Adventist Pioneer
Library
aplib.orgလံာ်ဖိးဒၢ
လံာ်အဂ့ၢ်ပာ်ဖှိၣ်
08 / 31
08 / 31

အဆၢ 5 — တၢ်ကစီၣ် ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီ

John Norton Loughborough

GSAM 93.1“အခဲအံၤ မၤလိချၢၣ်ဒၢအထူၣ်အတၢ်အဒိအတဲာ်တက့ၢ်. ဖဲအဒ့နုဒံးဒီး အလၣ်ဟဲဘိၣ်ထီၣ်န့ၣ် သုသ့ၣ်ညါလၢတၢ်ကိၢ်ခါဘူးထီၣ်လံလီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး ဖဲသုထံၣ်တၢ်ခဲလၢာ်အံၤန့ၣ် သ့ၣ်ညါလၢအဘူးထီၣ်လံ [လၢလံာ်ကပၤ, အဝဲဘူးထီၣ်လံ], အိၣ်ဝဲဖဲပဲတြီအခီၣ်ထံးလံန့ၣ်တက့ၢ်. ယစံးဘၣ်တဲဘၣ်သုတီတီအံၤ, တၢ်ခဲလၢာ်အံၤမ့ၢ်တလၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်ဒံးဘၣ်ဒီး ပှၤတစိၤအံၤတလဲၤပူၤကွံာ်ဘၣ်. မူခိၣ်ဒီးဟီၣ်ခိၣ်ကလဲၤပူၤကွံာ်ဝဲ, မ့မ့ၢ်ယကလုၢ်ကထါတဖၣ်န့ၣ် တလဲၤပူၤကွံာ်ဘၣ်.”1

GSAM 93.2လၢလံာ်စီဆှံအဆၢအံၤန့ၣ် ပတၢ်ပာ်သးဘၣ်တၢ်ဆှၢအီၤဆူဆၢကတီၢ်လၢ ပသ့ၣ်ညါသ့လၢခရံာ်အတၢ်ဟဲအိၣ်ဝဲ “ဖဲပဲတြီအခီၣ်ထံး” လံန့ၣ်လီၤ. ပသ့ၣ်ညါတၢ်အံၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲး ဒ်ပသ့ၣ်ညါလၢတၢ်ကိၢ်ခါဘူးထီၣ် ဖဲပထံၣ်သ့ၣ်လၣ်နုအခီၣ်ထံးတဖၣ်ဟဲဘိၣ်ထီၣ်အသိးလီၤ. ပသ့ၣ်ညါစ့ၢ်ကီးသ့လၢ ပတုၤလၢပှၤတစိၤလၢအတလဲၤပူၤကွံာ်ဘၣ် တချုးခရံာ်အနီၢ်ကစၢ်ဟဲဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲဆၢကတီၢ်တုၤလၢပှၤကဘၣ်မၤလိတၢ်အဒိအတဲာ်အံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလီၤတံၢ်လီၤဆဲးလၢ အမ့ၢ်ကစၢ်အဆၢကတီၢ်လၢကဒုးအိၣ်ထီၣ်ပှၤသိၣ်လိတၢ်တဖၣ် ဒ်သိးကသိၣ်လိတၢ်အဒိအတဲာ်အံၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်သံကွၢ်လၢပှၤတၢ်မၢဖိသံကွၢ်ဝဲလၢအဂၤတဘျီန့ၣ် ဘၣ်စ့ၢ်ကီးဒီးတၢ်အံၤလီၤ. “ပှၤစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်မ့ၢ်တအိၣ်ဘၣ်ဒီး အဝဲသ့ၣ်ကနၢ်ဟူဒ်လဲၣ်. ဒီးအဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်တဘၣ်တၢ်ဆှၢလီၤအီၤဘၣ်ဒီး ကစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်ဒ်လဲၣ်.”2

GSAM 93တၢ်ပနီၣ်တဖၣ်အဆၢကတီၢ်

GSAM 93.3လၢအဆၢလၢအပူၤကွံာ်န့ၣ် ပထံၣ်ဘၣ်လၢပှၤန့ၢ်ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်ဃးဒီး မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ အဆၢကတီၢ်အကတၢၢ်ဒ်လဲၣ်, ဒီးအဆၢကတီၢ်အံၤတုၤဆူ “အတၢ်စံၣ်ညီၣ်အနၣ်ရံၣ်” န့ၣ်လီၤ. တၢ်အဒိအတဲာ်လၢတၢ်ဟ့ၣ်ဖျါအီၤဖဲအံၤန့ၣ် ဆှၢပှၤဆူကစၢ်အဆၢကတီၢ်လၢ တၢ်အဒိအတဲာ်အံၤဒီး “တၢ်စံၣ်ညီၣ်” အတၢ်ကစီၣ်ကဘၣ်တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါဆူဟီၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤတၢ်ကတိၤဘၣ်ဃးဒီး “တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်” ဖးဒိၣ်လၢကဟဲဘၣ်အပှၤဂီၢ်မုၢ် ဒီးအမုၢ်နံၤတဖၣ်ကဘၣ် “တၢ်မၤဖုၣ်လီၤ” အီၤဝံၤဒီး စံးဝဲ, “တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်လၢမုၢ်နံၤတဖၣ်န့ၣ်ဝံၤတဘျီဃီ မုၢ်ကခံးလီၤဝဲ, ဒီးလါတဟ့ၣ်လီၤအတၢ်ကပီၤဘၣ်, ဒီးဆၣ်တဖၣ်ကလီၤတဲာ်လၢမူခိၣ်, ဒီးမူခိၣ်အတၢ်စိတၢ်ကမီၤတဖၣ်ကဘၣ်တၢ်မၤဟူးမၤဝးအီၤလီၤ. တုၤနုၤတစု ပှၤကညီဖိခွါအတၢ်ပနီၣ်ကအိၣ်ဖျါထီၣ်လၢမူခိၣ်လီၤ.”3

GSAM 94.1ပာ်သးတက့ၢ်, တၢ်ပနီၣ်လၢတၢ်စံးလၢအလီၢ်ခံကတၢၢ်န့ၣ် တၢ်တစံးလၢအမ့ၢ်အတၢ်ဟဲအတၢ်ပနီၣ်ဘၣ်. အမ့ၢ်တၢ်ပနီၣ်လၢပှၤကညီဖိခွါအိၣ်ဖဲန့ၣ်, ဒီးပှၤထံၣ်အဟဲဝဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သးလၢလံာ်အဆၢအံၤဟ့ၣ်ဝဲ ဒ်တၢ်ပနီၣ်လၢပကသန့ၤပတၢ်နာ်လၢအတၢ်ဟဲဘူးထီၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ပနီၣ်လၢမုၢ်, လါဒီးဆၣ်တဖၣ်အပူၤလီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သးအဂၤလၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အခံန့ၣ် ကဲထီၣ်အသးဘၣ်ထွဲဒီးအတၢ်ဟဲနီၢ်နီၢ်လၢမူခိၣ်အတၢ်အၢၣ်တဖၣ်အပူၤလီၤ. အဃိ ဖဲတၢ်ပနီၣ်သၢခါတခါ, လၢအဘၣ်ဃးဒီးဆၣ်တဖၣ်ဝံၤတဘျီဃီန့ၣ် ကစၢ်အဆၢကတီၢ်တုၤဝဲ ဒ်သိးကဒုးအိၣ်ထီၣ်အပှၤသိၣ်လိတၢ်တဖၣ် လၢကသိၣ်လိလၢခရံာ်အတၢ်ဟဲအိၣ်ဝဲဖဲပဲတြီအခီၣ်ထံးလံန့ၣ်လီၤ.

GSAM 94.2အခဲအံၤ ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ပနီၣ်တဖၣ်အံၤအဆၢကတီၢ်လၢကဖျါထီၣ်န့ၣ်, မုၢ်ကဘၣ်ခံးလီၤဝဲဖဲတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်ဝံၤတဘျီဃီလီၤ.4 ဒ်စီၤမၢ်ကူးကွဲးနီၣ်ဝဲအသိး ကမ့ၢ် “လၢမုၢ်နံၤတဖၣ်န့ၣ်အပူၤ, တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ.”5 ပှၤအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤပှၤစံးတ့ၢ်ဝဲလၢ မုၢ်နံၤတဖၣ်န့ၣ်ကဘၣ်တၢ်မၤဖုၣ်လီၤအီၤလီၤ. ခီဖျိမၤရံယၤ ထရံစၤအတၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤ ဒီးတၢ်သိၣ်တၢ်သီဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ပျဲပှၤဘူၣ်ဘါတၢ် လၢ 1773 တုၤ 1776 န့ၣ်, တၢ်မၤအၢမၤနးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢတၢ်သးဒိၣ်အဆၢကတီၢ် ဘၣ်တၢ်မၤဖုၣ်လီၤအီၤလီၤ. တၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢအမၤအၢမၤနးတၢ်န့ၣ် ပၢဘၣ်ဒံးထံရူၢ်ကီၢ်သဲးအတၢ်စိတၢ်ကမီၤတုၤ 1798 ဘၣ်ဆၣ်, အတၢ်မၤအၢမၤနးတၢ်တဖၣ်ကတၢၢ်ကွံာ်ဖဲ 1773 ဃၣ်ဃၣ်လံလီၤ. ပမ့ၢ်ထိၣ်သတြီၤပှၤအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤတၢ်အတၢ်စံးတဖၣ်န့ၣ် တၢ်ပနီၣ်အခီၣ်ထံးတခါကအိၣ်လၢ 1773 ဒီး 1798 အဘၢၣ်စၢၤလီၤ.

GSAM 94မုၢ်ဆါဒီးမုၢ်နၤလၢအခံးဝဲ

GSAM 94.3ဖဲလါမ့ၤ 19 သီ, 1780 နံၣ်န့ၣ် မုၢ်ခံးလီၤဝဲလၢတၢ်လၢအလဲၤခီဖျိန့ဆၢၣ်အကျဲလီၤ. တမ့ၢ်မုၢ်ဘၣ်တၢ်အီၣ်အီၤဘၣ်, အဂ့ၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် လၢအပူၤကွံာ်တနံၤ လါပှဲၤဝဲလီၤ. ဘၣ်ဆၣ် တၢ်ခံးဘၢကွံာ်ကီၢ်အမဲရကၤစၢဖှိၣ်အမုၢ်ထီၣ်ကလံၤစိးတကပၤခဲလၢာ် စးထီၣ်လၢဂီၤခီ 11 နၣ်ရံၣ်တုၤမုၢ်နၤ 11 နၣ်ရံၣ်လီၤ. လၢဆၢကတီၢ်န့ၣ် တမ့ၢ်ထဲမုၢ်ခံးလီၤဘၣ်, လါစ့ၢ်ကီးတဆဲးကဒါက့ၤမုၢ်အတၢ်ကပီၤဘၣ်. တၢ်ခံးအံၤတြီမုၢ်အတၢ်ကပီၤလၢကဆဲးတုၤဆူလါအမဲာ်ဖံးခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးဒ်နိၤအၤ ဝဲးဘစတၢၣ်စံးဝဲလၢနံၣ်အါနံၣ်အလီၢ်ခံအသိး, “တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအသးမံသ့ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ခံးအံၤန့ၣ် တဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ထီၣ်အီၤနီတဘျီဒံးဘၣ်.”

GSAM 95.1ဘၣ်ဃးဒီးမုၢ်နံၤလၢအခံးအံၤန့ၣ် ပှၤမၤလိမူခိၣ်အတၢ်ဘၣ်တ့ ဟၢၡဲလ်စံးဝဲ, “မုၢ်နံၤခံးလၢအမဲရကၤကလံၤစိးန့ၣ် မ့ၢ်န့ဆၢၣ်အတၢ်ကဲထီၣ်သးလီၤလးတဖၣ်အကျါတခါ လၢပှၤကဖးအဂ့ၢ်ဒီးသးစဲအီၤထီဘိ, ဘၣ်ဆၣ် တၢ်ကူၣ်သ့တၢ်ဆိကမိၣ်တသ့ရှဲပၠးဝဲဘၣ်န့ၣ်လီၤ.”

GSAM 95.2ပှၤလၢအပာ်ဖျါလါမ့ၤ 19 သီ, 1780 နံၣ်အမုၢ်နၤအတၢ်ခံးတဖၣ်စံးဝဲလၢ လါပှဲၤမ့ၢ်အိၣ်ဘၣ်ဆၣ်, “တၢ်လၢအကပီၤသ့လၢတၢ်ဘၣ်တ့ခဲလၢာ်အပူၤ ကိးခါဒဲးမ့ၢ်ဘၣ်တၢ်မၤလီၤမၢ်ကွံာ်အီၤန့ၣ်ဒၣ်လဲာ် တၢ်ခံးတသ့ခံးအါန့ၢ်အအံၤလၢၤဘၣ်.”

GSAM 95ဆၣ်တဖၣ်လၢအလီၤတဲာ်

GSAM 95.3တၢ်ပနီၣ်တဖၣ်အံၤအသၢခါတခါ, လၢအမ့ၢ်ဆၣ်တဖၣ်လီၤတဲာ်န့ၣ်, လၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်ဝဲဖဲလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် 13 သီ, 1833 နံၣ်လီၤ. လၢမုၢ်နၤန့ၣ်, မ့ၢ်စံးလီၤတံၢ်လီၤဆဲးန့ၣ် စးထီၣ်လၢမုၢ်တဝါဒံးဘၣ်အမဲာ်ညါယဲၢ်နၣ်ရံၣ်န့ၣ်, ဆၣ်တဖၣ်လီၤတဲာ်ဒ်တၢ်စူၤအသိးလီၤ. ပှၤတနီၤထိၣ်သတြီၤအီၤဒီးမ့ၣ်အူအထံကျိတဖၣ်လၢအယွၤလီၤလၢမူခိၣ်, ဒီးပှၤအဂၤတနီၤထိၣ်သတြီၤအီၤဒီးမ့ၣ်အူအဖိးတဖၣ်လၢအယူၤဖျိးထီၣ်လၢမ့ၣ်အူပိၢ်ဖးဒိၣ်တခါန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သးအံၤဘၢအမဲရကၤကလံၤစိးဒီတကီၢ်ညါ, စးထီၣ်လၢမဲးကစံကိၣ်အပီၣ်လဲၣ်က့ၣ်ကျီၤလၢကလံၤထံး တုၤလၢဟၢးစၢၣ်အပီၣ်လဲၣ်က့ၣ်ကျီၤလၢကလံၤစိး, ဒီးလၢစဲၣ်ဒဝံၣ်ချ်အကီးတဖၣ်လၢမုၢ်နုာ် တုၤလၢအမဲၣ်လၢအယံၤဒီးလံဗၢၣ်ဖူလ်လၢမုၢ်ထီၣ် ထဲစှၤကယၤမဲၣ်ဧိၤလီၤ. ဖဲတၢ်လီၢ်တပူၤလၢ်လၢ်လၢပှၤကွၢ်ဝဲန့ၣ် ဆၣ်တဖၣ်လီၤတဲာ်တပယူာ်ဃီဒ်သိးလိာ်အသး, ဒီးလီၤတဲာ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ် ဒ်မူခိၣ်ဖီအက့တဖၣ်လၢမူခိၣ်ဖီမုၢ်အပူၤအသိးလီၤ.

GSAM 95.4ဘၣ်ဃးဒီးဆၣ်တဖၣ်လီၤတဲာ်ဒ်တၢ်စူၤလၢ 1833 နံၣ်အံၤန့ၣ်, ပဟံးန့ၢ်တၢ်ကတိၤအဂၤလၢ လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် 25 သီ, 1833 နံၣ်အ ကၢနဲးတံကၢး ပှၤကွၢ်ထံတၢ် လံာ်ကစီၣ်အပူၤလီၤ.—

GSAM 95.5“ထံဖိကီၢ်ဖိလီၢ်လံၤ အလံာ်ကစီၣ်အပှၤကွဲးထုးထီၣ်တၢ်န့ၣ် ပာ် ‘ဆၣ်တဖၣ်လီၤတဲာ်’ အဂ့ၢ်ဒ်တၢ်လၢအရ့ဒိၣ်မးတခါလီၤ. အဝဲစံးဝဲ, ‘မ့ၣ်အူစူၤလီၤလၢပထံၣ်ဘၣ်လၢမုၢ်ပျဲၤအဂီၤခီလၢအပူၤကွံာ်န့ၣ်, ပစံးလၢအမ့ၢ်တၢ်အဒိလၢအလီၤပျံၤလီၤဖုး, တၢ်လၢအလဲၤတၢ်အမဲာ်ညါလီၤတံၢ်လီၤဆဲး, ဒီးတၢ်ပနီၣ်လၢတၢ်သူၣ်ကညီၤသးကညီၤအပူၤ, ဘၣ်ဃးဒီးမုၢ်နံၤဖးဒိၣ်လီၤပျံၤလီၤဖုး လၢပှၤအိၣ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢကထံၣ်ဝဲ ဖဲတၢ်စဲပနီၣ်ဃုခါတခါဘၣ်တၢ်အိးထီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. ဆၢကတီၢ်လၢတၢ်ပာ်ဖျါအီၤ တမ့ၢ်ထဲလၢလံာ်စီဆှံအသီတကတြူၢ်အပူၤဘၣ်, လၢလံာ်စီဆှံအလီၢ်လံၤတကတြူၢ်အပူၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ် အိၣ်ဘူးထီၣ်လံလီၤ. ဒီးချၢၣ်ဒၢအထူၣ်လၢအတၤသၣ်လီၤတဲာ်ဝဲ ဖဲကလံၤဆူၣ်အူအီၤန့ၣ်, ပှၤထံၣ်ဘၣ်အတၢ်ဂီၤလၢအလီၤဂာ်အါန့ၢ်အံၤတသ့ဘၣ်.’”

GSAM 96သီမၢး ဘၢနဲးအတၢ်စံးပာ်

GSAM 96.1ပှၤလၢအပူၤကွံာ်အဆၢကတီၢ်တဖၣ် သိၣ်လိတ့ၢ်ပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢကကွၢ်လၢ်တၢ်ပနီၣ်အံၤကလၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်အနီၢ်နီၢ်လီၤ. သီမၢး ဘၢနဲး လၢအလံာ်တဘ့ၣ်အမံၤမ့ၢ် ဟီၣ်ခိၣ်အဂ့ၢ်အတၢ်ဆိကမိၣ်, လၢတၢ်စဲကျံးအီၤလၢလၣ်ဒၣ် ဖဲခရံာ်နံၣ် 1697 န့ၣ်, စံးဝဲဘၣ်ဃးဒီးမးသဲ 24:29 ဒ်အံၤလီၤ.—

GSAM 96.2“တၢ်သးဒ့ဒီတအိၣ်ဘၣ်လၢ လၢဆၢကတီၢ်န့ၣ် မ့ၣ်အူဆၣ်လီၤတဲာ်အကလုာ်ကလုာ်ကအိၣ်ဝဲ, ဒီးလၢအကျါန့ၣ် တၢ်လၢတၢ်ကိးအီၤလၢဆၣ်လီၤတဲာ်တဖၣ်ကအိၣ်စ့ၢ်ကီးလီၤ. အဝဲသ့ၣ်တခါစုာ်စုာ်မ့ၢ်တဖျါရ့ဒိၣ်ဘၣ်ဆၣ်, အနီၣ်ဂံၢ်မ့ၢ်အါထီၣ်အါမး ဒီးလီၤတဲာ်ဝဲဒ်ဝံစံးဝဲအသိး, ဒ်စပံးမုၢ်အလၣ်တဖၣ် မ့တမ့ၢ် ချၢၣ်ဒၢသၣ်တဖၣ်လၢအလီၤတဲာ်လၢအထူၣ်န့ၣ်ဒီး ကမ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်လၢပှၤကထံၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.... ပတလိၣ်ပာ်တၢ်တဖၣ်အံၤ ဒ်တၢ်ကတိၤအါန့ၢ်အနီၢ်နီၢ်ဒီးထါအတၢ်ကတိၤတဖၣ်ဘၣ်. ပကဘၣ်ပာ်အီၤဒ်ဝံအတၢ်စံးပာ်လၢအဖျါရှဲ ဒီးတၢ်လၢကကဲထီၣ်အနီၢ်နီၢ်န့ၣ်လီၤ.”

GSAM 96ကၠိသရၣ်ဒိၣ် အိၣ်မစတဲးအတၢ်အုၣ်အသး

GSAM 96.3ကၠိသရၣ်ဒိၣ် အိၣ်မစတဲး, လၢယ့လ်ခီလ့ၣ်ကၠိ, မဲးစၤခၠူစဲး, လၢတၢ်ကိးအီၤ “အမဲရကၤအပှၤသ့တၢ်ဘၣ်ဃးဒီးမူခိၣ်ကလံၤအဒိၣ်ကတၢၢ်” န့ၣ်, စံးဝဲဘၣ်ဃးဒီးဆၣ်တဖၣ်လီၤတဲာ်လၢလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် 13 သီ, 1833 နံၣ်ဒ်အံၤလီၤ.—

GSAM 96.4“ဆၣ်တဖၣ်လီၤတဲာ်ဒ်တၢ်စူၤလၢ 1833 နံၣ်အံၤ အလဲၢ်န့ၣ်ဘၢဟီၣ်ခိၣ်အမဲာ်ဖံးခိၣ်အကဝီၤလၢအတစှၤဘၣ်, စးထီၣ်လၢအဲးတလဲၣ်တံးပီၣ်လဲၣ်အခၢၣ်သးလၢမုၢ်ထီၣ် တုၤလၢပစံဖံးပီၣ်လဲၣ်လၢမုၢ်နုာ်, ဒီးလၢအမဲရကၤကလံၤထံးအကလံၤစိးပီၣ်လဲၣ်နံၤ တုၤလၢတၢ်လီၢ်လၢပှၤတပာ်ပနီၣ်လီၤတံၢ်အီၤဘၣ် လၢကီၢ်အဲကလံးအတၢ်ပၢအပူၤလၢကလံၤစိးန့ၣ်လီၤ. ဆၣ်လီၤတဲာ်အတၢ်ဖျါအံၤ တမ့ၢ်ထဲပှၤထံၣ်အီၤသ့ဧိၤဘၣ်, မ့မ့ၢ်လၢတၢ်လီၢ်ကိးပူၤဒဲးန့ၣ် အတၢ်ဖျါမ့ၢ်တမံၤဃီလီၤ.”

GSAM 96.5ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဖျါအံၤ လၢအစးထီၣ်ဖဲလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် 12 သီ မုၢ်နၤ 11 နၣ်ရံၣ်ဃၣ်ဃၣ် ဒီးဆဲးမၤအသးတုၤ 13 သီ ဂီၤခီ 4 နၣ်ရံၣ်ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်, ကၠိသရၣ်ဒိၣ်စံးဝဲဒ်အံၤလီၤ.—

GSAM 96.6“ပှၤလၢအဘၣ်ဘျုးဘၣ်ဖှိၣ်ထံၣ်ဘၣ်ဆၣ်လီၤတဲာ်အတၢ်ဖျါ ဖဲလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် 13 သီ, 1833 နံၣ်အဂီၤခီတဖၣ်န့ၣ်, ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်အဝဲသ့ၣ်ထံၣ်ဘၣ်မ့ၣ်အူပိၢ်လၢမူခိၣ်အတၢ်ဖျါအဒိၣ်ကတၢၢ် လၢပှၤထံၣ်တ့ၢ်အီၤစးထီၣ်လၢတၢ်တ့လီၤဟီၣ်ခိၣ်အခီၣ်ထံး, မ့တမ့ၢ် အစှၤကတၢၢ်လၢနံၣ်လၢတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤလံာ်ကဘျံးတဖၣ်ကွဲးနီၣ်တ့ၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.”

GSAM 97ပှၤထံၣ်စ့ၢ်ကီးဆၣ်လီၤတဲာ်ဒ်တၢ်စူၤလၢယူရပၤ

GSAM 97.1လၢလံာ်တဘ့ၣ်လၢ လံယိၣ်နၣ်ဒ် ဟဲၣ်ရံၣ်ခ် ကဲလ်ဘၢၣ်ထုးထီၣ်ဝဲလၢဝ့ၢ်စတူးဂၣ်, ကီၢ်ကၠၢမနံၣ်, ဖဲ 1835 နံၣ်န့ၣ်, ပသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢတၢ်ပနီၣ်အံၤအိၣ်ထီၣ်ကဒီးလၢအဲးတလဲၣ်တံးပီၣ်လဲၣ်တခီန့ၣ် လၢလါတဘ့ၣ်ဃီအပူၤ, ဘၣ်ဆၣ်စှၤသီစဲၤခံဝဲလီၤ. အဝဲစံးဝဲဒ်အံၤလီၤ.—

GSAM 97.2“ဖဲလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် 25 သီ, 1833 နံၣ်န့ၣ် ဆၣ်တဖၣ်လီၤတဲာ်ဖျါဃံလၤဝဲလၢယူရပၤအဟီၣ်ခိၣ်ဖးဒိၣ်လီၤ,” ဒီး “လၢမံၣ်စတၢၣ်ဘၢး, စံလံၡါန့ၣ် ဆၣ်တဖၣ်လီၤတဲာ်ဒ်မ့ၣ်အူစူၤလီၤအသိးလီၤ. မ့ၣ်အူအဖျၢၣ်တဖၣ်လီၤတဲာ်ဃုာ်ဒီးအဝဲသ့ၣ် ဒီးမၤကပီၤထီၣ်မုၢ်နၤ တုၤပှၤဂီၢ်မုၢ်ဆိကမိၣ်လၢဟံၣ်တဖၣ်လၢအအိၣ်ဘူးဒီးအဝဲသ့ၣ် ကဘၣ်အိၣ်လၢမ့ၣ်အူအကျါန့ၣ်လီၤ.

GSAM 97.3“ဖဲဆၢကတီၢ်တခါဃီ လၢပရံၣ်, ကီၢ်အီးစတြံယၤန့ၣ် ဆၣ်တဖၣ်လီၤတဲာ်ဘၢတၢ်လီၢ်အလဲၢ်အိၣ် 500 စကွဲၣ်မဲၣ်ဘျဲၣ်လီၤ. ပှၤတနီၤပာ်ဖျါအီၤ ဒ်မ့ၣ်အူအထံကျိတဖၣ်လၢအယွၤလီၤလၢမူခိၣ်အသိးလီၤ. ပှၤတနီၤကိးအီၤလၢမ့ၣ်အူစူၤလီၤလီၤ. ကသ့ၣ်တဖၣ်ပျံၤတၢ်အံၤဒီးလီၤဃံၤဆူဟီၣ်ခိၣ်လိၤလီၤ. ပှၤအါဂၤဆါထီၣ်လၢတၢ်ပျံၤအဃိလီၤ.”

GSAM 97တၢ်သူတၢ်အဒိအတဲာ်အခီပညီ

GSAM 97.4ဖဲပပိာ်လီၤဝံအတၢ်စံးပာ်အကျိၤအံၤ တုၤတၢ်ပနီၣ်သၢခါတခါလၢအမ့ၢ်ဆၣ်တဖၣ်လီၤတဲာ် လၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်, ပှၤအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤပှၤစံးဝဲ, “အခဲအံၤ မၤလိချၢၣ်ဒၢအထူၣ်အတၢ်အဒိအတဲာ်တက့ၢ်.” တၢ်ကတိၤအံၤတဘၣ်ထွဲဒီးပှၤတစိၤလၢအအိၣ်မူ ဖဲပကစၢ်စံးကတိၤတၢ်အံၤအခါဘၣ်, မ့မ့ၢ်ဘၣ်ထွဲဒီးပှၤတစိၤလၢကထံၣ်ဘၣ်တၢ်တဖၣ်အံၤလၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်လံန့ၣ်လီၤ. တမ့ၢ်လၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်ဒံးအဆၢကတီၢ်ဘၣ်, မ့မ့ၢ်လၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်ဝံၤလံန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢကလၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်ဒ်တၢ်ပနီၣ်လၢခရံာ်အိၣ်လၢပဲတြီအခီၣ်ထံးန့ၣ် တပၣ်ဃုာ်ဒီးမူခိၣ်ကဟူးကဝး ဖဲပှၤကထံၣ်အဟဲဝဲအနီၢ်နီၢ်အခါဘၣ်. အတၢ်ဟဲဘူးထီၣ်အတၢ်ပနီၣ်တဖၣ်အံၤ ပၣ်ဃုာ်ဒီးတၢ်ပနီၣ်သၢခါတခါအံၤ, လၢအဘၣ်ဃးဒီးဆၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဆၢကတီၢ်လၢကစၢ်ပာ်လီၤဝဲလၢပှၤဂီၢ်မုၢ်ကမၤလိချၢၣ်ဒၢအထူၣ်အတၢ်အဒိအတဲာ်န့ၣ် မ့ၢ်လၢ 1833 နံၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံလီၤ. အအံၤမ့ၢ်ကစၢ်အဆၢကတီၢ် လၢဟီၣ်ခိၣ်ကဘၣ်တၢ်ဒုးပၢၢ်ထီၣ်အီၤ ဆူတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဖးဒိၣ်အံၤ, လၢအတၢ်ဟဲအိၣ်ဖဲပဲတြီအခီၣ်ထံးလံ ဒီးအဝဲကဟဲတချုးပှၤတစိၤလၢအနၢ်ဟူတၢ်အဒိအတဲာ်အံၤ လဲၤပူၤကွံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး ပထံၣ်လၢဝံအတၢ်စံးပာ်အံၤပာ်ပနီၣ်ဆၢကတီၢ်ဒ်လဲၣ် လၢတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါဖးဒိၣ်ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်အတၢ်ဟဲ ကဘၣ်လဲၤဆူဟီၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ.

GSAM 98တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်

GSAM 98.1လၢတၢ်စံးပာ်အံၤလၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်အပူၤ ပထံၣ်ဘၣ်လၢဖဲ 1833 နံၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ်လၢတၢ်လီၢ်တဖၣ်န့ၣ်နီၢ်နီၢ်, ကစၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အပှၤစိာ်တၢ်ကစီၣ် မ့တမ့ၢ် အသရၣ်တဖၣ် လၢဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်လီၢ်အါတီၤလီၤ. အဝဲသ့ၣ်စးထီၣ်လၢ 1833 တုၤ 1844 နံၣ် ကိးထီၣ်တၢ်ကစီၣ်လၢခရံာ်အတၢ်ဟဲဘူးထီၣ်, “အိၣ်ဝဲဖဲပဲတြီအခီၣ်ထံးလံ” န့ၣ်လီၤ. ဒီးအဝဲသ့ၣ်သိၣ်လိချၢၣ်ဒၢအထူၣ်အတၢ်အဒိအတဲာ်, ဒုးနဲၣ်ဖျါအတၢ်ဟဲအတၢ်ပနီၣ်တဖၣ်အံၤ ဒ်အဝဲသိၣ်လိအဝဲသ့ၣ်လၢကမၤဝဲအသိးလီၤ. တၢ်ကစီၣ်အံၤ လၢပှၤသိၣ်လိတၢ်လၢအအိၣ်မူအထးခိၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, လၢလံာ်ကဘျံးလၢတၢ်စဲကျံးအီၤအဃိမ့ၢ်ဂ့ၤ, တုၤဆူဟီၣ်ခိၣ်အမံၣ်ရှၢၣ်အလီၢ်ကိးတီၤဒဲး ဒီးဆူဟီၣ်ခိၣ်အကဘီသန့ကိးတီၤဒဲးန့ၣ်လီၤ.

GSAM 98.2တၢ်ကစီၣ်အံၤအတၢ်ရၤလီၤအသးအလဲၢ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါရှဲရှဲလၢ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအကလုၢ် အလံာ်ကစီၣ်အပှၤကွဲးထုးထီၣ်တၢ်, လၢရီၣ်ချ့စတၢၣ်, နယူၤယီၣ်, လၢလံာ်ကစီၣ်တဘ့ၣ်ဖဲလါယနူၤအါရံၤ, 1845 နံၣ်ဒ်အံၤလီၤ.—

GSAM 98.3“တၢ်သးခုကစီၣ်အထူအယိာ်, ဒ်တၢ်ပာ်ဖျါအီၤလၢလီၣ်ဖျါ 14:6, 7 အသိးန့ၣ်, ဘၣ်တၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤအီၤဆူကယဲၢ်ထံကီၢ်, ပှၤအဒူၣ်အထၢ, ပှၤကတိၤကျိာ်ဒီးပှၤကလုာ်ခဲလၢာ်, လၢတၢ်ကိးထီၣ်လၢကလုၢ်ဖးဒိၣ်, ‘ပျံၤယွၤဒီးဟ့ၣ်အီၤတၢ်လၤကပီၤတက့ၢ်. အဂ့ၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် အတၢ်စံၣ်ညီၣ်အနၣ်ရံၣ်ဟဲတုၤလံလီၤ. ဒီးဘါထီၣ်ပှၤလၢအတ့လီၤမူခိၣ်, ဟီၣ်ခိၣ်, ပီၣ်လဲၣ်ဒီးထံထီၣ်ပၢၢ်တဖၣ်န့ၣ်တက့ၢ်.’ လၢနံၣ်စှၤနံၣ်လၢအပူၤကွံာ်အပူၤ, ခီဖျိတၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤလၢခရံာ်ကဟဲလၢ 1843 နံၣ် [1843 လၢပှၤယူဒၤဖိအဆၢကတီၢ်—ပဝဲအဆၢကတီၢ်န့ၣ် 1844], မ့တမ့ၢ် အတၢ်ဟဲဘူးထီၣ်လံန့ၣ်, တၢ်ကစီၣ်အံၤဘၣ်တၢ်စိာ်အီၤဆူထံကီၢ်ဒီးပှၤကတိၤကျိာ်ကိးကလုာ်ဒဲးလၢမူခိၣ်အဖီလာ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်အဂၤလၢပကပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤအီၤဒီးတၢ်မၤအသးတဖၣ် ရှဲအါန့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ်တအိၣ်ဘၣ်. ခီဖျိတၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤတဖၣ်ဒီးလံာ်လဲၢ်လၢတၢ်ထုးထီၣ်အီၤတဖၣ်န့ၣ် အကလုၢ်တုၤဆူဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်, ဒီးအတၢ်ကတိၤတဖၣ်တုၤဆူ ဟီၣ်ခိၣ်အကတၢၢ်လီၤ.”

GSAM 98.4ပှၤတနီၤလၢအတသ့ၣ်ညါတၢ်ဂ့ၢ်အမ့ၢ်အတီတဖၣ်န့ၣ် ကွၢ်တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီ ဒ်အအိၣ်ထဲလၢတၢ်လီၢ်တတီၤဧိၤအသိးလီၤ. အဝဲသ့ၣ်ဆိကမိၣ်လၢအမ့ၢ်တၢ်မၤလၢအဘၣ်ထွဲဒီး ဝီလျံ မီလၢ ဒီးသရၣ်စှၤကယၤဂၤလၢအမၤသကိးတၢ်ဒီးအီၤ လၢကီၢ်အမဲရကၤစၢဖှိၣ်အကလံၤစိးတကပၤလီၤ. ပှၤဒ်န့ၣ်တဖၣ် ကကမၢကမၣ်ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ဖဲအသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢအမဲရကၤ, လၢသရၣ် မီလၢ ဒီးသရၣ် ဟဲၣ်မ်စ် မ့ၢ်ခိၣ်နၢ်လၢအဖျါထီၣ်တဖၣ်န့ၣ်, မ့ၢ်ထဲတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤဖးဒိၣ်တခါအကူာ်ဖိတကူာ်လီၤ. ဒ်တၢ်စံးတ့ၢ်ဝဲလၢထးအသိး တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤဖးဒိၣ်အံၤလဲၤတုၤ “ဆူဟီၣ်ခိၣ်အကတၢၢ်တဖၣ်” န့ၣ်လီၤ.

GSAM 99တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤစးထီၣ်အသးလၢထံကီၢ်အါဘ့ၣ်အပူၤဒ်လဲၣ်

GSAM 99.1ကစၢ်အဆၢကတီၢ်တုၤဝဲလၢ တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါအံၤကလဲၤဆူဟီၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးလၢဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်လီၢ်လီၤဆီ 20 တီၤ မ့တမ့ၢ် အါန့ၢ်အန့ၣ် လၢဆၢကတီၢ်ဘူးကမ့ၢ်တခါဃီန့ၣ်, ပှၤကညီတဖၣ်ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤလီၤ. အဝဲသ့ၣ်တသ့ၣ်ညါလိာ်သးအတၢ်မၤဘၣ်ဘၣ်ဆၣ်, လဲၤထီၣ်ဝဲဆူဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်လီၢ်ခဲလၢာ် ဒ်သိးကကိးထီၣ်တၢ်ကစီၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢတၢ်စံးအမံၤလၢအဆၢ 4, လၢအဒိးန့ၢ်တၢ်ကပီၤဘၣ်ဃးဒီး မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ အကတၢၢ်တဖၣ်န့ၣ်, အ့. ခဲမ်ဘဲလ် တဂၤဧိၤတပၣ်ဃုာ်ဘၣ်, မ့မ့ၢ်ပှၤအဂၤတဖၣ်န့ၣ်, ဘၣ်တၢ်ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤအီၤ လၢကနုာ်မၤတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါ မူခိၣ်ကလူးအခီၣ်ထံး အတၢ်ကစီၣ် လၢလီၣ်ဖျါ 14 အပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤစ့ၢ်ကီးမ့ၢ်လၢယွၤအသးမၤတၢ်လိၤလိၤလၢအဝဲသ့ၣ်အပူၤ, တမ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်တဂၤဟ့ၣ်ခီတၢ်ကပီၤဆူအဂၤတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

GSAM 99တၢ်ထိၣ်သတြီၤဒီးတၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါ

GSAM 99.2ပမ့ၢ်သူတၢ်ဘျၢတမံၤဃီလၢ ဒီအီးဘံၣ်ည့သူဝဲဘၣ်ဃးဒီးတၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါဖးဒိၣ်အတၢ်စးထီၣ် လၢနံၣ်ကယၤ 16 တကယၤန့ၣ်, လၢတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအံၤအဖီခိၣ်ဒီး ပကဘၣ်ပာ်အီၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲး ဒ်ကစၢ်အတၢ်ကစီၣ်လၢအဟဲလၢကစၢ်အဆၢကတီၢ်အသိးလီၤ. ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါန့ၣ်ဒီတခါညါန့ၣ် ပှၤကွဲးတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤစံးဝဲဒ်အံၤလီၤ.—

GSAM 99.3“ကီၢ်ကၠၢမနံၣ်တဟ့ၣ်ခီတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဆူကီၢ်စွံးစၢၣ်လဲၣ်ဘၣ်. ကီၢ်စွံးစၢၣ်လဲၣ်တဟ့ၣ်ခီအီၤဆူကီၢ်ဖရၣ်စ့ၣ်ဘၣ်, ဒီးကီၢ်ဖရၣ်စ့ၣ်တဟ့ၣ်ခီအီၤဆူကီၢ်အဲကလံးဘၣ်. ထံကီၢ်ခဲလၢာ်အံၤဒိးန့ၢ်အီၤလၢယွၤအအိၣ်, ဒ်ဟီၣ်ခိၣ်တကူာ်တဟ့ၣ်ခီတၢ်ကပီၤဆူဟီၣ်ခိၣ်အဂၤတကူာ်ဘၣ်အသိးလီၤ. မုၢ်အဖျၢၣ်လၢအကပီၤတဖျၢၣ်ဃီန့ၣ် ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ကပီၤလိၤလိၤဆူဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်လီၤ. ခရံာ်လၢအမ့ၢ်မုၢ်ဂီၤအတၢ်ကပီၤလၢအဟဲလၢထး, လၢအထီန့ၢ်ပှၤကညီခဲလၢာ်လၢပထိၣ်သတြီၤအီၤတသ့ဘၣ်န့ၣ်, မ့ၢ်ယွၤအမ့ၣ်အူလၢအဟ့ၣ်ဟီၣ်ခိၣ်တၢ်မူ ဖဲတၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအဆၢကတီၢ်, ဒ်အမ့ၢ်ဝဲဖဲတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ခရံာ်ဖိအတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအခါအသိးန့ၣ်လီၤ. လၢနံၣ်ကယၤ 16 တကယၤန့ၣ် တၢ်သိၣ်လိတမံၤဃီ ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤအီၤတဘျီဃီ လၢဟံၣ်တဖၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖၣ်အပူၤ လၢထံကီၢ်တဖၣ်လၢအယံၤဒီးလိာ်သးအဒိၣ်ကတၢၢ် ဒီးလီၤဆီလိာ်သးအါကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်န့ၣ်မ့ၢ်လၢသးတဂၤဃီမၤတၢ်လၢတၢ်လီၢ်ကိးပူၤဒဲး ဒ်သိးကဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်စူၢ်တၢ်နာ်တမံၤဃီအဃိလီၤ.

GSAM 99.4“တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါလၢကီၢ်ကၠၢမနံၣ် ဒီးလၢကီၢ်စွံးစၢၣ်လဲၣ်န့ၣ် ပာ်ဖျါတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအံၤလီၤ. စွံၣ်ကလံတဆဲးကျိးဒီးလူသၢၣ်ဘၣ်. တၢ်ဘျးစဲတခါအိၣ်ဝဲလၢပှၤခံဂၤအံၤအဘၢၣ်စၢၤ လၢတၢ်သးဒ့ဒီတအိၣ်ဘၣ်, ဘၣ်ဆၣ် ပကဘၣ်ဃုအီၤလၢဟီၣ်ခိၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအဟ့ၣ်လီၤတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢမူခိၣ်ဆူလူသၢၣ်အအိၣ်န့ၣ် ဟ့ၣ်လီၤစ့ၢ်ကီးအီၤဆူစွံၣ်ကလံအအိၣ်လီၤ. ယွၤမ့ၢ်ပှၤလၢအဒုးဆဲးကျိးလိာ်သးအဝဲသ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. စွံၣ်ကလံစံးဝဲ, ‘ယစးထီၣ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်သးခုကစီၣ် ဖဲတၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်အနံၣ် 1516 လီၤ. မ့ၢ်စံးလၢတၢ်ကတိၤအဂၤန့ၣ် မ့ၢ်ဖဲပှၤလၢပကီၢ်အပူၤတနၢ်ဟူဒံးလူသၢၣ်အမံၤနီတဘျီဘၣ်အခါန့ၣ်လီၤ. ယတမၤလိန့ၢ်ခရံာ်အတၢ်သိၣ်လိလၢလူသၢၣ်အအိၣ်ဘၣ်, မ့မ့ၢ်လၢယွၤအကလုၢ်ကထါအပူၤလီၤ. လူသၢၣ်မ့ၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤခရံာ်န့ၣ် အမၤတၢ်လၢယမၤဝဲတမံၤဃီလီၤ. အိၣ်ဒၣ်ထဲန့ၣ်လီၤ.’”6

GSAM 100.1ဖဲကတိၤတၢ်ဘၣ်ဃးဒီးဖၤရဲလ်ဒီးလဖဲးဗ်အတၢ်မၤလၢကီၢ်ဖရၣ်စ့ၣ်န့ၣ် ပှၤကွဲးတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤစံးဝဲဒ်အံၤလီၤ.—

GSAM 100.2“မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါလၢကီၢ်ဖရၣ်စ့ၣ်န့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်လၢတၢ်စိာ်နုာ်အီၤလၢထံဂၤကီၢ်ဂၤဘၣ်. အအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်လၢကီၢ်ဖရၣ်စ့ၣ်အဟီၣ်ခိၣ်လိၤ, အဘိထီၣ်လၢပၤရံၣ်, ဒီးအဝဲစးထီၣ်စဲၤလီၤအဂံၢ်လၢတၢ်မၤလိကၠိဖးဒိၣ်အနီၢ်ကစၢ်အပူၤ, လၢအမ့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤခံခါတခါလၢရိမ့ၤခရံာ်ဖိအဟီၣ်ကဝီၤအပူၤန့ၣ်လီၤ. တချုးတၢ်မၤအံၤစးထီၣ်လၢထံကီၢ်အဂၤနီတဘ့ၣ်ဒံးဘၣ်န့ၣ်, ယွၤပာ်လီၤတၢ်မၤအတၢ်ဘျၢအခီၣ်ထံးတဖၣ် လၢပှၤပံကၣ်ဒံၣ်ဒီးပှၤဒီဖံနံၣ်ဖိတဖၣ် အသးလၢအတီအလိၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.

GSAM 100.3“ပထံၣ်တ့ၢ်လံလၢ တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါလၢကီၢ်စွံးစၢၣ်လဲၣ်န့ၣ် စးထီၣ်လၢအကစၢ်ဒၣ်ဝဲ, တသန့ၤအသးလၢတၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါလၢကီၢ်ကၠၢမနံၣ်ဘၣ်. ဒ်န့ၣ်အသိး တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါလၢကီၢ်ဖရၣ်စ့ၣ်စ့ၢ်ကီး တသန့ၤအသးလၢတၢ်ခံခါလၢာ်န့ၣ်ဘၣ်. တၢ်မၤအံၤစးထီၣ်ဝဲတဘျီဃီ လၢထံကီၢ်လီၤဆီတဖၣ်အံၤအပူၤ, လၢအတဆဲးကျိးလိာ်သးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်တၢ်ဒုးတခါအပူၤ သုးမုၢ်အကရူၢ်လီၤဆီခဲလၢာ် ဟူးဂဲၤဝဲတဘျီဃီအသိးလီၤ. တကရူၢ်မ့ၢ်တစံးဘၣ်အဂၤတကရူၢ်လၢကလဲၤထီၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ကယဲၢ်အဝဲသ့ၣ်ခဲလၢာ်နၢ်ဟူတၢ်မၤလိာ်တမံၤဃီ လၢအဟဲလၢသုးခိၣ်ကျၢၢ်တဂၤဃီအအိၣ်အဃိလီၤ. ဆၢကတီၢ်လၢပှဲၤထီၣ်လံ, ပှၤဂီၢ်မုၢ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤအသးလံ, ဒီးယွၤစးထီၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် လၢထံကီၢ်ခဲလၢာ်အပူၤတဘျီဃီန့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအသးဒ်အံၤတဖၣ် ပာ်ဖျါဝဲလၢတၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါဖးဒိၣ် လၢနံၣ်ကယၤ 16 တကယၤန့ၣ် မ့ၢ်ယွၤအတၢ်မၤလီၤ.”7

GSAM 100.4ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါလၢကီၢ်အဲကလံး လၢသီမၢး ဘံၣ်နံၣ်, ဖရံးသ်, တံၣ်ဒ့လ်ဒီးပှၤအဂၤတဖၣ်အတၢ်နဲၣ်အပူၤန့ၣ်, ဒီအီးဘံၣ်ည့စံးအါထီၣ်ဝဲဒ်အံၤလီၤ.—

GSAM 100.5“မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါလၢကီၢ်အဲကလံး စးထီၣ်အသးလၢအတသန့ၤအသးလၢလူသၢၣ်ဒီးစွံၣ်ကလံဘၣ်, ဒိးန့ၢ်ဒၣ်အီၤလၢယွၤအအိၣ်တဂၤဧိၤလီၤ. ယွၤအကလုၢ်ကထါမၤတၢ်တဘျီဃီ လၢခရံာ်ဖိအထံကီၢ်ခဲလၢာ်တဖၣ်အံၤအပူၤလီၤ. တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါလၢအီးကစဖၢး, ခ့မ်ဘရံးဒီးလၣ်ဒၣ်အခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိန့ၣ် မ့ၢ်လံာ်စီဆှံအသီတကတြူၢ်လၢကြံးကျိာ် လၢအံၣ်ရၣ်စမၢးထုးထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. [တံၣ်ဒ့လ်ဒီးသီမၢး ဘံၣ်နံၣ်ဟးထီၣ်လၢခ့မ်ဘရံးဖဲ 1519 နံၣ်လီၤ.] လၢခံမုၢ်နံၤတနံၤတုၤဝဲ ဖဲကီၢ်အဲကလံးပာ်ကဖၢလၢအသးလၢ တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိလၢအထီအံၤန့ၣ်လီၤ.”8

GSAM 101.1တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်အတၢ်ဟဲ စးထီၣ်အသးလၢကျဲဒ်သိးဒီး တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါလၢတၢ်ပာ်ဖျါတ့ၢ်အကျိၤအကျဲလၢထးန့ၣ်လီၤ. လၢဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်လီၢ်တဖၣ် လၢအနီၣ်ဂံၢ်အါန့ၢ်တၢ်လီၢ်လၢထးလွံၢ်စးဘျဲၣ်န့ၣ် ပှၤတဖၣ်ဘၣ်တၢ်ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤအီၤတဘျီဃီလီၤ. အဝဲသ့ၣ်တသ့ၣ်ညါလိာ်သး မ့တမ့ၢ် တဆဲးကျိးဟ့ၣ်ခီလိာ်သးတၢ်ထံၣ်တၢ်ဆိကမိၣ်နီတမံၤဘၣ်, ဒီးစးထီၣ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလံာ်စီဆှံအတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီတဖၣ်လၢအမ့ၢ်တမံၤဃီန့ၣ်လီၤ. တမ့ၢ်ထဲဆူဟီၣ်ခိၣ်အထံကီၢ်လွံၢ်ဘ့ၣ်ဧိၤဘၣ်, မ့မ့ၢ်ဆူဟီၣ်ခိၣ်လၢအယၢ်ထီၣ်ဘးထီၣ်ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.

GSAM 101တၢ်မၤတၢ်လၢ ယိၤသး ဝှးဖ်

GSAM 101.2ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် အဆၢကတီၢ်အံၤ ကြၢးပာ်သူၣ်ပာ်သးလၢ တၢ်ကစီၣ်ဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤ အတၢ်လဲၤဟးထီၣ်ဆူၣ်ဆူၣ်အံၤအဂ့ၢ်တဖၣ်—

GSAM 101.3“ဖဲ ၁၈၃၁ နံၣ်န့ၣ် ယိၤသး ဝှးဖ်၊ D.D. ဘၣ်တၢ်ဆှၢအီၤလၢ မံၣ်ရှၢၣ်နရံၣ်တဂၤအဂီၢ် လၢကီၢ်ဘြံတံၣ်အဒိၣ် လၢကမၤတၢ်လၢ ယူဒၤဖိလၢ ပလဲစတံအပူၤအကျါလီၤ. အဝဲ, ဒ်အလံာ်ကွဲးနီၣ်တဖၣ်ပာ်ဖျါဝဲအသိး, တုၤလၢ ၁၈၄၅ နံၣ်န့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ ပှၤကစၢ်အတၢ်ဟဲက့ၤချ့ချ့အဂ့ၢ် လၢ ပလဲစတံ၊ အဲၤကူပတူး၊ ပီၣ်လဲၣ်ဂီၤအကပၤ၊ မဲစပိတမံယါ၊ ခရံမံယါ၊ ပးရှါ၊ ဂျီအော်ဂျံယါ၊ အီၣ်တိမၣ်အဘီမုၢ်ဒီတဘ့ၣ်, ဂရံး၊ အရ့ဘး၊ တူၢ်ကံ၊ ဘိုခါရါ၊ အဲးဖကနံစတၣ်၊ ကက်ရှမီး၊ ဟံဒူစတန်၊ တိဘက်၊ ဟော်လန်၊ စကော့တလန်၊ အိုင်ယာလန်၊ ကွန်စတန်တီနိုပယ်၊ ယရူၡလင်၊ စိန့်ဟယ်လီနာ, ဒီးလၢ မဲဒီတဲရေနီးယန်းပီၣ်လဲၣ်ပူၤ ကဘီအဖီခိၣ်, ဒီးလၢ ဝ့ၢ်နယူးယောက် အပူၤ, ဆူ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကရူၢ် ကိးကလုာ်အကျါလီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ အဝဲသိၣ်လိတၢ်လၢ ယူဒၤဖိ၊ တူၢ်ကံဖိ၊ မုဟၣ်မဒန်ဖိ၊ ပါရစံဖိ၊ ဟံဒူဖိ၊ ခဲလဒံဖိ၊ ယဲစံဒံဖိ၊ စူရံဖိ၊ စဘံယၣ်ဖိအကျါ, ဒီးဆူ ပၣ်ရှါတဖၣ်၊ ရှိတ်တဖၣ်၊ ရှါတဖၣ်၊ အော်ဂန်ရှ် ဒီး ဘိုခါရါ အစီၤပၤတဖၣ်၊ ဂရံးအဘီမုၢ်အနီၢ်ပၤမုၣ်အအိၣ်, ဒီးအဂၤတဖၣ်လီၤ.”9

GSAM 101.4လၢ ယီမင်အပူၤ, လီၢ်ကဝီၤလၢ စီၤမိၤၡ့ အမါအပၢ် ဟိုဘၣ် အဖိစၢၤလံၤစၢၤတဖၣ် အိၣ်ဆိးဝဲန့ၣ် ယိၤသး ဝှးဖ် ထံၣ်လံာ်တဘ့ၣ် ဒီးအဝဲစံးဝဲဒ်အံၤလီၤ: “လီၢ်အံၤအပှၤအရ့ဘးဖိ အိၣ်ဒီးလံာ်တဘ့ၣ်လၢ အကိးဝဲလၢ ‘စီရၣ်’ ဒီးလံာ်အံၤ ပာ်ဖျါထီၣ် ‘ခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီ ဒီးအတၢ်ပၢလၢအလၤကပီၤအပူၤ’ အဂ့ၢ်လီၤ.”10

GSAM 102.1လၢ ယီမင်အပူၤ အဝဲအိၣ်ဝဲဒီး ရခါဘၣ်ဖိတဖၣ် ဃုသီ, ဒီးအဝဲစံးဝဲလၢ: “အဝဲသ့ၣ်အီစပံးထံတအီဘၣ်, သူၣ်စပံးလီၢ်တသူၣ်ဘၣ်, သူၣ်တၢ်ချံတသူၣ်ဘၣ်, အိၣ်ဝဲလၢ ဒဲပူၤ, ဒီးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ် ယိုနာဒပ် အကတိၤတဖၣ်, စီၤရခါဘၣ်အဖိခွါ အကတိၤတဖၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်အကျါ အိၣ်ဝဲ အံၣ်စရ့လးအဖိတဖၣ်, ဒန်အဒူၣ်အကျါ, အိၣ်ဆိးလၢ တဲရံၣ်အကပၤ လၢ ဟတ်တြၣ်မီၣ်အပူၤ, ဒီးအဝဲသ့ၣ်ခိးကွၢ်လၢ မ့းၡံအၤ ကဟဲဝဲချ့ချ့လၢ မူခိၣ်အတၢ်အၢၣ်အပူၤ, ဃုာ်ဒီး ရခါဘၣ်ဖိအဖိတဖၣ်လီၤ.”

GSAM 102.2လၢတၢ်အဖီခိၣ်အံၤ ပထံၣ်ဘၣ်လၢ အနံၣ်တဆံလွံၢ်အတီၢ်ပူၤ ဝှးဖ်အနီၢ်ကစၢ် ပာ်ဖျါထီၣ် ခရံာ်အတၢ်ဟဲက့ၤ လၢအဘူးထီၣ်လံ အကစီၣ် လၢ ဘီမုၢ်လီၤဆီ ခံဆံဘျဲၣ်အပူၤလီၤ. အဆၢကတီၢ်ဃီန့ၣ် တၢ်သိၣ်လိအံၤ ဘၣ်တၢ်သုးထီၣ်သုးလီၤအီၤ အါအါ လၢ ဂျာမနီ, အလီၤဆီ လၢ တၢ်ကလံၤထံးအပူၤ လၢ မိုရေဗံယၣ်ဖိတဖၣ်အကျါလီၤ.

GSAM 102တၢ်ကစီၣ်လၢ ဂျာမနီ ဒီး ရၢၡါ

GSAM 102.3အဲးကလံးပှၤကွဲးလံာ် မူရန့် ဘရော့ခ် စံးဘၣ်ပှၤလၢ “လၢ ဝာ်တံမဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ် ခရံာ်ဖိအပှၤအိၣ်ဝဲ အကယၤတဖၣ်, ဒီးအဝဲသ့ၣ်ခိးကွၢ်လၢ ခရံာ်ဟဲက့ၤချ့ချ့လီၤ.” တၢ်သိၣ်လိအံၤ ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤ လၢ ဂျာမနီအလီၢ်အဂၤတဖၣ် ခီဖျိ ဟဲန်စတဲၣ်ဘ့ၣ်, လၢအဆၢကတီၢ်န့ၣ် ပှၤစံးဝဲလၢ အမ့ၢ်သရၣ်သိၣ်လိတၢ်လၢအဂ့ၤကတၢၢ်လၢ ဂျာမနီလီၤ.

GSAM 102.4လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အလံာ်စောင်အပူၤ, ဒံၣ်စဲဘၣ် ၁၃, ၁၈၉၂, သရၣ် L. R. ကွန်ရာဒီ လၢ ဂျာမနီ စံးဝဲဒ်အံၤလီၤ—

GSAM 102.5“လၢ ဂျာမနီအပူၤ ဘင်ဂဲလ် မၤကဲထီၣ် ချၢၣ်ထီၣ် တၢ်အဲၣ်လၢပှၤအါဂၤအသးအပူၤ လၢပကစၢ်အတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အဂီၢ်, ဒီးအဝဲဒုးအိၣ်ထီၣ် ပှၤအကထိတဖၣ် လၢကမၤလိ ဝံအကတိၤဒ် တချုးန့ၣ်တမၤဘၣ်. ကပီၤဖျါထီၣ်လၢ ဂျာမနီအပူၤ, ဒီးလံာ်ထုးထီၣ်တဖၣ်လၢ ပာ်ဖျါ မုၢ်နံၤ ၂၃၀၀ အခီပညီ ဘၣ်တၢ်ရၤလီၤဝဲဖဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဖုသံနီၣ်ပၢၢ်ထီၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်စူၢ်တၢ်နာ် ဟဲကဲထီၣ်, အလီၤဆီ လၢ ဝာ်တံမဘ့ၣ်အပူၤ, ဒီးဖဲ တၢ်မၤနၢၤအိၣ်ထီၣ်အခါ ဟံၣ်ဖိဃီဖိအကယၤတဖၣ် လဲၤဆူ ရၢၡါကလံၤထံး, ဒီးလၢန့ၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ် ရၤလီၤဝဲဆူ အနီၢ်ကစၢ်အပှၤဂီၢ်မုၢ် လၢအလဲၤအိၣ်ဖဲန့ၣ် လၢနံၣ်အါမးအဆိအကတီၢ်လီၤ. ဖဲသရၣ်တဖၣ် ကးတံာ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အလီၢ်အခါ, တၢ်လီၤဆီအိၣ်ထဲစှၤကိာ်ဧိၤဒီး အဝဲသ့ၣ်မၤဝဲ အဝဲသ့ၣ်အ ‘စတုဒင်’ မ့တမ့ၢ် ‘နၣ်ရံၣ်’ အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် လၢဟံၣ်ပူၤ, ဒီးပှၤအကယၤတဖၣ် ဘၣ်တၢ်ဆီတလဲအီၤလီၤ. ဖဲအဆၢကတီၢ်န့ၣ် မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤအဂ့ၢ်စ့ၢ်ကီး ဘၣ်တၢ်တဲသကိးအီၤလၢ အဝဲသ့ၣ်အကျါ, ဘၣ်ဆၣ် ပှၤတအိၣ်ဂဲၤဆိၣ်တၢ်နီတဂၤဘၣ်အဃိ တၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်မၤနၢၤကွံာ်အီၤလီၤ. ရၢၡါ ပှၤမၤစံာ်ဖိတဂၤ ဘၣ်တၢ်ဆီတလဲအီၤ လၢ ‘စတုဒင်’ အပူၤ, ဒီးအဝဲစးထီၣ်မၤတၢ်အံၤ လၢ ရၢၡါဖိတဖၣ်အကျါလီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ် တၢ်အံၤဆှၢအိၣ်ထီၣ် စတုဒံးစ်တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤဖးဒိၣ် လၢမုၢ်မဆါတနံၤအံၤ, အတၢ်သုးထီၣ်သုးလီၤလဲၤတုၤဆူ ဆိုက်ဘေးရီးယားအကတၢၢ် ဒီး ထရန်စ်ကာကေးဆတ် အလီၢ်အယံၤကတၢၢ်လီၤ.”

GSAM 103.1လၢ တၢ်က့ၤကွၢ် ဒီးတၢ်ကစီၣ် အလံာ်စောင်အပူၤ, လူၤလဲၣ် ၃၁, ၁၈၉၁, အိၣ်ဝဲ သရၣ် ကွန်ရာဒီ အတၢ်ကတိၤဘၣ်ဃးဒီး ဒီပုၢ်ဝဲၢ် ရှဲခဲ လၢ အီးစတြ့လယား, လၢအဆၢကတီၢ်လၢ အဝဲတဲဝဲန့ၣ် အိၣ်ဝဲလၢ စီလံရှါ, ဒီးမၤတၢ် တနီၤနီၤ လၢ ပၤသရၣ် ဂေါ့စ်နာ အဟံၣ်မံၣ်ရှၢၣ်အကျဲ, အဝဲမ့ၢ် ဂျာမနီအပှၤသိၣ်တၢ်သးခုကစီၣ် လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါတဂၤလီၤ. အဝဲဟ့ၣ်ပှၤ တၢ်ဂ့ၢ်လၢလာ်အံၤ လၢ ဒီပုၢ်ဝဲၢ် ရှဲခဲ အအိၣ် ဘၣ်ဃးဒီး ခဲလဘၣ်အလံာ်လီၤ—

GSAM 103.2“ဖဲ ၁၈၃၆ နံၣ် အလီၢ်ခံ, မ့တမ့ၢ် ဘင်ဂဲလ်အတၢ်ဂံၢ်တၢ်ဒွး လၢအဝံၤအလီၢ်ခံ, တၢ်ကစီၣ်တခါ လီၤထုးထီၣ်လၢ ခၣ်တံၣ်အလံာ်စောင် လၢ စွဲဒ်နံးတ်, လၢ စီၤ ဆမ်မါဖဲလ်ဒ် အလံာ်ဆါဝဲၤဒၢးအအိၣ်, ဘၣ်ဃးဒီး L. Henry Kelber အလံာ်တဘ့ၣ် လၢတၢ်မၤအသးလၢအဒိၣ် ဒီးအသးခုအဂ့ၢ်, လၢကမၤအသးလၢ ၁၈၄၃ ဒီး ၁၈၄၄ နံၣ်တဖၣ်အပူၤလီၤ. အလံာ်ခိၣ်တီအတီအလိၤန့ၣ် ယသ့ၣ်နီၣ်တမံၤဘၣ်. ပဒိးန့ၢ်လံာ်အံၤ ဒီးဖတ်ဘၣ်အီၤဒီး ပှၤလၢအသးဝံၣ်ဝဲတဖၣ်, လၢတၢ်ကးတံာ်တြဲၤ, ဖဲ ၁၈၃၉-၄၀ နံၣ်လီၤ. လံာ်အံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်လၢ ဒၤနံးယ့လး, လီၣ်ဖျါ, ဒီး မးသဲ ၂၄ အပူၤ, တၢ်အကတၢၢ်အိၣ်ဘူးထီၣ်ဝဲ, ဒီးအိၣ်ဒီး တၢ်ဂံၢ်တၢ်ဒွးအလံာ်ကွဲးနီၣ်တခါ လၢပာ်ဖျါဝဲ ဒ်န့ၣ်တၢ်ဆၢကတီၢ်ဟဲထီၣ်ဒ်လဲၣ်လီၤ.”

GSAM 103တၢ်ကစီၣ်လၢ ကီၢ်ဘြံတံၣ်အဒိၣ်

GSAM 103.3လၢ အဲးကလံးလံာ်ထုးထီၣ်တဘ့ၣ်လၢ အမံၤမ့ၢ် တၢ်အိၣ်နံၣ်တကထိ အပူၤန့ၣ်, တၢ်ကွဲးအသးလၢ “အဲးကလံးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပှၤသိၣ်တၢ်အနွံကယၤ ပာ်ထီၣ်ထီၣ် တၢ်ကိးဘၣ်ဃးဒီး ပှၤအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤတဂၤ အတၢ်ဟဲက့ၤလီၤ.” အဆၢကတီၢ်အံၤ အပှၤသိၣ်တၢ်လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါတဖၣ်အကျါ, အိၣ်ဝဲ ပှၤလၢအပာ်ဖျါထီၣ် ခရံာ်ဟဲက့ၤအတၢ်သိၣ်လိ လၢ အဲးကလံးအပူၤ စးထီၣ် ၁၈၄၀ တုၤ ၁၈၄၄ လီၤ. အဝဲသ့ၣ်အကျါ ပကတဲဖျါထီၣ် Bickersteth, Birks, Brooks, Brock, Habershon, Plyn, Fremantle, Nathan Lord, McNeil, Winters, Cummings, J. A. McCaul, D.D., Dr. Nisbett, Rev. A. Dallas, M.A. [လၢအလံာ်, ကွၢ်ဆူ ယရူၡလင်, လံာ်ဖျၢၣ် ၁၁၄ အပူၤ, အဝဲပာ်ဖျါထီၣ် မးသဲ ၂၄ အတၢ်ဒိ လၢစိၤအံၤ], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry, ဒီးအဂၤတဖၣ်လီၤ.

GSAM 104တၢ်ကစီၣ်လၢ ဟော်လန်

GSAM 104.1ခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီ အတၢ်သိၣ်လိ ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤလၢ ဟော်လန် ခီဖျိ ဟဲန်စီပီတာ, လၢအဆၢကတီၢ်န့ၣ် ပှၤစံးဝဲလၢ အမ့ၢ်သရၣ်လၢအဂ့ၤကတၢၢ်လၢ ကီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ် ပှၤကွၢ်ထွဲ စီၤပၤအလံာ်ဒိၣ်လဲၢ်ဝဲၤလီၢ် လၢ သဲဟဲ, လၢ စီၤပၤအတၢ်ပာ်ထီၣ်အီၤအဖီလာ်လီၤ. လၢလံာ်တဘ့ၣ်လၢ အကွဲးဆူ ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ အပှၤကွဲးလံာ်အအိၣ်, လါယူၣ် ၁၈၄၄, အဝဲစံးဘၣ် အနီၢ်ကစၢ်အဂ့ၢ်လၢ အဆိကတၢၢ်အသးစၢ်လၢ တၢ်မၤအသးလၢအလီၤလိၣ်အဂ့ၢ် ဒုးသူၣ်ထီၣ်အီၤလၢ တၢ်မံမီၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်ဒိၣ်မးတခါလီၤ. အဝဲဃုသ့ၣ်ညါ လံာ်စီဆှံအဂ့ၢ်အံၤ, ဒီးဖဲ ၁၈၃၀ နံၣ်န့ၣ် ထုးထီၣ်လံာ်ဖိတဘ့ၣ် လၢပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်သိၣ်လိအံၤလီၤ. ဖဲ ၁၈၄၁ နံၣ်န့ၣ် အဝဲထုးထီၣ်လံာ်ဖိအဂၤတဘ့ၣ် ဘၣ်ဃးဒီး ဟီၣ်ခိၣ်အကတၢၢ်လီၤ. လၢလံာ်တဘ့ၣ်ဃီအပူၤ အဝဲစံးဝဲလၢ အဆိကတၢၢ် တၢ်ကစီၣ်လၢအနၢ်ဟူဘၣ် ဘၣ်ဃးဒီး ဝီလျံ မီလၢ ဒီးပှၤအဂၤတဖၣ် လၢအပာ်ဖျါထီၣ် ပှၤကစၢ်အတၢ်ဟဲက့ၤအဘူးအဂ့ၢ် လၢပှၤဂီၢ်မုၢ်အမဲာ်ညါန့ၣ်, အနၢ်ဟူဝဲဖဲ ၁၈၄၂ နံၣ်, ခီဖျိ အတဲသကိးတၢ်ဒီး ပှၤတဂၤလၢအဟဲဆူ ဟော်လန် လၢ အမဲရကၤအအိၣ်လီၤ.

GSAM 104တၢ်ကစီၣ်လၢ တာတာရီ

GSAM 104.2ဖဲ ၁၈၂၁ နံၣ်န့ၣ် တၢ်သိၣ်လိဘၣ်ဃးဒီး ပှၤကစၢ်အတၢ်ဟဲက့ၤ ဘၣ်တၢ်နာ်အီၤ ဒီးသိၣ်လိအီၤလၢ တာတာရီအပူၤလီၤ. အဆၢကတီၢ်အံၤ အိုင်ယာလန်မံၣ်ရှၢၣ်နရံၣ်တဂၤ ဘၣ်တၢ်ဆှၢအီၤဆူ ကီၢ်န့ၣ်, ဒီး တာတာ ပှၤလုၢ်တၢ်တဂၤ သံကွၢ်အီၤလၢ, “ခရံာ်ကဟဲခံဘျီ ဖဲလဲၣ်အဆၢကတီၢ်လဲၣ်.” အဝဲစံးဆၢဝဲလၢ အဝဲတသ့ၣ်ညါ ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အံၤ နီတမံၤဘၣ်, ဒီးပှၤလုၢ်တၢ်န့ၣ် လီၤကမၢကမၣ်ဒိၣ်မး လၢတၢ်စံးဆၢဒ်န့ၣ်လၢ မံၣ်ရှၢၣ်နရံၣ်လၢအဟဲသိၣ်လိအဝဲသ့ၣ် လံာ်စီဆှံအတၢ်သိၣ်လိတဖၣ်အအိၣ်, ဒီးစံးဝဲလၢ “ပှၤကိးဂၤဒဲး လၢအအိၣ်ဒီး လံာ်စီဆှံန့ၣ် ကြၢးသ့ၣ်ညါဝဲလီၤ.” ပှၤလုၢ်တၢ်န့ၣ် ဟ့ၣ်ဖျါထီၣ် အတၢ်ထံၣ်, စံးဝဲလၢ အဆိကမိၣ် ခရံာ်ကဟဲဝဲ ဖဲ A.D. ၁၈၄၄ ဃၣ်ဃၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ အိၣ်ဝဲလၢ အိုင်ယာလန် လံာ်စောင်, ၁၈၂၁ အပူၤလီၤ.

GSAM 104တၢ်ကစီၣ်လၢ အမဲရကၤ၊ အိန္ဒိယ ဒီး တၢ်ကီၢ်အဒိၣ်အပူၤ

GSAM 104.3လၢ လံာ်ဖိဘၣ်ဃးဒီးခရံာ်ဟဲက့ၤ, အတွဲ ၂, လံာ်ဖျၢၣ် ၁၃၅, ၁၈၄၄ အပူၤ, မူရန့် ဘရော့ခ် လၢ အဲးကလံး စံးဝဲဒ်အံၤလီၤ—

GSAM 105.1“တမ့ၢ်ထဲလၢ ကီၢ်ဘြံတံၣ်အဒိၣ်အပူၤဘၣ်လၢ ပှၤအိၣ်ဒီး တၢ်မုၢ်လၢ်ဘၣ်ဃးဒီး ပှၤအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤအတၢ်ဟဲက့ၤအဘူး ဒီးတၢ်ကိးဟ့ၣ်ပလီၢ်အံၤ, မ့ၢ်စ့ၢ်ကီး လၢ အမဲရကၤ၊ အိန္ဒိယ ဒီး ယူရပၤအကီၢ်အဒိၣ်အပူၤလီၤ. လၢ အမဲရကၤအပူၤန့ၣ်, ပှၤသိၣ်လိတၢ်အကယၤသၢကယၤဃၣ်ဃၣ် ပာ်ဖျါထီၣ် ‘တၢ်သးခုကစီၣ်အံၤ လၢဘီမုၢ်အဂီၢ်’; ဖဲကီၢ်အံၤအပူၤန့ၣ်, အဲးကလံးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပှၤသိၣ်တၢ်အနွံကယၤ ပာ်ထီၣ်ထီၣ် ကိးအံၤလီၤ.”

GSAM 105ဆူ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် ကဘီသန့လီၢ်ကိးဘ့ၣ်ဒဲး

GSAM 105.2E. R. ပင်နံ လၢ စဲနကၤဖဲးလ်စ်၊ N.Y., ဘျၢးတ့းစ်သရၣ်လၢ အအိၣ်ဒီးတၢ်သးတီ လၢအဟ့ၣ်လီၤအနီၢ်ကစၢ်အသးသမူ လၢတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ် ခရံာ်ဟဲက့ၤအတၢ်သိၣ်လိအဂီၢ်, လၢအလံာ်မးသဲ ၂၄ အတၢ်ဖျါထီၣ်, လံာ်ဖျၢၣ် ၈, ၉, စံးဝဲဒ်အံၤလီၤ—

GSAM 105.3“ဖဲ ၁၈၄၂ နံၣ်န့ၣ်, ခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီအလံာ်ထုးထီၣ်တဖၣ် ဘၣ်တၢ်ဆှၢဆူ မံၣ်ရှၢၣ်လီၢ်ကဝီၤကိးဘ့ၣ်ဒဲး လၢ ယူရပၤ၊ အ့ၤရှါ၊ အ့ဖရံကၤ ဒီး အမဲရကၤအပူၤ, ရီကီးကစၢၢ်တဖၣ်အကပၤခံဘ့ၣ်လၢာ်လီၤ. ပကဘီအခိၣ်တဖၣ် ဒီးကဘီသးစၢ်တဖၣ် စံးဘၣ်ပှၤလၢ အဝဲသ့ၣ်လဲၤနုာ်ဆူ တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အံၤ တတုၤဆိအလီၢ်အလၢၤ နီတဘ့ၣ်ဘၣ်, ဒီးပှၤသံကွၢ်အါအါ ဘၣ်ဃးဒီးအီၤလီၤ.”

GSAM 105ပှၤသၢကထိ ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ကစီၣ်

GSAM 105.4သရၣ် G. W. မံၣ်ချဲလ် လၢ ဇဲန်စဗဲလ်၊ အိုဟိုင်အို, အဝဲစ့ၢ်ကီး မ့ၢ်သရၣ်တဂၤလၢ အပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်သိၣ်လိအံၤ, စံးဘၣ်ပှၤကွဲးလံာ် ဖဲတၢ်တဲသကိးတၢ်လၢ နယူးအါ့ခ်၊ အိုဟိုင်အို, အော့ဂတ်စ် ၈, ၁၈၉၄ န့ၣ်လၢ သရၣ် ဝီလျံ မီလၢ စံးဘၣ်အီၤ ဖဲတၢ်တဲသကိးတၢ်လၢ မက်ကွန်နဲလ်စ်ဗဲလ်၊ အိုဟိုင်အို, စက်တင်ဘၣ် ၁၈၄၄ န့ၣ်, လၢအအိၣ်ဒီး “သရၣ်သိၣ်တၢ်သးခုကစီၣ် အမံၤဒီးအလီၢ်အကျဲ သၢကထိ လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အလီၢ်အဂၤတဖၣ်အပူၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ ‘ပျံၤယွၤ ဒီးဟ့ၣ်အီၤလၤကပီၤ, အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အတၢ်စံၣ်ညီၣ်အနၣ်ရံၣ်ဟဲတုၤဝဲ,’ ဒီးအဝဲသ့ၣ်အကျါ အါတက့ၢ် အိၣ်ဝဲလၢ အမဲရကၤကလံၤစိး ဒီး ကီၢ်ဘြံတံၣ်အဒိၣ်လီၤ.”

GSAM 105.5ဝီလျံ မီလၢ, ဖဲအတဲဘၣ်ဃးဒီး ‘တၢ်ကိး’ အံၤ အတၢ်သုးထီၣ်သုးလီၤအါအါအခါ, စံးဝဲဒ်အံၤလီၤ—

GSAM 105.6“ပှၤတဂၤမ့တမ့ၢ်ခံဂၤ လၢဟီၣ်ခိၣ်အကဝီၤကိးကဝီၤဒဲး ပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ကစီၣ်, ဒီးအဝဲသ့ၣ်ခဲလၢာ် သးလီၤပလိာ်ဝဲ လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်အဖီခိၣ်—ဝှးဖ် လၢ အ့ၤရှါ, အာဝံၣ် လၢအဲးကလံးအပူၤအဆိ, မေးစၣ် လၢ စကော့တလန်, ဒေးဗစ် လၢ စောက်သ်ကယ်ရိုလိုင်းနား, ဒီးပှၤအဂၤအါမးလၢ လီၢ်ကဝီၤအံၤ, မ့ၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ မ့တမ့ၢ် ပာ်ဖျါထီၣ်တ့ၢ်ဝဲ တၢ်ကိးအံၤလီၤ.”11

GSAM 106ဟၣ်ချံဆၣ် အ ‘အဲၤလံယၤ အကလုၢ်’ ဘၣ်တၢ်ဆှၢရၤလီၤ

GSAM 106.1သရၣ် R. ဟၣ်ချံဆၣ်, ဖဲ ၁၈၃၇ နံၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဆှၢအီၤလၢ အဲးကလံး လၢ ဝဲစလံယၣ် မံၣ်ရှၢၣ်နရံၣ်အဂီၢ် ဆူ ကနေဒါလီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ် အဝဲအိၣ်ဆိးလၢ မွန်ထရီးအောလ်လီၤ. အဝဲအိၣ်ဒီး တၢ်သ့ၣ်ညါပှၤလၢ ကီၢ်ချၢအါမးလီၤ. ဖဲ ၁၈၄၃ ဒီး ၁၈၄၄ နံၣ်တဖၣ်အပူၤ အဝဲထုးထီၣ် လံာ်စောင်တဘ့ၣ်လၢ အမံၤမ့ၢ် ‘အဲၤလံယၤ အကလုၢ်’, လၢအဝဲတဲဖျါထီၣ် ခရံာ်ဟဲက့ၤအတၢ်သိၣ်လိလီၤ. အဝဲအိၣ်ဒီးကျဲလၢအလဲၤဆူ ကဘီတဖၣ်လၢ ကီၢ်ချၢ, ဒီးအခွဲးအယာ်လၢ ကဆှၢ လံာ်စောင်အဒိၣ်အါ လၢတၢ်ဟ့ၣ်အဘူးအလဲလၢ ပို့စ်အဂီၢ်တအိၣ်ဘၣ်, အဃိ အဝဲဆှၢလံာ်စောင်အီၤ အါအါဆူဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဘၣ် အနီၢ်ကစၢ်အမၤအဂ့ၢ်လၢ, အဝဲဆှၢလံာ်စောင်တဖၣ်လၢ အတၢ်ဟ့ၣ်အဘူးအလဲတအိၣ်ဘၣ် ဆူ နိုဗာစကိုးရှါ, နယူးဘရန်းစဝစ်ခ်, နယူးဖောင်လန်, အဲးကလံး, အိုင်ယာလန်, စကော့တလန်, ဝေးလ်စ်, ပြင်သစ်, ဂျာမနီ, ကွန်စတန်တီနိုပယ်, ရောမ, ဒီး ကီၢ်ဘြံတံၣ်အဒိၣ် ဒီးအဘီမုၢ်အလီၢ်အဂၤကိးတီၤဒဲးလီၤ.

GSAM 106လၢ စဲန်ဒဝ့ချ် အကီးတဖၣ်အပူၤ

GSAM 106.2လၢ ကိးလၢနၤခီသးကဝီၤ, အောက်တိုဘၣ် ၁၂, ၁၈၄၃ အပူၤ အိၣ်ဝဲ လံာ်တဘ့ၣ်လၢ နီၢ် O. S. ဘန်ဟမ် လၢ ကလိုအာ, ကအူအံၣ်အကီး, စဲန်ဒဝ့ချ်အကီးတဖၣ်အအိၣ်လီၤ. အဝဲ ဒီးအဝၤ မ့ၢ်ကၠိသရၣ်လၢ လီၢ်အံၤလီၤ. အဝဲသ့ၣ်တူၢ်လိာ် ဒီးပာ်ဖျါထီၣ် ခရံာ်ဟဲက့ၤအတၢ်သိၣ်လိဖဲန့ၣ်, ဒီးပှၤနာ်တၢ်ကရူၢ်တခါ ဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ်ဒီး အဝဲသ့ၣ်လၢ အကီးတဖၣ်အပူၤလီၤ.

GSAM 106တၢ်ကစီၣ် ဒီးစီၤယိၤဟၣ်ပှၤဒိးဘျၢထံ အတၢ်ကစီၣ် အဘၣ်ထွဲ

GSAM 106.3ဒ်န့ၣ်အသိး ပထံၣ်ဘၣ်လၢ ခရံာ်ဟဲက့ၤအတၢ်သိၣ်လိ ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤ တုၤလၢ အပှဲၤလၢ လံာ်စီဆှံအတၢ်စံးပာ် ဘၣ်ဃးဒီးအီၤလီၤ.

GSAM 106.4တၢ်ကစီၣ်လၢ ကဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါ ခရံာ်အတၢ်ဟဲလၢအဆိအချိၣ်န့ၣ် ဝံ ယရှါယၤ စံးပာ်ဝဲလၢ တၢ်ကတိၤတဖၣ်အံၤ: “ပှၤကိးလၢပှၢ်မုၢ်ကနၢအကလုၢ်, မၤကတဲာ်ကတီၤ ပှၤကစၢ်အကျဲ, မၤဘျၢထီၣ်ကျဲလၢ ပှၢ်မုၢ်ကနၢအပူၤ လၢပယွၤအဂီၢ်. တၢ်တြီၤခိၣ်ခိၣ်ကိးဘ့ၣ်ဒဲး ကဘၣ်တၢ်ပာ်ထီၣ်ထီၣ်အီၤ, ဒီးကစၢၢ်ကိးဘ့ၣ် ဒီးတၢ်လီၢ်ထီကိးမံၤဒဲး ကဘၣ်တၢ်မၤလီၤပှီၢ်အီၤ. ဒီးတၢ်ကျဲလၢအက့ၣ်အကွး ကဘၣ်တၢ်မၤဘျၢထီၣ်အီၤ, ဒီးတၢ်လီၢ်ကီခဲတဖၣ် ကဘၣ်တၢ်မၤပြဲထီၣ်အီၤ. ဒီးပှၤကစၢ်အလၤကပီၤ ကဘၣ်တၢ်လီၣ်ဖျါထီၣ်, ဒီးပှၤဖံးညၣ်ခဲလၢာ် ကထံၣ်အီၤ တပူၤဃီ, အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ ပှၤကစၢ်အကပုာ်အကပၤ စံးဝဲလီၤ.”12 တၢ်စံးပာ်အံၤ ဘၣ်တၢ်မၤလၢပှဲၤအီၤ လၢ စီၤယိၤဟၣ်ပှၤဒိးဘျၢထံအတၢ်မၤ, “စီၤယိၤဟၣ်ပှၤဒိးဘျၢထံ ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်လၢ ယူဒၤအပှၢ်မုၢ်ကနၢ, ဒီးစံးဝဲ, ပီၢ်ယၢ်လီၤသုသး, အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ မူခိၣ်ဘီမုၢ်အိၣ်ဘူးထီၣ်ဝဲလံ.”13

GSAM 107.1ပှၤအံၤထဲတဂၤဧိၤ, ဖဲအမၤတၢ်လၢ ယူဒၤကီၢ်တဘ့ၣ်ဧိၤအပူၤ ဃုလါအတီၢ်ပူၤန့ၣ်, မၤလၢပှဲၤဝဲ တၢ်စံးပာ်လၢအလီၤလိၣ်အံၤလီၤ. တၢ်စံးပာ်အံၤ ပာ်ပနီၣ် စီၤယိၤဟၣ်အတၢ်မၤ အဆၢကတီၢ် ဒီးအလီၢ်အကျဲ, ဘၣ်ဆၣ် တၢ်စံးပာ်လၢဘၣ်ဃးဒီး ခရံာ်ဟဲက့ၤခံဘျီအတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါန့ၣ် တမ့ၢ်ဒ်န့ၣ်ဘၣ်, အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ တၢ်မၤအံၤ ဘၣ်တၢ်မၤအီၤဒီး “ကလုၢ်ဖးဒိၣ်”, လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အတၢ်လဲၤဟးထီၣ်အပူၤလီၤ.

GSAM 107.2ဒ်န့ၣ်အသိး, လၢတၢ်ဂ့ၢ်တဖၣ်လၢ ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤအပူၤ ပထံၣ်ဘၣ်လၢ ဝံအတၢ်စံးပာ်ဘၣ်ဃးဒီး ခရံာ်ဟဲက့ၤအတၢ်ကစီၣ် ဘၣ်တၢ်မၤလၢပှဲၤအီၤ တီတီလိၣ်လိၣ်လီၤ. ယွၤအဆၢကတီၢ်ဟဲတုၤဝဲ လၢကသိၣ်လိ တၤသၣ်အတၢ်ဒိအဂ့ၢ်, လၢကဟ့ၣ်ထီၣ် မူခိၣ်ကလူးအခီၣ်ထံး အတၢ်ကစီၣ် အတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါအဆိကတၢၢ်, ဒီးအဝဲဒုးအိၣ်ထီၣ် အပှၤဆှၢတၢ်ကစီၣ်တဖၣ် လၢကဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါ တၢ်ကိးလၢ ပှၤကိးကလုာ်၊ ပှၤကိးအက့ၢ်အဂီၤ ဒီးပှၤကိးကျိာ်ဒဲးအအိၣ်လီၤ.

Notes

  1. မးသဲ 24:32-35. ↩
  2. ရိမ့ၤ 10:14, 15. ↩
  3. မးသဲ 24:29, 30. ↩
  4. မးသဲ 24:29. ↩
  5. မၢ်ကူး 13:24. ↩
  6. တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ, လံာ်အကတြူၢ် 8, အဆၢ 1, လံာ်အဆၢဖိ 2, 3. ↩
  7. လံာ်တဘ့ၣ်ဃီ, လံာ်အကတြူၢ် 12, အဆၢ 3, လံာ်အဆၢဖိ 10. ↩
  8. လံာ်တဘ့ၣ်ဃီ, လံာ်အကတြူၢ် 18, အဆၢ 2, လံာ်အဆၢဖိ 12. ↩
  9. တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အကလုၢ်, လံာ်ဖျၢၣ် ၃၄၃. ↩
  10. ဝှးဖ် အမံၣ်ရှၢၣ်ဆူ ဘိုခါရါ. ↩
  11. ဝီလျံ မီလၢ အတၢ်သိၣ်လိတဖၣ်, လံာ်ဖျၢၣ် ၂၃၈, ၁၈၄၃. ↩
  12. ယရှါယၤ ၄၀:၃-၅. ↩
  13. မးသဲ ၃:၁, ၂. ↩

Note

Back