Igice cya 28 — Umuryango Nta Muntu Ushobora Gufunga
GSAM 462.1“Nshyize imbere yawe umuryango ukinguye, kandi nta muntu ushobora kuwufunga; kuko ufite imbaraga nke, nyamara witondeye ijambo ryanjye, ntiwihakanye izina ryanjye.”1
GSAM 462.2Ayo ni yo magambo abwirwa abari mu gihe cya Filadelifiya cy’itorero ry’ubutumwa bwiza. Iri torero ni ryo ryari ryaravutse ku kubwiriza ko ukuza kwa Kristo kuri hafi, ni ukuvuga abakomeje ibyo bari barumvise kuri iyo ngingo; kuko avuga ku itorero ry’i Sarudi (iryabanje irya Filadelifiya ako kanya) ati: “Nuko ibuka uko wakiriye n’uko wumvise, ubikomeze kandi wihane. Nuko rero nutaba maso, nzagutungura nk’umujura, kandi ntuzamenya isaha nzakuziraho.”2
GSAM 462.3Bityo rero, itorero ry’i Sarudi ryumvise inyigisho y’uko Umwami agiye kuza vuba. Abakomeje ibyo bari barumvise bakomeje kugendera mu kuri igihe “igitereko cy’itabaza” cyimurwaga, maze baba itorero rya Filadelifiya, iryo yabwiye ati: “Kuko witondeye ijambo ryanjye ryo kwihangana, nanjye nzakurinda igihe cyo kugeragezwa kigiye kuza ku isi yose, kugerageza abatuye ku isi. Dore ndaza vuba; komeza ibyo ufite, hatagira ugutwara ikamba ryawe.”3 Ni iri torero rya Filadelifiya rero abwira ati: “Nshyize imbere yawe umuryango ukinguye, kandi nta muntu ushobora kuwufunga.”
GSAM 462.4Aha rero Ibyanditswe Byera byemeza bikomeye ko abo Imana, mu buyobozi bwayo, ishishikariza kujya kuburira isi iby’ukuza k’Umwami no kwinginga abantu ngo bitegure guhura n’Imana, bagirirwa ubuntu bwihariye n’Imana mu murimo wabo. Abantu bashobora kugerageza kubabangamira, kuburizamo ibikorwa byabo no gufunga “umuryango wo kuvuga,” ariko ijwi ry’Imana rikomeza kumvikana hejuru y’urusaku rwose riti: “Nshyize imbere yawe umuryango ukinguye.”
GSAM 463Iterambere ry’Imyaka Mirongo Irindwi n’Ine
GSAM 463.1Mu mapaji abanza y’iki gitabo, twavuze muri make ibyabaye mu myaka mirongo irindwi n’ine, kuva mu 1831 kugeza mu 1905, dukurikirana intangiriro n’iterambere by’ubutumwa bw’ukuza kwa kabiri, cyane cyane ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu. Twerekanye uko ubu butumwa, buhereye ku kutamenyekana n’ubukene, bwagiye butera imbere n’imbaraga n’ububasha byiyongera umwaka utashye, kugeza ubwo bugira misiyoni zizengurutse isi. Nta gushidikanya ko kuba ubu butumwa bwarateye imbere bityo atari uko bushimisha imitima ya kamere; kuko bushyira imbere Isabato y’Uwiteka, kuyiziririza bikaba ari ukwikorera umusaraba uremereye, bisaba kureka gukorana ubucuruzi n’ab’isi ku munsi w’icyumweru imirimo isanzwe iba ari myinshi kurusha iyindi. Nta nubwo bwateye imbere bitewe n’uko butarwanyijwe; kuko bwahuye no kurwanywa kuva mu ntangiriro, ndetse kurwanywa bikaze cyane n’abo hanze, hiyongereyeho ingorane zatewe n’abantu batiyeguriye Imana babashije kumara igihe bari mu babugize. Ku byerekeye ibyatewe n’imigambi n’imihati by’abanzi bo hanze, dushobora rwose kuvuga mu magambo ya Dawidi umwanditsi wa Zaburi tuti: “Iyo Uwiteka ataba yari mu ruhande rwacu, ubu Isirayeli abivuge; iyo Uwiteka ataba yari mu ruhande rwacu, ubwo abantu baduhagurukiraga, baba baratumize bunguri tukiri bazima, ubwo uburakari bwabo bwatugurumiraga; amazi aba yaraturohamije, umwuzure uba wararengeye ubugingo bwacu; amazi y’umuraba ukaze aba yararengeye ubugingo bwacu. Uwiteka ahimbazwe, kuko ataduhaye kuba umuhigo w’amenyo yabo. Ubugingo bwacu bwarokotse nk’inyoni iva mu mutego w’abayitega; umutego waracitse, turarokoka. Gutabarwa kwacu kuri mu izina ry’Uwiteka, waremye ijuru n’isi.”4
GSAM 464Gutabarwa Kuri mu Mwami
GSAM 464.1Umwami avuga ko yashyize imbere y’ubwoko bwe “umuryango ukinguye, kandi nta muntu ushobora kuwufunga.” Nta gitangaje rero kuba ubutumwa bwarakomeje gutera imbere. Ni ubutumwa bw’Imana ku bantu, kandi bugomba kugira icyo bugeraho. Mu Byahishuwe 7:2, umurimo wo gutegura ubwoko buzahagarara igihe umunsi ukomeye w’uburakari bw’Imana uzaza, ugereranywa n’umumarayika “azamuka aturutse iburasirazuba,” cyangwa, nk’uko bamwe babihindura, “nk’ukurasira kw’izuba.” Nimwitegereze uko umuseke utambika: habanza kuboneka imirasire y’umucyo iburasirazuba; igenda ihurira hamwe ikarushaho kurabagirana, kugeza ubwo izuba rinini ryose rigaragara neza. Uko “Umwami w’Umunsi” azamuka agana mu kirere hejuru, umucyo waryo, ubushyuhe bwaryo n’imbaraga zaryo birushaho kwiyongera.
GSAM 464.2Uko ni ko rwose ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu bwateye imbere kuva mu 1848, igihe ukuri kubugize kwasobanurwaga neza; kandi twerekanye ko kuva icyo gihe bwagiye bukura ku buryo bugaragara kandi budahindagurika, ari byo bitangaje. Ibyo nta kindi twabisobanuzaho uretse ko Umwami asohoza ijambo rye ku bantu, muri iki gihe agakiza ke kagiye kuza, “birinda guhumanya Isabato,”5 kandi bakirinda gukurikiza ibyo bishakiye ku munsi wera w’Imana, bityo, binyuze mu “kwizera kwa Yesu,” nk’uko bivugwa mu butumwa bw’umumarayika wa gatatu bwo mu Byahishuwe 14, bakitondera “amategeko y’Imana” yose. Abo ni bo Uwiteka yavugiye mu muhanuzi Yesaya ati: “Ni bwo umucyo wawe uzatambika nk’umuseke, no gukira kwawe kuzamera vuba; gukiranuka kwawe [“Uwiteka gukiranuka kwacu.” Yeremiya 23:6] kuzakujya imbere, kandi icyubahiro cy’Uwiteka kizakurinda inyuma.”6 Dufite amasezerano nk’ayo, twakwitega iki kindi kitari uko umurimo uzagira icyo ugeraho? “Niba Imana iri mu ruhande rwacu, ni nde watubasha?”
GSAM 464Aba Bashobora Bate Gutera Imbere?
GSAM 464.3Iyo twitegereje uko ibintu byari bimeze mu 1846, igihe Umukuru Joseph Bates yatangiraga kwandika cya gitabo cya mbere, icya mbere Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi bigeze gusohora ku kibazo cy’Isabato, afite amasenti cumi n’abiri n’igice gusa nk’umutungo yashoboraga gukoresha ku isi yose, kandi agasabwa kuyakoresha umunsi we wa mbere wo kwandika utararangira; tukongera tukitegereza Umukuru James White acapa akanyamakuru ke ka mbere, Ukuri kw’Iki Gihe, akoresheje amafaranga yakuye mu guca ibyatsi byo kugaburira amatungo, akoherereza ku buntu ako kanyamakuru abantu bose bari biteguye kugasoma, kandi akavuga ko ubwo ari ubutumwa bwagombaga kugera ku mpera z’isi; iyo twitegereje iyo ntangiriro nto, umuntu yashoboraga kubaza, mu magambo y’abantu bo mu gihe cya Amosi ati: “Yakobo azahagurutswa na nde? Ko ari muto.”7 Iyo tubigereranyije n’uko ibintu bimeze mu 1905, igihe ukuri k’ubutumwa gusohorerwa mu mazu makumyabiri y’icapiro ari mu bice bitandukanye by’isi, akenshi agakoresha ubushobozi bwayo bwose kugira ngo abone ibihagije byo gusomwa bisabwa, dushobora rwose kuvuga tuti: Dore “umuryango ukinguye” kugeza ubu nta muntu urafunga.
GSAM 465.1Ku byerekeye abo mu bihe byashize batekerezaga ko uyu murimo utazigera ugera ku cyo ugamije, dushobora kuvuga mu magambo umuhanuzi Zekariya yacyahishije abatekerezaga kubangamira umurimo w’Imana wo kongera kubaka Yerusalemu ati: “Ni nde wasuzuguye umunsi w’ibintu bito?”8 Ku byerekeye ibyagaragaraga nk’imisozi y’ingorane yari mu nzira yabo, Uwiteka yavugiye mu muhanuzi ati:—
GSAM 465Umusozi Uhinduka Ikibaya
GSAM 465.2“Wa musozi munini we, uri nde? Imbere ya Zerubabeli uzahinduka ikibaya; na we azazana ibuye ryo hejuru, barangurure amajwi bati: Ubuntu, ubuntu bube kuri ryo.”9 Uko ni ko byabaye mu murimo w’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu, kandi ni ko bizakomeza kugeza igihe “ibuye ryo hejuru” rizazanirwa, cyangwa, mu yandi magambo, kugeza igihe umurimo uzarangirira.
GSAM 465.3Nimurebe ba bandi bake bo mu 1846, bari abakene mu mutungo, ari abakene muri byose uretse kwizera Imana no kugira ubutunzi bw’ukuri, maze murebe uko umurimo wabo wagutse. Mutekereze ku buryo bwo gukora umurimo dufite ubu, ibitabo byose byateguwe, bigahindurwa kandi bigacapwa mu ndimi zitandukanye z’isi, n’ababwirizabutumwa b’ibitabo babarirwa mu magana bashyira ibyo bitabo mu ngo z’abantu, bifite agaciro ka $400,000 buri mwaka. Imana nikomeza guha umurimo umugisha, dushobora kwitega ko uzagira icyo ugeraho. Dufite ubu buryo n’izi nzego zo gukora umurimo, bikomeza kwiyongera ukwezi gutashye, kandi twiringiye Kristo, nta kindi dukeneye kwitega uretse ibyo Salomo yaririmbye ku itorero ry’Imana riva mu butayu, “ryegamiye ukuboko k’Uwo Rikunda,” igihe arivuga ryitegereza hanze, “rifite ubwiza nk’ubw’ukwezi, rirabagirana nk’izuba, riteye ubwoba nk’ingabo zifite amabendera.”10
GSAM 466Gufashwa n’Impano y’Ubuhanuzi
GSAM 466.1Ntitwabonye gusa ko ubuyobozi bw’Umwami bwakinguye inzira yo gukwirakwiza ukuri, kandi ko umugisha we ugaragara waherekeje imihati yakozwe yo kugendera mu nzira z’ubuyobozi bwe, ahubwo mu ntangiriro no mu iterambere by’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu, yavuganye n’ubwoko bwe binyuze mu mpano y’ubuhanuzi. Ibyo ntibyabaye mu buryo bw’ihishurirwa rishya ryo gusimbura Bibiliya, cyangwa mu buryo bwo kugoreka inyigisho z’Ibyanditswe, ahubwo byari ukwerekana aho muri iki gihe hari akaga ko kuva mu butumwa bwiza bwa Kristo butagoranye, aho abantu bari mu kaga ko gutwarwa n’imyifatire y’iki gihe, bakanyurwa no kugira ishusho yo kwera idafite imbaraga.
GSAM 466.2Iyo twitegereje iyi ngingo dufatiye ku cyitegererezo11 cy’abahanuzi ba kera, icyo Umwami yaduhaye nk’imwe mu ngingo zo kugerageza ukugaragara kw’izo mpano, tubona ko impamvu zituma bikenewe muri iki gihe ari zo zatumaga bikenerwa no muri icyo gihe; ni ukuvuga ko muri buri gihe abantu bashobora guteshwa inzira y’ukuri n’inyigisho n’imigenzo byihariye byiganje muri icyo gihe. Intumwa Pawulo, ivuga ku kugaragara kw’impano Umwami yashyize mu itorero, ivuga ko ari “kugira ngo abera batunganyirizwe umurimo wo kugabura iby’Imana, umubiri wa Kristo wubakwe; kugeza ubwo twese tuzagera ku bumwe bwo kwizera no kumenya Umwana w’Imana, tukaba umuntu ushyitse, tugere ku rugero rw’igihagararo cyuzuye cya Kristo; kugira ngo tutazongera kuba abana bato, duteraganwa hirya no hino kandi tujyanywe n’imiyaga yose y’inyigisho, n’uburiganya bw’abantu n’amayeri yabo y’ubucakura bwo kuyobya; ahubwo, tuvuga ukuri mu rukundo, dukurire muri we muri byose, ari we mutwe, ari wo Kristo; muri we ni ho umubiri wose, uteranyijwe neza kandi ugafatanyirizwa hamwe n’ibitangwa na buri ngingo iwuhuza, uko buri gice gikora umurimo wacyo ku rugero rwacyo, ukurira mu kwiyubaka mu rukundo.”12
GSAM 467.1Impaka abantu bazamura muri iki gihe barwanya ukugaragara kw’impano y’ubuhanuzi, zashoboraga kuzamurwa n’imbaraga zimwe mu bihe bya kera; ni ukuvuga ngo dufite Ibyanditswe, bityo ntidukeneye izo mpano. Nyamara ibyo Byanditswe ubwabyo bitubwira ko Kristo yashyize izo mpano mu itorero ngo zikore umurimo wazo kugeza igihe “igitunganye [imimerere itunganye] kizazira,” kandi ko itorero rigomba “kutagira impano n’imwe ribura, ritegereje ukuza k’Umwami wacu Yesu Kristo.”13
GSAM 467Dukeneye Abahanuzi ku Bw’Iki?
GSAM 467.2Abantu bo mu bihe bya kera bashoboraga kwibwira ko bafite amategeko y’Imana agenga imico, yanditswe n’urutoki rwayo ku bisate by’amabuye; ko bafite amateka n’imanza n’amabwiriza Mose yabwiwe n’akanwa k’Imana, kandi byari byaranditswe byitondewe; none se hari ikindi cyari gikenewe? Ariko nubwo bari bafite uko kuri kose kwiza cyane, Imana yashimye kubavugisha “mu bihe byinshi no mu buryo bwinshi, ikoresheje abahanuzi bayo bera.”
GSAM 467.3Tubona ko ubuhamya bwatanzwe n’abahanuzi batandukanye, nka Yesaya, Yeremiya, Ezekiyeli, Daniyeli, Hoseya n’abandi, muri buri gihe bwigishaga ihame rimwe rikomeye ryerekeye kumvira Imana; nyamara buri muhanuzi yari afite ibyo yihariye byo gucyaha abantu bo mu gihe cye, kubera ko imigenzo yari yiganje mu gihe ubuhanuzi bwatangwaga yakundaga kubakura ku mahame yera kandi azira inenge yo gukora ibitunganye.
GSAM 468Impamvu Impano Zikenewe
GSAM 468.1Nubwo umuntu ashobora kubaza ati: Ko tudafite gusa inyigisho nziza cyane zo mu Byanditswe by’Isezerano rya Kera, ahubwo tukagira n’amagambo y’Umukiza wacu ubwe n’ay’intumwa, ni iki gituma dukenera undi mucyo? Icyakora, izo ntumwa zera ubwazo zerekanye iminsi y’imperuka, igihe “hazaza ibihe birushya,” n’igihe abantu bazaba “bafite ishusho yo kwera, ariko bahakana imbaraga zako,” zitubwira kandi ko “bamwe bazava mu byo kwizera, bakurikize imyuka iyobya n’inyigisho z’abadayimoni.”
GSAM 468.2Dufatiye kuri ibyo byose, ba bantu Pawulo avuga yandikira Abatesalonike, batazaba bari mu mwijima ngo umunsi wa Kristo ubatungure nk’umujura, ahubwo bazaba abana b’umucyo, bahugurirwa “kugerageza byose” ku byerekeye “ubuhanuzi,” no “gukomeza ibyiza.”14 Ibyo bihwanye no kubabwira ko abantu bazaba bategereje ukuza k’Umwami Yesu Kristo, kandi amaherezo bakazasangwa biteguye uwo munsi, bazaba bafite muri bo ukugaragara “kwiza,” kw’ukuri kw’impano y’ubuhanuzi.
GSAM 468Ibimenyetso by’Imperuka
GSAM 468.3Turi mu gihe ibimenyetso ari byinshi impande zose byerekana ko umunsi w’Umwami wegereje. Turi muri cya gihe ubwoko bwagombaga guhaguruka bukitondera amategeko yose, kandi “bukagira ubuhamya bwa Yesu”15—ari bwo “Umwuka w’Ubuhanuzi.”16 Tubona iki? Tubona ko mu myaka mirongo itandatu ishize ubwo bwoko bwahagurutse, bufite ubwo butumwa nyine, kandi impano y’ubuhanuzi ikagaragara muri bwo. Tugerageje iyo mpano nk’uko yagaragaye binyuze kuri Madamu E. G. White, dukurikije ingingo zo muri Bibiliya, twabonye ko itsinda iryo geragezwa muri byose. Kuva mu ntangiriro kugeza ku iherezo, mu nyandiko zose za Madamu White ntihigeze habonekamo umurongo n’umwe utanga akanya na gato ko gukora icyaha, cyangwa wemera na gato kuva mu ijambo ry’Imana. Izo nyandiko ntizigeze zishyira hejuru ya Bibiliya, ahubwo zikomeza guhugurira abantu kwiga ijambo ry’Imana babyitondeye cyane, zerekana ko ari ryo rugero rukomeye imanza zacu zizasuzumirwaho mu rubanza rwa nyuma. Mu nyandiko ze Kristo ashyirwa hejuru imbere yacu nk’icyitegererezo cyonyine tugomba gukurikiza. Avugwaho mu buryo busobanutse cyane ko ari we byiringiro byacu byonyine byo kunesha hano, ubuhungiro bwacu bwonyine bwo kudahura n’uburakari buzaza, izina ryonyine n’inzira yonyine dushobora gukirizwamo.
GSAM 469Ubuhamya Bwite bwo Gushima
GSAM 469.1Ku byerekeye Madamu White n’imiterere y’umurimo we, hatanzwe amagambo akurikira, yanditswe mu 1877 n’umuntu wari umuzi kandi wari umaze imyaka myinshi yiga iby’umurimo we; kandi nyuma y’imyaka igera kuri mirongo itanu n’itatu yo kubigerageza, imyaka yo kwitegereza nitonze, nemera ntashidikanya buri gitekerezo cyavuzwemo:—
GSAM 469.2“Ku byerekeye imico ya gikristo ya mushiki wacu White, ndasaba kuvuga ko ntekereza ko hari icyo nyiziho. Maze imyaka cumi n’umunani tuziranye, irenga kimwe cya kabiri cy’amateka y’ubwoko bwacu. Nagumye mu muryango wabo kenshi, rimwe na rimwe nkahamara ibyumweru. Na bo baje mu rugo rwacu no mu muryango wacu kenshi. Nagendanye na bo hafi hose; nabanye na bo bari bonyine n’igihe bari mu bandi, mu materaniro no hanze yayo, kandi nagize uburyo bwiza cyane bwo kumenya bimwe ku buzima, ku mico no ku mutima bya mwene data White na mushiki wacu White. Nk’umubwirizabutumwa, nagombye gukorana n’abantu b’ubwoko bwose, bafite imico y’ubwoko bwose, ku buryo ntekereza ko nshobora kugira icyo menya ku cyo umuntu ari cyo, nibura nyuma y’imyaka myinshi tuziranye bya hafi.
GSAM 470.1“Nzi ko mushiki wacu White ari umugore utishyira hejuru, wiyoroshya, ugira umutima mwiza kandi ufite imico myiza. Iyo mico ye si iyo yambara gusa cyangwa yitoza kugaragaza, ahubwo imuva muri kamere ye mu buryo bwiza kandi butamugoye. Ntiyirata, ntiyiyita umukiranutsi, kandi ntiyigira umuntu ukomeye, nk’uko abantu bakabya iby’idini bahora bameze. Nakunze guhura n’abantu bakabya iby’idini, kandi buri gihe nasangaga biyitirira byinshi, buzuye ubwibone, bihutira gutanga ibitekerezo byabo, birata ukwera kwabo, n’ibindi; ariko buri gihe nasanze mushiki wacu White afite imyifatire ihabanye n’ibyo byose.
GSAM 470Incuti y’Abakene
GSAM 470.2“Umuntu uwo ari we wese, naho yaba umukene kurusha abandi cyangwa uworoheje kurusha abandi, ashobora kumugana yisanzuye gushaka inama no guhumurizwa, ntasubizwe inyuma. Ahora yita ku bakennye, ku batagira kirengera no ku bababaye, akabaha ibyo bakeneye kandi akabavuganira.
GSAM 470.3“Sinigeze menyana n’umuntu uhorana gutinya Imana bigeze aho. Nta kintu na kimwe gitangirwa atabanje gusenga Imana abigiranye umwete. Yiga ijambo ry’Imana abyitondeye kandi buri gihe. Numvise mushiki wacu White avuga incuro zibarirwa mu magana, nasomye ubuhamya bwe bwose kuva mu ntangiriro kugeza ku iherezo, ubwinshi muri bwo incuro nyinshi, kandi sinigeze mbasha kubonamo interuro n’imwe yigisha ingeso mbi, cyangwa ikintu cyose kitari icyera rwose kandi cya gikristo; nta kintu kiyobya abantu ngo bave kuri Bibiliya no kuri Kristo; ahubwo nsangamo ukwinginga gukomeye cyane guhamagarira kumvira Imana, gukunda Yesu, kwizera Ibyanditswe no guhora tubishakamo ukuri. Nabonye inyungu zikomeye mu by’umwuka, incuro zitabarika, mbikesha ubwo buhamya. Mu by’ukuri, sinigeze mbusoma ntumva ncyashywe kubera kwizera Imana guke, kwitanga guke n’umwete muke wo gukiza abantu. Niba hari ubushobozi mfite bwo guca urubanza, cyangwa bwo gusobanukirwa iby’umwuka, ndemeza ko ubwo buhamya bufite umwuka umwe kandi bukavuga kimwe n’Ibyanditswe.
GSAM 470.4“Mu myaka mirongo itatu [ubu dushobora kuvuga imyaka mirongo itandatu], ubu buhamya bwaremewe kandi busomwa mu bwoko bwacu. Bwabagizeho ngaruka ki? Bwabakuye mu mategeko y’Imana? Bwabateye kureka kwizera Kristo? Bwabateye kujugunya Bibiliya? Bwabateye kuba abantu bononekaye kandi b’ingeso mbi? Nzi ko nibagereranywa n’irindi dini rya gikristo iryo ari ryo ryose, bazagaragara neza.
GSAM 471.1“Hari ikintu kimwe nabonye, ari cyo ko abarwanya cyane amayerekwa ya mushiki wacu White bemera ko ari umukristo. Uko bashobora kubyemera simbisobanukiwe. Bagerageza kubisobanura bavuga ko yashutswe. Ntibashobora kwerekana ikizinga na kimwe mu buzima bwe bwose, cyangwa interuro n’imwe yigisha ingeso mbi mu nyandiko ze zose. Bagomba kwemera ko igice kinini cy’inyandiko ze ari cyiza cyane, kandi ko umuntu wese washobora gushyira mu bikorwa ibyo avuga byose yaba umukristo mwiza, udashidikanya ko azajya mu ijuru. Ibyo biratangaje cyane niba ari igikoresho cya Satani, ahumekerwamo na Satani, cyangwa niba inyandiko ze zigisha ingeso mbi cyangwa ari ibitekerezo bidafite ishingiro byo mu bwenge bwe bwite.”
GSAM 471Abatamuzi Batanga Ubuhamya ku Nyandiko Ze
GSAM 471.2Iyo ibinyamakuru byacu birimo inyandiko za Madamu White byoherezwa, bishakishwa n’abantu biyoroshya cyane, batinya Imana kandi bayiyeguriye. Iyo bavuga ibyo basomye, bagira bati: “Dushishikazwa cyane cyane n’inyandiko za Madamu White. Zifite ibyo zigisha bikurikizwa mu buzima, zuzuye inyigisho zigamije kwegeza umuntu ku Mwami no kumugira uwiyoroshya kurushaho, utinya Imana kandi uyiyeguriye. Izo nyandiko zivuga mu buryo buhuje cyane n’Ibyanditswe, ku buryo iyo tuzisoma tubona ko Madamu White agomba kuba ahumekerwamo kugira ngo yandike nk’uko abigenza.” Ubwo ni bwo buhamya butangwa mu bihe bibarirwa muri za mirongo n’abandikirana n’abakozi bacu b’abamisiyoneri, kandi na bo bakaba nta n’akantu bazi ku by’uko ibitekerezo bya Madamu White abihabwa mu iyerekwa ryera.
GSAM 471Inkomoko yo Kurwanywa
GSAM 471.3Tumaze kubona ingaruka z’iyi mpano, havuka ikibazo ngo: Kurwanya ukugaragara kw’iyi mpano byaturutse he kandi byatewe n’iki? Kandi byagendekeye bite abayirwanya? Nakurikiranye iki kibazo nitonze kuva mu 1852, maze mbona ko ahanini kurwanya uku kugaragara kw’impano byaturutse ku bantu bacyashywe kubera inenge mu mico yabo, ingeso mbi, cyangwa imyifatire mibi runaka mu mibereho yabo. Benshi mu bacyashywe bajyaga bahakana bavuga ko batari babi nk’uko ubuhamya bwabavugaga, kandi ko bari kwerekana ko bashobora gukomeza ukuri nubwo banyuranya no gucyahwa bahawe. Uko igihe cyagiye gihita, byagaragaye ko abenshi cyane muri abo baretse kwizera kwabo bakava burundu mu bo bari bafatanyije. Bamwe babonye ikosa ryabo, barushaho gukomera ku kuri. Havuka ikibazo ngo: Niba abarwanya iyi mpano bayobowe n’Umwami, ni kuki batakaza ubuzima bwabo bw’umwuka kandi bagasubira inyuma bakava ku Mana? Ihame ry’Umukiza wacu ni uko igiti kigomba kumenyerwa ku mbuto zacyo. Ashimangira cyane ko “igiti kibi kidashobora kwera imbuto nziza.”
GSAM 472Gutsindwa kw’Abarwanya
GSAM 472.1Twibuka ibihe abantu bishyize hamwe bakarwanya ubuhamya bwa Madamu White, bavuga ko umurimo wabo wari kuzagira icyo ugeraho gikomeye nibamara kwikuraho ubwo buhamya. Nyamara bananiwe burundu kubona ibyo bari bizeye bisohora. Nyuma y’imyaka myinshi yo kurwana, ntibagaragaje ko bakwirakwije ukuri kw’Isabato ku isi kurusha uko abari bameze nka bo babigenje mu myaka mirongo ine n’icyenda ishize. Iyo umurimo wabo uba ari umurimo wihariye w’Umwami, kuki ubutumwa bwabo butateye imbere kurushaho?
GSAM 472Ibyagezweho Biri He?
GSAM 472.2Ku rundi ruhande, iyo twitegereje bwa butumwa bumenyesha isi amategeko y’Imana n’ukwizera kwa Yesu, ubutumwa bufitanye isano n’uku kugaragara kw’impano y’ubuhanuzi, hamwe n’inama, inyigisho no gucyaha byayo, tubona ko bwakomeje gutera imbere neza kandi budahindagurika, kuva mu ntangiriro yabwo kugeza ubu. Bwumviye inama z’Umwami zitangwa binyuze muri iyo mpano, kandi bukomeza imbere mu mbaraga z’Umwami, ubutumwa, nk’uko twabyerekanye, bwazengurutse isi, kandi burihuta bugana “amahanga yose n’imiryango yose n’indimi zose n’amoko yose.”
GSAM 473.1Ku byerekeye iterambere bwagize mu bihe byashize, dushobora kuvuga ko ijambo ry’Imana ryasohoye, ubwo yavuze iti: “Nta ntwaro bacuriye kukurwanya izagira icyo igeraho.” Mu by’ukuri, ukuboko kw’Imana kwagaragaye mu byagezweho byaherekeje intangiriro n’iterambere by’uyu muryango ukomeye w’ukuza kwa kabiri kugeza ubu; kandi ku by’igihe kizaza, twiringiye ko ijambo ryayo rizasohora nta kabuza, rigira riti: “Nshyize imbere yawe umuryango ukinguye, kandi nta muntu ushobora kuwufunga.” Dufite ibyo byiringiro, dushobora kuririmba dushize amanga tuti:—
Notes
- Ibyahishuwe 3:8. ↩
- Ibyahishuwe 3:3. ↩
- Ibyahishuwe 3:10, 11. ↩
- Zaburi 124:1-8. ↩
- Yesaya 56:1, 2. ↩
- Yesaya 58:8, 13. ↩
- Amosi 7:2. ↩
- Zekariya 4:10. ↩
- Zekariya 4:7. ↩
- Indirimbo ya Salomo 6:10. ↩
- Yakobo 5:10. ↩
- Abefeso 4:12-16. ↩
- 1 Abakorinto 1:6, 7. ↩
- 1 Abatesalonike 5:5, 20, 21. ↩
- Ibyahishuwe 12:17. ↩
- Ibyahishuwe 19:10. ↩