Igice cya 27 — Ibindi Bihamya Byemejwe
GSAM 442.1“Yehoshafati arahaguruka aravuga ati: Nimunyumve, mwa Bayuda mwe namwe abatuye i Yerusalemu; mwizere Uwiteka Imana yanyu, ni bwo muzakomera; mwizere abahanuzi bayo, ni bwo muzahirwa.”1
GSAM 442.2Mu myaka yashize, hatanzwe ubuhamya binyuze mu mpano y’ubuhanuzi, buvuga ko mbere y’imperuka inyandiko zicapwe z’uku kuri zari ‘kuzatatana nk’amababi yo mu muhindo.’ Benshi bibazaga uko ibyo byashobokaga, keretse abizera ukuri bashyizwe hamwe cyangwa bagategurwa mu buryo runaka kugira ngo bakore uwo murimo. Mu buyobozi bw’Imana, akenshi ibintu bikomeye bigerwaho biturutse ku ntangiriro ziciye bugufi cyane; ni ko byagenze no mu iterambere ry’uburyo bwo gukora bwadutse muri twe.
GSAM 442Umuryango w’udutabo n’ubumisiyoneri
GSAM 442.3Ahagana mu mwaka wa 1870, igitekerezo cy’umuryango w’udutabo n’ubumisiyoneri cyakomotse bwa mbere ku bikorwa bya bashiki bacu bake bitanze, bo muri South Lancaster, Mass. Abo bashiki bacu bamaze igihe bagerageza uburyo bwo koherereza mu iposita abantu batandukanye tutari dusangiye ukwizera ibinyamakuru n’udutabo by’itorero ryacu, nyuma bakabandikira amabaruwa. Ibyo byatumye abantu bamwe bemera ukuri, maze Umukuru S. N. Haskell aribaza ati: ‘Kuki abizera bacu bose batakora ibyo bashiki bacu bake bakoze?’ Cyane cyane mu mwaka wa 1871, icyo kibazo cyagiye kiganirwaho mu mpapuro z’ikinyamakuru Isubiramo n’Umubwirizabutumwa. Mu nama idasanzwe y’Inteko Nkuru Rusange yateranye ku wa 29 Ukuboza 1871, Umukuru Haskell yari ahari asobanura akamaro k’uwo murimo, maze hemezwa icyifuzo gishishikariza abantu gushinga imiryango y’udutabo. Abakuru S. N. Haskell, W. H. Littlejohn, J. N. Andrews, J. H. Waggoner na I. D. Van Horn bashyizwe muri komite yo kunonosora gahunda zo gushinga iyo miryango.
GSAM 443.1Icyo gikorwa cyatangije igihe gishya mu guteza imbere umurimo w’ubutumwa. Kugeza icyo gihe, kwigisha ukuri byakorwaga hafi ya byose n’umubwiriza ubwe abwiriza abantu imbona nkubone. Mu myaka myinshi, Umukuru Haskell yakoranye umwete mwinshi ashakisha kandi ashyiraho gahunda zari gutuma Umuryango w’udutabo n’ubumisiyoneri ugira icyo ugeraho. Kuvuga ko mu by’ukuri ari we wabaye umupayiniya muri uwo murimo ni ukumuha icyubahiro akwiriye. Ibyo ntibyagarukiye gusa ku miryango y’udutabo n’ubumisiyoneri yo muri za leta; ahubwo ni na we, mu mwaka wa 1878, wagejeje ku Nteko Nkuru Rusange yari iteraniye muri Battle Creek gahunda y’Umuryango Rusange w’Udutabo, waje kwitwa Mpuzamahanga. Aho uwo muryango ukorera ni mu turere tutari muri za konferansi z’amatorero zacu, haba muri Amerika no mu bihugu by’amahanga.
GSAM 443Abanyamabanga bashoboye — Maria Huntley
GSAM 443.2Umwami, mu buyobozi bwe, yahagurukije abanyamabanga bashoboye, bafashije cyane Umukuru Haskell muri uwo murimo. Mushiki wacu Maria Huntley yari umwe mu bakoraga badacogora, ndetse no mu myaka yakurikiyeho igihe yari afite ububabare bukomeye bw’umubiri; yapfuye akiri mu murimo we, ubu hashize hafi imyaka cumi n’ine. Binyuze mu muhati we, henshi mu hantu umurimo ukorerwa ubu mu mahanga habonetse bwa mbere. Abandi banyamabanga bafatanyije na we muri uwo murimo, kandi uko aho gukorera hagendaga haguka, ni ko hakenerwaga abanyamabanga bakoresha indimi zitandukanye.
GSAM 444Icyo byamariye amatorero y’ahantu hatandukanye
GSAM 444.1Ariko ikintu gikomeye kuruta ibindi cyavuye mu gutangiza umurimo w’umuryango w’udutabo muri twe ni uko watumye havuka kandi hakiyongera umwuka w’ubumisiyoneri mu matorero y’ahantu hatandukanye. Wahaye buri wese uburyo bwo kugira icyo akora yandikira abandi kandi akwirakwiza inyandiko zo gusoma, no kumva ashishikajwe no gukorera ubwe agakiza k’abantu.
GSAM 444Ubuhamya bwerekeye umurimo w’udutabo
GSAM 444.2Kugira ngo twerekane uko amabwiriza yatanzwe binyuze mu Mwuka w’Ubuhanuzi ku murimo w’udutabo n’ubumisiyoneri yari ameze, turasubiramo amagambo yo mu Bihamya by’Itorero nomero 29 na 30:—
GSAM 444.3“Niba hari umurimo umwe uruta undi akamaro, ni uwo kugeza inyandiko zacu ku bantu, bityo tukabayobora gushakashaka mu Byanditswe. Umurimo w’ubumisiyoneri wo kugeza inyandiko zacu mu miryango, kuganira na yo, gusengana na yo no kuyisabira, ni umurimo mwiza, kandi ni wo uzigisha abagabo n’abagore gukora umurimo wo kuragira abantu.
GSAM 444.4“Si buri wese ukwiriye uwo murimo. Abafite impano n’ubushobozi bihebuje, bazawutangira bawusobanukiwe kandi bawukora kuri gahunda, bakawuteza imbere n’imbaraga zidacogora, ni bo bakwiriye gutoranywa. Hakenewe gahunda iteguye neza cyane, kandi igakurikizwa mu budahemuka. Amatorero yo mu bice byose akwiriye kwita cyane ku murimo w’udutabo n’ubumisiyoneri.”
GSAM 444.5“Umurimo w’udutabo n’ubumisiyoneri ni umurimo mwiza. Ni umurimo w’Imana. Ntakwiye guhinyurwa mu buryo ubwo ari bwo bwose; ariko uhora mu kaga ko kuyobywa ukavanwa ku ntego yawo nyakuri. Hakenewe ababwirizabutumwa b’ibitabo kugira ngo bakore mu murimo w’ubumisiyoneri. Abantu bafite imyifatire itanoze ntibakwiriye uwo murimo. Abagabo n’abagore bazi kugenzereza abandi neza, bavuga mu buryo bushimishije, bareba kure, bafite ubushishozi, kandi bazi agaciro k’abantu, ni bo bashobora kugira icyo bageraho.”
GSAM 445.1Kuba amatorero yacu n’ababwirizabutumwa b’ibitabo baracuruje ibitabo, udutabo n’inyandiko nto bifite agaciro karenga $8,000,000 mu myaka cumi n’ibiri, ni igihamya gikomeye cy’akamaro k’umurimo w’Umuryango w’udutabo n’ubumisiyoneri.
GSAM 445Ubuhanuzi n’ubwenge bw’isi
GSAM 445.2Hari ijambo ry’ubuhanuzi ryatanzwe ku byerekeye umurimo wo mu Burayi, ririmo gusohora uko ryakabaye ku buryo dukwiriye kurivuga hano. Abakozi n’abizera bavugaga bashimangiye ko umurimo utashoboraga gukorwa aho nk’uko wakorwaga muri Amerika, cyane cyane muri Sikanidinaviya. Madamu White yarabatunguye ababwira ko utari gushobora gukorwa neza gusa, ahubwo ko wari no gushobora gushyigikirwa mu buryo bumwe n’ubwakoreshwaga muri Amerika. Yababwiye ko Umwami yari yaramweretse ko nibiyemeza gutanga icya cumi, ndetse no ku mafaranga make babonaga, Imana yari kubaha umugisha urenze cyane ibyo bari biteze. Yababwiye kandi ko ababwirizabutumwa b’ibitabo bashoboraga kugurisha ibitabo muri Sikanidinaviya babanza kwandikisha abashaka kubigura, kandi ko byari kugenda neza. Abayobozi b’inzu z’icapiro zo muri ibyo bihugu baravuze bati: ‘Ibyo ntibishoboka’; ngo ‘ntibigeze bagurisha ibitabo muri ubwo buryo.’ Ibyakurikiyeho byerekanye ko ibyo umumarayika w’Umwami yamweretse kuri icyo kibazo byarutaga kure ubwenge bw’abacuruzi b’ibitabo n’abasohora ibitabo bo mu isi. Umurimo wo kubwiriza ubutumwa n’ibitabo wagize icyo ugeraho aho kuva ugitangira. Bamwe mu biyemeje guha umurimo w’Imana kimwe cya cumi cy’amafaranga make binjizaga babaye ababwirizabutumwa b’ibitabo. Ntibabonera muri uwo murimo ibibatunga gusa, ahubwo baninjiza amafaranga menshi kuruta mbere hose, bityo bagashobora gutanga icya cumi kinini kurushaho.
GSAM 445.3Mu mwaka wa 1895, ababwirizabutumwa b’ibitabo bagurishije ibitabo bifite agaciro karenga $40,000, byari byaracapiwe mu nzu y’icapiro yacu iri muri Christiana, muri Noruveje. Nimubifate nk’ubundi buhanuzi bwasohoye, kandi bwasohoye nubwo impande zose, haba mu itorero no hanze yaryo, zarwanyaga icyo gitekerezo zivuga ko kidashoboka.
GSAM 445.4Ku byerekeye umurimo w’imiryango y’udutabo yashinzwe guhera mu mwaka wa 1871 no mu myaka yakurikiyeho, dushobora kuvuga tudashidikanya ko abagejejwe ku kuri n’umuhati w’abo bakozi hafi bangana n’abakugejejweho n’umuhati bwite w’ababwiriza. Binyuze muri uwo murimo, ubutumwa burimo gutangazwa mu mahanga yose no mu ndimi zose zo ku isi.
GSAM 446Imirimbo y’agaciro n’umurimo w’udutabo
GSAM 446.1Muri Mata 1873, Umuryango w’udutabo n’ubumisiyoneri wo muri California watangaje inkuru ishimishije. Wavuze ko imirimbo y’agaciro wari warahawe n’abantu bemeye ukuri muri iyo leta kugeza icyo gihe yari yarashongeshwe, igapimwa ubuziranenge, maze ikagurishwa ku gaciro nyakuri ka zahabu na feza byari biyigize, ikavamo $200. Ayo mafaranga yose yari yaraguzwe inyandiko nto, udutabo n’ibinyamakuru, maze birakwirakwizwa. Uwo muryango wari umaze kumenya neza abantu makumyabiri bemeye ukuri babikesha inyandiko zaguzwe amafaranga yavuye muri iyo mirimbo. Mu bagejejwe ku kumenya ukuri binyuze mu gusoma harimo John I. Tay, wo muri Oakland, muri California.
GSAM 446San Francisco, ahantu ho gukorera ubumisiyoneri
GSAM 446.2Mu mwaka wa 1875, itorero ry’i San Francisco ryahawe ubuhamya bukomeye. Turabwerekezaho ibitekerezo ubu kubera ukuntu bwasohoye mu buryo bugaragara cyane. Kuva iryo torero ryatangira, byabaye ngombwa ko rikodesha ibyumba binini byo guteraniramo, kandi ibyo byatwaraga amafaranga menshi bikagira n’imbogamizi. Ntibashoboraga kubikoreramo amateraniro akurikirana, kuko akenshi byabaga bikenewe mu bindi bikorwa.
GSAM 446.3Ku migoroba yo ku wa 14 no ku wa 20 Mata 1875, abizera bari bayoboye itorero ry’i San Francisco batumiriwe guhurira mu rugo rwa Madamu J. L. James, ku Muhanda wa Gatanu, hafi y’umuhanda wa Market. Aho ni ho Madamu White yatubwiye ibyo yari yareretswe mu iyerekwa ku byerekeye uko ibintu byari bimeze: ko San Francisco yari kuzahora ari ahantu ho gukorera ubumisiyoneri, aho umurimo washoboraga gutezwa imbere; kandi ko, iyo ibintu bicungwa mu bwitonzi, abantu bari gukomeza kwemera ukuri. Iyo hubakwa inzu yo gusengeramo, aho abantu bashoboraga gutumirwa kandi umurimo ugakorerwa, hari abantu bari kongerwa mu mubare wabo, na bo bakazafasha kwishyura ibyasohowe no kumara umwenda wari kuba ngombwa kugira ngo hubakwe inzu yo guteraniramo.
GSAM 447.1Madamu White yakomeje avuga ko yari yareretswe ko, ubwo yari gushishikariza itorero ry’i San Francisco kubaka inzu yo gusengeramo aribwira akamaro kabyo, iryo torero ryari rikennye ryari kubona ko ari nko gutera intambwe mu mwijima. Ariko yari yarategetswe kuvuga ko nibatangira, bari kubona ubuyobozi bw’Imana bubafungurira inzira intambwe ku yindi, kandi ko buri gihe hari inshuti zari guhagurutswa kugira ngo zibafashe, kugeza aho umwenda wose wari kuzishyurirwa.
GSAM 447.2Kubera ko nari umwe muri bake bari mu nama maze kuvuga, nshobora kuvuga ko igitekerezo cy’uko iryo tsinda, hafi ya bose bari abakene bo muri iyi si, ryakwiyemeza kubaka inzu yo guteraniramo ifite ibipimo bya futi 35 x 80, kandi mu mujyi aho kugura ikibanza byasaga n’ibisaba nibura $6,000, mu by’ukuri cyasaga no ‘gutera intambwe mu mwijima.’ Icyabateye gutangira ni uko bari bizeye rwose ko ubuhamya Madamu White yabahaye bwaturutse ku Mwami, kandi ko bwari kuzasohora nta kabuza.
GSAM 447.3Kubera ko nagize uruhare runaka muri icyo gikorwa kuva gitangira kugeza ubu, ndashaka kuvuga hano ko ubuhamya maze kuvuga bwasohoye muri buri kantu kose. Igihe twatangiraga gushaka ibibanza, twashoboye kubona ikibanza cy’agaciro ka $6,000 tukiguze $4,000. Mushiki wacu umwe yavuze ko yari gutanga $1,000 aramutse ashoboye kugurisha umutungo we. Yahise awushyira mu maboko y’umuhuza mu kugura no kugurisha amazu n’ibibanza, maze uwo amubwira ko igiciro yari yasabye cyari gito cyane. Mu byumweru bibiri, umutungo we wari umaze kugurishwa ku mafaranga arutaho $1,000 ayo yari yabanje kuwugenera, maze atanga ibyo yari yasezeranyije. Undi, mwene data wari umukene utabonaga uko urusengero rwashoboraga kubakwa, ariko akavuga ati: ‘Niba Umwami avuga ko rugomba kubakwa, azafungura inzira mu buryo runaka,’ yatangajwe no kubona ko iby’umurage wa mwene wabo umwe byari byarangije gutunganywa, kandi ko yari awufitemo $20,000. Yatanze $1,000 yo kubaka, kandi agura kimwe cya gatatu cy’ikibanza cy’itorero kugira ngo acyubakemo inzu ye, bityo afasha umuryango mu buryo bubiri.
GSAM 448Ubufasha bukomeye bwahawe San Francisco
GSAM 448.1Twashobora kuvuga impano nyinshi n’ubufasha komite yahawe uko yakomezaga kubaka iyo nzu. Birahagije kuvuga ko urusengero hamwe n’ikibanza byatwaye hafi $14,000, kandi amafaranga arenze kimwe cya kabiri cy’ayo yari yaratanzwe mu mpano mbere y’uko inzu yuzura. Kubera ko umuhanda wa Laguna, aho iyo nzu yubatswe, wari mu gice cy’umujyi cyaburaga inyubako zo kwigishirizamo, ubuyobozi bw’amashuri bwaje gukodesha ibyumba byo hasi kugira ngo bubikoreremo ishuri, inzu itarashyirwaho igisenge. Amadolari mirongo irindwi n’atanu y’ubukode yabonekaga buri kwezi, mu gihe kigera hafi ku myaka ibiri, yishyuraga inyungu z’umwenda n’ibyasohokaga mu gukoresha inzu, bigatuma umuryango ushobora gukoresha ayo wabonaga mu kwishyura umwenda wari usigaye.
GSAM 448Ivuriro rikoresha amazi
GSAM 448.2Ubu hasigaye agace gato k’umwenda wafashwe icyo gihe, kandi mu nzu yo munsi y’urusengero hari ivuriro rikoresha amazi, rifite ibikoresho byose bikenewe. Nta ngorane z’amafaranga rifite, kandi agaciro karyo karenze cyane umwenda usigaye, na wo uzaba warangiye vuba.
GSAM 448.3Igice cy’ubuhamya cyavugaga iby’abantu bari kwemera ukuri cyasohoye mu buryo butangaje cyane. Abantu bakiriye umucyo w’ukuri muri uwo mujyi ntibari mirongo gusa, ahubwo bari amagana, kandi ubu batataniye mu bice bitandukanye by’isi. Uko ngiye gusura San Francisco, mbona abantu kuva kuri babiri kugeza ku icumi bemeye ukuri kuva mperuka guteranira na bo; kandi ibyo ntibirarangira.
GSAM 449Urupfu rw’Umukuru White
GSAM 449.1Ahagana mu mwaka wa 1880, Madamu White yahawe amabwiriza binyuze mu Mwuka w’Ubuhanuzi yo kubwira umugabo we, Umukuru James White, ko akwiriye kurekura byinshi mu byo yitagaho n’inshingano yari yarikoreye, akabishyira mu maboko y’abandi bakiri bato, na ho we ‘akitegura impinduka ye ya nyuma’ — bivuga ko urugendo rwe rwo ku isi rwari rugiye kurangira. Yatangiye kwita kuri ayo mabwiriza, kandi nta gihe cyo gutinda yari afite, kuko mu mwaka wa 1881 imirimo ye yarangiye, maze asinzira muri Yesu. Ku wa 31 Nyakanga yafashwe n’umuriro wa malariya. Ku wa 3 Kanama yakuwe iwe ajyanwa mu Kigo cy’Ubuvuzi cya Battle Creek, aho yitaweho mu buryo bwose bwari bushoboka, ariko ntibyagira icyo bitanga. Yakomeje kuremba. Kuva arwara, yumvaga ko ‘impinduka ye ya nyuma’ yari igeze.
GSAM 449Amagambo y’Umukuru Smith
GSAM 449.2Avuga kuri ibyo, Umukuru Uriah Smith yaravuze ati: “Byari bigoye kubona uko yapfa mu mahoro aruta ayo yapfanye. Mu minsi itatu ya nyuma y’uburwayi bwe, igihe cyose yabaga akimenya ibimukikije, yahamije ko nta bubabare yumvaga. Itsinda rinini ry’inshuti z’ukuri zariraga ryari mu nzu no hafi yayo, mu gihe kuri iyo Sabato nziza nyuma ya saa sita ubuzima bwe bwagendaga buzimira buhoro buhoro. Yagiye mu rupfu nk’utwawe n’ibitotsi bituje; maze byose birangiye, amahoro meza yasaga n’ayatuye ku bice byose byo mu maso he. Byari nk’aho iri sengesho ryari ryasubijwe:
GSAM 449.4Igihe yapfaga yari afite imyaka mirongo itandatu n’iminsi ibiri. Icyubahiro yahabwaga muri Battle Creek cyagaragajwe n’uko nibura abantu ibihumbi bibiri na magana atanu bari mu muhango wo kumushyingura ku wa 13 Kanama. Yaherekejwe kugeza aho yaruhukiye bwa nyuma mu irimbi rya Oak Hill n’umurongo w’amagare mirongo cyenda n’atanu akururwa n’amafarashi hamwe n’imbaga y’abantu bagendaga n’amaguru.
GSAM 450.1Mu buhamya bwinshi bwatanzwe nyuma y’urupfu rwe, bugatangazwa mu kinyamakuru Isubiramo n’Umubwirizabutumwa, turasubiramo aya magambo yanditswe n’Umukuru S. N. Haskell:—
GSAM 450.2“Iyo ntekereje ubushishozi bwe mu bihe hafi ya byose by’ingorane, umutima we w’impuhwe n’imico myiza yagaragarizaga abayobye, ndetse n’abari baramugiriye nabi, igihe cyose yababonagaho ibimenyetso byo kwihana, n’urukundo yakundaga ibyo yizeraga ko ari byo, nshobora kuvuga mu kuri nti: Umubyeyi muri Isirayeli araguye. Kandi mu gihe aruhutse, umurimo w’Imana kimwe n’abantu benshi bazumva ko babuze ubushishozi bwe n’uburyo yabitagaho nk’umubyeyi.”
GSAM 450.3Igihe yapfaga, abanzi bacu bavuze ko noneho ubutumwa bwagombaga guhagarara. Ntibyabaye bityo; ibyo bigo yari yarashinze ayobowe n’ukuboko kw’Imana byari bigenewe gukura bikarushaho kwaguka, bikaba nk’‘ibiti byatewe n’Umwami,’ byari gushamikaho amashami menshi yera imbuto.
GSAM 450Gushyiraho amategeko yerekeye idini byahanuwe
GSAM 450.4Imyaka mirongo itanu n’umunani irashize abatangazaga ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu bavuze ko, nk’uko ubuhanuzi bwo mu Byahishuwe 13 bubivuga, hari igihe cyari kuzaza abantu bagatotezwa muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika n’ahandi bazira gukomeza amategeko y’Imana. Mu gitabo cyanditswe na Madamu White cyitwa Inyandiko za Mbere, dusoma aya magambo ku byerekeye iyo nyigisho:—
GSAM 450.5“Umumarayika aravuga ati: ‘Nimurebe!’ Nerekeje amaso ku banyabyaha, ari bo batizera. Bose bari bahagurutse. Umwete n’imbaraga byari mu bwoko bw’Imana byari byarabakanguriye kuburwanya kandi bibatera uburakari. Impande zose hari urujijo, urujijo gusa. Nabonye ingamba zifatirwa itsinda ryari rifite umucyo n’imbaraga by’Imana. Umwijima wabakikije warushijeho kuba mwinshi; nyamara bakomeje gushikama, bemewe n’Imana kandi bayiringiye. Nabonye bari mu rujijo; nyuma numva batakira Imana bashishikaye. Ku manywa na nijoro ntibahwemaga gutaka bati: ‘Mana, ibyo ushaka bibe! Niba bishobora guhesha izina ryawe icyubahiro, fungurira ubwoko bwawe inzira yo guhunga! Dukize abapagani badukikije. Baduciriye urwo gupfa; ariko ukuboko kwawe gushobora kuzana agakiza.’”2
GSAM 451.1“Hanyuma nabonye abakomeye bo ku isi bajya inama hamwe, Satani n’abamarayika be bakorana umwete babakikije. Nabonye inyandiko, kopi zayo zari zakwirakwijwe mu bice bitandukanye by’igihugu, yategekaga ko abera nibatava ku kwizera kwabo kwihariye, ngo bareke Isabato maze bubahirize umunsi wa mbere w’icyumweru, abantu bari bemerewe kubica nyuma y’igihe runaka.”3
GSAM 451Itotezwa muri Amerika
GSAM 451.2Abaturwanya bavuze ko itotezwa ridashobora na rimwe kubaho muri iki gihugu, kuko Itegeko Nshinga rya Leta Zunze Ubumwe za Amerika rivuga riti: “Inteko Ishinga Amategeko ntizashyiraho itegeko rishyiraho idini rya leta cyangwa ribuza abantu gukurikiza idini ryabo mu bwisanzure.” Byongeye kandi, “Inyandiko y’Uburenganzira” ya leta nyinshi ibuza gushyiraho amategeko yerekeye idini. Nubwo babihakana batyo, abantu bacu bakomeje gutangaza ubutumwa bwo kuburira n’imyiteguro ikenewe kugira ngo bazahangane n’iyo ntambara.
GSAM 451.3Mu 1863 hashinzwe umuryango wari ugamije guhindura Itegeko Nshinga rya Leta Zunze Ubumwe za Amerika n’amategeko y’igihugu, kugira ngo bibashe gukoreshwa mu guhatira abantu gukurikiza idini. Ibyo bitekerezo byabonye abayoboke vuba cyane, kandi ihame ryo guhatira abantu gukora ibyiza, cyane cyane mu bijyanye no kuruhuka ku Cyumweru, rirushaho gukwira. Ibyo byatumye itotezwa rikomeye ritangira muri leta nyinshi, ndetse no muri izo amategeko yazo yerekeye ku Cyumweru ateganyiriza uburenganzira abantu bubahiriza undi munsi babitewe n’umutimanama wabo; hari n’abantu bafunzwe bazira kutaruhuka ku Cyumweru.
GSAM 452Gufatwa incuro ijana na cumi na gatandatu
GSAM 452.1Imbere yanjye hari urutonde rw’incuro ijana na cumi na gatandatu Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi bafashwe muri Amerika, kuva mu mwaka wa 1878 kugeza muri Werurwe 1896. Muri izo manza, ijana n’icyenda zarangiye bahamwe n’icyaha. Benshi muri abo bamaze mu buroko kuva ku minsi makumyabiri kugeza kuri mirongo itandatu, kandi abagera kuri cumi na babiri bahatiwe gukorana n’abicanyi, abajura n’abagizi ba nabi ruharwa mu “matsinda y’imbohe ziboheshejwe iminyururu.” Muri buri rubanza, ababakatiraga ibihano bemeraga ko bari mu baturage b’indashyikirwa.
GSAM 452Umuryango uharanira Umudendezo w’Idini
GSAM 452.2Ku wa 21 Nyakanga 1889, i Battle Creek, Michigan, hashinzwe umuryango witwa Umuryango w’Igihugu uharanira Umudendezo w’Idini. Wari ugamije kurwanya amategeko yerekeye idini, kumenyesha rubanda isano ikwiriye kuba hagati y’idini n’ubutegetsi bwa leta, no gufasha abatotezwa bazira umutimanama wabo. Uwo muryango wakoze umurimo munini cyane wo gukwirakwiza inyandiko no gusobanurira abantu inshingano n’akaga byo muri ibyo bihe mu gihugu cyacu. Koko rero, wakoze umurimo ukomeye wo gukwirakwiza imiburo iri mu butumwa bwo mu Byahishuwe 14:9-12.
GSAM 452Ubufasha bw’Ibinyamakuru Bitari iby’Amadini
GSAM 452.3Itotezwa ryari rikaze muri icyo gihe ryakorerwaga Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi ryavuzwe mu nyandiko z’abayobozi b’ibinyamakuru nka New York Sun, New York World, Chicago Inter Ocean, n’ibindi. Hasohotse inyandiko zavugaga mu bwisanzure akarengane gakorerwa umuturage wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika azira kumvira umutimanama we no kuruhuka ku munsi nyirizina wavuzwe mu itegeko. Binyuze mu nyandiko nk’izo zo mu binyamakuru, icyo kibazo cyamenyeshejwe abasomyi babarirwa muri za miriyoni. Mu kwezi kumwe, ukuri kw’ingenzi k’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu kwamenyeshejwe abantu benshi kuruta abo twari twarashoboye kugeraho mu myaka irenga makumyabiri.
GSAM 453Umujinya w’Abantu Ukoreshwa mu Guhimbaza Uwiteka
GSAM 453.1Bityo rero, biragaragara ko imihati y’abantu yo guhagarika umurimo w’Imana no gushaka amategeko ashyigikira Isabato isimbura iyategetswe mu itegeko rya kane, yafashije gufungura inzira kugira ngo ukuri gutere imbere vuba kurushaho.
GSAM 453.2Iyo dutekereje ku byagezweho mu mezi make hakoreshejwe ubwo buryo, imirongo ibiri y’Ibyanditswe itugarukamo cyane. Umwe uravuga uti: “Nta cyo dushobora gukora turwanya ukuri, ahubwo dushobora gukora ibishyigikira ukuri gusa;”4 Undi uravuga uti: “Ni ukuri, umujinya w’abantu uzaguhimbaza; umujinya usigaye uzawukumira.”5
GSAM 453Ubuhanuzi ku Mategeko yo Kuruhuka ku Cyumweru
GSAM 453.3Mu Buhamya nomero 32, bwacapwe mu 1885, harimo amagambo avuga uko amategeko yo kuruhuka ku Cyumweru yari kuzatorwa muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Aravuga ati: “Kugira ngo abakora amategeko bakundwe kandi bashyigikirwe, bazemera ibyo basabwa byo gushyiraho itegeko ryo kuruhuka ku Cyumweru.”6 Reka dusuzume gato uko ibyo byamaze gusohora.
GSAM 453Amategeko ku Imurikagurisha Mpuzamahanga
GSAM 453.4Mu 1892, Inteko Ishinga Amategeko yasabwe kubuza ko Imurikagurisha Mpuzamahanga ryari kuzabera i Chicago, Illinois, kuva muri Gicurasi kugeza mu Ukwakira uwo mwaka, rifungurwa ku Cyumweru. Iryo tegeko ryatowe ku wa 19 Nyakanga 1892, bitewe n’igitutu nk’icyari cyarahanuwe haruguru. Kandi mwibuke ko ari ubwa mbere Inteko Ishinga Amategeko ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika y’Amajyaruguru yari ishyizeho itegeko ku kibazo cy’Isabato.
GSAM 453.5Amatorero yohereje intonde ndende cyane z’amazina, inyandiko zisaba n’ubutumwa bwo kuri telegarafe. Ntiyasabaga Inteko Ishinga Amategeko gusa, ahubwo yanamenyeshaga abayigize, mu bugwaneza (?), ati: “Dusezeranye ubwacu kandi dusezeranye hagati yacu ko kuva ubu tutazatora cyangwa ngo dushyigikire umunyamuryango uwo ari we wese w’Inteko Ishinga Amategeko, yaba umusenateri cyangwa intumwa ya rubanda, mu mwanya uwo ari wo wose cyangwa umurimo wo kugirirwa icyizere, naramuka atoye yemerera Imurikagurisha Mpuzamahanga ubundi bufasha ubwo ari bwo bwose, hatabayeho kubahiriza ibisabwa bivugwa muri iyi myanzuro.” Ibyo basabaga byari uko iryo Murikagurisha ryajya rifungwa ku Cyumweru.
GSAM 454Ibiganiro mu Nteko Ishinga Amategeko, 1892
GSAM 454.1Nk’urugero rw’amagambo yavugiwe mu Nteko Ishinga Amategeko igihe uwo mushinga w’itegeko watorwaga, soma ibi bikurikira:
GSAM 454.1“Nakwifuza kubona ayo magambo yo guhakana yanditswe ku rupapuro kandi ashyikirijwe n’Inteko Ishinga Amategeko ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Nimuyandike. Mwayandika mute? ... Nimuyashyire mu magambo niba mubutinyuka; nimuyashyigikire niba mubutinyuka; mu bayatoye, ni bangahe bazongera kugaruka hano? Niringiye ko nta n’umwe. Mwishyira mu kaga mu kubirwanya.”
GSAM 454Ukwirata kw’Itorero
GSAM 454.2Abasabye Inteko Ishinga Amategeko gutora uwo mushinga w’itegeko bakabigeraho babonaga ko ari intsinzi ikomeye mu mugambi wabo wo gushyiraho amategeko yerekeye idini. Ibyo bigaragazwa n’uko umwe muri abo babwirizabutumwa bakomeye yavuze mu kibwiriza i Pittsburg, Pennsylvania, nyuma gato y’ibyo ati:—
GSAM 454.3“Ko itorero rifite ijambo mu nzego zikomeye za politiki cyangwa z’ubutegetsi byagaragaye neza cyane mu kibazo giherutse cy’Imurikagurisha Mpuzamahanga. Icyo gihe Sena ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika, urwego rukuru kurusha izindi mu gihugu, yumviye ijwi ry’idini, itora umushinga w’itegeko ugenera Imurikagurisha Mpuzamahanga amadolari 5,000,000, urimo ingingo yashyizwemo n’itorero y’uko amarembo y’iryo murikagurisha rikomeye atazajya afungurwa ku Cyumweru. Icyo gikorwa gikomeye kandi cyiza cyumvisha Umukristo ko, niba ibyo bishobora gukorwa, n’izindi ngamba zikenewe kimwe na zo zishobora gufatwa. Itorero rigenda rirushaho kugira imbaraga, kandi mu gihe kizaza ijwi ryaryo rizumvikana incuro nyinshi cyane kuruta mu gihe cyashize.”
GSAM 454.3Bityo turabona uko ubwo buhamya bwatanzwe mu 1885 bwasohoye kandi bugikomeza gusohora.
GSAM 455Ubumwe bw’Abagatolika n’Abaporotesitanti
GSAM 455.1Ku bijyanye n’ibyo, tuzagaruka ku bundi buhanuzi bwatanzwe mu 1885, na bwo buboneka mu Buhamya nomero 32:—
GSAM 455.2“Ubuporotesitanti niburambura ukuboko kwabwo hakurya y’umworera bugafata ukuboko k’ububasha bwa Roma; nibwambuka ikuzimu bugafatana ibiganza n’imyizerere yo kuvugana n’imyuka y’abapfuye; igihugu cyacu, gitewe n’ubwo bumwe bw’impande eshatu, nicyanga ihame ryose ry’Itegeko Nshinga ryacyo nk’ubutegetsi bwa giporotesitanti kandi bwa repubulika, kikagira n’ibyo giteganya kugira ngo gikwirakwize ibinyoma n’ubushukanyi bya papa, ubwo ni bwo tuzamenya ko igihe cyo gukora ibitangaza kwa Satani kigeze, kandi ko imperuka iri hafi.”7
GSAM 455.3Kugira ngo twerekane uko igice cya mbere cy’ubwo buhanuzi gitangiye gusohora, birahagije kwerekeza amaso ku bibera iruhande rwacu. Nimurebe Abaporotesitanti, baba ababwirizabutumwa cyangwa rubanda, bashaka kwemerwa n’Abagatolika, babatumira kwitabira amateraniro y’imiryango yabo, n’ibindi. Mwibuke ko mu 1885, igihe ubwo buhamya bwatangwaga, nta kimenyetso kigaragara cyari gihari cy’ibyo tubona ubu muri urwo rwego.
GSAM 455.4Kugira ngo nerekane uko Abaporotesitanti bashaka gufatana ibiganza n’abayoboke ba papa no kubona ubufasha bwabo, ndasubiramo amagambo yo mu kinyamakuru Kansas City Star (Missouri) cyo ku wa 18 Werurwe 1896.
GSAM 455Abametodisiti n’Umunsi wa Mutagatifu Patrick
GSAM 455.5Ku Munsi wa Mutagatifu Patrick, ku wa 17 Werurwe 1896, Dogiteri Mitchell, umushumba w’itorero rikomeye ry’Abametodisiti ryo muri Kansas City, yavugiye ijambo mu nzu y’imikino ya Coates i Kansas City, Missouri. Ikinyamakuru Star kivuga ko igice kimwe cy’iryo jambo cyabaye “akantu gato kameze nk’ikinamico.” Dogiteri Mitchell yakomerewe amashyi menshi ubwo yavugaga ibi ati:—
GSAM 455.6“Urwikekwe rushingiye ku idini ni umwana w’ubujiji. Tugira urwikekwe kuko tutazi abaturanyi bacu bihagije. Twebwe Abaporotesitanti twigishijwe kwemera ibintu bitavugika ku Bagatolika. Abagatolika bigishijwe kwemera ibintu bitavugika ku Baporotesitanti. None ubu tubona ko twibeshyaga kuri bagenzi bacu iyo twegeranye bihagije tukarebana mu maso kandi tugafatana ibiganza; turamutse turushijeho kumenyana, twarushaho gukundana. Twagumye dutandukanye kandi tunengana. Mbega isoni ku bayoboke ba Kristo wahawe umugisha! Abakristo bose bacunguwe n’amaraso amwe y’igiciro; dukomezwa n’ubuntu bumwe bw’Imana, kandi twiringiye kuzagera mu ijuru rimwe. Nimwumve, bene data, icyatubera cyiza ni uko twatangira kumenyana tukiri hano hasi.”
GSAM 456.1Ikinyamakuru Star gikomeza kiti:—
GSAM 456.2“Dogiteri Mitchell yahise ahindukira areba Padiri Dalton [umupadiri w’Umugatolika] wari wicaye inyuma ye, arambura ukuboko, aravuga ati: ‘Dore ukuboko kwanjye, mwene data Dalton.’ Padiri Dalton arahaguruka afata uko kuboko yari ahawe; maze Dogiteri Mitchell, amusuhuza amufashe ukuboko, aravuga ati: ‘Byaba biteye isoni zikomeye turamutse, nyuma yo kumara igihe kirekire dutuye mu mujyi umwe ku isi, dukenera umumarayika wo kutumenyekanisha mu ijuru. Reka tumenyane tukiri hano ku isi.’ Abari aho bakomye amashyi, maze Padiri Dalton amaze kwicara, Dogiteri Mitchell akomeza ijambo rye.”
GSAM 456Ikintu Gikomeye kandi Kigena Icyerekezo cy’Ibintu
GSAM 456.3Turasubiramo amagambo yo mu bundi butumwa bwandikiwe i Melbourne, muri Ositaraliya, ku wa 18 Gashyantare 1892:
GSAM 456.3“Neretswe ijuru ryose rikurikiranira hafi uko ibintu bigenda biba. Mu ntambara ikomeye kandi imaze igihe kirekire yerekeye ubutegetsi bw’Imana ku isi, hagiye kugaragara igihe cy’amakuba gikomeye. Hagiye kubaho ikintu gikomeye kandi kigena icyerekezo cy’ibintu, kandi ibyo bizaba vuba cyane.”
GSAM 456“Igihugu cya Gikristo” cy’Umucamanza Brewer
GSAM 456.4Hashize iminsi cumi n’umwe iyi nyandiko yanditswe, kandi itaragera muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, habaye ikintu Abaporotesitanti n’Abagatolika bavugaho ko cyagenye icyerekezo cy’ahazaza h’iki gihugu. Ndavuga icyemezo cy’Urukiko rw’Ikirenga rwa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, cy’uko “Iki ari igihugu cya gikristo,” cyatangajwe ku wa 29 Gashyantare n’Umucamanza Mukuru Brewer. Nk’uko byamaze kugaragazwa, ku wa 19 Nyakanga uwo mwaka, hatowe umushinga w’itegeko wo gufunga Imurikagurisha Mpuzamahanga ku Cyumweru. Ababwirizabutumwa basabye cyane ko utorwa batanze impamvu zikomeye z’uko, kubera ko Urukiko rw’Ikirenga rwari rwemeje ko iki ari igihugu cya gikristo, byumvikanaga ko Isabato ya gikristo yagombaga kurindwa gusuzugurwa. Uko ni ko n’ishyaka ry’Ivugurura ry’Igihugu ryatekerezaga. Kubera ko iki ari igihugu cya gikristo, cyagombye kwemera Imana n’amategeko yayo nk’ishingiro ry’ubutegetsi, n’ibindi. Koko rero, muri iyi ntambara yo mu gihe cy’imperuka habaye ikintu gikomeye kandi kigena icyerekezo cy’ibintu, “kandi ibyo byabaye vuba cyane.”
GSAM 457Abahanuzi ba Kera
GSAM 457.1Amayerekwa yahabwaga abagaragu b’Imana, ari bo bahanuzi, asa n’aho yari mu byiciro bibiri: icyitwa “amayerekwa afunguye,” ni ukuvuga ayahabwaga umuntu abandi bashobora kumubona ari mu iyerekwa; n’ikindi cyitwa “amayerekwa ya nijoro.” Icyiciro cya mbere cy’ayo mayerekwa kivugwa muri 1 Samweli 3:1, aho ibyabaye ku mwana Samweli bivugwa muri aya magambo ati: “Ijambo ry’Uwiteka ryari ingume muri iyo minsi; nta yerekwa rifunguye ryariho.”
GSAM 457Amayerekwa Afunguye
GSAM 457.2Iyerekwa nk’iryo (iyerekwa rifunguye) ni ryo umuhanuzi Ezekiyeli yarimo igihe ukuboko k’Uwiteka kwari kuri we. Abakuru b’i Buyuda bari bicaye imbere ye, bamubona ari mu iyerekwa rifunguye.8 Ikindi gihe, umuhanuzi Daniyeli yajyanywe mu iyerekwa ari hagati y’abatware b’Abakaludaya. Iyo bagumaho, baba baramubonye ari mu iyerekwa; ariko, “batewe n’umushyitsi mwinshi, bituma bahunga ngo bihishe.”9
GSAM 457Amayerekwa ya Nijoro ya Madamu White
GSAM 457.3Amayerekwa Madamu White yabonye mu ntangiriro yose yari amayerekwa afunguye. Kuva mu 1884, imiterere y’amayerekwa yarahindutse kuri iyo ngingo, kuko ubu ari ayo Ibyanditswe byita “amayerekwa ya nijoro.” Si inzozi gusa, ahubwo wa mumarayika umwe urabagirana aramubonekera, akamuha amabwiriza nk’uko byari bimeze mu myaka yabanje mu mayerekwa afunguye. Muri Bibiliya handitswe ingero nyinshi z’“amayerekwa ya nijoro,” nk’uko bigaragara neza usomye Itangiriro 46:2; Daniyeli 2:19; 7:13; Ibyakozwe n’Intumwa 16:9; 18:9; 23:11; 27:23-25.
GSAM 458.1Muri ayo mayerekwa ya nijoro ya Madamu White, hatanzwe ubuhanuzi bwinshi bukomeye bwasohoye neza cyane, nk’uko byavuzwe mbere. Ubu ngiye kuvuga kuri amwe mu mayerekwa yo mu gihe cya vuba.
GSAM 458Kwimukira i Washington
GSAM 458.2Mu 1893, Madamu White yaravuze ati:
GSAM 458.2“Ubu ibikorwa byinshi birenze urugero birimo gukusanyirizwa i Battle Creek. Ibyo bikorwa biramutse bigabanyijwe bigashyirwa mu yindi mijyi, aho umucyo n’ubumenyi byabera n’utundi turere umugisha, byaba bihuje na gahunda y’Imana. Uwiteka ntashaka Yerusalemu ya kabiri i Battle Creek. Niba ubushake bw’Imana bukurikijwe, hagomba kubaho amavugurura akomeye n’impinduka zikomeye, kandi ibikoresho n’ibigo bikimurirwa ahandi.”
GSAM 458.3Mu Nteko Nkuru Rusange yabereye i Oakland, California, muri Werurwe 1903, yaravuze ati:
GSAM 458.3“Hashize imyaka abantu bacu bahabwa umuburo ugira uti: Nimuve i Battle Creek. Ariko kubera ibikorwa byinshi byari byarashinzwe aho, byari biboroheye kuhaguma, kandi abantu ntibashoboraga kubona impamvu yagombaga gutuma bimuka.”
GSAM 458.4“Ku kibazo cyabajijwe kijyanye no gutura ahandi, ndasubiza nti: Yego. Ibiro by’Inteko Nkuru Rusange n’umurimo wo gutangaza ibitabo nibivanwe i Battle Creek. Sinzi aho hazaba, niba ari ku nkombe z’inyanja ya Atalantika cyangwa ahandi. Ariko ndavuga ibi: Ntimuzigere mushyira ibuye cyangwa itafari i Battle Creek kugira ngo mwongere kuhubaka ibiro bya Review. Imana ibifitiye ahantu heza kurushaho.”
GSAM 458.5Bamaze kumva ayo mabwiriza, inteko y’abizera yatoye umwanzuro uvuga “ko ibiro by’Inteko Nkuru Rusange bivanwa i Battle Creek, Michigan, bikimurirwa ahantu ku nkombe z’inyanja ya Atalantika.”
GSAM 459.1Mu nama y’ubuyobozi bw’Inteko Nkuru Rusange yabereye i Battle Creek nyuma y’iteraniro ry’Inteko Nkuru Rusange, hatowe umwanzuro ugira uti: “Dushyigikiye ko icyicaro cy’ibiro by’Inteko Nkuru Rusange gishyirwa mu nkengero z’umujyi wa New York.” Bityo hatoranyijwe komite nini kugira ngo ishake ahantu hashoboka. Iyo komite yamenyesheje Madamu White umugambi wayo, imubaza niba hari undi mucyo yari abafitiye. Mu gusubiza, yaravuze ati:—
GSAM 459.2“Uwiteka adufashe gutera intambwe dufite ubushishozi kandi dusenga. Nzi neza ko ashaka ko tumenya, kandi vuba cyane, aho dukwiriye gushyira inzu y’icapiro yacu. Nemera ntashidikanya ko inzira yonyine twagiriramo umutekano ari ukuba twiteguye kugenda igihe nyirizina igicu kigendeye. Reka dusenge kugira ngo atuyobore. Mu buyobozi bwe yatweretse ko ashaka ko tuva i Battle Creek....
GSAM 459.3“New York ikeneye gukorerwamo umurimo, ariko sinshobora kuvuga niba inzu y’icapiro yacu yagombye gushingwa aho. Sinabona ko umucyo nahawe usobanutse bihagije kugira ngo nshyigikire kwimukirayo.”
GSAM 459.4Komite yamaze hafi ibyumweru bibiri ishakisha mu mujyi wa New York no mu mijyi iwukikije, ariko ntiyabona ahantu hakwiriye inzu y’icapiro. Icyo gihe haje ibaruwa yanditswe ku wa 30 Gicurasi, irimo amagambo ya Madamu White agira ati:—
GSAM 459.5“Mu gihe bene data bashaka aho gushyira inzu y’icapiro ya Review and Herald, bakwiriye gushaka Uwiteka bashyizeho umwete. Bakwiriye gutera intambwe bafite ubwitonzi bwinshi, bari maso, basenga kandi bahora bazirikana intege nke zabo. Ntitugomba kwishingikiriza ku bushishozi bw’abantu. Tugomba gushaka ubwenge butangwa n’Imana....
GSAM 459.6“Ku bijyanye no gushinga icyo kigo i New York, ngomba kuvuga nti: Mwitonde. Sinshyigikiye ko kiba hafi ya New York. Sinshobora ubu gutanga impamvu zanjye zose, ariko nzi neza ko ahantu hose hari mu ntera ya mayili mirongo itatu uvuye kuri uwo mujyi haba ari hafi cyane. Nimusuzume uko utundi duce dukikijwe. Nzi neza ko ibyiza by’i Washington, D.C., byagombye gusuzumwa mu buryo bunonosoye.
GSAM 460.1“Ntidukwiriye gushinga iki kigo mu mujyi cyangwa mu nkengero zawo. Gikwiriye gushingwa mu gace k’icyaro, aho gishobora kuzengurukwa n’ubutaka.”
GSAM 460Ubuhanuzi bw’Ahantu Hazagurishwa ku Giciro Cyiza
GSAM 460.2Komite imaze kumenya ibyo, yatangiye gushakisha mu nkengero za Washington isenga, maze haza ibaruwa ya gatatu irimo aya mabwiriza:
GSAM 460.2“Twakomeje gusenga dusaba umucyo ku bijyanye n’aho gushyira umurimo wacu mu Burasirazuba, kandi umucyo watugezeho mu buryo busobanutse cyane. Nahawe umucyo udashidikanywaho w’uko tuzerekwa ahantu ho kugura hashyizwemo amafaranga menshi n’abantu bari bafite amafaranga yo gukoresha uko bashaka. Ba nyir’ayo mazu y’akataraboneka barapfa, cyangwa bagahugira mu bindi, maze uwo mutungo ugashyirwa ku isoko ku giciro gito cyane....
GSAM 460.3“Nkurikije umucyo nahawe, nzi ko muri iki gihe icyicaro cya Review and Herald gikwiriye kuba hafi ya Washington.”
GSAM 460Ahantu Hari Harahanuwe Haraboneka
GSAM 460.4Komite ifite ubwo butumwa yatangiye gushaka ikibanza mu Karere ka Columbia, ariko nta butaka bwashoboraga kuboneka ku giciro kiri munsi y’amadolari igihumbi kuri ekari. Amaherezo berekeje amaso kuri Takoma Park. Dore raporo ya komite:—
GSAM 460.5“Twabonye ubutaka bungana na ekari zigera kuri mirongo itanu, hanze gato y’Akarere ariko mu mbibi z’umujyi wa Takoma Park, twashoboraga kugura amadolari ibihumbi bitandatu, ni ukuvuga amadolari ijana na makumyabiri kuri ekari. Twasuzumye aho hantu twitonze cyane. Twamenye ko hari hashize imyaka umuganga w’i Boston ahatoranyije ngo ahashyire ikigo cy’ubuvuzi no kuruhukiramo. Bavuga ko yakoresheje amadolari agera ku bihumbi mirongo itandatu mu kuhagura no kuhakura ibihuru byose, ibiti byatemwe n’imyanda. Ibibazo by’amafaranga byamubujije gusohoza imigambi ye, maze ubwo butaka bujya mu maboko y’umugabo wari warabufasheho ingwate, bumutwaye amadolari ibihumbi cumi na bitanu.
GSAM 461.1“Abaturage ba Takoma Park, bahagarariwe n’umuyobozi w’umujyi hamwe na bamwe mu bagabo bakomeye baho, batwakiriye neza cyane aho hantu, batwizeza ko bazafatanya natwe mu bucuti mu gusohoza imigambi yacu.
GSAM 461.2“Mu ngendo zacu zose no mu gushakisha kwacu, nta handi hantu twabonye hujuje neza nk’aha ibyavuzwe mu buhamya. Twemera ko ubuyobozi bw’Imana bwatugejeje aho ishaka ko tujya.”
GSAM 461.3Dushingiye ku buhamya bwinshi bwasohoye bwagaragajwe muri iki gice no mu bice byabanje, nimucyo “twizere Uwiteka Imana yacu, bityo dukomezwe; kandi twizere umuhanuzi we, bityo tugire amahirwe,” kugira ngo twitegure ibizaba bikiri imbere, bitazadutungura.