Adventist Pioneer
Library
aplib.orgIsomero
Ishakiro
21 / 31
21 / 31

Igice cya 18 — Ubuyobozi bw’Imana mu Murimo wo Gutangaza Ibitabo

John Norton Loughborough

GSAM 281.1“Nuko tuzamenya, nitukomeza kumenya Uwiteka; gusohora kwe guteguye nk’umuseke.”1

GSAM 281.2Kugeza mu kwezi kwa Kamena 1849, imirimo y’Umukuru White n’umugore we hamwe n’Umukuru Bates yari igarukira muri Leta zo mu Bwongereza bushya. Muri icyo gihe, Mushiki Clarissa Bonfoey wo muri Middletown, Conn., yinjijwe mu muryango w’Umukuru White. Mbere gato y’aho, nyina yari yapfuye, amusigira ibikoresho byose byari bikenewe mu gutunga urugo ruto. Bityo Umukuru White yashoboye kongera gutangira gutunga urugo; abikora mu gice cy’inzu ya Bwana Belden i Rocky Hill, Conn.

GSAM 281Intangiriro y’Ubupiritisimu bwa Kijyambere

GSAM 281.3Ku wa 24 Werurwe 1849, i Topsham, Maine, habereye iteraniro rusange. Kuri iyo Sabato, Madamu White yahawe iyerekwa; ingingo yarimo yari ingenzi cyane. Wenda gusobanukirwa neza uko yabibonye bizagerwaho tubanje gutekereza ku ishusho rusange y’imimerere yariho icyo gihe.

GSAM 281.4Mu mpera za Werurwe 1848, i Hydesville, mu Ntara ya Wayne, New York, hatangiye “urusaku rw’amayobera,” nyuma rwaje kuba “gukomanga kw’imyuka.” Byabereye bwa mbere mu nzu y’umuryango wa Fox. Mu mpera z’impeshyi, uwo muryango wimukiye i Rochester, New York, aho muri Corinthian Hall hakorewe imyiyerekano imbere y’abantu, maze abakobwa basuzumwa cyane na komite zari zigizwe n’abagore n’abagabo batoranyijwe mu baturage beza kugira ngo babikore. Nubwo abantu benshi babonaga ibyo gukomanga nk’uburiganya cyangwa amayeri yo gukoresha intoki, n’ababizeraga cyane ntibatekerezaga na gato ko byari gukura bigahinduka ikintu gikomeye.

GSAM 282Ubuhanuzi ku Bupiritisimu

GSAM 282.1Mu iyerekwa ryavuzwe haruguru, Madamu White yabonye ko gukomanga kw’amayobera kwabaga i Rochester n’ahandi kwari imbaraga za Satani, kandi ko ibyo bintu byari kurushaho kuba ibisanzwe; ko byari kwambikwa isura y’idini kugira ngo bibuze abashutswe gukomeza kwirinda, kandi bikururire ibitekerezo by’abantu b’Imana, niba bishoboka, kuri ibyo bintu, bityo bagashidikanya ku nyigisho z’Umwuka Wera.

GSAM 282.2Muri icyo gihe, bake cyane, niba hari n’umwe, bari bafite igitekerezo gito cyane ko Ubupiritisimu bwari gukwira ku isi nk’uko bwari bwarahanuwe, cyangwa ko bwari kuzihandagaza nk’idini rifite amatorero n’abapasiteri bateguwe neza.

GSAM 282Ubuhanuzi busohoye

GSAM 282.3Ariko isohozwa ry’ubuhanuzi riragaragara iyo dusuzumye umubare w’abanyamuryango babo, uvugwa ko ari 10,000,000 muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika honyine. Ku birebana n’isura yabo y’idini muri iki gihe, dutanga ibi bikurikira byakuwe mu Isubiramo n’Umubwirizabutumwa, Washington, D.C., ku wa 12 Ugushyingo 1903:—

GSAM 282.4“Mu nama iheruka y’Umuryango w’Igihugu w’Abapiritisimu, yabereye muri uyu mujyi, hashyizweho umuhango mushya. Hategetswe ko abapasiteri cyangwa ababwirizabutumwa bashobora “kwimikwa,” kandi itsinda ry’abizera Ubupiritisimu ryemewe nk’“itorero.” Ibi bigaragara mu gusoma igice gikurikira cy’umuhango mushya:—

GSAM 282.5“‘Nta mupasiteri cyangwa umubwirizabutumwa uzashyirwaho kuyobora itorero cyangwa umuryango atabanje kwinjizwa ku mugaragaro mu nshingano binyuze mu muhango uzwi kuva mu bihe bya kera by’amateka y’idini nk’umuhango wo kwimikwa. Nta muntu ushobora kuba umukandida wo kwimikwa atarabonye guhamagarirwa kuba umupasiteri w’itorero cyangwa umuryango runaka, cyangwa ataragizwe umumisiyoneri n’Umuryango w’Abapiritisimu wa Leta wemewe nk’urwego rw’idini muri Leta urimo, cyangwa n’Umuryango w’Igihugu w’Abapiritisimu wo muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika. Abantu bose bashaka kuba abapasiteri cyangwa gukora umurimo w’ubumisiyoneri bagomba kuba bamaze nibura imyaka itatu basangiye ubumwe bwuzuye n’itorero cyangwa umuryango w’Abapiritisimu, kandi nibura imyaka ibiri ari abahawe uruhushya n’Umuryango wa Leta cyangwa w’Igihugu nk’abavugizi bari mu igeragezwa. Abapasiteri bamaze igihe kiri munsi y’umwaka umwe wuzuye ntibemerewe kwimikwa.’”

GSAM 283Umukuru White i Oswego, New York

GSAM 283.1Kubera ko umurimo wo gutangaza ibitabo wari uri i Oswego, New York, Umukuru White yimuriye aho atura avuye muri Connecticut mu muhindo wo mu 1849, kandi muri uwo mwaka, ku wa 3 Ugushyingo, habereye aho inama y’abizera. Ku birebana n’imirimo yabo yakurikiyeho, Madamu White avuga ati:—

GSAM 283.2“Twahise twemeza ko ari inshingano yacu gukora muri Leta ya New York. Umugabo wanjye yumvaga afite umutwaro wo kwandika no gutangaza. Twakodesheje inzu i Oswego, dutira ibikoresho byo mu rugo kuri bene data, dutangira gutunga urugo. Aho umugabo wanjye yarandikaga, agatangaza kandi akabwiriza. Byari ngombwa ko ahora yambaye intwaro buri kanya, kuko kenshi yagombaga guhangana n’abiyitaga Abadiventisiti bigishaga ubuyobe, bakabwiriza bashyiraho igihe, kandi bashaka gutuma abantu benshi bashoboka bagira urwikekwe ku kwizera kwacu.”2

GSAM 283Hasohotse Isubiramo ry’Ukuza kwa Kabiri

GSAM 283.3Mu muhindo wo mu 1850, byabonetse ko ari byiza kugira izindi mpinduka; ni cyo cyatumye Umukuru White yimukira i Paris, Maine, aho umubumbe wa mbere w’Isubiramo ry’Ukuza kwa Kabiri n’Umubwirizabutumwa w’Isabato wasohokeye nk’ikinyamakuru gisohoka kabiri mu kwezi, kigizwe na nomero cumi n’eshatu, buri nomero ikagira amapaji umunani y’inkingi ebyiri, ingano y’urupapuro rwanditse ikaba intshi zirindwi na kimwe cya munani kuri intshi icumi na kimwe cya kane. Nomero ya mbere yari ifite itariki y’Ugushyingo kwakurikiyeho, iya nyuma iba ku wa 9 Kamena 1851.

GSAM 284.1Ingano yaguwe y’iki kinyamakuru ugereranyije n’Ukuri kw’Iki Gihe yari ikimenyetso cyiza cy’uko ukuri kwagukaga, abakozi biyongera mu murimo, n’abashyigikiraga umurimo bakiyongera. Kubera ko ikinyamakuru cyatangwaga ku buntu, byari byitezwe ko inshuti z’umurimo zafasha mu kugicapa, kandi ni ko zabikoze. Nubwo abizera ahanini bari abantu bafite ubushobozi buciriritse, bafashaga uko Uwiteka yabahaga umugisha, bagakora uko bashoboye kugira ngo umurimo w’ukuri ukomeze.

GSAM 284J. N. Andrews Atangira Kubwiriza

GSAM 284.2Muri icyo gihe, J. N. Andrews wari utuye i Paris, Maine, yatangiye imirimo ye ya rubanda nk’umubwirizabutumwa w’ubutumwa bwiza n’umwanditsi ku ngingo z’idini. Mu Isubiramo ryo muri Gicurasi 1851, yari afite inyandiko yari ifite amapaji arenga atanu ku ngingo y’ubutumwa bw’abamarayika batatu. Muri iyo nyandiko, yakoresheje ubuhanuzi bw’inyamaswa y’amahembe abiri yo mu Byahishuwe 13 ayerekeza kuri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika, avuga ashingiye ku buhanuzi bwonyine ko guhatira abantu kubahiriza umunsi wa mbere w’icyumweru nk’Isabato ari byo byari kuzashingirwaho amaherezo ubumwe bw’itorero na Leta muri iki gihugu. Igitekerezo cye cyashingiraga ku buhanuzi gusa, kuko icyo gihe nta mugambi wari uhari werekezaga cyane muri iyo nzira; amagambo akomeye kurusha ayandi yabonetse ayishyigikira yari amagambo ya Dogiteri Durbin yakuwe muri Umuvugizi n’Ikinyamakuru cya Gikristo, yavugaga ati:—

GSAM 284.3“Iyo Ubukristo bubaye ubuzima bw’imyifatire n’ubw’umwuka bwa Leta, Leta igomba, ibinyujije mu bayobozi bayo, kubuza kurenga ku mugaragaro Isabato yera, nk’ingamba yo kwirinda.”

GSAM 285Kugurisha Imirima Kugira ngo Umurimo Ushyigikirwe

GSAM 285.1Muri icyo gihe ni bwo abantu nka Hiram Edson wo muri New York na Cyrenius Smith wo muri Jackson, Michigan, bayobowe kugurisha imirima yabo, buri umwe ifite agaciro ka $3,500, bagakodesha indi mirima yo kwifashisha, kugira ngo babone uburyo bwo gufasha mu mishinga itandukanye yari kuzavuka uko umurimo w’ubutumwa watezaga imbere.

GSAM 285Umurimo wo Gutangaza Ibitabo Wimukira i Saratoga

GSAM 285.2Mu 1851, Umukuru White yimukiye avuye i Paris, Maine, ajya i Saratoga Springs, New York, kandi na ho yongeye gutangira gutunga urugo akoresheje ibikoresho yatijwe, asohora umubumbe wa kabiri w’Isubiramo ry’Ukuza; nomero ya mbere yari ifite itariki yo ku wa 5 Kanama uwo mwaka. Uwo mubumbe wari ugizwe na nomero cumi n’ine, ugasohoka kabiri mu kwezi. Nomero ya nyuma yasohotse ku wa 23 Werurwe 1852. Izina ry’ikinyamakuru ryahinduweho gato, riva ku Isubiramo ry’Ukuza kwa Kabiri ryo mu Mubumbe wa 1 rihinduka Isubiramo ry’Ukuza n’Umubwirizabutumwa w’Isabato, ari na ryo zina kigumana mu mubumbe wacyo wa mirongo inani n’ibiri. Ingano y’ikinyamakuru yongerewe iba inkingi eshatu n’amapaji umunani, urupapuro rwanditse rugapima intshi umunani na kimwe cya kane kuri intshi cumi n’imwe n’ibice bitatu bya kane.

GSAM 285.3Ingano yariyongereye y’icyo kinyamakuru cyari kandi kikiri ikinyamakuru cy’idini ryacu igaragaza ko buri mpinduka yabaga igamije ibyiza, ikerekana iterambere rishyize mu gaciro, kandi igatanga gihamya ikomeye ko umurimo w’umumarayika wa gatatu “wari waje kuguma.”

GSAM 285Gutangaza i Rochester — Gutunga Imashini y’Icapiro ikoreshwa n’Intoki

GSAM 285.4Ku wa 6 Gicurasi 1852, nomero ya mbere y’Umubumbe wa 3 w’Isubiramo ry’Ukuza n’Umubwirizabutumwa w’Isabato yasohokeye i Rochester, New York, icapirwa ku mashini n’inyuguti byari iby’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi. Hiram Edson yari yatanze amafaranga yo kugura imashini y’icapiro ikoreshwa n’intoki yo mu bwoko bwa Washington, hamwe n’inyuguti n’ibikoresho byo gutunganya ibiro. Yari kuzishyurwa uko impano zaturukaga ku nshuti z’ukuri. Iyo mashini y’intoki yahagaze mu biro by’Isubiramo n’Umubwirizabutumwa i Battle Creek, Michigan, kugeza ubwo yakongowe n’umuriro ku wa 30 Ukuboza 1902. Icyo gihe yabonwaga nk’imashini nziza kurusha izindi zo kugerageza icapiro muri ibyo biro. Muri Nomero ya 12, Umubumbe wa 3, ku wa 14 Ukwakira 1852, hatangajwe ko igiciro cyo gutunganya ibiro hakoreshejwe iyo mashini n’ibikoresho cyari $652.93, kandi amafaranga yari amaze kwakirwa kuri uwo mugambi yari $655.84. Kuri izo nomero cumi n’ebyiri z’ikinyamakuru, buri nomero hasohorwaga kopi 2,000, zigatangwa ku buntu.

GSAM 286Hatangijwe Umwigisha w’Urubyiruko

GSAM 286.1Muri Kanama, mu biro by’Isubiramo hatangijwe ikinyamakuru cyitwa Umwigisha w’Urubyiruko, gisohoka buri kwezi. Ubu gisohoka buri cyumweru, kandi buri nomero ikagira ibyasomwe bikubye incuro enye ibyo yari ifite icyo gihe.

GSAM 286Uriah Smith Yifatanya n’Ibyo Biro

GSAM 286.2Mu 1853 Umukuru Uriah Smith yatangiye imirimo ye mu biro by’Isubiramo n’Umubwirizabutumwa, aho yamaze igice cy’ikinyejana afite umwanya w’inshingano. Muri uwo mwaka (1853), ni bwo bwa mbere byavugiwe mu Isubiramo n’Umubwirizabutumwa ko abashaka bashobora kugura ibitabo byacu bishyuye igiciro cyabyo. Ku bandi bose, inyandiko zatangwaga ku buntu, kuko icyuho cy’amafaranga cyuzuzwaga n’impano z’abantu bafite umutima utanga kandi ubishaka. Mu 1854 hatangajwe ko igiciro cy’Isubiramo risohoka kabiri mu kwezi ari $1.00 ku mwaka. Muri uwo mwaka, mu iteraniro ryo mu mahema ryabereye mu Ntara ya Macomb, Michigan, mu kwezi kwa Nyakanga, hageragejwe kugurisha ibitabo byacu. Muri iryo teraniro, hagurishijwe ibitabo bifite agaciro ka $50. Umukuru White, avuga kuri uwo mugambi, yavuze abinyujije mu Isubiramo ati: “Ibi bigaragaza ko ibitabo byacu bishobora kugurishwa.”

GSAM 286Gusaba Ikigega cy’Utudutabo cya $500

GSAM 286.3Mu Isubiramo ryo ku wa 12 Ukwakira no ku wa 24 Ukuboza 1854, hasabwe ikigega cy’utudutabo cya $500 kugira ngo ibiro bibashe guha ababwirizabutumwa utudutabo two gutanga ku buntu bifatanyije n’imirimo yabo, ndetse hasabwa n’“ikigega cy’ubutabazi cya $500 cy’ibiro, kugira ngo Isubiramo risohoke buri cyumweru uko bikwiye, aho rimwe na rimwe kubura icyumweru kubera kubura amafaranga.”

GSAM 287J. P. Kellogg na Henry Lyon Bagurisha Imirima Yabo

GSAM 287.1Muri icyo gihe ni bwo J. P. Kellogg wo muri Tyrone na Henry Lyon wari utuye hafi ya Plymouth, Michigan, bagurishije imirima yabo, buri umwe ifite agaciro kagera kuri $3,500, ku mpamvu imwe gusa yo kubona amafaranga yo gukoresha mu guteza imbere umurimo; bityo bene data babiri bo muri Michigan batera intambwe mu gihe gikwiye, bafite amafaranga ahari n’imitima ishaka, kugira ngo bafashe aho ubufasha bwari bukenewe cyane. Uwa mbere yatangiye gukora ubucuruzi bwo gukora imikubuzo i Jackson, Michigan, naho uwa kabiri yimukira i Battle Creek akora umwuga w’ububaji kugira ngo atunge umuryango we.

GSAM 287Impapuro n’Ibitabo Byacu Byose ku $3.00

GSAM 287.2Ku mpera y’Umubumbe wa 6, muri Kamena 1855, umuntu yashoboraga kubona Isubiramo n’Umwigisha w’Urubyiruko by’umwaka umwe, hakiyongeraho udutabo twose uko twakabaye, udutabo duto two kwamamaza, n’igitabo cy’indirimbo zakoreshwaga icyo gihe — udutabo n’udutabo duto byose hamwe bikaba makumyabiri na dutandatu — ku mafaranga $3.00. Igiciro cyari cyarashyizweho cy’Umwigisha w’Urubyiruko cyari senti makumyabiri n’eshanu kuri nomero cumi n’ebyiri.

GSAM 287Ibiro by’Isubiramo Bitumirwa muri Michigan

GSAM 287.3Mu kwezi kwa Mata 1855, Umukuru White n’umugore we bongeye gusura Michigan, bakorera amateraniro ahantu henshi. Ku wa 28 n’uwa 29 muri uko kwezi, i Battle Creek habereye konferansi, maze bene data bo muri Battle Creek batora gutumira Umukuru White kwimura ibiro by’Isubiramo akabivana i Rochester akabijyana i Battle Creek. Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg na Henry Lyon bemeye gutanga $300 buri umwe, nta nyungu, bityo haboneka $1200 yo kugura ikibanza no kubakamo ibiro byo gutangaza ibitabo. Bahise babona ikibanza ku mfuruka y’amajyepfo y’iburasirazuba y’imihanda ya West Main na Washington, bubakaho inyubako y’ibiti y’amagorofa abiri ipima futi 20 kuri 30, inkingi zayo zifite uburebure bwa futi 20.

GSAM 288Inzu ya Mbere y’Amateraniro i Battle Creek

GSAM 288.1Muri uwo mwaka kandi, i Battle Creek hubatswe inzu ya mbere y’amateraniro y’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi, ipima futi 18 kuri 24. Iyo nyubako yoroheje, yometsweho imbaho zihagaritse kandi zifashwe n’utundi tubaho, yari hafi y’imfuruka y’amajyaruguru y’iburengerazuba y’imihanda ya Van Buren na Cass.

GSAM 288Mu Nzu Yacu ya Mbere y’Icapiro

GSAM 288.2Nomero ya mbere y’Isubiramo yasohotse i Battle Creek mu biro byari iby’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi yari ifite itariki yo ku wa 4 Ukuboza 1855. Icyo gihe igiciro cy’ikinyamakuru cyashyizwe kuri $1.00 kuri buri mubumbe w’ama nomero makumyabiri n’atandatu; ariko hasabwe impano kugira ngo ikinyamakuru cyoherezwe ku buntu ku bakene babikwiriye. Kuva icyo gihe, Abakuru Waggoner na Cottrell hafi buri gihe bagiraga uruhare mu nyandiko zasohokaga mu Isubiramo ry’Ukuza.

GSAM 288.3Mu Isubiramo ryo ku wa 18 Ukuboza 1855, komite ishinzwe gutangaza ibitabo yavuze amagambo ashobora kumvikana nk’ayatangaje ku bakozi b’ubu bo muri ibyo biro. Yagize iti: “Ntidusobanukiwe impamvu abakora mu biro batagomba guhabwa igihembo gikwiriye cy’imirimo yabo. Umwanditsi ahabwa kimwe cya kabiri gusa cy’icyo yashoboraga kubona ahandi.” Byaba byiza kuvuga ko umushahara usanzwe icyo gihe utari kimwe cya kabiri cy’uwo muri iki gihe, kandi ko igihembo cya kimwe cya kabiri icyo gihe kitari kirenze kimwe cya gatatu cyangwa kimwe cya kane cy’icyo ibiro bitanga ubu ku murimo umeze utyo. Abakozi bo muri ibyo biro icyo gihe batanze impano ingana na kimwe cya kabiri cy’agaciro k’imirimo yabo, kugira ngo ubutumwa bwiza bw’ukuri kw’iki gihe bushobore gutangazwa.

GSAM 288Gusaba Imashini y’Icapiro ikoresha Imbaraga n’Injini

GSAM 288.4Mu Isubiramo ryo ku wa 19 Werurwe 1857, ni bwo bwa mbere hatanzwe igitekerezo cy’uko hakenewe imashini y’icapiro ikoresha imbaraga n’injini, kandi ko bigomba kuboneka kugira ngo impapuro, udutabo n’ibitabo bicapwe. Nk’uko byatangajwe ku wa 2 Mata, hafashwe umwanzuro wo kugura imashini y’icapiro ikoresha imbaraga yo mu bwoko bwa Adams, maze abagabo barindwi biyemeza gutanga $100 buri umwe kugira ngo igurwe. Mu nomero yakurikiyeho hatangajwe ko iyo mashini n’injini byari gutwara hafi $2,500, kandi ko imihigo yo gutanga yari imaze kugera kuri $1,700.

GSAM 289.1Mu nyandiko y’ubwanditsi y’Umukuru White yasohotse mu Isubiramo ryo ku wa 13 Kanama 1857, harimo aya magambo atera inkunga: “Ibiro byacu nta mwenda bifite. Hari ikigega rusange cy’ibitabo kingana na $1,426, ubu gishowe mu bitabo. Imashini nshya y’icapiro ikoresha imbaraga iri gukora kandi ikora neza cyane, kandi hari icyizere ko bidatinze izaba ikoreshwa n’imbaraga z’umwuka w’amazi abira, kandi byose bizaba byarishyuwe. Imirimo yacu yo mu mahema ishyigikiwe neza cyane kurusha mbere.”

GSAM 289Raporo ya Mbere y’Igurishwa ry’Ibitabo

GSAM 289.2Ku wa 29 Ukwakira 1857, mu Isubiramo n’Umubwirizabutumwa hatangajwe ko ibitabo byagurishijwe mu myaka ibiri yari ishize byari bifite agaciro ka $1,287.91. Iyo yari raporo ya mbere nk’iyo yari ikozwe kugeza icyo gihe. Byari ikimenyetso cy’uko umurimo wateraga imbere, bityo bikaba intandaro yo gukomezwa, kuko byerekanaga ko ukuri kwagendaga kurushaho gukomera, kandi ko “kwakwiraga ku isi hose nk’imigezi y’umucyo.”

GSAM 289Ibiro by’Isubiramo n’Umubwirizabutumwa Biba Ahantu Hizewe ho Kubitsa

GSAM 289.3Mu Isubiramo n’Umubwirizabutumwa ryo ku wa 13 Kanama 1858, ni ho bwa mbere abizera bacu bagejejweho igitekerezo cyo kugira ibyo biro ahantu ho kubitsa amafaranga basaguraga. Abantu bari bafite amafaranga batari bakeneye gukoresha ako kanya bashoboraga kuyabitsa muri ibyo biro, bakayabikuza igihe cyose bayasabye bakayakenera, bityo bagaha ibiro uburyo bwo kuyakoresha. Icyo gitekerezo gishyizwe mu bikorwa, cyatumye umurimo ugira ubushobozi bw’amafaranga burushijeho gukomera.

GSAM 289.4Kuva icyo gihe kugeza ubu (1905), nta muntu n’umwe uratakaza idolari na rimwe yagurije atyo amazu yacu y’icapiro, cyangwa ngo abure gusubizwa amafaranga ye igihe ayasabye. Abantu b’inyangamugayo kandi batekereza bitonze bageze aho babona ko ibiro byacu byo gutangaza ibitabo ari ahantu hizewe kurusha ndetse amabanki, akunda guhomba, ho kubitsa amafaranga yabo basagutse. Amabanki yishingikiriza ku cyizere ahabwa n’ab’isi, naho amazu yacu y’icapiro “agaterwa inkunga” n’imbaraga z’itorero ryose.

GSAM 290Ishyirahamwe ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi Rishinzwe Gutangaza Ibitabo Rirashingwa

GSAM 290.1Ishyirahamwe ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi Rishinzwe Gutangaza Ibitabo ryashinzwe ku wa 3 Gicurasi 1861, maze hoherezwa amabaruwa ya rusange asaba abantu kugura imigabane y’igishoro, buri mugabane ugurwa $10. Nyuma y’ibyumweru bibiri, hatangajwe ko abantu bari bamaze kwiyemeza gutanga $4,080 mu migabane.

GSAM 290.2Guhera ku wa 11 Kamena w’uwo mwaka, Isubiramo n’Umubwirizabutumwa ryatangazwaga n’Ishyirahamwe ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi Rishinzwe Gutangaza Ibitabo. Inzu ya mbere y’ibiro yubatswe n’iryo shyirahamwe yari mu nguni yo mu majyepfo y’iburasirazuba aho imihanda ya Main na Washington ihurira, mu kibanza inzu ya kera y’imbaho yari yarakuwemo ikimurirwa ku muhanda wa Kalamazoo. Iyo nzu yari iy’amagorofa abiri, ifite inkuta zikomeye z’amatafari. Yari ifite ishusho y’umusaraba w’Abagiriki, uruhande rwayo rw’imbere rureba mu majyaruguru ku muhanda wa Main. Uburebure bwayo bwose kuva iburasirazuba kugera iburengerazuba bwari futi 44, naho kuva mu majyaruguru kugera mu majyepfo bukaba futi 72.

GSAM 290Ibitabo bya Mbere mu Zindi Ndimi

GSAM 290.3Buhoro buhoro ubutumwa bwateraga imbere, kandi buri gikorwa cyo kubwagura cyafashaga gukomeza umurimo no kuwushimangira. Muri icyo gihe, inzu yacu y’icapiro yasohoye udutabo dutanu mu ndimi z’amahanga, dutatu mu rurimi rw’Ikinyadanemarike n’Ikinyanoruveje na tubiri mu Gifaransa; bityo hatangira umurimo wo gucapira ibihugu by’amahanga.

GSAM 290.4Uko umubare w’abizera wakomezaga kwiyongera, ni ko n’amafaranga yakomezaga kwiyongera ubutadohoka. Ibyo bigaragazwa na raporo yo mu Isubiramo n’Umubwirizabutumwa ryo ku wa 16 Gicurasi 1863, aho umunyamabanga w’ishyirahamwe yatanze imbonerahamwe y’amafaranga yose yakiriwe, akurikira:—

GSAM 290
Ayakiriwe n’Ishyirahamwe mu migabane no mu mpano kugeza ubu$10,374.13
Ayakiriwe avuye ku biro bya Rochester700.00
Ayakiriwe yo kugura ibindi bikoresho300.00
Ayakiriwe mu kigega cy’ibitabo1,355.00
Ayakiriwe yo kugura imashini icapa ikoresha moteri na moteri yayo2,500.00
Igiteranyo$15,229.13

GSAM 291.1Umunyamabanga akomeza agira ati:

GSAM 291.1“Hashingiwe ku igereranya ryitondewe ry’umutungo w’ishyirahamwe, hemejwe ko agaciro kawo katari munsi ya $20,000, ni ukuvuga hafi $5,000 arenga ku yo inshuti z’umurimo zawutanzeho. Ibyo bigaragaza neza ubunyangamugayo n’ubudahemuka bya mwene data White n’abakoranye na we mu biro by’Isubiramo n’Umubwirizabutumwa. “E. S. Walker, Umunyamabanga.”

GSAM 291Isubiramo n’Umubwirizabutumwa Rishyikirizwa Ishyirahamwe

GSAM 291.2Kubera ko umurimo wo gutangaza ibitabo wari ugejejwe kuri ibyo byiza n’imirimo iruhije n’ibitambo by’Umukuru White, inyungu zawuvagamo mu by’ukuri zari ize; kuko izo nyungu zari zaraturutse ku kwigomwa kwe, ubuhanga bwe mu bucuruzi no gucunga neza umutungo. Ariko aho kuzisaba, cyangwa se no gusaba igice cyazo, yazishyikirije itorero zose anezerewe; ikirenze ibyo kandi, igihe ishyirahamwe rimaze gushingwa ryemezaga ko ahembwa $6 buri cyumweru ku mirimo yakoraga, yemeye gufata $4 gusa buri cyumweru.

GSAM 291Ikinyamakuru ku Nkombe z’Inyanja ya Pasifika

GSAM 291.3Mu Isubiramo n’Umubwirizabutumwa ryo ku wa 21 Mata 1874 hari inyandiko y’Umukuru White, aho yavugaga iby’umurimo wo ku nkombe z’Inyanja ya Pasifika, akavuga ko bidatinze hazakenerwa gushinga ikinyamakuru gisohoka buri cyumweru cyita ku nyungu z’umurimo kuri izo nkombe. Nyuma y’igihe gito, habonetse uburyo bwo kugura i Oakland inyuguti n’ibikoresho bike byo gucapa, bituma mu kwezi kwa Kamena hatangira gusohoka ikinyamakuru gisohoka kabiri mu kwezi, cyitwa Ibimenyetso by’Ibihe.

GSAM 291Gukusanya Amafaranga

GSAM 291.4Amaze gucapa inomero esheshatu z’Ibimenyetso by’Ibihe, Umukuru White yasubiye mu burasirazuba, asaba konferansi y’amatorero yo muri California gushaka ibikenewe kugira ngo icyo kinyamakuru gikomeze gutangazwa. Mu Nteko Nkuru Rusange yo ku wa 15 Kanama 1874, abavandimwe bo mu burasirazuba bagejejweho icyifuzo cyo gukusanya $6,000 yo kugura imashini icapa, moteri n’inyuguti byo gukoresha mu biro by’Ibimenyetso by’Ibihe, niba abavandimwe bo ku nkombe z’Inyanja ya Pasifika bari gukusanya $4,000 yo kubona ikibanza no kubaka inzu ibereye ibiro.

GSAM 292.1Umukuru George I. Butler, icyo gihe wari umwe mu bagize Komite y’Inteko Nkuru Rusange, yagiye mu iteraniro ryo mu nkambi ryabereye i Yountville, muri California, ageza icyo cyifuzo ku bavandimwe. Ku wa 11 Ukwakira 1874, bitabiriye iryo rarika biyemeza gutanga $19,414 mu biceri.

GSAM 292Icapiro rya Pasifika Rirashingwa

GSAM 292.2Ku wa 2 Gashyantare 1875, Umukuru James White n’umugore we, bari kumwe n’Umukuru J. H. Waggoner n’abandi bakozi bashoboye, bageze i Oakland. Ku wa 12 w’uko kwezi, hatumijwe inama idasanzwe ya konferansi y’amatorero yo muri California kugira ngo isuzume aho kubaka amazu y’ibiro by’Ibimenyetso by’Ibihe. Bamaze kubitekerezaho bihagije, hemejwe ko bagura ibibanza byo mu ruhande rw’iburengerazuba bw’umuhanda wa Castro, hagati y’umuhanda wa 11 n’uwa 12. Kuri uwo munsi, Umukuru White na John Morrison baguze ibyo bibanza, ibyemezo by’umutungo byandikwa mu mazina yabo, bumvikanye ko Ishyirahamwe nirimara gushingwa bazariha mu buryo bwemewe n’amategeko igice cy’ubwo butaka cyose cyari kuzabonwa ko gikenewe ku mirimo yaryo.

GSAM 292.3Ku wa 1 Mata 1875, Ishyirahamwe ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi ryo muri Pasifika Rishinzwe Gutangaza Ibitabo ryashingiwe i Oakland, igishoro cyaryo cy’imigabane gishyirwa kuri $28,000. Hakurikijwe amasezerano, igice cyo hagati cy’ibibanza byo ku muhanda wa Castro cyeguriwe iryo shyirahamwe mu buryo bwemewe n’amategeko, maze O. B. Jones wo muri Battle Creek, Michigan, ahita ahubaka inzu. Imiterere yayo n’ingano yayo byari bimeze nk’iby’inzu y’ibiro yari yarubatswe i Battle Creek, uretse ko iyo muri Oakland yubakishijwe imbaho aho kuba amatafari. Iyo nzu imaze kwitegura gukorerwamo, Ibimenyetso by’Ibihe byimukiye muri ibyo biro bishya ku wa Gatanu, tariki ya 27 Kanama 1875.

GSAM 293Kwimukira i Mountain View

GSAM 293.1Muri iyo nzu, umurimo wo gutangaza ibinyamakuru n’ibitabo wakomeje gukorwa neza kugeza mu 1904, igihe hashyirwagaho gahunda yo kwimurira icapiro mu cyaro. Umuyobozi w’Icapiro rya Pasifika asobanura impamvu y’iryo hinduka muri aya magambo:

GSAM 293.1“Hashize imyaka abayobozi b’Isosiyete y’Icapiro rya Pasifika Itangaza Ibitabo bumva ko ubutaka inzu yabo y’icapiro yubatsweho ubu buhenze cyane kandi ko ari buto cyane ku mirimo y’uruganda, kuko buri hagati mu mujyi munini, mu gace k’amazu yo guturamo. Bumvaga kandi ko ari iby’ubwenge mu buryo bwinshi gushaka ahantu ho mu cyaro ubutaka budahenze cyane, aho abakozi bashobora kubona amazu mu bidukikije byiza ku buzima, bafite ahantu hahagije ho guhinga imboga no gutera ibiti by’imbuto, n’aho kwisanzurira; kandi hakaba hari uburyo bwiza bwo kohereza ibicuruzwa. Ahantu nk’aho habonetse kandi haraguzwe mu mudugudu wa Mountain View, mu karere ka Santa Clara, ku ntera ya mayili mirongo itatu n’icyenda uvuye i San Francisco ugana mu majyepfo. Ni ahantu hahuriza hamwe ibyiza byinshi byo mu mujyi n’ibyiza by’ubuzima buzira umuze bwo mu cyaro.”

GSAM 293Gucapa Bitangira mu Bihugu by’Amahanga

GSAM 293.2Mu kugaragaza uko ukuri kwakwirakwiriye, tuvuga ko kuva mu 1875 kugeza mu 1878 umurimo wo gucapa watangijwe muri Basel, mu Busuwisi, no muri Christiana, muri Noruveje.

GSAM 293.3Mu muhindo wo mu 1875, mu Isubiramo n’Umubwirizabutumwa hatanzwe raporo y’igurishwa ry’ibitabo ku biro by’Isubiramo n’Umubwirizabutumwa byonyine, mu myaka irindwi kuva mu 1868 kugeza mu 1875. Byari bifite agaciro ka $85,644.54, ni ukuvuga hafi incuro esheshatu ay’ibyari byagurishijwe mu myaka irindwi yari yabanje. Naho ibyagurishijwe n’ibiro uko ari bine (muri Michigan, muri California, mu Busuwisi no muri Noruveje), mu myaka itatu kuva mu 1875 kugeza mu 1878, byari bifite agaciro ka $98,163.73.

GSAM 293.4Mu Isubiramo n’Umubwirizabutumwa ryo ku wa 17 Ukwakira 1878, hatangajwe ko ibitabo byose, udutabo n’inyandiko ngufi byacapwe n’ibiro by’Isubiramo n’Umubwirizabutumwa mbere ya 1864 byari bigize amapaji 50,058,000. Kuva mu 1864 kugeza mu 1878, umubare w’amapaji wari 158,130,951, bityo yose hamwe akaba amapaji 208,188,951.

GSAM 294Umwigisha w’Urubyiruko Atangira Gusohoka Buri Cyumweru

GSAM 294.1Kugeza ku wa 1 Mutarama 1879, Umwigisha w’Urubyiruko yasohokaga buri kwezi, ariko kuri iyo tariki, ubwo yatangiraga umwaka we wa makumyabiri na karindwi, yatangiye gusohoka buri cyumweru; bityo akamaro ke kiyongera incuro enye.

GSAM 294Ibyo Umukuru White Yashyikirije Ishyirahamwe

GSAM 294.2Mu Isubiramo n’Umubwirizabutumwa ryo ku wa 23 Mutarama 1879, harimo amagambo Umukuru White yavuze ku ruhare yari afite mu murimo, akwiriye gushyirwa hano, kuko atanga umucyo urushijeho ku bitambo byatanzwe mu murimo wo gutangaza ibitabo. Ayo magambo agira ati:—

GSAM 294.3“Igihe Ishyirahamwe Rishinzwe Gutangaza Ibitabo ryashingwaga i Battle Creek, Michigan, mu 1861, twarihaye urutonde rw’abafatabuguzi bacu n’uburenganzira bwo kongera gutangaza ibitabo byacu byose (nyuma byaje kwemezwa ko byari bifite agaciro ka $10,000), dusigarana umutungo ufite agaciro ka $1,000 gusa; maze dukomeza umurimo wacu wo kwandika no kuyobora ikinyamakuru, gucunga ibikorwa no kubwiriza, duhembwa $6 buri cyumweru.

GSAM 294.4“Mu 1866, ubwo twagarukaga ku biro by’Isubiramo n’Umubwirizabutumwa nyuma y’uburwayi bukomeye, twasanze abayobozi bishyura inyungu ya cumi ku ijana ku bihumbi by’amadolari, kandi igishoro cy’imigabane cyaragabanutse kikagera kuri $32,000;3 Ariko mu myaka ine, ku bw’umugisha w’Imana, imyenda yarishyuwe, igishoro cy’imigabane kigera kuri $75,000, kandi twari [ishyirahamwe] dufite $5,000 mu mabanki.”

GSAM 294Uko Inzu y’Icapiro Yari Ihagaze mu 1880

GSAM 294.5Mu Isubiramo n’Umubwirizabutumwa ryo ku wa 15 Mutarama 1880, Umukuru Butler agira ati:—

GSAM 294.6“Inzu yacu y’icapiro (i Battle Creek) iherutse kwagurwa hubakwa igice cyo hagati gihuza amazu abiri yo mu burasirazuba, bityo ubushobozi bw’inzu yose n’uburyo bwo kuyikoreramo neza byiyongera cyane. Hari ibikoresho byo gukora ibyapa by’icapiro hifashishijwe amashanyarazi n’ibyo kubikora basukamo icyuma gishongeshejwe, ndetse n’ibyo guteranya no gufunga ibitabo mu buryo bwiza cyane. Mu by’ukuri, ababizi bavuga ko ari yo nzu y’icapiro itunganye kurusha izindi kandi ifite ibikenewe byose muri Leta ya Michigan.”

GSAM 295.1Nubwo iyo nzu yari yaguwe, mbere y’uko impeshyi irangira byabaye ngombwa kubaka inzu nshya mu majyepfo y’inzu nkuru, yo gushyiramo imashini zicapa. Imashini eshanu z’ishyirahamwe zicapa zikoresha moteri zimuriwe muri iyo nzu. Imwe muri zo yari nini kurusha izari zarakoreshejwe muri ibyo biro mbere yaho zose. Indi yari ifite ingano n’ubwoko nk’ibyayo na yo yari imaze gushyirwa mu biro by’Ibimenyetso by’Ibihe i Oakland, muri California.

GSAM 295.2Mu Isubiramo n’Umubwirizabutumwa ryo ku wa 17 Gicurasi 1881, Umukuru White, avuga ku byiza byagezweho n’umurimo wo gutangaza ibitabo mu nzu nkuru y’icapiro i Battle Creek, yagize ati:—

GSAM 295.3“Muvanye umubare w’imyenda y’Ishyirahamwe ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi Rishinzwe Gutangaza Ibitabo ku gaciro k’umutungo waryo kabazwe mwitonze, hasigara umutungo utimukanwa n’uwimukanwa bitari munsi ya $105,000. Muri ayo, abizera bacu bose batanze mu migabane, mu mpano no mu mitungo baraze umurimo amafaranga $34,432.17, naho abagabo n’abagore bake b’indahemuka beguriye ubuzima bwabo umurimo bongereyeho [batabitanze nk’impano, ahubwo binyuze mu kwitanga no mu gucunga neza umutungo] $70,567.83.”

GSAM 295Umurimo w’Ibwirizabutumwa ry’Ibitabo Uratangizwa

GSAM 295.4Guhera mu mwaka wa 1881, abizera bacu batangiye igikorwa gishya, bajya mu murimo w’ibwirizabutumwa ry’ibitabo kugira ngo bagurishe inyandiko zacu. Kubera ko kugeza mu mwaka wa 1884 ababwirizabutumwa b’ibitabo batatangaga raporo zihamye z’ibyo bagurishije, raporo yacu y’icyo gihe ishingiye ku byagurishijwe byatangajwe n’amazu ane y’icapiro. Dukurikije imibare yabo, ibyagurishijwe mu myaka itanu byari bifite agaciro ka $221,248.69. Uko umurimo wakwiraga uturutse ku bigo byacu by’ubumisiyoneri byo mu Burayi bwo Hagati no mu bihugu bya Sikandinaviya, ni ko hakenerwaga inyandiko nyinshi kurushaho mu ndimi z’amahanga.

GSAM 296Ibitabo Byagurishijwe mu Myaka Icumi

GSAM 296.1Kuva mu 1884 kugeza mu 1894, igihe cy’imyaka icumi, igice kinini cy’ibitabo byacu binini bifite ibifuniko bikomeye cyagurishijwe n’ababwirizabutumwa b’ibitabo. Ibyo bagurishije muri icyo gihe byari bifite agaciro ka $4,031,391.26. Muri icyo gihe, umurimo wacu warushijeho kwaguka hashyirwaho amazu y’icapiro muri Ositaraliya; i Tahiti, mu birwa by’Inyanja ya Pasifika; i Helsingfors, muri Finilande; i Hamburg, mu Budage; no mu tundi turere. Nk’uko byatangajwe, ibyagurishijwe n’ababwirizabutumwa b’ibitabo mu mwaka wa 1895, nubwo uwo mwaka wari uw’ingorane, byose hamwe byari bifite agaciro ka $357,467.23, bikaba byose hamwe, habariwemo n’ibyagurishijwe twamaze kuvuga, $4,816,773.73.

GSAM 296Ibyagurishijwe mu Myaka Mirongo Itanu: $11,000,000

GSAM 296.2Kugira ngo tumenye agaciro k’ibyagurishijwe byose kuva mu 1854 kugeza ku wa 1 Mutarama 1896, tugomba kongeraho imibare y’ibitabo byagurishijwe mu bucuruzi busanzwe, udutabo, inyandiko ngufi n’imbonerahamwe, nk’uko byatangajwe n’amazu y’icapiro yose mu myaka icumi yavuzwe haruguru. Ayo mafaranga ni $3,458,278.23; bityo agaciro k’ibitabo byagurishijwe n’itorero mu myaka makumyabiri n’ibiri yose hamwe kakaba $8,275,051.96. Tubivuze mu bundi buryo: ibyagurishijwe mu myaka mirongo itatu (1854 kugeza mu 1884) byari bifite agaciro ka $424,915.24, naho mu myaka cumi n’ibiri yakurikiyeho, kugeza ku wa 1 Mutarama 1896, bikagira agaciro ka $7,850,136.72. Nubwo umubare w’abakora mu murimo w’ibwirizabutumwa ry’ibitabo wagabanutse mu myaka umunani ishize, ni igereranya ryizewe kuvuga ko kuva mu 1854 kugeza ubu (1905), inyandiko z’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi zagurishijwe zifite agaciro karenga $11,000,000.

GSAM 296Gucapa mu Ndimi Zigera kuri Mirongo Ine

GSAM 296.3Iterambere ry’ubutumwa mu nyandiko zicapwe riragaragara iyo dutekereje ko gutangaza byatangiye mu ndimi zikomeye zigera kuri mirongo ine, nk’Icyarabu, Icyarumeniya, Igisotho, Ikinyabohemiya, Ikinyabulugariya, Ikibengali cyo mu Buhinde, Igishinwa, Ikinyadanemarike, Icyongereza, Icyesitoniya, Igifinilande, Igifaransa, Igifiji, Ikigiriki, Ikidage, Igiholandi, Igihongiriya, Ikinyahawayi, Igitaliyani, Ikinyisilande, Ikiyapani, Ikixhosa, Ikinyaletoniya, Ikilivoniya, Ikimawori, Igipolonye, Igiporutugali, Ikinyarumaniya, Ikirusiya, Ikinyaseribiya, Icyesipanyolo, Igisuwede, Igitahiti, Igitonga, Ikinyawelisi, n’izindi. Muri ibyo bihugu no muri ayo mahanga atandukanye hari abakozi bakorana umwete bateza imbere ukuri k’ubutumwa bwa gatatu.

GSAM 297.1Umubare w’ibitabo, udutabo n’inyandiko ngufi byacapwe mu ndimi zitandukanye urenga igihumbi ijana na mirongo inani na birindwi. Kugira ngo umuntu abone kopi imwe ya buri kimwe muri byo, hamwe n’ibinyamakuru mirongo inani na birindwi by’itorero (4) bisohoka mu ndimi zitandukanye, mu gihe cy’umwaka umwe, byasaba hafi $340.

GSAM 297Aho Amazu Makumyabiri y’Icapiro Aherereye

GSAM 297.2Amazu makumyabiri y’icapiro y’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi aherereye aha hakurikira: Avondale, Ositaraliya; Battle Creek, Michigan (2); Basel, Ubusuwisi; Christiana, Noruveje; Copenhagen, Danemarike; Cape Town, Afurika y’Epfo; Calcutta, Ubuhinde; College View, Nebraska; Hamburg, Ubudage; Helsingfors, Finilande; London, Ubwongereza; Melbourne, Ositaraliya; Montreal, Kanada; Nashville, Tennessee; Oakland, California; South Lancaster, Massachusetts; Stockholm, Suwede; Tocubaya, Megizike; Washington, D.C. Uretse ayo mazu y’icapiro, abizera bacu bacapa ibinyamakuru n’inyandiko ngufi i Hong Kong, mu Bushinwa; i Tokio, mu Buyapani; i Cairo, mu Misiri; muri Amerika y’Epfo; no mu birwa bya Fiji.

GSAM 297Gusohora Agatabo ka Mbere

GSAM 297.3Reka dusubize amaso inyuma akanya gato turebe ibikoresho abatangije umurimo bakoreshaga. Mu muhindo wo mu 1853, mu gutunganya igitabo cya mbere cyacapwe ku mashini ya Washington—“Ubuturo Bwera”—itsinda rya bashiki bacu rimaze kuzingira hamwe no kwegeranya impapuro zari guhurizwa hamwe zidodwa, umwanditsi w’iki gitabo yazitoboye n’umuhunda ukoreshwa mu gukora inkweto; hanyuma zimaze gushyirwaho ibifuniko, Uriah Smith aziringaniza azikatisha akuma gato gatyaye yifashishije igikoresho gifite uruhande rugororotse. Ibyo byakozwe kubera kubura imashini zikwiriye zo gukora icyo gice cy’umurimo.

GSAM 298.1Mu gihe kitari kure, mu 1861, inyandiko zose z’itorero zacapwaga ku mashini imwe ya Adams icapa ikoresha moteri, yakoreshwaga na moteri ifite imbaraga zingana n’iz’amafarashi abiri. Ubu, mu biro bitandukanye byo gutangaza ibitabo, hari imashini zicapa zirenga mirongo ine zikoresha imbaraga z’umwuka w’amazi abira, zihora zikora, zicapa ukuri kw’iki gihe. Ibyo biro byose hamwe bikoresha abantu barenga magana atanu kugira ngo bakomeze umurimo, mu gihe ababwirizabutumwa b’ibitabo babarirwa mu magana bari hirya no hino bagurisha ibitabo mu bantu.

GSAM 298.2Mu mwaka wa 1862, umuntu yashoboraga kugura kopi ya buri kimwe mu bitabo n’inyandiko byose byatangajwe n’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi ku mafaranga $7.50; mu 1904, nk’uko byagaragajwe, byasabaga $340 kugira ngo abone byose hamwe. Nta gushidikanya ko hari imbaraga zirenze imigambi y’abantu zakoze kugira ngo ibi bigerweho.

GSAM 298.3Gukura k’umurimo wo gutangaza ibitabo mu Badiventisiti b’Umunsi wa Karindwi, nk’uko byari byarahanuwe mu 1848, koko kwabaye nk’urugendo rw’izuba: “Rirushaho gushyuha—ryohereza imirasire yaryo”—“Rikomeza urugendo rwaryo nk’izuba, ariko ntirirenga na rimwe.”

GSAM 298Gutera Imbere ku bwo Kwizera—Ubuhamya bw’Umukuru Stone

GSAM 298.4Ishyaka n’umwete by’abakomeje kujya mbere mu murimo w’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu bisobanurwa neza mu Isubiramo n’Umubwirizabutumwa ryo ku wa 5 Gashyantare 1884, n’Umukuru Albert Stone, umwe mu batangije umurimo, wabayeho kugeza ageze mu za bukuru afite imyaka mirongo cyenda:—

GSAM 298.5“Amateka yo mu ntangiriro y’umurimo yari igihe cy’ibintu bito, kandi uburyo bwakoreshwaga bwagaragaraga ko budahagije ku murimo. Ariko abagabo n’abagore bafite kwizera bamenye kuva mu ntangiriro ko ukuboko gukomeye k’Umwami kwakoraga muri uwo murimo. Bamenye ko igihe cyagenwe cyo kugirira Siyoni neza cyari kigeze, kandi ko Umwami yari yatangiye gukoranyiriza hamwe ubwoko bwe. Babonye ko Umwami ari we wari uyoboye ubwato, kandi ko Ubwato bw’Ubutumwa Bwiza, butwaye itorero ry’abasigaye n’umuzigo waryo w’ukuri kongeye kugarurwa, ukwizera kwageragejwe n’urukundo rutunganye, buzagera ku cyambu amahoro.”

Notes

  1. Hoseya 6:3. ↩
  2. Amateka y’Ubuzima bwa Ellen G. White, p. 128. ↩
  3. cyari munsi y’imigabane yari yarishyuwe n’impano ku mafaranga $3,000. ↩
  4. Reba urutonde rw’ibinyamakuru 87 mu Gitabo cy’Umwaka cy’Inteko Nkuru Rusange cyo mu 1904. ↩

Icyitonderwa

Subira inyuma