Igice cya 9 — Igihe cyo Gutinda
GSAM 148.1“UBWO ubwami bwo mu ijuru buzagereranywa n’abakobwa cumi, bafashe amatabaza yabo, basohoka gusanganira umukwe. Batanu muri bo bari abanyabwenge, abandi batanu ari abapfu. Abapfu bafashe amatabaza yabo, ntibajyana n’amavuta; ariko abanyabwenge bajyana amavuta mu bikoresho byabo hamwe n’amatabaza yabo. Umukwe atinze, bose barasinzira bararyama.”1
GSAM 148.2Kristo ni we mukwe w’uyu mugani.2 Gusohoka gusanganira umukwe rero bigomba kugereranya umuryango w’abantu b’Umwami usohoka gusanganira Kristo igihe azaza, kuko insanganyamatsiko y’ikiganiro cyo muri Matayo igice cya makumyabiri na bine n’icya makumyabiri na gatanu ari ukuza k’Umwami. Ijambo ry’Umwami ni ryo tabaza.3 Abakobwa bose bafashe amatabaza yabo. Ubupfu bwa bamwe muri bo bwari uko bafashe gusa inyigisho y’ukuri, badafite kwiyegurira Umwami bivuye ku mutima kwatuma ubuntu bw’Umwuka bukura mu mutima w’umwizera. Muri uyu mugani, uwo murimo ugereranywa n’“amavuta mu bikoresho byabo.” Gutinda k’umukwe kugomba kugereranya gutenguhwa kw’abasohotse biteze gusanganira Umwami wabo.
GSAM 148Igihe Umugani Ukoreshwa
GSAM 148.3Ijambo “ubwo” ritangiza uyu mugani riduha ibimenyetso by’igihe wagombaga gukoreshwa. Rikurikira hafi ibyavuzwe mu gice kibanziriza iki, atari nyuma y’ukuza kwa kabiri k’Umwami, ahubwo nyuma yo gutangazwa k’umugani w’igiti cy’umutini wavugaga ko ukuza kwa Kristo ari “ku muryango,” kandi ko igisekuru cyari cyaje kitazashira Kristo ataragaragara mu bicu byo mu ijuru. Unakoreshwa mu gihe bamwe mu bagaragu batangaga ubutumwa bavuga mu mitima yabo bati, “Databuja atinze kuza; maze bagatangira gukubita abagaragu bagenzi babo, no kurya no kunywa hamwe n’abasinzi.”
GSAM 149Gukubita Abagaragu Bagenzi Babo
GSAM 149.1Abo bari “abagaragu bagenzi babo,” batangaza ubutumwa bumwe mu bwumvikane; ariko ubu bamwe muri bo baretse ibyo bigishaga, “bakubita” abagaragu bagenzi babo batanga “ibyokurya mu gihe cyabyo”—batangaza imyiteguro ikenewe kugira ngo basanganire Umwami wegereje kuza. “Bakubita” nk’uko byari byateganyijwe gukubita Yeremiya. Abantu baravuze bati, “Nimuze tumukubite ururimi, kandi ntitwite ku magambo ye yose.”4 Ni ko abo bagaragu batangiye kwigisha mu buryo bubangamira umurimo w’abagaragu “b’indahemuka.” Ab’icyo cyiciro babwirwa bati, “Nuko ujye wibuka uko wakiriye n’uko wumvise, ukomere ku byo wahawe, wihane. Niba utazaba maso, nzakuzaho nk’umujura, kandi ntuzamenya isaha nzakuziraho.”5
GSAM 149.2Umugani w’abakobwa ukoreshwa mu gihe “abagaragu bagenzi babo” bahindukira bakareka ubutumwa bwo kuza k’Umwami kwegereje, maze “bagatangira gukubita.” Batangira no gukora ikindi—“kurya no kunywa hamwe n’abasinzi.” Bifatanya mu birori n’abashaka guhaza irari ryabo. Salomo yavuze kuri bene abo ati, “Ntukabe mu banywa divayi nyinshi, cyangwa mu banyamirari b’abarya inyama; kuko umusinzi n’umunyamururumba bazagera ku bukene.”6
GSAM 149Gutenguhwa kwa Mbere
GSAM 149.3Ubu ikibazo kiravuka kiti, “Ni iki cyabaye mu byabaye mu gihe cy’ukuza cyasubizaga aya magambo?” Habayeho imiryango yahuzaga neza n’ubuhanuzi. Abatangaga ubutumwa kugeza muri Mata 1844 bakoreraga mu matorero, kandi abapasiteri b’amatorero atandukanye bifatanyaga na bo. Ni yo mpamvu bari “abagaragu bagenzi babo.”
GSAM 150.1Abatangaga ubutumwa bigishaga ko iminsi ibihumbi bibiri na magana atatu yo muri Daniyeli 8:14 yari kurangirana n’umwaka w’Abayuda wa 1843, wari kuba 1844 mu mwaka wacu. Batangaje ko isaha y’urubanza rw’Imana yari kuza icyo gihe kirangiye. Muri icyo gihe, amadini yose yo muri icyo gihugu yemeraga ko umunsi w’urubanza uzatangizwa n’ukuza kwa kabiri k’Umwami wacu. Bityo birumvikana ko abadiventisiti batekerezaga ko Umwami yari kuza icyo gihe cy’ubuhanuzi kirangiye. Baravuze bati, “Iki gihe gishobora kurangirana n’ukwezi, ku itariki ya 21 Werurwe 1844, ari yo mperuka y’umwaka usanzwe w’Abayuda wa 1843.” Ni cyo cyatumye bareba ku mpera za Werurwe cyangwa ku ntangiriro za Mata 1844 nk’igihe Umukiza yashoboraga kuza.
GSAM 150Abagaragu Babi Barigaragaza
GSAM 150.2Werurwe irangiye ikarenga, Umwami ntaze, abari barakoranye n’intumwa z’Umwami ariko batariyeguriye ubutumwa n’umutima wose baraburwanya, batangira kurwanya umurimo, bakora ibishoboka byose ngo babuze inzira abari bagikomeza kwigisha inyigisho yo kuza k’Umwami kwegereje n’ubutumwa bw’isaha y’urubanza. “Mu mitima yabo” baravugaga bati, “Databuja atinze kuza.” Noneho ku minwa yabo bigishaga ko isi yose igomba guhinduka mbere y’uko Umwami aza; ko Abayuda bose bagomba gusubira i Palesitina, bagasubizaho imirimo yo mu rusengero i Yerusalemu, mbere y’uko Mesiya aza. Hari n’abigishaga ko ukuza kwa Kristo ari “ukuza ko mu mwuka,” kwabaga mu gihe cyo guhinduka no mu rupfu rw’abantu be.
GSAM 151Gutanga “Ibyokurya mu Gihe Cyabyo”
GSAM 151.1Mu gihe abo bahindukiraga abagaragu bagenzi babo, abari bagikomeye ku kwizera bahamagaraga abizera bakabateraniriza mu mazu no mu mashyamba, bakabaha “ibyokurya mu gihe cyabyo”—babereka ko ibimenyetso by’ibihe n’ubuhanuzi bwasohoye byatangazaga, nk’uko byari bimeze mbere yo gutenguhwa kwabo, ko ukuza kwa Kristo kwari “kwegereje, ndetse ku muryango.”
GSAM 151Ibirori mu Itorero
GSAM 151.2Mu gihe bakoraga ibyo, mu matorero y’Abaporotesitanti hatangiye ikintu kitari gisanzwe kizwi—guteraniriza abantu mu rusengero ngo barye kandi “bikinire.” Abashakaga kuza bose baratumirwaga gusangira na bo ibyokurya byiza.
GSAM 151.3Icyo gihe twumvise bwa mbere ikintu nk’icyo muri Amerika ni muri Gicurasi 1844, ako kanya nyuma yo gutenguhwa. Byagenze bitya: William Miller ari mu nzu yateranirwagamo abantu i Rochester, N.Y., yigisha kandi akomeza abantu b’abadiventisiti babarirwa mu magana, ababwira ati, “Turi mu gihe cyo gutinda cyo muri Matayo makumyabiri na gatanu; mukomere ku kwizera kwanyu; vuba tuzabona umucyo urenze kuri iki kibazo,” mu nsi y’imwe mu mazu manini y’amateraniro i Rochester hateguwe “ibirori.” Abantu benshi barateranye, bamwe ari abanyetorero abandi batizera; perezida w’ishuri ry’iyobokamana asetsa iyo mbaga aseka William Miller, maze babagurishiriza ibinyamushongo byo mu nyanja byitwa oysters, ayisikirimu, ibiribwa by’isukari, ndetse n’agatabo gato uwo mugabo yari yarateguye ku masenti makumyabiri n’atanu y’idolari rya Amerika. Igitabo cyitwaga Gushyira Ahabona Inyigisho z’Abamilerite.
GSAM 151.4Mu gihe kitarenze ibyumweru bibiri nyuma y’aho, irindi dini muri uwo mujyi ryateguye “ibirori” mu nzu rusange, risaba amasenti makumyabiri n’atanu y’idolari rya Amerika yo kwinjira, ritumira uwashakaga wese kuza gusangira na bo ibinyamushongo byo mu nyanja byitwa oysters, ayisikirimu, umutsima n’ibiryo biryoshye. Aho ni ho hatangiriye ibirori byo muri iki gihe mu matorero, byaje kuvamo “amateraniro asaze,” “imifuka yo gufata ibyo ushaka,” “ibidendezi by’amafi,” “imikino yo gusomana,” n’ibindi. Ibi birori byo mu matorero byakuze ku buryo inzu y’itorero yo muri iki gihe itabarwa nk’iyujuje ibisabwa iyo idafite igikoni, ububiko bw’ibiribwa n’icyumba cyo kuriramo. Iyo mimerere ni yo yatangiriye muri “igihe cyo gutinda,” nk’uko uyu mugani ubivuga.
GSAM 152.1William Miller ubwe avuga ibyabereye i Rochester muri aya magambo:
GSAM 152.1“Umwe mu bafite impamyabumenyi y’ikirenga mu by’iyobokamana bo muri Rochester, Bwana _____, wo mu itorero rya _____, yanditse agatabo karwanya Abamilerite, ahamagara abatware n’abadamu be mu nzu y’Umwami, ategura ibirori bikomeye by’ibinyamushongo byo mu nyanja byitwa oysters n’izindi ‘pikiningi,’ anywa ikawa n’icyayi nka Belishazari, arya ibyokurya bihenze, agurisha ayisikirimu n’ibiribwa by’isukari, hamwe n’agatabo ke karwanya ukuza kwa kabiri k’Umukiza ukundwa.
GSAM 152.2“Ijoro ribanziriza uko nagiye, undi munyacyubahiro w’umupasiteri yagize ibirori bya pikiningi mu nzu rusange cyangwa mu cyumba cy’amateraniro, agurisha amatike, ayisikirimu n’ibiribwa by’isukari nk’uko byavuzwe. Nishimiye kumva ko amwe mu matorero y’amadini atandukanye atemeraga ibyo birori bya Babuloni; kandi ndizera n’umutima wanjye ko atari ayo matorero yose azasangwa ‘arya kandi anywa hamwe n’abasinzi’ igihe Kristo azaba aje. Birantangaza ko abo banyacyubahiro batibona mu ndorerwamo y’ijambo ry’Imana; nabagira inama yo gusoma Luka 14:12-14; Matayo 24:48-51; Luka 13:25-28; 2 Petero 2:13; Yuda 10-21. Mu by’ukuri, ibi ni ibihe bya nyuma.”
GSAM 152.3Iyo Umukuru Miller aza kuba yarabonye ibyo amatorero amaze kwinjiramo kuva icyo gihe mu birori byo gukusanya impano, birimo “udutsima two gukekeranyaho impeta, imikino yo gusomana y’amasenti icumi y’idolari rya Amerika, imikino y’indogobe, amateraniro asaze, tombola zera,” n’indi mikino y’amahirwe n’ibindi, yari gutera umugongo abitewe n’ubwoba bwera.
GSAM 152Igihe cyo Gutinda
GSAM 152.4Abadiventisiti babonye ihumure mu kuri kw’Ibyanditswe kuvuga ko igihe hatangazwaga ukuza k’Umwami kwegereje, hari kujyana na ko “igihe cyo gutinda.” Ibyo babibonye mu magambo y’Umukiza wacu muri Matayo 25:5, 6 no muri Habakuki 2:1-3.
GSAM 153.1Ku byerekeye uko bari bameze mu itumba rya 1844, dusubiramo ibyanditswe muri Ijwi ryo mu Gicuku yo ku wa 9 Gicurasi 1844:—
GSAM 153.2“Tumaze kurenga igihe byagaragaraga ko ibihe by’ubuhanuzi birangirira, twashyizwe mu mimerere Imana yari yarabonye ko abana bayo bazageramo ku iherezo ry’iyerekwa; kandi yabateguriye umuti binyuze ku muhanuzi Habakuki, wavuze ati, ‘Nzahagarara ku munara wanjye w’uburinzi, nishyire ku munara muremure, ndebe icyo azambwira n’icyo nzasubiza igihe nzacyahwa,’ cyangwa nk’uko biri ku ruhande rw’urupapuro, ‘igihe nzaburanishwa na we.’ ‘Umwami aransubiza ati, Andika iryo yerekwa, urigaragaze neza ku mbaho, kugira ngo urisoma yiruke. Kuko iryo yerekwa rizasohora mu gihe cyagenwe; ariko ku iherezo [ry’ibihe by’ubuhanuzi] rizavuga kandi ntiribeshye. Nubwo ryatinda [kurenga igihe byagaragaraga ko rirangirira], uritegereze; kuko rizaza nta kabuza, [mu kuzura kw’ibihe by’ubuhanuzi, birenze aho] ntirizatinda.’”7
GSAM 153.3“Ko iyi nama yerekeye iki gihe turimo bigaragarira mu magambo Pawulo yayisubiyemo mu Abaheburayo 10:36-39: ‘Mukeneye kwihangana kugira ngo nimumara gukora ibyo Imana ishaka muzahabwe ibyasezeranyijwe. Kuko hasigaye igihe gito cyane, kandi uzaza azaza, ntazatinda. Noneho umukiranutsi azabeshwaho no kwizera; ariko nihagira usubira inyuma, umutima wanjye ntuzamwishimira. Ariko twe ntituri mu basubira inyuma bakarimbuka, ahubwo turi mu bizera bagakizwa ubugingo.’
GSAM 153.4“Twizera ko turi muri icyo gihe Umukiza yavuzeho, igihe umukwe atinze (Matayo 25:5)—igihe ubwami bwo mu ijuru bwagereranywa na cyo—igihe ‘uwo mugaragu mubi [kubera ko igihe cyari cyaragaragaye ko cyananiranye] azavuga mu mutima we ati, Databuja atinze kuza, agatangira gukubita abagaragu bagenzi be no kurya no kunywa hamwe n’abasinzi,’ kandi Umwami ‘akaza ku munsi atamutegereje.’
GSAM 154.1“Twizera ko ubu turi muri icyo gihe Petero yavuzeho, igihe ‘urubanza rwabo rwari rumaze igihe kirekire rutatinze, kandi kurimbuka kwabo kudasinziriye’; ubwo bari ‘kwinjizamo rwihishwa inyigisho z’ibinyoma zirimbura.’8 Petero avuga ko abo bari kuba nk’abahanuzi b’ibinyoma bariho igihe Ibyanditswe byandikwaga. Nk’uko abo mu nzu ya Isirayeli bavugaga bati, ‘Iminsi iraramburwaho, kandi iyerekwa ryose rirahera,’9 ni ko hagombaga kubaho igihe byagaragaraga ko igihe kirenze, kugira ngo abakobanyi bo muri 2 Petero 3:4 babaze bati, ‘Isezerano ryo kuza kwe riri he?’ kandi biryohereze imitima yabo bavuga ko ‘ibintu byose bikomeza kuba uko byahoze kuva isi yaremwa.’”
GSAM 154.2“Twizera ko ari ukubera gutinda nk’uko k’iyerekwa intumwa Yakobo yavuze iti, ‘Nuko abavandimwe, mwihangane kugeza ku kuza k’Umwami’; ‘namwe mwihangane, mukomere imitima, kuko kuza k’Umwami kwegereje.’ Kandi ati, ‘Dore Umucamanza ahagaze ku muryango.’
GSAM 154.3“Kandi twizera ko Umukiza wacu yatugiriye inama mbere y’uko igihe twari dutegereje kirenga, mu gice cya cumi na kabiri cya Luka, agira ati, ‘Amayunguyungu yanyu abe yambaye, amatabaza yanyu yaka; namwe mube nk’abantu bategereje databuja wabo, igihe azava mu bukwe, kugira ngo naza agakoma ku rugi bahite bamukingurira.’10 Gutegereza bivuga ko igihe runaka cyarenze, kuko tutategereza kugeza icyo gihe kirangiye. Ni cyo gituma Umwami wacu yongeraho ati, ‘Hahirwa abo bagaragu databuja wabo azasanga bari maso naza.’
GSAM 154.4“Imana nibishaka, tuzakomeza gutangaza tuti, ‘Dore Umukwe araje; nimusohoke mumusanganire’; kandi tuti, ‘Isaha y’urubanza rwe irageze.’ Twiringiye ko tutazareka gukomeza gutera hejuru ijwi ku isi no mu itorero, ngo babyuke bave mu ndirimbo zabo z’“amahoro,” batege amatwi ubutumwa bw’imbabazi Imana ibaha. Turashaka gukomeza gutegereza no kuba maso dutegereje ukuza k’Umwami, twizera ko kutwegereye cyane.”
GSAM 155Gutsindishiriza Umurimo Wabo
GSAM 155.1Igitekerezo cyiza cy’uko abadiventisiti babonaga umurimo wabo mbere y’itariki ya 21 Werurwe 1844 na nyuma yayo gishobora kuboneka mu gusoma amagambo akurikira, yakuwe mu nyandiko yitwaga “Gutsindishiriza,” yasohotse muri Intumwa y’Ukuza yo ku wa 13 Ugushyingo 1844, yasohowe na J. V. Himes, S. Bliss na A. Hale:—
GSAM 155.2“Ntabwo twihutiye kwemera ibitekerezo byacu. Twizera ko twari abashakashatsi b’ukuri b’inyangamugayo kandi bafite umutima utaryarya. Twumviye itegeko ry’Umukiza wacu ryo gusuzuma Ibyanditswe. Ntitwishingikirije ku bwenge bwacu; ahubwo twarebaga Imana ngo ituyobore kandi iduhe umurongo, tugerageza kwishyira ku gicaniro cyayo, twizeye ko izayobora intambwe zacu mu nzira nziza. Twasuzumye impaka zose zatangwaga ziturwanya, dushaka kumenya ukuri no kurindwa ikosa; ariko tugomba kwemera ko ibitekerezo byinshi kandi bitandukanye by’abaturwanyaga byadukomeje mu bitekerezo byacu. Twabonye ko twaba turi mu kuri cyangwa mu makosa, abaturwanyaga badashoboraga kuba mu kuri; kandi nta bwumvikane bari bafitanye hagati yabo. Impaka za buri wese zari zifite intege nke kandi ari iz’abana ku buryo bahoraga basabwa gusenya ibyo bari bakoze ubwabo; kandi kubera ibitekerezo byabo bivuguruzanya, berekanye ko nubwo bashoboraga kwanga ibitekerezo byacu, batizeraga ibitekerezo bya bagenzi babo. Ikindi kandi, nta ngingo y’ingenzi n’imwe mu myumvire yacu yose itari ishyigikiwe n’umwe cyangwa benshi mu bakoraga umurimo wo guhakana ukuza k’Umwami kwegereje. Mu gihe twari dufite ubusobanuro busanzwe bw’Ibyanditswe budushyigikiye, abaturwanyaga bageragezaga ubusa kugaragaza ko Ibyanditswe bitagomba kumvikana uko byanditswe, nubwo ubuhanuzi bwose bwamaze gusohora bwasohoye uko bwavuzwe ijambo ku rindi, kugeza no mu tuntu duto cyane twabwo.
GSAM 156Gutenguhwa Gusobanurwa
GSAM 156.1“Ariko igihe—umwaka wa 1843, umwaka w’Abayuda—cyararangiye, maze dutenguhwa no kutabona Umwami afite ubwiza bwe. Abaturwanyaga bose babikuye ku mutima batekerezaga ko buri kimenyetso cyihariye cy’ukwizera kwacu cyari cyagaragajwe ko ari ikinyoma; kandi ko twe, nk’abantu b’inyangamugayo, twagombaga kureka ibitekerezo byacu byose. Ni cyo cyatumye batungurwa no kutubona tugikomeye ku byiringiro byacu, tugikomeza gutegereza Umwami wacu.
GSAM 156.2“Nyamara, mu gutenguhwa kwacu, nta mpamvu yo gucika intege twabonye. Twabonye ko Ibyanditswe byerekana ko hagomba kubaho igihe cyo gutinda, kandi ko mu gihe iyerekwa ritinze tugomba kuritegereza. Twabonye kandi ko n’iyo umwaka warangira, icyo gihe kitashoboraga kuba kirangiye burundu n’iyo twafataga ko kubara kwacu kwari ukuri; kandi ko cyashoboraga kurangira gusa mu gihe runaka cy’uyu mwaka; ariko twemereye isi ku mugaragaro kandi mu buryo bwuzuye ko twibeshye ku gihe nyacyo twari twitegereje dufite icyizere kinini. Nubwo twibeshye dutyo, dushobora kubona ukuboko kw’Imana muri icyo kibazo. Dushobora kubona ko yakoresheje iryo tangazwa nk’induru yo gukangura isi no kugerageza itorero. Ryashyize abantu bayo mu mimerere yo gutegereza. Ryahamagaye abashakaga kubabazwa bazira izina ryayo. Ryagaragaje abo ijwi ryo kuza k’Umwami ryari inkuru y’ibyishimo byinshi, n’abo ryari ijwi batishimiraga. Ryereka isi yose abazakira kugaruka k’Umwami n’abazamwanga ukuza kwe kwa kabiri, nk’uko Abayuda bamwanze mu ukuza kwe kwa mbere. Kandi tubona ko ari intambwe mu gusohoza umugambi w’Imana, muri uyu ‘munsi wo kwitegura,’ kugira ngo iyobore abantu bashaka gusa ubushake bw’Umwami, ngo bitegure ukuza kwe.”
GSAM 157AMATEKA Y’UMURYANGO NYUMA YA WERURWE 1844
GSAM 157.1Amateka magufi y’umuryango w’ukuza kwa kabiri nyuma ya 21 Werurwe 1844 atangwa mu magambo akurikira, yakuwe muri Ibimenyetso by’Ibihe yo ku wa 31 Ukwakira 1844:—
GSAM 157.2“Nyuma y’uko 1843—umwaka w’Abayuda—urangiye, igice kinini cy’abadiventisiti cyatuje cyemera ko kuva icyo gihe tutashoboraga kongera kubara ibihe byihariye dufite icyizere kidashidikanywaho. Bizeraga ko tugeze aho kubara kwacu kwerekana, ku iherezo ry’ibihe byose by’ubuhanuzi, igihe ukuza kwari gutegerejwe; kandi ko nubwo twagombaga gutegereza akanya gato gusa kubara kwacu gutandukaniye n’igihe cy’Imana, ariko ko tutari kongera kugira ikimenyetso cy’igihe nyacyo. Bose bari bafashe amatabaza yabo basohoka gusanganira Umukwe; ariko Umukwe yari yatinze kurenza igihe (1843) bari bamwiteze. Muri icyo gihe iyerekwa ryatinze, bose bari bariyemeje kuritegereza, bizera ko ritashoboraga gutinda, kandi ko yashoboraga kuza umwanya uwo ari wo wose. Ariko bidatinze byagaragaye ko abantu benshi bakoraga imigambi y’igihe kizaza batari gukora iyo migambi iyo baza kuba bizera ko Umwami azaza muri uwo mwaka; kandi ko bari basinziriye ku buryo batari bakibona neza ko Umwami ari hafi kugaragara. Mu yandi magambo, batekerezaga ko yashoboraga kuza umunsi uwo ari wo wose, cyangwa ko ashobora gutinda akanya gato, muri ako kanya bakaruhuka neza. Ni ko Umukiza wacu yari yarabivuze ati, ‘Umukwe atinze, bose barasinzira bararyama.’
GSAM 157Kwibutswa Umuhindo wa 1844
GSAM 157.3“Kuva muri Gicurasi 1843, mwene data Miller yari yaradushishikarije kwita ku kwezi kwa karindwi k’umwaka wera w’Abayuda, nk’igihe cyo kwizihiza ibishushanyo byerekezaga ku kuza kwa kabiri; kandi mu muhindo wabanje twarebaga icyo gihe dufite amatsiko menshi. Icyo gihe kimaze kurenga, mwene data S. S. Snow yemeye byimazeyo igitekerezo cy’uko, dukurikije ibyo bishushanyo, ukuza k’Umwami kugomba kuba ku munsi wa cumi w’ukwezi kwa karindwi igihe cyose kwabaga; ariko ntiyamenyaga neza umwaka. Nyuma yaje kubona ko ibihe by’ubuhanuzi bitarangira koko kugeza muri uyu mwaka wa 1844; maze ahagarara ku gitekerezo cy’uko ahagana ku itariki ya 22 Ukwakira—umunsi wa cumi w’ukwezi kwa karindwi k’uyu mwaka—twagombaga kubona ukuza k’Umwami w’icyubahiro. Ibyo yabwirizaga i New York, i Philadelphia n’ahandi mu itumba no mu mpeshyi byashize; kandi nubwo benshi bemeraga ibitekerezo bye, nta ngaruka zihariye zagaragaye kugeza ahagana muri Nyakanga.
GSAM 158Imyaka Yasigaye mu Mirima
GSAM 158.1“Mu ntangiriro z’icyo gihe, bamwe muri bene data bo mu majyaruguru ya New Hampshire bari barumvishe cyane ko Umwami yari kuza mbere y’indi mbeho, ku buryo batahinze imirima yabo. Ahagana hagati muri Nyakanga—wari umugoroba w’igicuku cy’umunsi-mwaka w’Abayuda (umugoroba-mugitondo, babara uhereye ku mboneko y’ukwezi kwa Mata, intangiriro y’uyu mwaka w’Abayuda)—abandi bari barabibye kandi bateye imirima yabo na bo bumvise cyane ko Umwami ari hafi kugaragara, ku buryo batashoboraga gusarura imyaka yabo badateshutse ku kwizera kwabo. Bamwe bagiye mu mirima yabo guca ubwatsi basanga badashobora gukomeza na gato; bubahiriza uko bumvaga inshingano yabo, basiga imyaka yabo ihagaze mu murima, kugira ngo bagaragaze kwizera kwabo mu bikorwa, bityo bacire isi urubanza. Ibyo byakwiriye vuba mu majyaruguru ya New England.
GSAM 158Urubanza Rubanziriza Ukuza
GSAM 158.2“Muri icyo gihe bene data bacu bo muri Maine bari bemeye igitekerezo cy’uko urubanza rugomba kubanziriza ukuza; ko ruhura n’isarura, kandi ko rutabera ku iherezo ry’isi gusa, ahubwo ko rufata igihe kiri hafi y’iryo herezo. Bakurikije icyo gitekerezo, batekerezaga ko turi mu rubanza, ko umurongo utandukanya abantu wari uri gushyirwaho, kandi ko abagaragu b’Imana bari gushyirwaho ikimenyetso ku ruhanga rwabo; ibyo nibirangira, bizaba ikimenyetso cy’abamarayika bane bafashe imiyaga ine y’isi (Ibyahishuwe 7:1) cyo kurekura iyo miyaga.
GSAM 159Kubyuka ko mu Gicuku
GSAM 159.1“Ahagana hagati muri Nyakanga, umugisha w’Imana wo kugarura abari barasubiye inyuma watangiye kujyana no gutangazwa kw’igihe; kandi abemeraga kimwe muri ibyo bitekerezo byombi bagaragaje ihinduka rikomeye mu myifatire yabo no kubyuka gitunguranye bava mu bitotsi, nk’uko byari byarahanuwe. ‘Mu gicuku havugijwe induru ngo, Dore Umukwe araje; nimusohoke mumusanganire. Maze abakobwa bose barabyuka bakosora amatabaza yabo.’ Kuva muri Nyakanga, iyo mirimo yabereye mu bice bitandukanye bya New England kandi yari itandukanye; ariko yose yajyanaga n’umugisha w’Imana wo kugarura benshi amatabaza yabo yari hafi kuzima, no kweza abera bayo. Mu iteraniro ryo mu nkambi ry’i Exeter, iyo mbaraga zose zarahuriye, zivanga ziba umuryango umwe ukomeye, maze zihita zikwira mu matsinda yose y’abari bategereje ukuza mu gihugu.”