာ်တဖၣ်အပူၤ၊ ဒီးယဟ့ၣ်လီၤတၢ်မၤအတၤသၣ်တဖၣ်လၢယပှၤကွၢ်သိန့ၣ်လီၤ။’
GSAM 123.1“ဖဲ 1825 နံၣ်န့ၣ် အဝဲဘၣ်တၢ်မၢလီၤအီၤဒ်ပှၤစိာ်တၢ်သးခုကစီၣ်တဂၤလၢ ခရံာ်ဖိတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢ မဲဆၣ်ခၠူစဲး ကလံၤထံးတခီအဂီၢ်လီၤ။ သရၣ် Himes စံးဝဲလၢ၊ ‘တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဒီးတၢ်မၤစၢၤလၢ ပှၤစိာ်တၢ်သးခုကစီၣ်တဖၣ်အတၢ်အိၣ်မူအဂီၢ်တအိၣ်ဘၣ်၊ ဒီးယပာ်လီၤယသးလၢ ယကမၤတၢ်မၤပနံာ်တၢ်ကၤလၢယတၢ်အိၣ်မူအဂီၢ် ဒီးစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်ဒ်ယမၤသ့အသိးလီၤ။’
GSAM 123.2“ဖဲ 1828 နံၣ်န့ၣ် အဝဲဟးထီၣ်လၢ နယူ ဘဲးဒ်ဖၢၣ်ဒ်၊ တမ့ၢ်လၢတၢ်သးဒ့ဒီမ့တမ့ၢ်တၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါတအိၣ်ဘၣ်၊ မ့ၢ်လၢတၢ်ပာ်လီၤသးလၢအကမၤနၢၤတၢ်န့ၣ်လီၤ။ အဝဲလဲၤဆူ ဖလံမၢးသ်၊ ဒီးဖဲန့ၣ် အဝဲစံၣ်တဲၤတဲလီၤယွၤအကလုၢ်ကထါလၢ ကၠိဟံၣ်တဖၣ်၊ လၢဒၢးလၢတၢ်ရဲၣ်ကျဲၤအီၤတစိၢ်တလီၢ်တဖၣ် ဒီးဖဲပှၤဒိကနၣ်အီၤသ့တပူၤလၢ်လၢ်န့ၣ်လီၤ။ ဖဲ 1829 နံၣ် အဝဲမၤတၢ်ဒ်န့ၣ်အသိးလၢ ဖီလ် ရံဘၢၣ် တုၤလၢ 1830 နံၣ်၊ ဖဲအဝဲသုးလီၢ်ဆူ ဘီးစတၢၣ် ဒ်ပှၤကွၢ်သိလၢ ခရံာ်ဖိတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အခီၣ်ထံးဒီးခံဖုတဖုအဂီၢ်၊ ဒီးလၢအံၤ အဝဲအိၣ်တ့ၢ်ဝဲသၢဆံသၢနံၣ်န့ၣ်လီၤ။ ဖဲ 1839 နံၣ် အဝဲကဲထီၣ်ပှၤနာ်ခရံာ်အတၢ်ဟဲအတၢ်မၤ ဒ်သရၣ် ဝီလျံ မီလၢလၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါ ပဲာ်ဖျါဝဲအသိးန့ၣ်လီၤ။ အဝဲနုာ်လီၤလၢတၢ်မၤအသီအံၤ ဒီးအတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဆူၣ်ခဲလၢာ်၊ ဒီးအတၢ်မၤကစၢ်အတၢ်မၤန့ၣ် ပှဲၤဒီးမ့ၣ်အူဒီးတၢ်စိတၢ်ကမီၤလီၤ။ ဖဲ 1840 နံၣ် အဝဲစးထီၣ်ထုးထီၣ် “တၢ်ပနီၣ်လၢအဆၢကတီၢ်”၊ ဆီၣ်ထွဲတၢ်မၤလၢအဝဲဟ့ၣ်လီၤအသးဒီဖျၢၣ်လၢအပူၤန့ၣ်လီၤ။ အကျိၣ်စ့ခဲလၢာ်၊ အတၢ်မၤခဲလၢာ် ဒီးအဂံၢ်အဘါခဲလၢာ် အဝဲဟ့ၣ်လီၤဝဲလၢတၢ်မၤအံၤအဂီၢ်၊ ဒီးတၢ်မၤန့ၢ်ပှၤဆီတလဲသးလၢအကထိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ။”
GSAM 123မီလၢဒီး Himes အတၢ်မၤသကိးတၢ်
GSAM 123.3စးထီၣ်လၢ 1840 နံၣ်တုၤလၢ 1844 နံၣ်သ့ၣ်လၣ်လီၤဆှုအဆၢကတီၢ်န့ၣ်၊ သရၣ်မီလၢဒီးသရၣ် Himes အတၢ်မၤတဖၣ် အါတက့ၢ်အဝဲသ့ၣ်မၤသကိးဝဲ၊ ဖဲအဝဲသ့ၣ်လဲၤလၢဝ့ၢ်တဖျၢၣ်ဆူတဖျၢၣ်၊ လၢတၢ်ကိၢ်ခါန့ၣ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်အဒဲဖးဒိၣ်၊ ဒီးလၢတၢ်ခုၣ်ခါန့ၣ် လၢတၢ်ဘါယွၤသရိာ်တဖၣ်ဒီးပှၤကမျၢၢ်အဘျီၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။ သရၣ် Himes အနီၢ်ခိအဂံၢ်အဘါဖးဒိၣ်မၤစၢၤအီၤတုၤ အနုာ်လီၤဆူအသးအနံၣ်ခွံဆံခံနံၣ်တနံၣ်န့ၣ်လီၤ။ အသးအတၢ်ဆိကမိၣ်အဂံၢ်အဘါန့ၣ် ဆူၣ်ဝဲတုၤလၢအကတၢၢ်လီၤ။ ဖဲ 1894 နံၣ်၊ လါစဲးပထ့ဘၢၣ် 28 သီ၊ အဝဲဟ့ၣ်တၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤလၢ အထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤပှၤအသးဒိၣ်မး ဆူပှၤမုၢ်နွံသီ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ် သၢကထိဘျဲၣ်အအိၣ် လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လီၢ်လၢ လဲၣ်စ့ၣ်၊ Michigan န့ၣ်လီၤ။ ဖျါလၢအဝဲကတိၤတၢ်ဒီး တၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဆူၣ်ဒီးဂံၢ်ဘါအါမးဒ်လၢအပူၤကွံာ်အမုၢ်နံၤတဖၣ်အသိးလီၤ။ တၢ်အံၤလီၤကမၢကမၣ်နီၢ်နီၢ်လၢ ပှၤတဂၤလၢအနုာ်လီၤဆူအသးအနံၣ်ခွံဆံတနံၣ်တနံၣ်အပူၤသၢလါလံ၊ ဒီးအဘၣ်တူၢ်တၢ်ဆါလၢ တၢ်မၤဘျါက့ၤအီၤတသ့ဘၣ်၊ လၢတၢ်ဆါအံၤအဃိအဝဲသံဝဲလၢနံၣ်လၢအဟဲန့ၣ်လီၤ။
GSAM 124.1သရၣ်မီလၢဒီးသရၣ် Himes ဆၢထၢၣ်ဝဲ ဒ်ပကစံးအသိး လၢ “တၢ်ဒုးအမဲာ်ညါကတၢၢ်” လၢတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီလၢကီၢ်အမဲရကၤအပူၤလီၤ။ အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်ထဲခံဂၤလၢပှၤအါဆံဂၤအကျါ လၢအမၤသကိးတၢ်ဒီးအီၤ လၢကရၤလီၤခရံာ်အတၢ်ဟဲအတၢ်သိၣ်လိန့ၣ်လီၤ။ ပှၤတဖၣ်အံၤအတၢ်သကဲာ်ပဝးအခိၣ်သ့ၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ပာ်လီၤသးဂၢၢ်ဂၢၢ်ကျၢၤကျၢၤ ဒီးတၢ်တီတၢ်လိၤလၢအပှဲၤလီၤ။ ပှၤတဖၣ်အံၤအါတက့ၢ် မ့ၢ်ပှၤဒ်ဟီၣ်ခိၣ်ကိးဝဲလၢ “ပှၤမၤဒိၣ်ထီၣ်လီၤအနီၢ်ကစၢ်အသး”—ပှၤလၢအဒိၣ်ထီၣ်ခီဖျိအဘၣ်သဂၢၢ် တၢ်အိၣ်မူအတၢ်နီၢ်နီၢ်လၢအကီအခဲတဖၣ်၊ ပှၤလၢအမၤလိဘၣ်လၢ ကစံၣ်ညီၣ်တၢ်မၤတမံၤအတၢ်ဂ့ၤ ဒိးသန့ၤလၢတၢ်ဘၣ်တၢ်ကမၣ်အတၢ်သိၣ်တၢ်သီ၊ တမ့ၢ်လၢကျဲလၢအကဲဘျုးလၢအနီၢ်ကစၢ်အဂီၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်အတၢ်သကဲာ်ပဝး မ့ၢ်ဒ်ပှၤလၢသရၣ်မီလၢစံးဝဲလၢ ညီနုၢ်တူၢ်လိာ်တၢ်ကစီၣ်လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အကျါ၊ “တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိလၢအယူးယီၣ်ပာ်ကဲယွၤ၊ ဟ့ၣ်လီၤအသး ဒီးအိၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်မူအဂ့ၤကတၢၢ်တဖၣ်” န့ၣ်လီၤ။ တၢ်ဂ့ၢ်အံၤဘၣ်တၢ်မၤဂၢၢ်မၤကျၢၤအီၤလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အကလုာ်ကလုာ်အပှၤစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်တဖၣ်၊ ဖဲပှၤခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်လီၤဖးဒီးအဝဲသ့ၣ်လၢအကတၢၢ်မ့ၢ်ဝံၤန့ၣ် စံးဝဲလၢ၊ “အဝဲ [တၢ်သိၣ်လိအံၤ] ဟံးန့ၢ်ကွံာ်ပသိအဒၢအပှၤအဂ့ၤကတၢၢ်တဖၣ်လံ။”
GSAM 124ပှၤခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံး အပှၤစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်အမံၤဟူသၣ်ဖျါအဂၤတဖၣ်
GSAM 124.2တၢ်ကပာ်ဖျါပှၤတနီၤအမံၤ လၢအမၤတၢ်အရ့ဒိၣ်ဃုာ်ဒီးသရၣ်မီလၢဒီးသရၣ် Himes လၢတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအခီၣ်ထံးအဆၢကတီၢ်တဖၣ်န့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်လီၤသးစဲတမံၤလီၤ။ အခီၣ်ထံးလၢမံၤစရီအခိၣ်န့ၣ် မ့ၢ် Charles Fitch လၢ ခလံးဘလဲၣ်ဒ်၊ အိၣ်ဟါအိၣ်၊ လၢဖဲ 1842 နံၣ်န့ၣ် ဟ့ၣ်ကူၣ်တၢ်ဆိကမိၣ်လၢ တၢ်ကအိၣ်ဒီးတၢ်ဂီၤပာ်ဖျါတဖၣ် ဒ်သိးကပာ်ဖျါစီၤဒၤနံးယ့လးဒီးလံာ်လီၣ်ဖျါအတၢ်ထံၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။ တၢ်ဆိကမိၣ်အံၤအခီၣ်ထံးန့ၣ် ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢ ဃဘးကူာ် 2:2, 3 န့ၣ်လီၤ။ Charles Fitch သံဝဲဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် 10 သီ၊ 1844 နံၣ်လီၤ။
GSAM 124.3ဒီးကထၢၣ် Josiah Litch လၢ ဖံလၤဒ့လဖံ၊ လၢကစၢ်ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤအီၤဒ်သိး ကရၤလီၤတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီတမံၤ၊ ဒီးဖဲတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအံၤလၢပှဲၤထီၣ်အခါန့ၣ် ဒုးကဲထီၣ်တၢ်သးစဲလၢခရံာ်အတၢ်ဟဲအတၢ်ကစီၣ်အပူၤ သတူၢ်ကလာ်ဒီးဒိၣ်ထီၣ်ချ့ချ့၊ ဒ်ပကထံၣ်ဘၣ်အီၤလၢအဆၢဒိၣ်လၢအဟဲန့ၣ်လီၤ။
GSAM 124.4အံလၢၣ် ဂၣ်လူၣ်ၡၣ် လၢ လီးခ်ဖီးတ်၊ နယူယီး၊ မ့ၢ်ဘျၢထံတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အသရၣ်တၢ်သးခုကစီၣ်လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါတဂၤ၊ လၢအတၢ်ကွဲးဒီးအတၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤတဖၣ် ဘၣ်ဃးဒီးကစၢ်အတၢ်ဟဲဘူးထီၣ်န့ၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤဖးဒိၣ်လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အကလုာ်န့ၣ်အပူၤလီၤ။
GSAM 125.1အံၣ်. အၣ်ရ်. ဖံၣ်နံၣ် လၢ စဲနံခၣ် ဖီလ်စ်၊ နယူယီး၊ မ့ၢ်ဘျၢထံတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အသရၣ်တၢ်သးခုကစီၣ်အဂၤတဂၤလၢ အဟ့ၣ်လီၤအသးလၢတၢ်မၤအဂီၢ်၊ လၢအတၢ်မၤကစၢ်အတၢ်မၤဒီးအတၢ်ကွဲးတဖၣ် မ့ၢ်တၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါလၢတၢ်မၤအပူၤလီၤ။ တၢ်ကိးအီၤလၢ “ဟီၣ်ခိၣ်အအံသၣ်” န့ၣ် ကြၢးဝဲဘၣ်ဝဲလီၤ။
GSAM 125.2ဂျီးဂျ် စတီးရ်စ် လၢဝ့ၢ်နယူယီး၊ တချုးအဆီတလဲသးဆူခရံာ်အတၢ်ဟဲအတၢ်သိၣ်လိဒံးဘၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ပှၤစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်ဒုးမူထီၣ်က့ၤတၢ်နာ်လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါတဂၤလီၤ။ အတၢ်ကွဲးတဖၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်စိတၢ်ကမီၤဖးဒိၣ်လၢ ကထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒ်သိးအဝဲသ့ၣ်ကဟ့ၣ်လီၤအနီၢ်ကစၢ်ဒီးအတၢ်ဖိတၢ်လံၤတဖၣ်လၢတၢ်မၤအဂီၢ်အါထီၣ်၊ လီၤဆီဒၣ်တၢ် ဖဲမုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ အနွံလၢခံကတၢၢ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။ တၢ်သးဟးဂီၤအလီၢ်ခံ ပှၤလၢအဒုးပှၤခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်ဒီးဟီၣ်ခိၣ်ကွၢ်ထံဆိကမိၣ် အတၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤဃုဘျီ ဘၣ်ဃးဒီးပှၤကညီအန့ဆၢၣ်၊ ပှၤသံအတၢ်အိၣ်သး ဒီးတၢ်စံၣ်ညီၣ်လၢခါဆူညါန့ၣ် မ့ၢ်အဝဲဒၣ်လီၤ။
GSAM 125.3သရၣ် စတီးခ်မဲၣ်၊ လၢ Portland၊ Maine န့ၣ် မ့ၢ်ပှၤမၤတၢ်လၢအသးဆူၣ်အဂၤတဂၤ လၢဝီလျံ မီလၢအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဒုးမူထီၣ်က့ၤတၢ်နာ်တဖၣ် လၢဝ့ၢ်န့ၣ်အပူၤလီၤ။ အဝဲသံဝဲဖဲပှၤယူဒၤဖိအနံၣ် 1843 တချုးကတၢၢ်ဒံးဘၣ် စှၤနွံအမဲာ်ညါ၊ ဖဲပှၤခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးတဖၣ်မုၢ်လၢ်ဒီးအိၣ်ခိးလၢ ကစၢ်ကဟဲဖဲဆၢကတီၢ်န့ၣ်အခါလီၤ။6
GSAM 125.4ပှၤအမံၤဟူသၣ်ဖျါအဂၤတဖၣ်အိၣ်ဒံး၊ ဘၣ်ဆၣ်လၢလံာ်အလီၢ်တလၢဘၣ်အဃိ ပကပာ်ဖျါထဲအမံၤတဖၣ်ဒ်အံၤ၊ အဲၣ်. အဲၣ်. ဝါထ့ၣ်၊ လၢအကွဲးကျိာ်ထံလံာ်တၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤအသီဆူအဲကလံးကျိာ်၊ လၢပှၤသ့ၣ်ညါအီၤဒ် “ဝါထ့ၣ် အလံာ်ကျိာ်ထံ”၊ အက်စ်. အက်စ်. Snow၊ အဲးဖ်. ဂျံၣ်. ဘရီၣ်၊ အပိလိၣ်စ် ဟ့လ်၊ အဲလ်. ဒံၣ်. မဲၣ်စ်ဖံလ်ဒ်၊ ဂျီးဂျ် နံဒၢၣ်၊ အိၣ်. အၣ်ရ်. ဖဲးစဲးတ်၊ ဂျီးဂျ်၊ ဝဲးစ်လံၣ် ဒီး အဲးဒ်ဝ့ၣ် ဘၢၣ်နၢၣ် (ဒီပုၢ်ဝဲၢ်ခွါသၢဂၤ)၊ ခဲလၢာ်န့ၣ် မ့ၢ်ပှၤမၤတၢ်လၢအသ့အဘၣ်လၢတၢ်ကစီၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ။
Notes
- ဃဘးကူာ် 2:2, 3. ↩
- လီၣ်ဖျါ 14:6, 7. ↩
- မၢ်ကူး 1:14, 15 ↩
- ယိၤအ့လး 2:30, 31. ↩
- “မးသဲအဆၢဒိၣ်ခံဆံလွံၢ်အတၢ်ပဲာ်ဖျါ”၊ လံာ်ကဘျံးပၤ 49-60။ အဲးစ်. ဘလ့းစ်၊ ဘီးစတၢၣ်၊ မဲဆၣ်ခၠူစဲး၊ 1843။ ↩
- ဒ်တၢ်ပာ်ဖျါအီၤလၢ “တၢ်ကွဲးလၢအခီၣ်ထံးတဖၣ်”၊ လံာ်ကဘျံးပၤ 17 အသိး၊ ဘၣ်မနုၤသရၣ် Fitch ဒီးသရၣ် စတီးခ်မဲၣ် သးအိၣ်သ့ၣ်ညါဆူၣ်ဆူၣ်လၢ တၢ်မနုၤတဖၣ်ကဲထီၣ်လံ စးထီၣ်ဖဲအဝဲသ့ၣ်မံဘၣ်သးအဆၢကတီၢ်လဲၣ်န့ၣ်၊ ပထံၣ်နၢ်ပၢၢ်အီၤညီညီသ့ဝဲလီၤ။ ↩