Adventist Pioneer
Library
aplib.orgလံာ်ဖိးဒၢ
လံာ်အဂ့ၢ်ပာ်ဖှိၣ်
07 / 31
07 / 31

အဆၢ 4 — တၢ်အကတၢၢ် အဆၢကတီၢ်

John Norton Loughborough

GSAM 77.1“တုၤနုၤတစု ယစံးလၢ၊ ယကစၢ်ဧၢ၊ တၢ်တဖၣ်အံၤ အကတၢၢ်ကမ့ၢ်မနုၤလဲၣ်။ ဒီးအဝဲစံးဝဲ၊ ဒၤနံးယ့လးဧၢ၊ လဲၤလၢနကျဲတက့ၢ်။ အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ၊ တၢ်ကတိၤတဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ကးဘၢဒီးစဲပနီၣ်ဃာ်အီၤ တုၤလၢတၢ်အကတၢၢ် အဆၢကတီၢ်လီၤ။ ... ပှၤအၢပှၤသီတဖၣ် ကမၤအၢမၤသီတၢ်လီၤ။ ဒီးပှၤအၢပှၤသီတဖၣ် အကျါတအိၣ်နီတဂၤလၢကနၢ်ပၢၢ်တၢ်ဘၣ်။ မ့မ့ၢ်ပှၤကူၣ်သ့တဖၣ်န့ၣ် ကနၢ်ပၢၢ်ဝဲလီၤ။”1

GSAM 77.1“အဝဲစံးဘၣ်ယၤ၊ ပှၤကညီဖိခွါဧၢ၊ နၢ်ပၢၢ်တက့ၢ်။ အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ၊ တၢ်ထံၣ်န့ၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အကတၢၢ် အဆၢကတီၢ်လီၤ။”2

GSAM 77.1“မ့မ့ၢ်နၤ၊ ဒၤနံးယ့လးဧၢ၊ ကးဘၢတၢ်ကတိၤတဖၣ် ဒီးစဲပနီၣ်ဃာ်လံာ်တဘ့ၣ်အံၤ တုၤလၢတၢ်အကတၢၢ် အဆၢကတီၢ်တက့ၢ်။ ပှၤအါဂၤကဃ့ၢ်တရံးတရး၊ ဒီးတၢ်သ့ၣ်ညါကအါထီၣ်လီၤ။”3

GSAM 77.1ဖဲအံၤ “တၢ်အကတၢၢ် အဆၢကတီၢ်” န့ၣ် အခီပညီမ့ၢ်မနုၤလဲၣ်။ တမ့ၢ်ဘၣ်တၢ်အကတၢၢ်နီၢ်နီၢ်န့ၣ်ဘၣ်။ မ့မ့ၢ်ဒ်န့ၣ်ဒီး ဒၤနံးယ့လးအတၢ်စံးပာ်အကူာ်လၢ “ဘၣ်တၢ်ကးဘၢဃာ်” အီၤန့ၣ် ကဲဘျုးလၢပှၤကညီအဂီၢ်တသ့ဘၣ်။ မ့ၢ်လၢ “တၢ်လၢအဘၣ်တၢ်လီၣ်ဖျါထီၣ်အီၤတဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ဃးဒီးပှၤလီၤ၊”4 အဃိ လံာ်အကူာ်အံၤ ကဘၣ်ကဲဘျုးဝဲလၢဆၢကတီၢ်တတီၤလီၤ။ မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး တၢ်ကတိၤ “တၢ်အကတၢၢ် အဆၢကတီၢ်” န့ၣ် ကဘၣ်မ့ၢ်ဆၢကတီၢ်တတီၤ ဖဲတၢ်အကတၢၢ်နီၢ်နီၢ်တတုၤဒံးဘၣ်အခါ လၢပှၤကနၢ်ပၢၢ်တၢ်လၢဘၣ်တၢ်စံးဘၣ်ဒၤနံးယ့လးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ။

GSAM 77အတၢ်ကတဲာ်ကတီၤအမုၢ်နံၤ

GSAM 77.2လၢတၢ်သးဒ့ဒီတအိၣ်ဘၣ်န့ၣ် အခီပညီမ့ၢ်ဆၢကတီၢ်လၢဝံနၤဃူးမ်ကိးဝဲလၢ “အတၢ်ကတဲာ်ကတီၤအမုၢ်နံၤ” န့ၣ်လီၤ။ ဖဲအံၤ ဝံကတိၤတၢ်ဘၣ်ဃးဒီးနံၤနဝ့အတၢ်ဟးဂီၤ လၢအပိာ်ဃုာ်ဒီး “နီၣ်ဖျ့အကလုၢ်၊ ဒီးလ့ၣ်အပၣ်အတၢ်သီၣ်သဲ၊ ဒီးကသ့ၣ်လၢအကပုာ်ကပိာ်၊ ဒီးလ့ၣ်လၢအခုၣ်ထီၣ်လီၤ။”5 လၢအခီၣ်ထံးန့ၣ် ဝံအတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သး ဘၣ်တၢ်နဲၣ်ဆူတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်လၢအဒိၣ်န့ၢ်အံၤ လၢကဟဲဘၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အဖီခိၣ်၊ ဖဲ “ကစၢၢ်တဖၣ် ဟူးဝးလၢအမဲာ်ညါ၊ ဒီးတၢ်စိခိၣ်တဖၣ် ပှံၢ်လီၤဝဲ၊ ဒီးမ့ၣ်အူအီၣ်ကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်လၢအမဲာ်ညါ၊ မ့ၢ်လီၤ၊ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီးကယဲၢ်ပှၤလၢအအိၣ်လၢအပူၤခဲလၢာ်လီၤ။ မတၤဆၢထၢၣ်လၢအတၢ်သးဒိၣ်အမဲာ်ညါသ့လဲၣ်။ ဒီးမတၤအိၣ်ဆၢထၢၣ်လၢအတၢ်သးထီၣ်အဆူၣ်အကိၤအမဲာ်ညါသ့လဲၣ်။ အတၢ်သးထီၣ်လူလီၤအသးဒ်မ့ၣ်အူအသိး၊ ဒီးလၢအဝဲအဃိ လၢၢ်တဖၣ် ဘၣ်တၢ်မၤလီၤပှီၢ်အီၤလီၤ။ ... အဝဲကမၤတၢ်အကတၢၢ်လၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့လီၤ။ တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ် တဂဲၤထၢၣ်ကဒီးခံဘျီတဘျီဘၣ်။”6

GSAM 78လ့ၣ်တဖၣ်ဒီးမ့ၣ်အူဒၢလၢအကဲၤထီၣ်

GSAM 78.1ဝံကတိၤအါထီၣ်ဒံးတၢ်ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ကတဲာ်ကတီၤအမုၢ်နံၤအံၤလၢ၊ “လၢအတၢ်ကတဲာ်ကတီၤအမုၢ်နံၤန့ၣ် လ့ၣ်တဖၣ်ကအိၣ်ဒီးမ့ၣ်အူဒၢလၢအကဲၤထီၣ်၊ ဒီးသ့ၣ်ဆှိတဖၣ် ကဟူးဝးနးနးကလဲာ်လီၤ။ လ့ၣ်တဖၣ် ကလဲၤတရံးတရးလၢကျဲပူၤ၊ ကဘၣ်သဂၢၢ်လိာ်အသးလၢကျဲလဲၢ်တဖၣ်အပူၤလီၤ။ အက့ၢ်အဂီၤ ကလီၤဂာ်ဒီးမ့ၣ်အူဒၢ၊ ဒီးကဃ့ၢ်ဒ်လီဝၢ်အသိးလီၤ။ အဝဲကဂံၢ်က့ၤအပှၤအဒိၣ်အမုၢ်တဖၣ်၊ အဝဲသ့ၣ်ကလီၤဃံၢ်လၢအတၢ်လဲၤပူၤ၊ ကလဲၤချ့ချ့ဆူဝ့ၢ်ခိၣ်ဒူ၊ ဒီးတၢ်ဒီသဒၢကဘၣ်တၢ်ကတဲာ်ကတီၤအီၤလီၤ။”7

GSAM 78.2တၢ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်ပာ်ဖျါလၢအလီၤတံၢ်လီၤဆဲးမး ဘၣ်ဃးဒီးမုၢ်မဆါတနံၤအံၤ လ့ၣ်မ့ၣ်အူလၢအချ့ဒ်လီဝၢ်အသိး၊ လၢပှၤပၢၤလ့ၣ်ဂံၢ်ဒီးဂံၢ်ကဒီးအပှၤလဲၤတၢ်ဖိတဖၣ် တပယူာ်ဃီ လၢလ့ၣ်အိၣ်ပတုာ်လီၢ်တတီၤဆူတတီၤ၊ ဒီးဖဲလ့ၣ်လဲၤတၢ်အခါ အဝဲသ့ၣ်လီၤဃံၢ်လၢအတၢ်ဟးအပူၤလီၤ။ ဒီးတၢ်သူသ့ၣ်ဆှိအါအါဂီၢ်ဂီၢ် လၢလ့ၣ်မ့ၣ်အူကျဲအဖီလာ်သ့ၣ်ကူာ်၊ တိၤအခီၣ်ထံးသ့ၣ်၊ ဒီးဒဲလၢအဒီသဒၢတၢ်ဖီ ဒီးတၢ်အဂၤတဖၣ်အဂီၢ်လီၤ။ တၢ်စံးဝဲလၢ ကျဲတဘိလၢအခီဂာ်စံၣ်အဲၣ်ရၤ န့ၣ်ဗၤဒၤကစၢၢ်တဖၣ်န့ၣ် အိၣ်ဒီးသ့ၣ်ဆှိဒဲလၢအဒီသဒၢတၢ်ဖီအထီ 47 မံးလာ်လီၤ။ ဒီးဝံစံးလၢ တၢ်အံၤကအိၣ်ထီၣ်လၢ “အတၢ်ကတဲာ်ကတီၤအမုၢ်နံၤ” န့ၣ်လီၤ။

GSAM 78.3ဝံယိၤအ့လးစ့ၢ်ကီး ကတိၤဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အကတၢၢ် အဆၢကတီၢ်အံၤ ဖဲတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်မၤလိာ်ဆူကစၢ်အခ့အပှၤတဖၣ်လၢ၊ “အူကွဲၤလၢစံယိၣ်၊ ဒီးဒုးသီၣ်ထီၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်အကလုၢ်လၢယကစၢၢ်စီဆှံတက့ၢ်။ မ်ပှၤအိၣ်လၢကီၢ်ပူၤခဲလၢာ် ကနိးကစုာ်တက့ၢ်။ အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ၊ ယွၤအမုၢ်နံၤဟဲဝဲလီၤ။ မ့ၢ်လၢအဘူးထီၣ်လံလီၤ။”8

GSAM 78.4ဒီးဝံစဖါနယၤစံးကဒီးဝဲ၊ “ပှၤကလုာ်လၢတၢ်တအဲၣ်ဒိးအီၤဘၣ်ဧၢ၊ အိၣ်ဖှိၣ်ထီၣ်သုသး၊ မ့ၢ်လီၤ၊ အိၣ်ဖှိၣ်ထီၣ်သုသးတက့ၢ်။ ဖဲတၢ်စံၣ်ညီၣ်အတၢ်မၤလိာ်တလၢပှဲၤထီၣ်ဒံးဘၣ်၊ ဖဲမုၢ်နံၤတလဲၤပူၤကွံာ်ဒ်ဘုအဖံးအသိးဒံးဘၣ်၊ ဖဲယွၤအတၢ်သးထီၣ်ဆူၣ် တဟဲဘၣ်သုဒံးဘၣ်၊ ဖဲယွၤအတၢ်သးထီၣ်အမုၢ်နံၤ တဟဲဘၣ်သုဒံးဘၣ်န့ၣ်တက့ၢ်။ ပှၤလၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢလၢအသးစူၤ ဒီးမၤပိာ်ထွဲအတၢ်စံၣ်ညီၣ်ခဲလၢာ်ဧၢ၊ ဃုယွၤတက့ၢ်။ ဃုတၢ်တီတၢ်လိၤ၊ ဃုတၢ်သးစူၤတက့ၢ်။ ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် သုကဘၣ်တၢ်ပာ်ခူသူၣ်သုလၢယွၤအတၢ်သးထီၣ်အမုၢ်နံၤလီၤ။”9

GSAM 79.1ဒ်သိးပကသ့ၣ်ညါလီၤတံၢ်အါထီၣ် “တၢ်အကတၢၢ် အဆၢကတီၢ်” အခီပညီ ဒီးအတၢ်စးထီၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် ပကကွၢ်ထံတၢ်သူတၢ်ကတိၤအံၤအဂၤတတီၤလီၤ။ လၢဒၤနံးယ့လးအဆၢဒိၣ် 11 န့ၣ် တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤတခါ လၢအမၤအၢမၤနးတၢ် ဒီးကပၢတၢ်တုၤလၢတၢ်အကတၢၢ် အဆၢကတီၢ်လီၤ။ ကစၢ်စံးဘၣ်ဃးဒီးတၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢအမၤအၢမၤနးတၢ်န့ၣ်လၢ၊ “ပှၤလၢအနၢ်ပၢၢ်တၢ်အကျါတနီၤ ကလီၤဃံၢ်ဝဲ ဒ်သိးကဘၣ်တၢ်မၤကွၢ်အီၤ၊ ဒီးဘၣ်တၢ်မၤကဆှီအီၤ၊ ဒီးဘၣ်တၢ်မၤဝါအီၤ တုၤလၢတၢ်အကတၢၢ် အဆၢကတီၢ်လီၤ။ အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ၊ အဝဲန့ၣ် [တၢ်အကတၢၢ် အဆၢကတီၢ်] အိၣ်ဒံးလၢဆၢကတီၢ်လၢတၢ်ပာ်ပနီၣ်ဃာ်အဂီၢ်လီၤ။”10

GSAM 79နၢၤဖိအတၢ်မၤ

GSAM 79.2ပရိၤတဲးစတဲၣ်အပှၤပာ်ဖျါလံာ်စီဆှံအခီပညီတဖၣ် လၢအါတက့ၢ်တူၢ်လိာ်သကိးဝဲလၢ တၢ်စိတၢ်ကမီၤအံၤ ဒီး “နၢၤဖိ” လၢဒၤနံးယ့လးအဆၢဒိၣ် 7 န့ၣ် မ့ၢ်ရိမ့ၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် လၢအိၣ်ဒီးထံကီၢ်အတၢ်ပၢအတၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢအစုအပူၤ လၢဆၢကတီၢ်လၢ “တၢ်ပာ်ပနီၣ်ဃာ်” န့ၣ်လီၤ။ ဆၢကတီၢ်လၢတၢ်ပာ်ပနီၣ်ဃာ်န့ၣ် မ့ၢ် “တကတီၢ်၊ ခံကတီၢ်၊ ဒီးတကတီၢ်အတဝာ်လီၤ။”11 အဝဲအံၤမ့ၢ်ဝံအတၢ်စံးပာ်အမုၢ်နံၤ 1260 — နံၣ် 1260 — လၢနၢၤဖိပၢထံပၢကီၢ်ဝဲ၊ စးထီၣ်လၢခရံာ်နံၣ် 538 တုၤ 1798 လီၤ။ လၢနံၣ်လၢခံကတၢၢ်အံၤ၊ ဖဲ “ဆၢကတီၢ်လၢတၢ်ပာ်ပနီၣ်ဃာ်” န့ၣ်၊ နၢၤဖိအထံကီၢ်တၢ်ပၢအတၢ်စိတၢ်ကမီၤ ဘၣ်တၢ်ဟံးထီၣ်ကွံာ်အီၤလီၤ။ မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး ဖဲန့ၣ်ပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် တဘၣ် “လီၤဃံၢ်” လၢတၢ်စိတၢ်ကမီၤအံၤအစုအဃိ ဒ်လၢညါအသိးလၢၤဘၣ်။ အဃိနံၣ်အံၤ — 1798 — မ့ၢ်တၢ်ပနီၣ်လၢဆၢကတီၢ်လၢဝံအတၢ်စံးပာ်အံၤကိးဝဲလၢ “တၢ်အကတၢၢ် အဆၢကတီၢ်” န့ၣ် စးထီၣ်ဝဲလီၤ။

GSAM 79.3နံၣ် 1798 မၤကတၢၢ် “မုၢ်နံၤတကထိခံကယၤဃုဆံ” — နံၣ် 1260 — လၢကစၢ်အ “ပှၤအုၣ်အသးခံဂၤ” (တၢ်အၢၣ်လီၤအလီၢ်လံၤဒီးအသီ) ကဘၣ် “ကူထၢၣ်ဒီးစံးပာ်တၢ် ... လီၤ။”12 လၢမုၢ်နၤခံးအဆၢကတီၢ်လၢတၢ်မၤအၢမၤနးတၢ်အခါန့ၣ် တၢ်ပာ်ဃာ်လံာ်စီဆှံတဖၣ်လၢဟ့းလ့ၣ်ဒီးလဲးတ့ၣ်အကျိာ်၊ ဒီးပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် တနၢ်ပၢၢ်ကျိာ်တဖၣ်အံၤဘၣ်။ တၢ်တြီဃာ်လံာ်စီဆှံဒ်အံၤန့ၣ် တၢ်ထိၣ်သတြီၤအီၤဒီးတၢ်ဒုးကူအီၤ “လၢထၢၣ်” န့ၣ်လီၤ။

GSAM 80ပှၤအုၣ်အသးခံဂၤ ဘၣ်တၢ်မၤသံအီၤ

GSAM 80.1“တုၤအဝဲသ့ၣ်မၤဝံၤအတၢ်အုၣ်အသး [လၢတၢ်ကူထၢၣ်အတၢ်အိၣ်သးပူၤ] န့ၣ်၊ ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢအထီၣ်လၢတၢ်ပူၤယိာ်လၢအခၢၣ်တအိၣ်ဘၣ်အပူၤန့ၣ် ကဒုးအဝဲသ့ၣ် [မုၣ်ကီၤလံၢ်ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိတဖၣ် ဒီးမၤတၢ်ခီဖျိအဝဲသ့ၣ်]၊ ဒီးကမၤနၢၤအဝဲသ့ၣ် ဒီးမၤသံအီၤလီၤ။ ဒီးအဝဲသ့ၣ်အစိၣ်တဖၣ် ကအိၣ်လၢဝ့ၢ်ဖးဒိၣ်အကျဲပူၤ၊ လၢနီၢ်သးအခီပညီအပူၤ တၢ်ကိးဝဲလၢစဒိၣ်ဒီးအဲၤကူပတူး၊ လၢပကစၢ်ဘၣ်တၢ်ပျၤထီအီၤလၢထူၣ်စုညါအလိၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ [“ခဲအံၤ ဘၣ်တၢ်ပျၤထီအီၤဝဲ” လၢဒ့ၣ်မၣ်ကျိာ်ဒီးလံာ်စီဆှံလၢတၢ်မၤဘၣ်က့ၤအီၤအပူၤ]။ ဒီးပှၤဂီၢ်မုၢ်၊ ဒူၣ်ဖိထၢဖိ၊ ပှၤကျိာ်၊ ဒီးပှၤကလုာ်တဖၣ် ကထံၣ်အဝဲသ့ၣ်အစိၣ်တဖၣ်သၢနံၤဒီးတနံၤအတဝာ်၊ ဒီးတဟ့ၣ်အခွဲးလၢပှၤကပာ်အဝဲသ့ၣ်အစိၣ်လၢတၢ်သွၣ်ခိၣ်ပူၤဘၣ်။”13

GSAM 80တၢ်ပၢလၢတၢ်မၤပျံၤမၤဖုး

GSAM 80.2တၢ်မၤသံပှၤအုၣ်အသးတဖၣ်အံၤ လၢပှဲၤထီၣ်ဝဲဖဲ “တၢ်ပၢလၢတၢ်မၤပျံၤမၤဖုး” အဆၢကတီၢ်လၢဖရၣ်စ့ၣ်ကီၢ်အပူၤ၊ လၢ 1792 တုၤ 1795 — သၢနံၣ်ဒီးတနံၣ်အတဝာ်န့ၣ်လီၤ။ ဖရၣ်စ့ၣ်အတၢ်ပူထီၣ်မ့ၢ်ဆဲးအိၣ်ဝဲဃုနံၣ်မ့တမ့ၢ်နွံနံၣ်ဘၣ်ဆၣ် လၢသၢနံၣ်ဒီးတနံၣ်အတဝာ်အခီၣ်ထံးန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကျဲးစၢးဆူၣ်ဆူၣ်လၢကမၤဟးဂီၤလံာ်စီဆှံ၊ တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါ၊ ဒီးကယဲၢ်ပှၤလၢအဘူၣ်ကတိၤဆီၣ်ထွဲတၢ်ခံမံၤအံၤတမံၤဂ့ၤတမံၤဂ့ၤခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ။ ဖရၣ်စ့ၣ်အတၢ်ပူထီၣ်စံးလၢအဒုးထီဒါစီၤပၤအတၢ်ပၢဒီးပှၤလုၢ်တၢ်ဒိၣ်တဖၣ်အတၢ်လီတၢ်ဝ့ၤဘၣ်ဆၣ် နီၢ်နီၢ်န့ၣ် အကဲထီၣ်တၢ်ဒုးတခါ ဒ်သိးကမၤလီၤမၢ်ယွၤဒီးလံာ်စီဆှံလီၤ။ ဘၣ်ဃးဒီးဆၢကတီၢ်လၢတၢ်ပူထီၣ်တစးထီၣ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် ပဖးဘၣ်လၢ၊

GSAM 80.2“တဘၣ်သးပ့ၤနီၣ်နီတဘျီလၢ တချုး 1792 အတၢ်ပူထီၣ်န့ၣ် တၢ်စံးဝဲလၢ ပှၤမၤဒိၣ်ထီၣ်တၢ်တနာ်ယွၤလၢဖရၣ်စ့ၣ်ကီၢ်ပူၤတဖၣ် ထၢဖှိၣ်စ့လၢအကျါ ဒီးသူဝဲ £900,000 [$4,500,000] လၢတနံၣ်အတီၢ်ပူၤ၊ မ့ၢ်လီၤ၊ မၤကဒီးဝဲတဘျီဝံၤတဘျီ လၢတၢ်ပှ့ၤ၊ တၢ်စဲကျံး၊ ဒီးတၢ်ရၤလီၤလံာ်တဖၣ် ဒ်သိးကမၤဟးဂီၤပှၤဂီၢ်မုၢ်အသး ဒီးကတဲာ်ကတီၤအဝဲသ့ၣ်လၢတၢ်မၤလၢအလီၤပျံၤလီၤဖုးအဂီၢ်လီၤ။”14

GSAM 80ပှၤကွဲးလံာ်လၢတနာ်ယွၤတဖၣ်

GSAM 80.3“တၢ်ပူထီၣ်ဒ်အံၤအကျဲ ဘၣ်တၢ်ကတဲာ်ကတီၤအီၤလၢ ဘိၣ်လ်ထဲၣ်၊ မံၣ်ရၤဘိၣ်၊ ဒံၣ်ဒ့ၣ်ရိၣ်၊ ဟ့ၣ်လ်ဗ့ၣ်ၡၢး၊ ဒၣ်အဲၣ်လဲမ်ဘၢၣ်၊ ခိၣ်ဒိၣ်စ့ၣ်၊ ရူၣ်စိၣ် ဒီးပှၤအဂၤလၢအသးတမံၤဃီတဖၣ် အလံာ်အလဲၢ်အဃိလီၤ။ လၢလံာ်တဖၣ်အံၤအပူၤ အဝဲသ့ၣ်ကျဲးစၢးရၤလီၤတၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢအမၤလီၤပှီၢ် တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါလၢအဟဲလၢန့ဆၢၣ်အတၢ်သ့ၣ်ညါ ဒီးလၢယွၤအတၢ်လီၣ်ဖျါခံမံၤလၢာ်န့ၣ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ် တထီဒါထဲတၢ်လီၣ်ဖျါဘၣ်၊ ညိကွံာ်အီၤလၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့လီၤ။ တၢ်နီဟးထီၣ်ကွံာ်ယွၤလၢတၢ်ဘၣ်တ့ခဲလၢာ်အပူၤ၊ ဒီးပာ်ထီၣ်တၢ်ဆိကမိၣ်ကမၣ်အက့ၢ်အဂီၤတခါ လၢတၢ်ကိးအမံၤလၢတၢ်ဆိကမိၣ်ဆိကမးအယွၤပိာ်မုၣ် လၢအလီၢ်လီၤ။”15

GSAM 81.1လၢနံၣ် 1793 န့ၣ် ပှၤဂီၢ်မုၢ်အတၢ်ထံၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ဒ်အံၤလၢ ပှၤမၤပျဲတၢ်ဂဲၤဒိတဖၣ် ဘၣ်တၢ်စံးထီၣ်ပတြၢၤအီၤသီၣ်သီၣ် လၢအတၢ်ကတိၤမၤတရီတပါဒီးဒုၣ်ဒွဲၣ်ယွၤဒီးလံာ်စီဆှံအဃိန့ၣ်လီၤ။ ဒ်တၢ်အဒိတခါအသိး ပဟံးန့ၢ်တၢ်ကတိၤလၢအဖီလာ်အံၤလီၤ။

GSAM 81.1“လၢစ့ၣ်ရိၣ်ၡ်အတၢ်ဘါယွၤသရိာ် [ပဲရံၣ်] အပူၤန့ၣ်၊ ပှၤမၤနံၤတၢ်ဂဲၤဒိ မိၣ်န့ၣ် မၤတၢ်တယူးယီၣ်ယွၤ တုၤလၢအထီကတၢၢ်လီၤ။ အဝဲစံးလၢ၊ ‘ယွၤဧၢ၊ နမ့ၢ်အိၣ်န့ၣ် ဟ့ၣ်ကၣ်က့ၤလၢနမံၤလၢဘၣ်တၢ်မၤတရီတပါအီၤအဂီၢ်တက့ၢ်။ ယတၤနၤလီၤ။ နအိၣ်ဘှီၣ်ဒံးလီၤ။ နတဘူၣ်ဒုးသီၣ်ထီၣ်နလီသီၣ်ဘၣ်။ တၢ်အံၤဝံၤဒီး မတၤကနာ်လၢနအိၣ်ဒံးလဲၣ်။’”16

GSAM 81တၢ်မၤဒုၣ်ဒွဲၣ်ယွၤ လၢဖရၣ်စ့ၣ်ကီၢ်၊ လံၣ်ယိၣ်ဝ့ၢ်

GSAM 81.2ပှၤလၢအမၤသံပှၤအုၣ်အသးတဖၣ် “ပျၤထီကဒီးယွၤအဖိခွါလၢထူၣ်စုညါအလိၤ ဒီးဒုးမဲာ်ဆှးအီၤလၢပှၤခဲလၢာ်အမဲာ်ညါ” (ဧ့ၤဘြံၤ 6:6) ဒ်လဲၣ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် ပထံၣ်ဘၣ်သ့လၢမူးတပွဲအတၢ်မၤတဖၣ် လၢဖူၣ်ၡ့ၣ်မၤဝဲလၢလံၣ်ယိၣ်ဝ့ၢ်ပူၤ ဒ်သိးကယူးယီၣ် ၡၤလံၣ်ယ့ၣ်၊ လံၣ်ယိၣ်အပှၤပၢတၢ်လၢအဘၣ်တၢ်မၤသံအီၤန့ၣ်လီၤ။ တချုးဖူၣ်ၡ့ၣ်တုၤလၢလံၣ်ယိၣ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် အဝဲဟ့ၣ်လီၤတၢ်မၤလိာ်လၢ၊

GSAM 81.2“တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအတၢ်ပနီၣ်ခဲလၢာ် ကဘၣ်တၢ်မၤဟးဂီၤအီၤ၊ ဒီးလၢတၢ်ဘါယွၤသရိာ်အတၢ်သွၣ်လီၢ်အတြဲၤတဖၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ် ကဘၣ်ကွဲးဝဲလၢ၊ တၢ်သံမ့ၢ်တၢ်မံလီၤထူလီၤယိာ်လီၤ။ ... တၢ်စိာ်ၡၤလံၣ်ယ့ၣ်အက့ၢ်ဂီၤလၢအအိၣ်ထဲခိၣ်ဒီးသးနါပှၢ် လဲၤခီဖျိကျဲတဖၣ်၊ ဒီးပှၤမၤသံတၢ်ဒီးပှၤဆါလီၤအသးအကရူၢ်ဖးဒိၣ် ပိာ်ထွဲဝဲလီၤ။ လၢအဝဲသ့ၣ်အလီၢ်ခံန့ၣ် ကသ့ၣ်ယီၤတဒုဟဲဝဲ ဒီးစိာ်တၢ်သးခုကစီၣ်အလံာ်၊ ထူၣ်စုညါ၊ ဒီးဟါတၢ်အီၣ်အထံဒၢတဖၣ်၊ လၢတၢ်တဆံးတက့ၢ်ဝံၤဒီး ဘၣ်တၢ်ကွံာ်နုာ်အီၤဆူမ့ၣ်အူပူၤလီၤ။ လၢဆၢကတီၢ်န့ၣ် တၢ်မၢန့ၢ်ဆူၣ်ကသ့ၣ်ယီၤတဒုအံၤလၢ ကအီစပံးထံလၢအဘၣ်တၢ်ပာ်စီဆှံအီၤ လၢဟါတၢ်အီၣ်အခွးအပူၤလီၤ။”17

GSAM 81.3တၢ်ပာ်ဖျါ တၢ်ဆိကမိၣ်ဆိကမးအမူးလၢတၢ်မၤအီၤလၢပဲရံၣ်ဝ့ၢ်ပူၤ ဒ်အံၤလီၤ။

GSAM 81.3“အဝဲသ့ၣ်လဲၤဝဲလၢတၢ်ဟးရဲၣ်လီၤအသးအပူၤဆူကီၢ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်၊ ဒီးပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢအမၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်တဖၣ် ... ကွၢ်လိမၤတရီတပါတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအလုၢ်အလၢ်တဖၣ် လၢတၢ်လၢအလီၤနံၤအဒိၣ်ကတၢၢ်အပူၤလီၤ။ ... ပှၤပိာ်ခွါတဖၣ် လၢအကူထီၣ်သိးထီၣ်ပှၤလုၢ်တၢ်ဒိၣ်အဆ့ကၤဝါဒီးအဆ့ကၤဖးထီန့ၣ် ဟဲသးဝံၣ်ဟါလ့ၤလူယၤတဖၣ် ဒီးဂဲၤကလံၣ်ခၤမၤညိၣ် ဆူတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အမဲာ်ညါအတၢ်ဆၢထၢၣ်လီၢ်လီၤ။ ဖဲန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ပာ်လီၤကိၣ်ဘၣ်တၢ်ပာ်စီဆှံအီၤ၊ တလါတဖၣ်လၢပာ်ဃာ်ကိၣ်န့ၣ်၊ ဒီးထူဒီးစ့အတၢ်ဂီၤစိးပျၤတဖၣ်လီၤ။ အဝဲသ့ၣ်ကတိၤတၢ်မၤတရီတပါအတၢ်ကတိၤတဖၣ်လီၤ။ ... ပှၤခၢၣ်စးတဖုလၢစ့ၣ်ဒနံၣ် ဟီထီၣ်ဝဲလၢ၊ ‘အိ၊ သုဝဲသ့ၣ်ဧၢ၊ အိ၊ သုဝဲသ့ၣ်လၢအမ့ၢ် တၢ်ဘါယွၤလၢအကမၣ်အတၢ်ပီးတၢ်လီ၊ ပှၤစီဆှံလၢအဘၣ်ဆိၣ်ဂ့ၤကိးမံၤဒဲးဧၢ၊ လၢအကတၢၢ်အံၤ မ့ၢ်ပှၤအဲၣ်ထံအဲၣ်ကီၢ်တက့ၢ်။ ဂဲၤဆၢထၢၣ်သကိးခဲလၢာ်၊ ဒီးလဲၤဆူစ့အတၢ်တ့လီၢ် ဒ်သိးတၢ်ကမၤပှံၢ်သု ဒီးသုကမၤစၢၤထံကီၢ်တက့ၢ်။’”18

GSAM 82ယွၤအကလုၢ်ကထါ ဟဲဖျါထီၣ်လၢတၢ်ခူသူၣ်ပူၤ

GSAM 82.1“သၢနံၤဒီးတနံၤအတဝာ်ဝံၤဒီး သးလၢအဘၣ်ဃးဒီးတၢ်မူလၢယွၤ ဟဲနုာ်ဆူအဝဲသ့ၣ်အပူၤ” (ပှၤအုၣ်အသးတဖၣ်)၊ ဒီးအဝဲသ့ၣ် “ထီၣ်ဆူမူခိၣ်လၢတၢ်အၢၣ်အပူၤလီၤ။”19 ယွၤအဆၢကတီၢ်တုၤလံ လၢအကလုၢ်ကထါကဟဲဖျါထီၣ်လၢတၢ်ခူသူၣ်ပူၤ ဒီးကဘၣ်တၢ်ပာ်က့ၤအီၤလၢဟီၣ်ခိၣ်အမဲာ်ညါလီၤ။ ဆၢကတီၢ်တုၤလံ (1798) လၢတၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်မၤ ကဘၣ်တၢ်မၤအီၤလၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ညါလီၤ။ လၢ 1804 န့ၣ် တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဘြံးတံၣ်အလံာ်စီဆှံကရၢလီၤ။ လၢအလီၢ်ခံန့ၣ် လံာ်စီဆှံကရၢအဂၤတဖၣ် အိၣ်ထီၣ်ဝဲအဆံအါအဆံ၊ ဒီးခဲအံၤ လံာ်စီဆှံဘၣ်တၢ်ကွဲးကျိာ်ထံအီၤဆူဟီၣ်ခိၣ်အကျိာ်အရ့ဒိၣ်ခဲလၢာ်လံလီၤ။ မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး လံာ်စီဆှံတဖၣ်၊ ပှၤအုၣ်အသးခံဂၤန့ၣ်၊ ဟဲဖျါထီၣ်လၢပှၤခဲလၢာ်ထံၣ်ဒီးဖးအီၤသ့အလီၢ်န့ၣ် တၢ်ထိၣ်သတြီၤအီၤဒီးအဝဲသ့ၣ်အတၢ်ထီၣ်ဆူမူခိၣ်လၢတၢ်အၢၣ်အပူၤလီၤ။

GSAM 82.2လၢဖရၣ်စ့ၣ်အတၢ်ပူထီၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် ဘိၣ်လ်ထဲၣ်စံးဝဲလၢ နံၣ်တကယၤအတီၢ်ပူၤ လံာ်စီဆှံကကဲထီၣ်တၢ်လီၢ်လံၤလၢပှၤတသူလၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ။ လၢနံၣ်အ 100 စးထီၣ်လၢအဝဲစံးတၢ်အံၤအမုၢ်နံၤန့ၣ်၊ တၢ်ရၤလီၤလံာ်စီဆှံတဖၣ် ထဲလၢဖရၣ်စ့ၣ်ကီၢ်ပူၤဒၣ်လဲာ် အါန့ၢ်ဒံးလံာ်စီဆှံခဲလၢာ်လၢတၢ်သ့ၣ်ညါအိၣ်ဝဲ ဖဲဘိၣ်လ်ထဲၣ်ပာ်ထီၣ်အသးကလီကလီဒ်အံၤအခါန့ၣ်လီၤ။ ဒီးတၢ်စံးဝဲလၢ ဟံၣ်လၢအဝဲစံးတၢ်ကတိၤအံၤဒၣ်လဲာ်န့ၣ် ခဲအံၤတၢ်သူအီၤဒ်လံာ်စီဆှံအဟံၣ်တဖျၢၣ်အသိးလီၤ။

GSAM 82တၢ်ထံၣ်န့ၢ်ရိၣ်စဲးတၤလၢၢ်

GSAM 82.3တၢ်ခံမံၤလၢအဘၣ်ဃးဒီးနံၣ် 1798 ဒီးဖရၣ်စ့ၣ်ဖိတဖၣ်န့ၣ် ပကဘၣ်ကွၢ်ထံအီၤလီၤ။ တၢတမံၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢနံၣ်အံၤ ဖရၣ်စ့ၣ်အသုးမုၢ်လၢသုးခိၣ်ကျၢၢ်ဘၢၣ်သံၣ်ယ့ၣ်အဖီလာ် မၤလီၤပှီၢ်ပၤပၤအပဒိၣ်လၢရိမ့ၤဝ့ၢ်ပူၤလီၤ။ လၢအဝဲသ့ၣ်တသ့ၣ်ညါဘၣ်အပူၤ အဝဲသ့ၣ်မၤလၢပှဲၤဝံအတၢ်စံးပာ်ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အံၤ လၢအအိၣ်လၢလံာ်တဘ့ၣ်ဃီလၢအဝဲသ့ၣ်ဒုးထီဒါဝဲအပူၤန့ၣ်လီၤ။ ခံမံၤတမံၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢနံၣ်တနံၣ်ဃီအံၤ၊ လၢစ့ၣ်ကၠူၣ်လံၣ်ယၣ်အသုးကလၢၤ၊ လၢနဲလ်ထံကျိအရိၣ်စဲးတၤအဒ့န့ၣ်၊ ဖရၣ်စ့ၣ်အသုးမုၢ် ဖဲအခူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်အခါ ထံၣ်န့ၢ်ရိၣ်စဲးတၤလၢၢ်လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါ၊ လၢခဲအံၤဘၣ်တၢ်ပာ်ဃာ်အီၤလၢဘြံးတံၣ်အတၢ်ပာ်ဖျါတၢ်လီၢ်လံၤအဟံၣ်ပူၤလီၤ။ လၢလၢၢ်အံၤအလိၤ တၢ်ကွဲးအိၣ်ဝဲသၢကလုာ်လီၤ။ တၢမ့ၢ်တၢ်ဂီၤအလံာ်မဲာ်ဖျၢၣ်၊ လံာ်လၢပှၤလုၢ်တၢ်ဒိၣ်တဖၣ်သူဝဲ၊ ခံမ့ၢ်ဒံၣ်မိၣ်တံးအလံာ်၊ လံာ်လၢပှၤဂီၢ်မုၢ်သူဝဲ၊ ဒီးသၢမ့ၢ်ဟ့းလ့ၣ်အလံာ်န့ၣ်လီၤ။ အဝဲအံၤမ့ၢ်နီၣ်ဝံာ်လၢအအိးထီၣ်ဒံၣ်မိၣ်တံးအလံာ် ဒီးတၢ်ဂီၤအလံာ်မဲာ်ဖျၢၣ်တဖၣ် လၢတုၤမုၢ်နံၤန့ၣ် ပှၤတနၢ်ပၢၢ်အီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ။ ခဲအံၤ၊ ဒ်ပှၤအဂၤတဂၤစံးဝဲအသိး၊ “နီၣ်ခူၣ်ဒီးဘဲၣ် လၢအခူၣ်ထီၣ်ဒံၣ်မိၣ်တံးအလံာ်မဲာ်ဖျၢၣ်တၢ်ကွဲးတဖၣ်အံၤလၢဟီၣ်ခိၣ်အပူၤန့ၣ် ဟ့ၣ်လံာ်စီဆှံပျၢၤအတၢ်ကွဲးနီၣ်တဖၣ်အတၢ်ဘၣ်အတၢ်အုၣ်အသးအါန့ၢ်ဒံး ကယဲၢ်တၢ်ဟဲလၢတၢ်အဂၤတမံၤလၢ်လၢ် လၢလံာ်စီဆှံအချၢန့ၣ်လီၤ။” မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး ပှၤလၢအဆိကမိၣ်ဝဲလၢကမၤလီၤမၢ်လံာ်စီဆှံတဖၣ်န့ၣ်၊ လၢအဝဲသ့ၣ်တသ့ၣ်ညါနီတစဲးဘၣ်အပူၤ၊ ဘၣ်တၢ်သူအီၤလၢကမၤလၢပှဲၤဝံအတၢ်စံးပာ် လၢတၢ်ဟံးထီၣ်ကွံာ်ပၤပၤအတၢ်ပၢ ဖဲနံၣ် 1260 အကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ။ ဒီးအဝဲသ့ၣ်ထံၣ်န့ၢ်စ့ၢ်ကီးနီၣ်ဝံာ်လၢအအိးထီၣ်လံာ်တၢ်ကွဲးတဖၣ် လၢအဒုးလီၤတံၢ်လံာ်စီဆှံအတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ၊ လံာ်စီဆှံလၢအဝဲသ့ၣ်ကျဲးစၢးဆူၣ်ဆူၣ်မၤဟးဂီၤဝဲန့ၣ်လီၤ။

GSAM 83“နကဆၢထၢၣ်လၢနတၢ်ဖးအပူၤ”

GSAM 83.1မူခိၣ်ကလူးစံးဘၣ်ဒၤနံးယ့လးလၢ တၢ်မနုၤကမၤအသးဖဲတၢ်အကတၢၢ် အဆၢကတီၢ်လဲၣ်။ စးထီၣ်လၢအနၢ်ဟူပှၤစီဆှံစံးလၢ၊ “တုၤလၢမုၢ်နံၤ 2300 ဝံၤဒီး တၢ်စီဆှံအလီၢ်န့ၣ် ကဘၣ်တၢ်မၤစီဆှံက့ၤအီၤလီၤ၊”20 န့ၣ် အသးပှဲၤဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်လၢ “တၢ်တဖၣ်အံၤ အကတၢၢ်” ကမ့ၢ်မနုၤ ဒီးကမ့ၢ် “ယံာ်ထဲလဲၣ်” န့ၣ်လီၤ။21 လၢအကတၢၢ်န့ၣ် အဝဲဘၣ်တၢ်ဒုးနၢ်ပၢၢ်အီၤလၢ ဆၢကတီၢ်အတၢ်သ့ၣ်ညါန့ၣ် တမ့ၢ်လၢအမုၢ်နံၤတဖၣ်အဂီၢ်ဘၣ်။ တၢ်စံးဘၣ်အီၤလၢ၊ “လဲၤလၢနကျဲ တုၤလၢတၢ်အကတၢၢ်တက့ၢ်။ အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ၊ နကအိၣ်ဘှံး၊ ဒီးနကဆၢထၢၣ်လၢနတၢ်ဖးအပူၤ ဖဲမုၢ်နံၤတဖၣ်အကတၢၢ်လီၤ။”22

GSAM 83.2ပှၤတနီၤဆိကမိၣ်လၢ တၢ်ကတိၤအံၤဘၣ်ဃးဒီးဟီၣ်ခိၣ်အကတၢၢ်နီၢ်နီၢ်၊ ဒီးဖဲဆၢကတီၢ်န့ၣ် ဒၤနံးယ့လးဃုာ်ဒီးကစၢ်အပှၤဂီၢ်မုၢ်အဂၤတဖၣ် ကဒိးန့ၢ်ဘၣ်အခိၣ်ဖး ဒီးဆၢထၢၣ်လၢအတၢ်န့ၢ်သါအတၢ်နီၤဖးအပူၤလီၤ။ ပှၤစံးဘၣ်ပှၤလၢ ဧ့ၤဘြံၤအတၢ်ကတိၤလၢအမ့ၢ်တၢ်န့ၢ်သါအတၢ်နီၤဖး၊ ထံကီၢ်အတၢ်လီၢ်အကဝီၤ၊ ဒီးတၢ်အဂၤတဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ် ဂ့ၣ်-ဗ့လ် လီၤ။ တၢ်ကတိၤအံၤ တမ့ၢ်တၢ်ကတိၤလၢတၢ်ကွဲးကျိာ်ထံအီၤလၢ တၢ်ဖး လၢလံာ်စီဆှံအဆၢအံၤဘၣ်။ တၢ်ကတိၤလၢဖဲအံၤန့ၣ် မ့ၢ် ဂိၣ် ရၤလ် လီၤ။ ပှၤသ့ဧ့ၤဘြံၤအကျိာ်တဖၣ် စံးဘၣ်ပှၤလၢ တၢ်ကတိၤအံၤ၊ ဂိၣ် ရၤလ်၊ အိၣ်ဝဲ 76 ဘျီလၢတၢ်အၢၣ်လီၤအလီၢ်လံၤအပူၤ၊ ဒီးမ့ၢ်တၢ်ကတိၤတဖျၢၣ်ဃီလၢတၢ်သူအီၤဖဲတၢ်ကတိၤဘၣ်ဃးဒီး တၢ်မၤစီဆှံက့ၤ တၢ်စီဆှံအလီၢ် လၢအမ့ၢ်တၢ်အဒိန့ၣ်လီၤ။ ဖဲန့ၣ် တၢ်တ့ၢ်လီၤတၢ်ဖး ဒ်သိးကပာ်လီၤတံၢ် လၢမဲာ်တဲးလဲးခံဒုအကျါ မတၤတဒုကဘၣ်တၢ်မၤသံအီၤန့ၣ်လီၤ။ ဖဲပှၤလုၢ်တၢ်အဒိၣ်ကတၢၢ် ဟံးန့ၢ်ယွၤအမဲာ်တဲးလဲးအသွံၣ် ဒီးလဲၤနုာ်ဆူတၢ်စီဆှံအလီၢ်အပူၤ ဒ်သိးကမၤတၢ်မၤစီဆှံက့ၤအတၢ်မၤန့ၣ်၊ အံၣ်စရ့လးခဲလၢာ်ဆၢထၢၣ်လၢတၢ်ချၢ၊ မၤဆီၣ်လီၤအသး ဒီးအၢၣ်လီၤအတၢ်ဒဲးဘးတဖၣ် ဒ်သိးကဆၢထၢၣ်လၢတၢ်ကမၣ်တအိၣ်ဘၣ် ဒီးဒိးန့ၢ်ပှၤလုၢ်တၢ်အဒိၣ်ကတၢၢ်အတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤ ဖဲအဝဲကဟဲဟးထီၣ်လၢတၢ်စီဆှံအလီၢ်အပူၤအခါန့ၣ်လီၤ။ မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး လၢမုၢ်နံၤန့ၣ် အံၣ်စရ့လးဆၢထၢၣ်လၢအတၢ်ဖးအပူၤလီၤ။

GSAM 84.1ဖဲ တၢ်မၤစီဆှံက့ၤ တၢ်စီဆှံအလီၢ် အလီၢ်ခံကတၢၢ် ကတုၤဝဲလၢမုၢ်နံၤ 2300 အကတၢၢ်န့ၣ်၊ ဒၤနံးယ့လးအဂ့ၢ်အကျိၤ ဃုာ်ဒီးပှၤတီပှၤလိၤလၢအသံတ့ၢ်ခဲလၢာ်အဂ့ၢ်အကျိၤတဖၣ် ကဘၣ်တၢ်သမံသမိးက့ၤအီၤလၢယွၤအမဲာ်ညါလီၤ။ မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး ဒၤနံးယ့လးဆၢထၢၣ်လၢအတၢ်ဖးအပူၤလီၤ။

GSAM 84တၢ်ကတိၤတဖၣ် ဘၣ်တၢ်စဲပနီၣ်ဃာ်အီၤတုၤ 1798

GSAM 84.2လၢတၢ်စံးဆၢဒၤနံးယ့လးအတၢ်သံကွၢ် “ယကစၢ်ဧၢ၊ တၢ်တဖၣ်အံၤ အကတၢၢ်ကမ့ၢ်မနုၤလဲၣ်။”23 န့ၣ် တၢ်စံးဘၣ်အီၤလၢ၊ “တၢ်ကတိၤတဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ကးဘၢဒီးစဲပနီၣ်ဃာ်အီၤ တုၤလၢတၢ်အကတၢၢ် အဆၢကတီၢ်လီၤ။”24 တၢ်လၢအမၤဘၣ်ယိၣ်ဒၤနံးယ့လးအသးန့ၣ် မ့ၢ် “အဆၢကတီၢ်ဖဲလဲၣ်”၊ “ယံာ်ထဲလဲၣ်”၊ ဒီး “အကတၢၢ်ကမ့ၢ်မနုၤလဲၣ်” န့ၣ်လီၤ။ တၢ်ဂ့ၢ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်လၢအမၤသဘံၣ်သဘုၣ် ဒီးမၤဘၣ်ယိၣ်ဝံအသးလီၤ။ ဒီးထဲတၢ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် ကဘၣ်တၢ်ကးဘၢဒီးစဲပနီၣ်ဃာ်အီၤ တုၤ “တၢ်အကတၢၢ် အဆၢကတီၢ်” လီၤ။ တမ့ၢ်ဒၤနံးယ့လးအလံာ်ဒီတဘ့ၣ် ဒ်ပှၤတနီၤဆိကမိၣ်ဝဲအသိးဘၣ်။ တချုးဆၢကတီၢ်အံၤ၊ နံၣ် 1798၊ တုၤဒံးဘၣ်န့ၣ် ပှၤမၤလိဝံအတၢ်စံးပာ်တဖၣ် န့ၢ်ဘၣ်တၢ်ကပီၤဘၣ်ဃးဒီးအနွံ 70၊ ဒီးနၢ်ပၢၢ်ဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်စးထီၣ်ဝဲဖဲခရံာ်နံၣ်အမဲာ်ညါ 457 န့ၣ်လီၤ။ ခရံာ်အတၢ်မၤလၢပှၤဂီၢ်မုၢ်အမဲာ်ညါ၊ အတၢ်သံ၊ ဒီးတၢ်အဂၤတဖၣ် မၤအသးလီၤပလိာ်လီၤတံၢ်ဒီးတၢ်ဂံၢ်ထီၣ်အနွံ 69 ဒီးအနွံ 70 စးထီၣ်လၢနံၣ်န့ၣ်လီၤ။ တၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤကစၢ်အတၢ်မၤ လၢပှဲၤထီၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲး ဒ်အလီၤပလိာ်ဒီးတၢ်ဂံၢ်ထီၣ်အံၤအသိးန့ၣ် ဟ့ၣ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်အုၣ်အသးလၢအစိကမီၤဒိၣ်လၢ အဝဲမ့ၢ်မ့းၡံအၤအမ့ၢ်အတီနီၢ်နီၢ်၊ ဒီးအနွံ 70 အတၢ်စးထီၣ်အနံၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်လီၤတံၢ်အီၤ ဟီထီၣ်ကွံာ်အီၤတသ့ဘၣ်န့ၣ်လီၤ။ မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်တထံၣ်န့ၢ်လၢ အနွံ 70 န့ၣ် မ့ၢ်မုၢ်နံၤ 2300 အကူာ်အခီၣ်ထံးဘၣ်အဃိ တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ အိၣ်ဒီးတၢ်စဲပနီၣ်ဃာ်အီၤ တုၤ 1798 အလီၢ်ခံ ဒ်တၢ်စံးပာ်ဝဲအသိးန့ၣ်လီၤ။

GSAM 84နီၣ်ဝံာ်တဘိလၢ မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ အဂီၢ်

GSAM 84.3အခဲအံၤ မ်ပကွၢ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤအတၢ်အိၣ်အသးနီၢ်နီၢ်တဖၣ်တက့ၢ်. တုၤလၢ 1798 နံၣ်န့ၣ် ပှၤပာ်ဖျါဝံအတၢ်စံးပာ်တဖၣ် တအိၣ်ဒီးတၢ်ကပီၤဘၣ်ဃးဒီး မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ ကကတၢၢ်လၢအဆၢကတီၢ်ဖဲလဲၣ်ဘၣ်. အဝဲသ့ၣ်နၢ်ပၢၢ် တၢ်အဒိတဖၣ်, တၢ်ဂီၤဒီးဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်လၢ ဒၤနံးယ့လးအလံာ်ပူၤသ့ဝဲ, ဘၣ်ဆၣ် စံးဝဲလၢ မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ ကကတၢၢ်ဖဲလဲၣ်န့ၣ် တသ့ဘၣ်, အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အဝဲသ့ၣ်တနၢ်ပၢၢ်ဒံးဝဲလၢ မုၢ်နံၤတဖၣ်အံၤစးထီၣ်ဖဲလဲၣ်ဘၣ်. ဒ်တၢ်အုၣ်အသးလၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤအသိး, ပဖးဘၣ်လၢ ခရံာ်ဖိ အဲးဒ်ဝဲၣ်တံးအလံာ်ကစီၣ် ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ, လၢအဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်လၢ နယူးယောက်ဝ့ၢ်ဖဲန့ၣ်အပူၤ, လါယူၤ 15 သီ, 1842 နံၣ်အလံာ်နီၣ်ဂံၢ်န့ၣ်, “ပှၤကွဲးလံာ်အကလုာ်ကလုာ် လၢအမၤတၢ်လီၤဆီဒၣ်ဝဲတဖၣ်, စးထီၣ်လၢ 1798 နံၣ်, ထံၣ်န့ၢ်ဝဲတၢ်လၢအပူၤကွံာ်န့ၣ် ပှၤတထံၣ်န့ၢ်ဝဲနီတစဲးဘၣ်, လၢအမ့ၢ် နွံနွံဆံန့ၣ် မ့ၢ်နီၣ်ဝံာ်တဘိလၢ မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ အဂီၢ်န့ၣ်, မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤသးစဲနီၢ်မးလီၤ.”

GSAM 85ပှၤအါဂၤထံၣ်န့ၢ်တၢ်ကပီၤ

GSAM 85.1တၢ်သ့ၣ်ညါအံၤ ဘၣ်တၢ် “စဲပနီၣ်ဃာ်” တုၤလၢကစၢ်ပာ်ပနီၣ်ဝဲအဆၢကတီၢ်လၢ ကအိးထီၣ်ဝဲဒ်သိးအပှၤဂီၢ်မုၢ်ကနၢ်ပၢၢ်ဝဲအသိးန့ၣ်, တုၤမ့ၢ် “တၢ်အကတၢၢ်အဆၢကတီၢ်” ဟဲတုၤန့ၣ်, ပှၤအါဂၤက “ဃ့ၢ်က့ၤဃ့ၢ်ကဒါ” လၢလံာ်စီဆှံအပူၤ, ဃုသ့ၣ်ညါတၢ်ဂ့ၢ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတီဝဲဒ်န့ၣ်အသိးလီၤ. ပမ့ၢ်ထိၣ်သတြီၤလံာ်စီဆှံအဆၢအံၤ အတၢ်ကွဲးကျိာ်ထံတနီၤန့ၣ်, တၢ်ဆိကမိၣ်အံၤကဖျါထီၣ်ၡဲၡဲလီၤ.

GSAM 85.2ဒီးကထၢၣ် အၤဒၣ် ကလးခ် စံးဝဲ, “ပှၤအါဂၤကဂုာ်ကျဲးစၢးဃုသ့ၣ်ညါအခီပညီ, ဒီးလၢကျဲအံၤ တၢ်သ့ၣ်ညါကအါထီၣ်ဝဲလီၤ.”

GSAM 85.3လၢ လူသၢၣ်အကၠၢမနံၣ်လံာ်စီဆှံ လၢဘၣ်တၢ်ဘှီဘၣ်က့ၤအပူၤန့ၣ် ပဖးဘၣ်, “ဒ်န့ၣ်အသိး ပှၤအါဂၤကဖးကွၢ်အီၤ ဒီးထံၣ်န့ၢ်တၢ်နၢ်ပၢၢ်အါမးလီၤ.”

GSAM 85.4ကၠၢမနံၣ်လံာ်စီဆှံလၢ ပာ်ထိၣ်သတြီၤကျိာ်ထံသကိးန့ၣ် စံးဝဲ, “ပှၤအါဂၤကဖးဝဲလၢအခီၣ်ထံးတုၤအကတၢၢ်, ဒီးဒ်န့ၣ်အသိး တၢ်သ့ၣ်ညါကအါထီၣ်ဝဲလီၤ.”

GSAM 85.5L. ဗဲၣ် အဲးစ် အကၠၢမနံၣ်လံာ်စီဆှံ, လၢပၤပၤစ့ၢ်ကီးပျဲဝဲ ပှၤကဲးသလံးဖိတဖၣ်ကဖးန့ၣ်, ကွဲးကျိာ်ထံဝဲဒ်အံၤ, “ပှၤအါဂၤကဃုသ့ၣ်ညါအီၤလၢအခီၣ်ထံးတုၤအကတၢၢ်, ဒီးတၢ်သ့ၣ်ညါကဒိၣ်ထီၣ်ဝဲလီၤ.”

GSAM 85.6စွံဒ့ၣ်အလံာ်စီဆှံ စံးဝဲ, “ပှၤအါဂၤကဃုသ့ၣ်ညါတၢ်လၢအပူၤ, ဒီးတၢ်သ့ၣ်ညါကဒိၣ်ထီၣ်ဝဲလီၤ.”

GSAM 85.7ဒ့နမးခ်-နီၣ်ဝ့အလံာ်စီဆှံ လၢဘၣ်တၢ်ဘှီဘၣ်က့ၤန့ၣ် စံးဝဲ, “ပှၤအါဂၤကဃုသ့ၣ်ညါတၢ်လၢတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဆူၣ်, ဒီးတၢ်သ့ၣ်ညါကအါထီၣ်ဝဲလီၤ.”

GSAM 85.8ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဃုသ့ၣ်ညါ ဒီးတၢ်န့ၢ်ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါ လၢတၢ်ဂ့ၢ်လၢအဘၣ်တၢ်စဲပနီၣ်ဃာ်တချုး 1798 နံၣ်န့ၣ်, ပဖးဘၣ်လၢ ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ, လါယူၤ 15 သီ, 1842 နံၣ်အပူၤ, “ပှၤကွဲးလံာ်အါဂၤထဲအံၤ, လၢတသ့ၣ်ညါလိာ်သးဘၣ်တဖၣ်, တုၤလၢတၢ်မၤကတၢၢ်တမံၤဃီ လၢအဆၢကတီၢ်ဘူးလိာ်အသးအပူၤန့ၣ်, မ့ၢ်တမ့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဘၣ်လိာ်သးလၢအလီၤလးဘၣ်ဧါ.”

GSAM 86.1ဖဲအံၤ ပပာ်ဖျါထီၣ် ပှၤအကရူၢ်လီၤဆီလိာ်သး 20 ကရူၢ်အမံၤစရီ, လၢအထံၣ်န့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဘၣ်ဃးဒီး မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ အကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ထံၣ်န့ၢ်ဝဲအံၤ တမ့ၢ်လၢတၢ်ဆဲးကျိးလိာ်သးအဃိဘၣ်, မ့ၢ်လၢယွၤအသးစီဆှံနဲၣ်အဝဲသ့ၣ် ဒီးအဝဲသ့ၣ်ဃုသ့ၣ်ညါလံာ်စီဆှံလၢတၢ်ကျဲးစၢးအဃိလီၤ. လၢမံၤစရီအံၤအခိၣ်ထိးန့ၣ် ပပာ်လီၤ ဝီလျံ မီလၢ လၢနယူးယောက်ကီၢ်စဲၣ်, ဝံၤကဒီး ပှၤလၢအပိာ်ထွဲအခံတဖၣ်မ့ၢ် A. J. ခရပ် လၢဖံလၤဒ့လဖံယၤဝ့ၢ်, ပဲၣ်စံၣ်ဗ့နံယါကီၢ်စဲၣ်; ဒ့ဗ့း မဲးကြ့းဂၢၣ် လၢဖၣ်မၢသ်ဝ့ၢ်, မိန်းကီၢ်စဲၣ်; အဲးဒွၢး အၢၣ်ဗံၣ် လၢအဲကလံးကီၢ်; အါခံဘီလ် မ့စၣ် လၢစကီးတလဲၣ်ကီၢ်; W. E. ဒ့ဗ့စ် လၢစီးသ်ခဲရိၣ်လဲနါကီၢ်စဲၣ်; ယိၤသး ဝိၣ်လ်ဖ် လၢအမၤတၢ်လၢအ့ၡၢၣ်ကီၢ်တဖၣ်အပူၤ; အလဲးဇါဒၢၣ် ခဲမ်ဘဲလ်, လၢအတဲအါလိာ်သးဒီး ရီးဘၢး အိဝ့ၣ် ဖဲ 1829 နံၣ်; ကဘီခိၣ် A. လဲၣ်ဒၢးစ် လၢလံဗၢၣ်ဖူလ်ဝ့ၢ်, အဲကလံးကီၢ်; လံယိၣ်နၢၣ် ဟဲၣ်ရံခ် ခဲလ်ဘၢၣ် လၢစတုၣ်ကၢးထ်ဝ့ၢ်, ကၠၢမနံၣ်ကီၢ်; လၤကူၣ်ဇၤ လၢစပ့ၣ်ကီၢ်; ဟဲၣ်ဇ့ပ့ထၢၣ် လၢဒၣ်ဟ့ဂ်ဝ့ၢ်, ဟီၣ်လဲၣ်ကီၢ်; ဒီးကထၢၣ် ခဲပဒိးစ် လၢအဲမ်စတၢၣ်ဒဲမ်ဝ့ၢ်, ဟီၣ်လဲၣ်ကီၢ်; ရဲၣ် လၢဘၤဗ့ရံယါ; ပှၤလုၢ်တၢ်ဒိၣ်တဖၣ် လၢထၣ်ထရံၣ် ဖဲ 1821 နံၣ်; ပှၤမၤလိလံာ်စီဆှံတဖၣ် လၢယ့မ့ၣ်ကီၢ်, လၢအဝဲသ့ၣ်အလံာ်လၢအမံၤမ့ၢ် “စံရၤ” အပူၤ; ဟဲၣ်စတ့ၣ်ဘၢး လၢကၠၢမနံၣ်ကီၢ်အလီၢ်အဂၤတတီၤ; ရၢၡၢၣ်ဖိတဖၣ် လၢခဲးစပံယၣ်ပီၣ်လဲၣ်အကပၤ; ပှၤမိၣ်လိၣ်ခါနၢၣ်ဖိတဖၣ် လၢဘီလတံးပီၣ်လဲၣ်အကၢၢ်နံၤ, ဒီးပှၤအဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

GSAM 86.2တၢ်ဂ့ၢ်လၢအဖီလာ်အံၤ ကဒုးနဲၣ်ဖျါလၢ တၢ်ဂ့ၢ်အံၤအိးထီၣ်အသးတဘျီဘၣ်တဘျီလၢ ပှၤမၤလိဝံအတၢ်စံးပာ်တဖၣ်အမဲာ်ညါဒ်လဲၣ်, ဒီးအဝဲသ့ၣ်တသ့ၣ်ညါလိာ်သးဒၣ်လဲာ်န့ၣ်လီၤ.

GSAM 86.3လၢ ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ, လါယူၤ 15 သီ, 1842 နံၣ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ကတိၤတဖၣ်အံၤ, “ပဒိးန့ၢ်ဘၣ်ခဲအံၤ လံာ်တဘ့ၣ်လၢအခိၣ်တီမ့ၢ် ‘လံာ်တၢ်ကွဲးခံယုၢ် ဘၣ်ဃးဒီးဒၤနံးယ့လးအဝံကလုၢ်ကထါအနီၣ်ဂံၢ် မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀, ဒီးခရံာ်ဖိအမူအဒါလၢ ကဃုသ့ၣ်ညါတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အတၢ်ထူၣ်ဖျဲး, ကွဲးလၢ အါခံဘီလ် မ့စၣ်, တၢ်သးခုကစီၣ်အသရၣ်, ဝံၡီၣ်ထီၣ်ဝ့ၢ်, စကီးတလဲၣ်ကီၢ်, နယူဘၢးဝ့ၢ်. ဘၣ်တၢ်စဲကျံးက့ၤလၢ ကလၣ်စကိဝ့ၢ်အတၢ်ထုးထီၣ်အပူၤ, လၢ ဝီးဒ် M. ဂ့ဇလံၣ်, 1820 နံၣ်.’ လၢလံာ်အံၤအပူၤ မ့စၣ်စံးဝဲ, ‘တယံာ်ဒံးဘၣ်အံၤ ယထံၣ်ဘၣ်လံာ်ဖိတဘ့ၣ် လၢအဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤအဆိကတၢၢ်လၢ အမဲရကၤကီၢ်, လၢသရၣ် ဝီလျံ E. ဒ့ဗ့စ်, လၢစီးသ်ခဲရိၣ်လဲနါကီၢ်စဲၣ်, ဒီးတၢ်ထုးထီၣ်ကဒါက့ၤအီၤဖဲ 1818 နံၣ် လၢဝၢးကံၣ်တၢၣ်ဝ့ၢ်, လၢအဲကလံးကီၢ်အကလံၤထံးလီၤ. ပှၤကွဲးလံာ်အံၤစံးလီၤတံၢ်ဝဲလၢ မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ စးထီၣ်ဃုာ်ဒီးနွံနွံဆံလီၤ (အဆၢဒိၣ် 9:24). လၢတၢ်ထံၣ်အံၤအဖီခိၣ် ယဘၣ်အၢၣ်လီၤတူၢ်လိာ်တၢ်ဒီးအီၤလီၤ.’”

GSAM 87ဒ့ဗ့စ် လၢစီးသ်ခဲရိၣ်လဲနါ

GSAM 87.1လၢ ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ အလံာ်နီၣ်ဂံၢ်တဘ့ၣ်ဃီအပူၤ, ပှၤကွဲးလံာ်ကစီၣ်အခိၣ်စံးဝဲ, “ဒ့ဗ့စ်အလံာ်အံၤ ကဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤဖဲ 1810 နံၣ်ဃၣ်ဃၣ်လီၤ.” လၢတၢ်စံးဘၣ်ဃးဒီး တၢ်တဲဖျါအကျိၤအကျဲလၢလံာ်အပူၤန့ၣ်, အဝဲစံးဝဲ, “ပှၤဖးလံာ်ကဆိကမိၣ်လၢ အဝဲဖးဘၣ် မီလၢ, လစ်ချ်, စတီးစ် မ့တမ့ၢ် ဟ့လ်အတၢ်ကွဲးတဖၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ပနာ်လၢ ပှၤကွဲးလံာ်ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီ လၢအခဲအံၤတဖၣ်အကျါ တုၤလၢနွံလၢအပူၤကွံာ်န့ၣ် တအိၣ်ဒီးပှၤနီတဂၤလၢသ့ၣ်ညါဝဲလၢ လံာ်အံၤအိၣ်ဝဲဘၣ်. လံာ်ကစီၣ်အံၤ [ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ] အပှၤကွဲးလံာ်အခိၣ်န့ၣ် တနၢ်ဟူတ့ၢ်ဘၣ်ဝဲအဂ့ၢ်လၢညါနီတဘျီဘၣ်. ဒ့ဗ့စ်အတၢ်ထံၣ်ဘၣ်ဃးဒီးအဆၢကတီၢ်, လၢမ့စၣ်တူၢ်လိာ်ဝဲန့ၣ်, မ့ၢ်ဝဲလၢ မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ ကကတၢၢ်လၢ ယူဒၤဖိအနံၣ် 1843 အကတၢၢ်, လၢအမ့ၢ်ပဝဲဒၣ်အနံၣ် 1844 န့ၣ်လီၤ.”

GSAM 87ယိၤသး ဝိၣ်လ်ဖ် ဒီးပှၤအဂၤ 20 ဂၤ

GSAM 87.2လၢ ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ, လါအီကူး 31 သီ, 1843 နံၣ်အပူၤ ပဖးဘၣ်လၢ “ဖဲ 1822 နံၣ်န့ၣ် ယိၤသး ဝိၣ်လ်ဖ် (လၢအဲကလံးကီၢ်) ထုးထီၣ်လံာ်တဘ့ၣ်လၢအခိၣ်တီမ့ၢ် ‘အဝဲကဟဲက့ၤကဒါက့ၤ, ပှၤကညီအဖိခွါ လၢမူခိၣ်အတၢ်အၢၣ်တဖၣ်အပူၤ’” န့ၣ်လီၤ. ဒီးလၢန့ၣ်အမဲာ်ညါ, “ဖဲ 1826 နံၣ်န့ၣ် ပှၤ 20 ဂၤ လၢခရံာ်ဖိအဒူၣ်ကိးကလုာ်ဒဲး လၢအပိာ်တၢ်နာ်အလီၢ်လံၤတဖၣ်, ထံၣ်လိာ်အသးလၢလိၣ်ဒိၣ်ဝ့ၢ် ဃုာ်ဒီးစီၤ ဝိၣ်လ်ဖ်, ဒ်သိးကမၤလိလံာ်စီဆှံလီၤ. အဝဲသ့ၣ်ခဲလၢာ် အၢၣ်လီၤသကိးတၢ်မၤကတၢၢ်တမံၤဃီလီၤ. အဝဲသ့ၣ်ထၢနုာ်နံၣ် 45 ဆူ 1260 အပူၤလီၤ.” တၢ်ထၢနုာ်နံၣ် 45 ဆူနံၣ် 1260 လၢအကတၢၢ်ဖဲ 1798 နံၣ်အပူၤန့ၣ်, ကဆှၢပှၤတုၤလၢ ယူဒၤဖိအနံၣ် 1843 အကတၢၢ်, လၢအမ့ၢ်နီၢ်ကီၢ် ပဝဲဒၣ်အနံၣ် 1844 န့ၣ်လီၤ.

GSAM 87အလဲးဇါဒၢၣ် ခဲမ်ဘဲလ်အတၢ်ထံၣ်

GSAM 87.3လၢလံာ်ကစီၣ်အနီၣ်ဂံၢ်တဘ့ၣ်ဃီအပူၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်စံးဘၣ်ဃးဒီး အလဲးဇါဒၢၣ် ခဲမ်ဘဲလ်လၢ, “ဖဲ 1829 နံၣ် အဝဲတဲအါလိာ်သးဒီး ရီးဘၢး အိဝ့ၣ်, ပှၤလၢတနာ်ယွၤတဂၤ, ဒီးတၢ်တဲအါလိာ်သးအံၤ ဟူထီၣ်သါလီၤဝဲလီၤ. လၢတၢ်အံၤအပူၤ အဝဲစံးလီၤတံၢ်ဝဲလၢ ဒၤနံးယ့လးအတၢ်ထံၣ်တဖၣ် တုၤထီၣ်ဘးလၢ ဆၢကတီၢ်အကတၢၢ်, မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲနံၣ်တဖၣ်, ဒီးကကတၢၢ်ဖဲနံၣ် 1847 ဃၣ်ဃၣ် စးထီၣ်လၢခရံာ်အိၣ်ဖျဲၣ်အမုၢ်နံၤလီၤ. ဒ်အဝဲဒၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်အသိးန့ၣ်, ခရံာ်အိၣ်ဖျဲၣ်ဝဲတချုး တၢ်ဂံၢ်ထီၣ်နံၣ်အညီနုၢ်အခီၣ်ထံးန့ၣ် လွံၢ်နံၣ်လီၤ.” မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး အတၢ်ဂံၢ်အံၤန့ၣ် ကဒုးကတၢၢ် မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ ဖဲ ယူဒၤဖိအနံၣ် 1843 လၢပှဲၤအကတၢၢ်, စးထီၣ်ဂံၢ်လၢ ခရံာ်နံၣ်အခီၣ်ထံး, လၢအမ့ၢ်နီၢ်ကီၢ် 1844 နံၣ်န့ၣ်လီၤ.

GSAM 88.1လၢ ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ, လါစဲးပထ့ဘၢၣ် 21 သီ, 1843 နံၣ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်ဖျါဘၣ်ဃးဒီး လံာ်လၢတၢ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်အီၤတဘ့ၣ်, လၢအခိၣ်တီမ့ၢ် “တၢ်ကလုၢ်တခါဆူ ဘရံးတ့ၣ်ဒီးအမဲရကၤ, လၢတၢ်ပာ်ဖျါဒ်လံာ်စီဆှံအသိး ဘၣ်ဃးဒီးပကစၢ်ဒီးပှၤအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤတၢ်အခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီ, လၢပဃ့ဘါထုကဖၣ်ကိးနံၤဒဲးလၢအဂီၢ် ဒီးစံး, ‘မ်နဘီနမုၢ်ဟဲတက့ၢ်. နတၢ်ဘၣ်အသးမၤအသးလၢမူခိၣ်အသိးန့ၣ်, မ်မၤအသးလၢဟီၣ်ခိၣ်တက့ၢ်,’25 ကွဲးလၢ ကဘီခိၣ် A. လဲၣ်ဒၢးစ် လၢလံဗၢၣ်ဖူလ်ဝ့ၢ်, ထုးထီၣ်လၢ S. ခဲၣ်ထ် ဒီးအတံၤသကိးတဖၣ်, 1839 နံၣ်” န့ၣ်လီၤ.

GSAM 88.2“ဒ်ပှၤအဂၤတဖၣ်အသိး, အဝဲဟ့ၣ်လီၤ တၢ်ဂံၢ်အဆၢကတီၢ်တခါ, ဒီးပာ်လီၤဝဲလၢ မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ အကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်နံၣ် 1847 စးထီၣ်လၢ ခရံာ်အိၣ်ဖျဲၣ်အဆၢကတီၢ်နီၢ်နီၢ်လီၤ.” တၢ်အံၤကမ့ၢ်ဝဲ ပဝဲဒၣ်အနံၣ် 1844, အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အဝဲအိၣ်ဖျဲၣ်ဝဲ တချုးတၢ်ဂံၢ်ထီၣ်နံၣ်အညီနုၢ်အခီၣ်ထံးန့ၣ် လွံၢ်နံၣ်လီၤ.26

GSAM 88လံယိၣ်နၢၣ် ဟဲၣ်ရံခ် ခဲလ်ဘၢၣ်

GSAM 88.3လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ်, လါမ့ၤ 17 သီ, 1892 နံၣ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ဒီးလံာ်တၢ်ကွဲးတယုၢ်လၢ သရၣ် L. R. ခီၣ်ရၣ်ဒံၣ် လၢဟဲမ်ဘၢးဝ့ၢ်, ကၠၢမနံၣ်ကီၢ်, လၢအပူၤ အဝဲစံးဝဲဒ်အံၤလီၤ.

GSAM 88.4“ပပှၤဖးလံာ်အါတက့ၢ်တဖၣ် ကနၢ်ဟူတ့ၢ်ဘၣ်ဝဲ လူသၢၣ်အတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအခိၣ်နၢ်လၢအဟူထီၣ်သါလီၤ ဘ့ၣ်ဂ့လ်အဂ့ၢ်လီၤ. လၢနံၣ်ကယၤလၢအပူၤကွံာ်အပူၤ [ဒ်ၡါဖ်စံးဝဲအသိး ဘ့ၣ်ဂ့လ်သံဝဲဖဲ 1751 နံၣ်] အဝဲပာ်လီၤ ပကစၢ်အတၢ်ဟဲဖျါထီၣ်အဆၢကတီၢ် ဖဲ 1836 နံၣ်လီၤ. အတၢ်ဂံၢ်တၢ်ဒွးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အိၣ်သူၣ်လီၤအသးလၢ နီၣ်ဂံၢ် 666 လၢလီၣ်ဖျါအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် တချုးအဆၢကတီၢ်အံၤလၢပှဲၤထီၣ်ယံာ်ဒံးန့ၣ်, ပှၤအဂၤတဂၤစးထီၣ်ကွဲးလံာ်, အဝဲမ့ၢ်ကၠိခိၣ်တဂၤ လၢအမံၤမ့ၢ် လံယိၣ်နၢၣ် ဟဲၣ်ရံခ် ခဲလ်ဘၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အလံာ်ဖိအဆိကတၢၢ်ဖျါထီၣ်ဖဲ 1824 နံၣ်, အမံၤမ့ၢ် ‘တၢ်အကတၢၢ်ဘူးထီၣ်လံ,’ ဒီးအပူၤအိၣ်ဒီး တၢ်ပာ်ဖျါမးသဲအဆၢဒိၣ် 24 ဒီး 25 အခီပညီလီၤ. တၢ်စဲကျံးအီၤလၢဘၤဗ့ရံယါလီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ဖဲ 1835 နံၣ်န့ၣ် လံာ်ဖိလၢအဒိၣ်န့ၢ်အီၤတဘ့ၣ်, လၢအခိၣ်တီတမံၤဃီ, ဖျါထီၣ်လၢစတုၣ်ကၢးထ်ဝ့ၢ်, အိၣ်ဒီးလံာ်ကဘျံးပၤ 126 ဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤကလီၤသးစဲလီၤဆီ, ဒီးဒ်သိးပပှၤဖးလံာ်တဖၣ် ကသ့ၣ်ညါအဂ့ၢ်ဂ့ၤထီၣ်န့ၣ်, ယထၢနုာ် တၢ်ကွဲးကျိာ်ထံအလံာ်ခိၣ်တီကဘျံးပၤဒ်အံၤ, ‘တၢ်အကတၢၢ်ဟဲတုၤလံ, တၢ်အုၣ်ကီၤလီၤတံၢ်ဝဲဒၣ်လၢ ယွၤအကလုၢ်ကထါဒီး တၢ်ကဲထီၣ်သးလၢအလီၢ်ခံကတၢၢ်တဖၣ်အပူၤ လၢတၢ်ဂ့ၢ်လၢအလၢအပှဲၤ ဒီးဒုးနာ်ပှၤသ့, မၤဟါမၢ်ကွံာ်လၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့ တၢ်ထံၣ်ကမၣ်ဆိခဲလၢာ် လၢအထီဒါတၢ်အိၣ်ခိးပကစၢ်ဟဲ မ့တမ့ၢ်တၢ်ဂံၢ်အဆၢကတီၢ်, ဒုးနဲၣ်ဖျါၡဲၡဲလၢ တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအခိၣ်နၢ် ဘ့ၣ်ဂ့လ် ကမၣ်ဝဲနွံနံၣ် ဘၣ်ဃးဒီးနံၣ်လၢအရ့ဒိၣ်လၢတၢ်ဆၢတဲာ်အဂီၢ်အံၤဒ်လဲၣ်, အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ တမ့ၢ် 1836 နံၣ်ဘၣ်, မ့မ့ၢ် 1843 နံၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်အကတၢၢ်, ဖဲတၢ်ဒုးသတြီၤဖးဒိၣ်လၢ တၢ်ကပီၤဒီးတၢ်ခံးအဘၢၣ်စၢၤန့ၣ် ကဝံၤဝဲ ဒီးပကစၢ်ယ့ၣ်ၡူးအတၢ်ပၢလၢတၢ်ဃူတၢ်ဖိး, လၢပှၤအိၣ်ခိးတ့ၢ်အီၤယံာ်မးန့ၣ်, ကစးထီၣ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢန့ၣ်လီၤ.’

GSAM 89.1“တၢ်ထုးထီၣ်ခံဘျီတဘျီ ဖျါထီၣ်ဖဲ 1841 နံၣ်, လၢစတုၣ်ကၢးထ်ဝ့ၢ်စ့ၢ်ကီး, ဒီးဒ်ယသ့ၣ်ညါတုၤလၢအခဲအံၤအသိးန့ၣ် အဂၤတဘ့ၣ်ဖျါထီၣ်လၢစဲးစနံၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်လံာ်ခိၣ်တီကဘျံးပၤဒုးနဲၣ်အသိး, ဖဲလံာ်ဖိအံၤစံးဆၢ တၢ်ထံၣ်ကမၣ်ဆိလၢပှၤညီနုၢ်အိၣ်ဒီးအီၤတဖၣ်ဝံၤဒီး, အဝဲဒုးနဲၣ်ဖျါၡဲၡဲဒီးလီၤတံၢ်ဝဲ တၢ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးလၢအအိၣ်လၢ မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ လၢဒၤနံးယ့လးအဆၢဒိၣ် 8 ဒီးနွံနွံဆံလၢဒၤနံးယ့လးအဆၢဒိၣ် 9 အဘၢၣ်စၢၤ, ဒီးဆှၢအဝဲသ့ၣ်တုၤလၢ 1843 နံၣ်လီၤ (ယူဒၤဖိအနံၣ် 1843, ပဝဲဒၣ်အနံၣ် 1844). ဝံၤဒီး လၢလံာ်အကူာ်လၢအိၣ်လီၤတဲာ်န့ၣ်, အဝဲဒုးနဲၣ်လၢ အဆၢကတီၢ်အတၢ်ပနီၣ်တဖၣ်အဃိ တၢ်ကဲထီၣ်သးအံၤကဘၣ်ဘူးထီၣ်ဝဲလီၤ.

GSAM 89.2“တၢ်ထုးထီၣ်အီၤအါဘျီန့ၣ် အကစၢ်ဒၣ်ဝဲ မ့ၢ်တၢ်အုၣ်အသးလၢ လံာ်အံၤဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်သးစဲလၢပှၤအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဒီပုၢ်ဝဲၢ် ၡဲးခ့, လၢအအိၣ်လၢအီးစတြ့လယါအခဲအံၤန့ၣ်, ထံၣ်ဘၣ်အတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါ လၢစံလံၡၢၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်လၢအယံၤဒၣ်လဲာ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးဖဲအဝဲမၢတၢ်ဆှၢန့ၢ်အီၤဝံၤန့ၣ်, အဝဲဖးဝဲလၢတၢ်သးစဲဖးဒိၣ်, ဖဲပဲတြီတဖၣ်ဘၣ်တၢ်ကးတံာ်ဃာ်အီၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်အပူၤန့ၣ် ပဃုထံၣ်တၢ်ပနီၣ်တသ့နီတမံၤဘၣ်လၢ ပှၤကွဲးလံာ်သ့ၣ်ညါ တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤဒ်န့ၣ်အသိးအဂၤတမံၤမံၤ လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ် လၢယွၤအသးစီဆှံအဃိ အဝဲတုၤလၢတၢ်မၤကတၢၢ်တဖၣ်တမံၤဃီန့ၣ်လီၤ.

GSAM 89.3“ဖဲ 1842 နံၣ်န့ၣ် အဝဲကွဲးလံာ်ဖိလၢအဒိၣ်န့ၢ်အီၤဒံးတဘ့ၣ် အိၣ်ဒီးလံာ်ကဘျံးပၤ 286 ဘ့ၣ်, လၢစတုၣ်ကၢးထ်ဝ့ၢ်စ့ၢ်ကီး, ဘၣ်ဃးဒီး ‘တၢ်ဆိကမိၣ်အခိၣ်ကျၢၢ်တဖၣ် ဒ်လံာ်စီဆှံအသိး ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်တ့လီၤဟီၣ်ခိၣ် ဒီးဟီၣ်ခိၣ်အဆၢကတီၢ်လၢအကအိၣ်ဝဲ, မ့တမ့ၢ် တၢ်စံးဆၢလၢလၢပှဲၤပှဲၤ လၢတၢ်သံကွၢ်, ဘၣ်မနုၤလၢယွၤတ့လီၤဟီၣ်ခိၣ်လၢဃုသီ ဆဲးလိာ်အသးအပူၤလဲၣ်, ပကစၢ်ဘူးကဟဲစံၣ်ညီၣ် ပှၤထီဒါခရံာ်, တၢ်ကဲထီၣ်သးဖးဒိၣ်ဒီးအလီၤသးခုတဖၣ် လၢ 1843 နံၣ်အပူၤ’ န့ၣ်လီၤ.”

GSAM 89“ဘ့ၣ် အ့စရၤ” (လၤကူၣ်ဇၤ)

GSAM 89.4ဖဲ 1812 နံၣ်ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်, လၤကူၣ်ဇၤ လၢစပ့ၣ်ကီၢ် ထုးထီၣ်လံာ်တဘ့ၣ် လၢအခိၣ်တီမ့ၢ် မ့ၤၡံအၤအတၢ်ဟဲ လၢတၢ်ဒိၣ်တၢ်ထီဒီးတၢ်လၤကပီၤအပူၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤကွဲးလံာ်အံၤဟံးန့ၢ်မံၤခူသူၣ် “ဘ့ၣ် အ့စရၤ,” ဒီးပှၤဆိကမိၣ်ဝဲလၢ အဝဲမ့ၢ်ယူဒၤဖိတဂၤလၢအလဲလိာ်အသးနာ်ခရံာ်လီၤ. အဲးဒွၢး အၢၣ်ဗံၣ် လၢအဲကလံးကီၢ်, ဖဲအဝဲစးထီၣ်အတၢ်မၤဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်, ကွဲးကျိာ်ထံလံာ်လၢအဖီခိၣ်အံၤဆူ အဲကလံးကျိာ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး လံာ်အံၤပာ်ဖျါအတၢ်ဂ့ၢ်လၢ အစှၤကတၢၢ် ကျိာ်ခံကျိာ်အပူၤလီၤ.

GSAM 89.5ဖဲနံၣ်တဖၣ်ပူၤကွံာ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, တၢ်ထၢဖှိၣ်ဃုာ် ပှၤမၤလိတၢ်အကလုာ်ကလုာ်အတၢ်မၤကတၢၢ်တဖၣ်, လၢစးထီၣ်လၢနံၣ်ကယၤလၢအပူၤကွံာ်အခီၣ်ထံး တုၤလၢ 1840 နံၣ်န့ၣ် ဂံၢ်ဒွး မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ အဆၢကတီၢ်, ဒီးပာ်လီၤနွံနွံဆံန့ၣ် မ့ၢ်အဆၢကတီၢ်အံၤအကူာ်အခီၣ်ထံး, ဒီးလၢခံ တၢ်ထံၣ်ဘၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်ခဲလၢာ်အၢၣ်လီၤလိာ်သးလၢ အဆၢကတီၢ်အံၤကတၢၢ်ဝဲဖဲ 1844 နံၣ်န့ၣ်, မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤသးစဲနီၢ်မးလီၤ.

GSAM 901844 နံၣ် မ့ၢ် မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ အကတၢၢ်အမ့ၢ်အတီ

GSAM 90.1တၢ်သံကွၢ်ကဟဲထီၣ်လၢ, မ့ၢ်ပနာ်န့ၢ်လီၤတံၢ်သ့လၢ 1844 နံၣ် မ့ၢ်မုၢ်နံၤလါနံၣ်အမ့ၢ်အတီလၢ မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ အကတၢၢ်အဂီၢ်န့ၣ်ဧါ. မ့ၢ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, ဝံအတၢ်စံးပာ်အတၢ်လၢပှဲၤလၢအကမၣ်တမံၤ ဟဲတုၤလၢအဆၢကတီၢ်အဘၣ် လၢတၢ်လၢပှဲၤအမ့ၢ်အတီအဂီၢ် တသ့ဝဲဘၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လီၤတံၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ်, ပကဘၣ်မၤကတၢၢ်စ့ၢ်ကီးလၢ 1844 နံၣ် မ့ၢ်အကတၢၢ်အဘၣ် လၢမုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ အဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လီၤတံၢ်ဒ်န့ၣ်အသိးလီၤ. ယွၤ, လၢအစဲပနီၣ်ဃာ်တၢ်သ့ၣ်ညါအံၤတုၤလၢ 1798 နံၣ်, ဒီးအၢၣ်လီၤဝဲလၢ ဖဲန့ၣ်တၢ်ကပီၤကကပီၤထီၣ်တဂၤန့ၣ်, လၢအသးစီဆှံလၢတကမၣ်ဘၣ်အပူၤ, အဝဲနဲၣ်ကျဲပှၤလၢအဃုအီၤလၢတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဆူၣ် ဒ်သိးကနၢ်ပၢၢ်အဆၢကတီၢ်ဘၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲအဆၢကတီၢ်ဟဲတုၤလံ ဒ်သိး “တၢ်သ့ၣ်ညါ” ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤက “အါထီၣ်,” ဒီးအဝဲဟ့ၣ်လီၤတၢ်ကပီၤအမ့ၢ်အတီန့ၣ်လီၤ.

GSAM 90.2ပထံၣ်န့ၢ်ဘၣ် အဆၢကတီၢ်အကတၢၢ်, လၢဘၣ်တၢ်ဒုးနၢ်ပၢၢ်ပှၤဂီၢ်မုၢ်ဖဲ “တၢ်အကတၢၢ်အဆၢကတီၢ်” အပူၤဝံၤန့ၣ်, ဂ့ၤလၢပကဃုသ့ၣ်ညါ တၢ်ထံၣ်န့ၢ်အံၤအခီပညီန့ၣ်လီၤ. ပထံၣ်ဘၣ်လၢ အဆၢကတီၢ်အံၤအပူၤ, ဖဲတၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်မၤဘူးကဝံၤဝဲန့ၣ်, တၢ်ကဘၣ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါ အဆၢကတီၢ်လီၤတံၢ်လၢ တၢ်စံၣ်ညီၣ်အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂီၢ်လီၤ. စီၤယိၤဟၣ်စံးဝဲ, “ဒီးယထံၣ်ဘၣ် မူခိၣ်ကလူးအဂၤတဂၤ ယူၤလၢမူခိၣ်အဘၢၣ်စၢၤ, အိၣ်ဒီးတၢ်သးခုကစီၣ်အထူအယိာ် ဒ်သိးကစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်လၢ ပှၤအိၣ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢတဖၣ်, ဒီးကယဲၢ်ပှၤကလုာ်, ဒီးအဒူၣ်အထၢ, ဒီးအကျိာ်, ဒီးပှၤဂီၢ်မုၢ်ခဲလၢာ်အအိၣ်, ဒီးစံးဝဲလၢတၢ်ကလုၢ်ဖးဒိၣ်, ပျံၤယွၤဒီးဟ့ၣ်အီၤတၢ်လၤကပီၤတက့ၢ်. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အတၢ်စံၣ်ညီၣ်အနၣ်ရံၣ်ဟဲတုၤလံ. ဒီးဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ် ပှၤလၢအတ့လီၤမူခိၣ်, ဒီးဟီၣ်ခိၣ်, ဒီးပီၣ်လဲၣ်, ဒီးထံထီၣ်ပၢၢ်တဖၣ်န့ၣ်တက့ၢ်.”27 မူခိၣ်ကလူးနီၢ်နီၢ်တဖၣ် တစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်သးခုကစီၣ်ဆူပှၤကညီအအိၣ်ဘၣ်. ပှၤကညီမ့ၢ် ပှၤမၤတၢ်လၢကစၢ်ဒၣ်ဝဲဃုထၢအီၤ ဒ်သိးကစံၣ်တဲၤတဲလီၤ အတၢ်သးခုကစီၣ်တုၤလၢ ဟီၣ်ခိၣ်အကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ.28 မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး မူခိၣ်ကလူးအံၤမ့ၢ် တၢ်သးခုကစီၣ်တခါအတၢ်အဒိ, လၢအဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလၢ အဆၢကတီၢ်ဟဲတုၤလံ လၢတၢ်စံၣ်ညီၣ်က “စးထီၣ်လၢယွၤအဟံၣ်” န့ၣ်လီၤ.29 တၢ်ကစီၣ်ဒ်အံၤ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤလၢလံာ်စီဆှံအပူၤတသ့ဘၣ် တုၤလၢ တၢ်ထံၣ်န့ၢ်အဆၢကတီၢ်လၢအဆှၢဆူတၢ်စံၣ်ညီၣ်န့ၣ် လၢလံာ်စီဆှံအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်ပဒုးသ့ၣ်ညါတ့ၢ်လံအသိး, မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ အဆၢကတီၢ်န့ၣ် တုၤထီၣ်ဘးဆူ ယွၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်အတၢ်စံၣ်ညီၣ်လၢတၢ်ဃုသ့ၣ်ညါန့ၣ်လီၤ.

GSAM 91တၢ်မၤဃူလိာ်တၢ်အမုၢ်နံၤ မ့ၢ်တၢ်စံၣ်ညီၣ်အဆၢကတီၢ်

GSAM 91.1တၢ်မၤဃူလိာ်တၢ်အမုၢ်နံၤ, လၢအမ့ၢ် တၢ်မၤစီဆှံက့ၤ တၢ်စီဆှံအလီၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢန့ၣ်, ယူဒၤဖိတဖၣ်နၢ်ပၢၢ်တ့ၢ်ဝဲ ဒီးတုၤလၢအခဲအံၤနၢ်ပၢၢ်ဝဲလၢ အမ့ၢ်တၢ်စံၣ်ညီၣ်အမုၢ်နံၤန့ၣ်လီၤ. ဒီးတုၤလၢခဲအံၤ, လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်လီၤပြံလီၤပြါအပူၤ, ဘၣ်ဆၣ်ဒၣ်လဲာ် အဝဲသ့ၣ်မၤဝဲတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအတၢ်မၤခဲလၢာ် လၢပျၢၤလၢအဘၣ်ထွဲဒီး မုၢ်နံၤလၢအရ့ဒိၣ်ဒီးအလီၤပျံၤအံၤမ့ၢ်တသ့ဘၣ်န့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်ပာ်ဒံးအီၤလၢ တၢ်စံၣ်ညီၣ်အမုၢ်နံၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်တၢ်အုၣ်အသးလၢတၢ်အံၤအဂီၢ်, အဆိကတၢၢ် ပကဟံးထီၣ်တၢ်ကတိၤလၢ ယူဒၤဖိအလံာ်ကစီၣ်တဘ့ၣ် လၢတၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ စဲၣ်ဖရၣ်စံးစကိၣ်ဝ့ၢ်, ခဲလံၣ်ဖိနံယါကီၢ်စဲၣ်, အမံၤမ့ၢ် ယူဒၤဖိအပှၤပာ်ဖျါတၢ်, လၢအမ့ၢ် လံာ်ကစီၣ်လၢအပာ်ဖျါ ပှၤပိာ်ယူဒၤဖိအတၢ်နာ်အလီၢ်လံၤတဖၣ်အကလုၢ် လၢရီးခံၣ်ကစၢၢ်တဖၣ်အမုၢ်နုာ်တကပၤန့ၣ်လီၤ. လၢအတၢ်ထုးထီၣ် လါစဲးပထ့ဘၢၣ်, 1892 နံၣ်အပူၤ, အိၣ်ဒီးတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလၢ တချုးတၢ်ထုးထီၣ်လံာ်နီၣ်ဂံၢ်လၢအကဟဲန့ၣ်, လါနွံလါဒီးတၢ်မၤဃူလိာ်တၢ်အမုၢ်နံၤ ကဟဲတုၤဝဲလီၤ. အဝဲသ့ၣ်ကိး လါနွံလါအမံၤလၢ တံၡရံၣ်, ဒီးလါဃုလါအမံၤလၢ အ့လူလ်န့ၣ်လီၤ. မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး လံာ်ကစီၣ်စံးဝဲ, “လါအ့လူလ်ဟဲတုၤလၢအံၤလံ, ဒီးၡိၣ်ဖၣ်အတၢ်ကလုၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ် [ကွဲၤလၢတၢ်ကဘၣ်အူအီၤ စးထီၣ်လၢလါနွံလါအခီၣ်ထံးတသီ တုၤလၢအဆံသီ, စံးထီၣ်ပတြၢၤ 81:3, 4] န့ၣ် တၢ်ကနၢ်ဟူအီၤကိးဂီၤဒဲး လၢဘူၣ်ဘျီၣ်တဖၣ် လၢအပိာ်ယူဒၤဖိအတၢ်နာ်အလီၢ်လံၤအပူၤ, ဟ့ၣ်ကူၣ်လၢတၢ်ကကတဲာ်ကတီၤသးလၢ တၢ်သ့ၣ်နီၣ်အမုၢ်နံၤအဂီၢ်, ဒီးယိၣ်ကံပူၣ်အတၢ်စံၣ်ညီၣ်လၢခံကတၢၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.” အဝဲသ့ၣ်အိၣ်လၢ လါအ့လူလ်, လါဃုလါအကတၢၢ်, ဒီးတံၡရံၣ်, လါနွံလါန့ၣ် ဘူးကစးထီၣ်အသးအဃိ, အဝဲသ့ၣ်ကနၢ်ဟူကွဲၤကိးဂီၤဒဲး လၢတဆံသီအတီၢ်ပူၤ, လၢအဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါ နံၣ်တနံၣ်အတၢ်စံၣ်ညီၣ်လၢခံကတၢၢ် လၢတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢအမ့ၢ်တၢ်အဒိအံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.

GSAM 91ယူဒၤဖိအသရၣ်တဂၤအတၢ်အုၣ်အသး

GSAM 91.2တဘျီကဒီး, ဖဲ 1902 နံၣ်န့ၣ်, ယူဒၤဖိအသရၣ် အံၣ်စံဒိၣ် မဲယၢးစ်, လၢယူဒၤဖိအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖးဒိၣ်တဖု လၢစဲၣ်ဖရၣ်စံးစကိၣ်ဝ့ၢ်, ခဲလံၣ်ဖိနံယါကီၢ်စဲၣ်, ဖဲအဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါ တၢ်မၤဃူလိာ်တၢ်အမုၢ်နံၤန့ၣ် စံးဝဲ, “ဖဲအခီဂာ်အဆၢကတီၢ်အတြဲၤ စးထီၣ်လၢနံၣ်တနံၣ်ဆူနံၣ်အဂၤတနံၣ်အခါ, အံၣ်စရ့လးဖိန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်အီၤလီၤတံၢ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်တ့လီၤ ဒီးပှၤတ့လီၤတၢ်အတၢ်ပၢလၢအဖီခိၣ်ထီၣ်ဘးတၢ်ခဲလၢာ်, ဒီးတၢ်ကိးအီၤဒ်သိး ကမၤလၤကပီၤလၢကွဲၤအတၢ်ကလုၢ်, တၢ်လၢပကိးသ့လၢ အဆၢကတီၢ်အတၢ်အိၣ်ဖျဲၣ် ဒီးစီၤပၤဖးဒိၣ်အတၢ်ဒိးထီၣ်ခိၣ်သလုးအမုၢ်နံၤပှဲၤတနံၣ်န့ၣ်လီၤ. ကွဲၤတဖျၢၣ်ဃီအတၢ်ကလုၢ်, မ့တမ့ၢ် ၡိၣ်ဖၣ်န့ၣ်, ကိးစ့ၢ်ကီးအီၤ ဒ်သိးကကွၢ်ကဒါက့ၤဒီးဃုသမံသမိး အတၢ်မၤတဖၣ်လၢနံၣ်လၢအပူၤကွံာ်အပူၤ, ဖဲအဝဲဆၢထၢၣ်ကနိးကစုာ် လၢတၢ်တီတၢ်လိၤအထူအယိာ် လၢအဆ့ၣ်နီၤလၢတၢ်စံၣ်ညီၣ်အလီၢ်ပစိာ်အပူၤ ဒီးအမဲာ်လၢအထံၣ်တၢ်ခဲလၢာ်အမဲာ်ညါန့ၣ်လီၤ.”

GSAM 92.1လၢယူဒၤဖိအတၢ်လုၢ်ဟံၣ်အတၢ်မၤအပူၤ တၢ်မၤကဆှီတၢ်စီဆှံအလီၢ် တနံၣ်တဘျီအဃိ, ကဘၣ်ဖျါၡဲလၢ ဒၤနံးယ့လးအမဲာ်ညါလၢ တၢ်မၤစီဆှံက့ၤ တၢ်စီဆှံအလီၢ် လၢမုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ အကတၢၢ်အံၤန့ၣ် ကဘၣ်ဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်အဂၤတမံၤ လၢအလီၤဆီဒီး တၢ်မၤတနံၣ်တဘျီလၢအမ့ၢ်တၢ်အဒိန့ၣ်လီၤ. ကစၢ်သိၣ်လိပာ်စၢၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်လံ, လၢဖဲတၢ်သူတၢ်အဒိတဖၣ်လၢ ဝံအတၢ်စံးပာ်အပူၤအခါ, တၢ်ကဘၣ်ဂံၢ်အဆၢကတီၢ်လၢ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤဒ် “တသီစုာ်စုာ်လၢတနံၣ်အဂီၢ်” န့ၣ်လီၤ.30 မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး, ဒ်ပထံၣ်ဘၣ်လံအသိး, မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ အဆၢကတီၢ်အံၤတုၤလၢ ခရံာ်အတၢ်မၤအကတၢၢ် ဒ်ပှၤလုၢ်တၢ်အခိၣ်လၢ တၢ်စီဆှံအလီၢ်လၢမူခိၣ်အပူၤ, လၢအမ့ၢ် တၢ်စံၣ်ညီၣ်လၢတၢ်ဃုသ့ၣ်ညါ ပှၤလၢအတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ် ဘၣ်တၢ်စိာ်နုာ်အီၤလၢ တၢ်စီဆှံအလီၢ်လၢမူခိၣ်အပူၤ လၢတၢ်အၢၣ်လီၤတၢ်ဒဲးဘးအဃိန့ၣ်လီၤ.

GSAM 92တၢ်စံၣ်ညီၣ်အတၢ်ကစီၣ် အဆၢကတီၢ်ဘၣ်ဖဲ 1844 နံၣ်

GSAM 92.2ဖဲတၢ်ထံၣ်န့ၢ်လံ အဆၢကတီၢ်လၢ ပှၤစီဆှံတဖၣ်အတၢ်စံၣ်ညီၣ်ကစးထီၣ်ဝဲန့ၣ်, ကျဲအိးထီၣ်ဝဲ ဒ်သိးလၢကစၢ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတၢ်ကဲထီၣ်သးတဖၣ်အပူၤ, ဒ်ဘၣ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤလၢ ဝံအတၢ်စံးပာ်အသိးန့ၣ်, တၢ်ကဟ့ၣ်လီၤတၢ်ကစီၣ်သ့လၢ, “အတၢ်စံၣ်ညီၣ်အနၣ်ရံၣ်ဟဲတုၤလံ” န့ၣ်လီၤ. ပာ်သူၣ်ပာ်သးတက့ၢ်, တၢ်တစံးဝဲလၢ ဖဲတၢ်ထံၣ်န့ၢ်အဆၢကတီၢ်အံၤတဘျီဃီန့ၣ် တၢ်ကဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်ကစီၣ်ဘၣ်, မ့မ့ၢ်စံးဝဲလၢ တၢ်ကပီၤလၢအဘၣ်တၢ် “စဲပနီၣ်ဃာ်” လၢညါန့ၣ် ကဘၣ်တၢ်ဒုးဖျါၡဲထီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. ပထံၣ်ၡဲၡဲလၢ တၢ်အံၤလၢပှဲၤထီၣ်လံန့ၣ်လီၤ. လၢအဆၢဒိၣ်တဖၣ်လၢအကဟဲန့ၣ် ကဖျါထီၣ်လၢ ကစၢ်ပာ်ပနီၣ်လီၤတံၢ်စ့ၢ်ကီး အဆၢကတီၢ်လၢ တၢ်ကဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါ တၢ်ကစီၣ်ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤ, ဒီးတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါအံၤ ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤဆူဟီၣ်ခိၣ်ချၢ လၢလၢပှဲၤပှဲၤဒ်အတၢ်ကတိၤအသိးစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.

Notes

  1. ဒၤနံးယ့လး 12:8-10။ ↩
  2. ဒၤနံးယ့လး 8:17။ ↩
  3. ဒၤနံးယ့လး 12:4။ ↩
  4. 5 မိၤၡ့ 29:29၊ ↩
  5. နၤဃူးမ် 3:2။ ↩
  6. နၤဃူးမ် 1:5-9။ ↩
  7. နၤဃူးမ် 2:3-5။ ↩
  8. ယိၤအ့လး 2:1။ ↩
  9. စဖါနယၤ 2:1-3။ ↩
  10. ဒၤနံးယ့လး 11:35။ ↩
  11. ဒၤနံးယ့လး 12:7။ ↩
  12. လီၣ်ဖျါ 11:3။ ↩
  13. လီၣ်ဖျါ 11:7-9။ ↩
  14. အဲၣ်ဒၢၣ်စၢၣ်အလံာ် အဲကလံးကျိာ်လံာ်စီဆှံအတၢ်ကွဲးနီၣ်အနံၣ်တဖၣ်၊ ကဘျံးပၤ 494။ ↩
  15. သီမၢးစ် ဒံးခ်၊ ဘၣ်ဃးဒီးပှၤတဝၢအတၢ်ဂ့ၤထီၣ်၊ ကဘျံးပၤ 154။ ↩
  16. သံယဲၣ်အလံာ် ဖရၣ်စ့ၣ်အတၢ်ပူထီၣ်၊ အဘ့ၣ် 2၊ ကဘျံးပၤ 371။ ↩
  17. လံာ်တဘ့ၣ်ဃီ၊ ကဘျံးပၤ 338။ ↩
  18. လံာ်တဘ့ၣ်ဃီ၊ ကဘျံးပၤ 365။ ↩
  19. လီၣ်ဖျါ 11:11, 12။ ↩
  20. ဒၤနံးယ့လး 8:14၊ ↩
  21. ဒၤနံးယ့လး 12:6-8။ ↩
  22. ဒၤနံးယ့လး 12:13။ ↩
  23. ဒၤနံးယ့လး 12:8၊ ↩
  24. ဒၤနံးယ့လး 12:9။ ↩
  25. မးသဲ 6:10. ↩
  26. မးသဲ 2:1 အမုၢ်နံၤလါနံၣ် လၢတၢ်ကွဲးလီၤအီၤလၢလံာ်ကပၤ. ↩
  27. လီၣ်ဖျါ 14:6, 7. ↩
  28. မးသဲ 28:19, 20. ↩
  29. ၁ ပ့းတရူး 4:17. ↩
  30. ၄ မိၤၡ့ 14:34; ယဃ့းစက့လး 4:6. ↩

Note

Back