Igice cya 10 — Ijwi ryo mu Gicuku
GSAM 160.1“Mu gicuku humvikanye ijwi rivuga riti: Dore umukwe araje; nimusohoke mumusanganire. Nuko abakobwa bose barahaguruka, batunganya amatabaza yabo.”1
GSAM 160.2Tumaze kuvuga ku gihe cyo gutinda kigaragara muri uyu mugani w’“abakobwa icumi”, none turashaka kwita cyane ku gice cyawo cyavuzwe mu nyandiko iri haruguru, Abadiventisiti bakita “ijwi ryo mu gicuku.” Umwanditsi ukomeye kuri iyi ngingo, mu kinyamakuru cyitwaga Ijwi ryo mu Gicuku, cyo ku wa 3 Ukwakira 1844, yaranditse ati:—
GSAM 160.3“Ariko twageze dute muri iri joro ryo gutinda? Ni uko twatangiriye iyerekwa [iyerekwa ry’iminsi 2300] mu rugaryi aho kuba mu muhindo, mu wa 457 M.K. Twabuze amezi atandatu n’iminsi mike ngo tugere ku cyambu twari tugenewe. Ibyo byadushyize mu joro ryo gutinda ry’amezi atandatu.”
GSAM 160.4Undi mwanditsi, S. S. Snow, mu Ijwi ryo ku wa 22 Kanama 1844, avuga ku minsi 2300, yaravuze ati:—
GSAM 160.5“Yatangiye igihe itegeko ryo gusana no kongera kubaka Yerusalemu ryatangwaga. Iryo tegeko ryabanje gutangwa na Kuro, ryongera gutangwa na Dariyo, rirangizwa na Artazeruzi Longimanusi mu mwaka wa karindwi w’ingoma ye. Ryatangajwe kandi ritangira gukurikizwa mu gihe cy’umuhindo cyo mu wa 457 M.K., ubwo Ezira yari amaze kugera i Yerusalemu abifashijwemo n’ukuboko kwiza k’Umwami, asubizaho ubwigenge bw’Abayuda, ashyiraho abatware n’abacamanza, agatangira kubaka urukuta.”2
GSAM 160.6Kubera ko igihe cy’iyerekwa cyari imyaka ibihumbi bibiri na magana atatu yuzuye, byasabaga umwaka wa 457 wose n’umwaka wa 1843 wose kugira ngo bibe ibihumbi bibiri na magana atatu; kandi niba itegeko ritaratanzwe kugeza mu kwezi kwa karindwi kwa 457 M.K., byigishwaga ko icyo gihe kitari kurangira kugeza mu kwezi kwa karindwi kwa 1844. Nk’uko kwizihiza umunsi wa cumi w’ukwezi kwa karindwi byasaga n’aho ari cyo kintu cyaranze itangiriro ry’icyo gihe, ni ko byagaragajwe mu buryo budashidikanywaho ko ku munsi wa cumi w’ukwezi kwa karindwi (hakurikijwe igihe cy’Abayuda), ku wa 22 Ukwakira 1844, iminsi 2300 yari kurangira, maze igihe cyo kweza ubuturo bwera kikagera. Ibimenyetso byose byakoreshejwe mu kurangiza icyo gihe mu wa 1843 byari bifite imbaraga zingana mu kubara umwaka wa 1844, kandi hamwe na byo haza icyizere cy’uko bari bavumbuye igisubizo cyasaga n’aho ari ukuri ku cyateye gutenguhwa kwabo. Uburyo Abadiventisiti batangazagamo “ijwi ryo mu gicuku nyaryo,” uko ryitwaga icyo gihe, ntibwashobora kugaragazwa neza kurusha gusubiramo amagambo y’abari bafite uruhare rukomeye muri uwo murimo icyo gihe.
GSAM 161“Nimusohoke Mumusanganire”
GSAM 161.1Mu Ijwi ryo ku wa 3 Ukwakira 1844 harimo ingingo yanditswe na George Storrs, iri munsi y’umutwe ugira uti “Nimusohoke Mumusanganire,” aho yagize ati:—
GSAM 161.2“Mfata ikaramu yanjye mfite ibyiyumvo ntigeze ngira mbere. Mu mutima wanjye nta gushidikanya ko umunsi wa cumi w’ukwezi kwa karindwi uzabona ihishurwa ry’Umwami wacu Yesu Kristo mu bicu byo mu ijuru. Hasigaye iminsi mike ngo icyo gihe kigere—ni akanya gatera ubwoba abatiteguye, ariko kakaba ak’icyubahiro ku biteguye.
GSAM 161.3“‘Dore Umukwe araje’ uyu mwaka; ‘nimusohoke mumusanganire.’ Twamaze gutandukana n’amatorero yitwaza izina gusa n’ababi bose, keretse uko iri jwi rishobora kubageraho. Ubu umurimo wacu ni gukangura ‘abakobwa bafashe amatabaza yabo bakagenda gusanganira umukwe.’ Ubu turi he? ‘Niba iyerekwa ritinda, uritegereze.’ Si cyo gisubizo cyacu kuva muri Werurwe cyangwa Mata ishize?—Yego. Byagenze bite igihe Umukwe yatindaga?—Abakobwa bose barasinziriye kandi bararyama, si ko bimeze? Amagambo ya Kristo ntiyatsinzwe; kandi ‘Ibyanditswe ntibishobora kuvuguruzwa.’ Nta cyo bimaze kwigira nk’aho twari maso; twari dusinziriye, si ku kintu cyo kuza kwa Kristo, ahubwo ku gihe. Twageze mu gihe cyo gutinda; ntitwari tuzi ‘igihe kingana iki’ yari gutinda, kandi kuri iyo ngingo twarasinziriye. Bamwe muri twe bavugiye mu bitotsi byabo bati: ‘Ntimugashyireho ikindi gihe!’ nuko turasinzira. None ikibazo ni ukudukangura. Mwami, dufashe, kuko ubufasha bw’umuntu ari ubusa. Vuga ubwawe, Mwami. Iyaba ‘Data’ noneho ‘yamenyesha’ igihe.”
GSAM 162Igicuku cy’Ubutumwa
GSAM 162.1“Igihe cyo gutinda kimara kingana iki?—Igice cy’umwaka. Ubibwirwa n’iki?—Kuko Umwami wacu avuga ati: ‘mu gicuku,’ igihe Umukwe yatindaga. Iyerekwa ryari iry’‘imigoroba n’ibitondo 2300,’ cyangwa iminsi. ‘Nimugoroba,’ cyangwa ijoro, ni kimwe cya kabiri cy’umwe muri iyo minsi y’ubuhanuzi, bityo kikaba amezi atandatu. Icyo ni cyo gihe cyose cyo gutinda. Iri jwi rikomeye ry’igihe ryatangiye ahagana hagati muri Nyakanga, rikwirakwira vuba cyane kandi rifite imbaraga, rijyana n’ikimenyetso cy’Umwuka ntigeze mbona igihe ijwi ryavugaga ngo ‘1843.’ Ubu ni koko ‘Nimusohoke mumusanganire.’ Hari ukureka ibintu byose ntigeze ntekereza ko nabona. Iyo iri jwi rifashe umutima, abahinzi basiga imirima yabo n’imyaka yabo. Habaho gutaka gukomeye kurimo amarira no kwiyegurira Imana muri byose, ibyo ntigeze mbona. Muri uku kuri hari icyizere kitigeze kigera ku rugero nk’uru mu ijwi ryabanje, kandi hari ikuzo ririmo kurira no gushonga kurirenza uko umuntu wese yakumva keretse uwaryumvise.”
GSAM 162.2“Kuri uku kuri kw’iki gihe, jyewe ku bw’ubuntu, natinyuka gushyira byose mu kaga, kandi nkumva ko gushidikanya kuri bwo byaba ari ukubabaza Imana no kwizanira ‘kurimbuka gutunguranye.’ Nemejwe ko ubu ‘ushaka kurokora ubugingo bwe,’ aho iri jwi ryamaze gutangazwa neza, yaba abikoze avuga ati ‘niba bitaje,’ cyangwa atinya gusohoka yishingikirije kuri uku kuri, ‘azabubura.’ Bisaba ukwizera kumwe kwatumye Aburahamu atamba Isaka, Nowa akubaka inkuge, Loti ava i Sodomu, abana ba Isirayeli bagahagarara ijoro ryose bategereje kuva muri Egiputa, Daniyeli akajya mu rwobo rw’intare, cyangwa Abaheburayo batatu bakajya mu itanura ry’umuriro. Twibwiraga ko twari kujya mu bwami tudaciye muri icyo kigeragezo cyo kwizera, ariko nemejwe ko atari ko bimeze. Uku kuri kwa nyuma kuzana icyo kigeragezo, kandi nta wuzagutinyuka uretse abemera kwitwa abapfapfa, abasazi, cyangwa ikindi cyose Abasodomu bo mbere y’umwuzure, itorero ry’akazuyazi, cyangwa abakobwa basinziriye bashaka kubageraho. Nongeye gutaka nti: ‘Hunga urokore ubugingo bwawe’; ‘Nturebe inyuma yawe’; ‘Wibuke umugore wa Loti.’”
GSAM 163Urutare Ruringaniye rwa Storrs
GSAM 163.1Mu Ijwi ryo mu Gicuku ryo ku wa 10 Ukwakira 1844, handitswemo ibi bikurikira n’ikaramu ya George Storrs, munsi y’umutwe uvuga ngo “Iherezo,” ariko Abadiventisiti bakabyita “Urutare Ruringaniye rwa Storrs”:—
GSAM 163.2“Tuzaba twiteguye dute uwo munsi?—Ni ukwizera ukuri kw’Imana no kugushingiraho mu kwizera gukomeye guhesha Imana icyubahiro. Tugomba kugira imitekerereze imwe n’iyo twagira tuzi ko uwo munsi ari wo tuzapfiraho, tukiyegurira Imana burundu kandi tugapfa ku by’isi.
GSAM 163.3“Nta buryo bwiza bwo gusobanura icyo nshaka kuvuga buruta kwiyumvisha urutare runini ruringaniye hagati mu nyanja. Umwami w’icyubahiro kandi ukomeye atanga isezerano ko igihe runaka azohereza ubwato bwiza butwara abantu bose azasanga aho bafite ibimenyetso by’uko bizeye ijambo rye by’ukuri, bakabajyana mu gihugu cy’icyubahiro. Benshi bajya kuri urwo rutare. Bamwe bamaze kugerayo, baca umugozi w’ubwato babazanye, ubwo bwato bugatwarwa n’amazi bakabureka burundu, bagategereza ko ubwato bunini buhagera. Ntibashidikanya ku kuri kw’isezerano, kandi bakarishyiriraho byose. Abandi bahagera bakibwira ko kuba bari ku rutare bihagije. Ariko bashaka kuba ‘abanyabwenge’ ntibishyire mu kaga gakabije.”
GSAM 164.1“‘Bibe kuri wowe nk’uko ukwizera kwawe kungana’ byari byaramaze kuvugwa mbere y’uko igihe ubwato bunini bwari butegerejwe kigera. Umunsi uragera. Abashishoza, wenda, baba bateganya guca imigozi y’ubwato bwabo bakabureka bukagenda iyo babona ubwato bunini buje. Buragaragara; ariko noneho biratinze kurekura ubwato bwabo batabonetse; kandi ubuhanga bumwe bwabategeka kutaburekura kugeza bamenye neza ko batibeshye ku bwato buri hafi. Noneho bwegereye cyane ku buryo badashobora guca imigozi batabonetse.”
GSAM 164.2“Ubwato bunini bugera ku rutare. ‘Ni iki cyerekana ko mwizeraga mutizigamye isezerano ry’uko ubwato bunini buzagera?’—‘Ubwato bwacu twabuciyeho imigozi, buratwitarura, ku buryo tutashoboraga kugera ku butaka kandi twari kurimbuka iyo butaza, kuko uru ari urutare nta bundi bwato na bumwe bunyuraho.’ ‘Birahagije,’ umutware w’ubwato arasakuza; ‘nimuzamuke mu bwato; ukwizera nk’uko ntikuzatenguhwa.’”
GSAM 164.3“Abari baraziritse ubwato bwabo ku rutare ubu barabyigana bakagerageza kuzamuka mu bwato bunini. Umutware arabaza ati: ‘Ubwato mbona hariya bwaraziritse ku rutare busobanura iki, cyangwa ni bande baciye imigozi yabo kuva naboneka?’ Baramusubiza bati: ‘Twibwiraga ko tugomba kuba abanyabwenge, kugira ngo niba ubwato bunini butaje tugire icyo dukoresha dusubira ku butaka.’ Umutware arasubiza ati: ‘None mwateguriye umubiri, si ko? Kandi mwashidikanyaga ku magambo yanjye? Bibe kuri mwe nk’uko ukwizera kwanyu kungana. Ibimenyetso bibashinja. Mwateguye uburyo bwo gusubira inyuma, none muzasarura imbuto zo kutizera kwanyu.’ ‘Nuko ntibashobora kwinjira kubera kutizera.’ Yewe, imimerere y’agahinda iteye ubwoba!”
GSAM 164.4“Muvaneho imigozi ubu, bavandimwe; mureke ubwato bwanyu bugende butaboneka; koko mwihute mbere y’uko ‘ikimenyetso cy’Umwana w’umuntu kigaragara.’ Icyo gihe bizaba byatinze. Nimugire ubutwari ubu, mushyire byose mu kaga. Yewe, umutima wanjye urababara mbazira; ntimutinze; musunike ubwato, cyangwa murarimbutse; kuko ‘ushaka kurokora ubugingo bwe azabubura,’ uko ni ko Yesu Kristo, Umwami n’Umucamanza wacu, yabivuze. Noneho nimwihute, nongeye kubinginga, yewe nimwihute! Mureke ubwato bwose ubu mubara ko buzabafasha guhungira ku butaka ‘niba bitaje.’ Iyo ‘niba’ izabarimbura. Ubu ni cyo kigeragezo n’ikigeragezo cya nyuma. Mukore nk’uko Umwami wacu yabigenje ku kigeragezo cya nyuma cya Satani—‘Va hano, Satani,’ ni ko yamubwiye. Nuko Satani aramureka, ‘maze dore abamarayika baraza baramukorera.’ Ni ko bizabagendekera namwe nimutsinda icyo gitero.”
GSAM 165Umurimo Wihuse w’Ijwi ryo mu Gicuku
GSAM 165.1Ku birebana n’ubwihute, imbaraga n’ingaruka by’ubutumwa bw’“ijwi ryo mu gicuku,” tubona igitekerezo nyacyo mu magambo ya N. Southard, umwanditsi w’ikinyamakuru twigeze kuvuga—Ijwi ryo mu Gicuku. Mu nomero yo ku wa 31 Ukwakira 1844, yaravuze ati:—
GSAM 165.2“Mu ntangiriro, igihe cyagenwe cyarwanywaga na benshi; ariko byasaga n’aho gutangazwa kwacyo kujyana n’imbaraga zidashobora kuneshwa, zigatsinda buri wese. Cyakwirakwiriye mu gihugu nk’umuvuduko w’inkubi y’umuyaga, kigera ku mitima yo mu hantu hatandukanye kandi kure hafi icyarimwe, mu buryo bushobora gusobanurwa gusa tuvuga ko Imana yari muri byo. Ahantu hose cyateje gusuzuma umutima byimbitse no kwicisha bugufi k’ubugingo imbere y’Ijuru Rirenga. Cyatumye urukundo rw’abantu ruvana ku by’iyi si, amakimbirane n’inzangano bigakira, ibibi bikiyemerwa, abantu bakameneka imbere y’Imana, bakayitakambira imbabazi no kwakirwa bafite imitima imenetse kandi bihannye. Cyateje kwicisha bugufi no kugwa hasi k’ubugingo tutigeze tubona mbere. Nk’uko Imana yabitegetse ibinyujije kuri Yoweli, ubwo umunsi ukomeye w’Imana wari hafi, cyatumye imitima imeneka aho gutanyagura imyambaro, abantu bagahindukirira Umwami biyiriza ubusa, barira kandi baboroga. Nk’uko Imana yabivugiye kuri Zekariya, umwuka w’ubuntu no gutakamba wasutswe ku bana bayo; bareba uwo bacumise, maze mu gihugu habaho umuborogo mwinshi, buri muryango ukaba ukwawo n’abagore babo ukwabo; kandi abategereje Umwami bacisha bugufi ubugingo bwabo imbere ye.”
GSAM 166Abantu Banyegeshejwe n’Imbaraga Ndengakamere
GSAM 166.1Yongeye kuvuga kuri uku gutangaza gukangura abantu ati:—
GSAM 166.2“Twabonaga ko bitari bishingiye ku bikorwa by’abantu ku buryo tutabura kubibona nk’isohozwa ry’‘ijwi ryo mu gicuku,’ nyuma y’uko Umukwe atindanye n’abakobwa bagasinzira, igihe bose bagombaga guhaguruka bagatunganya amatabaza yabo. Kandi umurimo wa nyuma usa n’aho warangiye; kuko nta gihe cyigeze kibaho mbere aho amatsinda atandukanye y’abategereje ukuza yaba yiteguye neza gutya ku kuza k’Umwami.”
GSAM 166Ibintu byo ku Isi Byaratanzwe
GSAM 166.3Mu gihe ubutumwa bw’inyigisho y’ukuza bwatangazwaga bushishikaje, benshi batanze ibyo bari batunze, bakoresha ubutunzi bwabo mu gufasha ababwirizabutumwa rusange mu murimo wabo, cyangwa bakwirakwiza impapuro n’udutabo byacapwe, cyangwa bagaha abakene ibyo bari bakeneye; bityo baha isi igihamya kiruta ibindi cy’ubunyangamugayo n’umwete wabo. Ariko abafataga ku byabo byo ku isi, ntibagire igitambo cyihariye batangira uwo murimo, abantu b’isi bakabita abatizeraga koko ibyo bavugaga. Kugira ngo mbyerekane, ndatanga ingero ebyiri, imwe kuri buri ruhande rw’iki kibazo.
GSAM 166Umurima w’Ibirayi
GSAM 166.4Urugero rwa mbere ni urw’umwizera wabaga i New Ipswich, N.H., witwaga Hastings, wari afite umurima munini w’ibirayi byiza cyane ariko akawusiga atabicukuye. Abaturanyi be bari babihangayikiye, baza kumusaba kubimucukurira bakabishyira mu bubiko nta kiguzi, aramutse abyemeye, “kuko,” baramubwiraga, “ushobora kubikenera.” Bwana Hastings aravuga ati: “Oya! Ngiye kureka uwo murima w’ibirayi ubwirize ukwizera kwanjye ko Umwami azagaragara vuba.”
GSAM 167.1Muri uwo muhindo, nk’uko byashoboraga kumenyekana mu kinyamakuru Inkona ya Claremont (N.H.), Izuba Nyakuri rya New York n’izindi nyandiko rusange nyinshi, umusaruro w’ibirayi wangiritse hafi ya wose kubera “indwara y’ibirayi.” Nk’uko byavuzwe mu Izuba: “Birababaje kumenya ko imirima yose y’iki gihingwa cy’agaciro yangijwe n’indwara. Umwanditsi w’ikinyamakuru cyo muri Philadelphia avuga ko umusaruro w’ibirayi muri iyo Leta wangiritse. Akarere kamwe gusa katumvikanamo ibirego byinshi ni Maine, ariko n’aho umusaruro ntiwarokotse iyo ndwara.”
GSAM 167.2Kubera ko uwo muhindo wari woroshye, kandi ibirayi bya Bwana Hastings bikaba byarasigaye mu butaka kugeza mu Ugushyingo, nta na kimwe muri byo cyangiritse. Ni cyo cyatumye abona ibirayi byinshi bihagije kuri we no ku baturanyi be batagira amahirwe bari bahangayikiye imibereho ye mu Ukwakira kwabanje, maze mu rugaryi bagahatirwa kumuguraho imbuto z’ibirayi kandi bakishimira kumwishyura igiciro cyiza. Ibyo batekerezaga ko byari kuba ibyago kuri Bwana Hastings, Imana yabihinduye umugisha wo mu buzima busanzwe, atari kuri we gusa ahubwo no ku baturanyi be.
GSAM 167Yihakanye Ukwizera Kwe
GSAM 167.3Urugero rwa kabiri rwabereye aho nabaga. Hari umunyetorero wavugaga cyane mu materaniro ko Umwami yari kuza mu muhindo wo mu wa 1844. Yari umuntu wari afite ubutunzi bwinshi, kandi mu byo yari atunze harimo ingurube nyinshi zari zigeze igihe cyo kuzirindira isoko ryo mu rugaryi. Marume, utaragiraga ukwiyita umunyedini kandi akora ubucuruzi bwo kugura no kugurisha amatungo, yagiye kuri uwo mudiventisiti wavugaga ko yizera ukuza kugira ngo amugure ingurube, ariko amubwirwa ko atashakaga kuzimugurisha, kuko yari agiye kuzirindira kugeza mu rugaryi rukurikira ngo azazigurishirize aborozi. Marume yagiye kuri sogokuru, wari umwizera w’ukuza, aramubwira ati: “Uwo muntu ntiyizera ibyo avuga.” Sogokuru aramubaza ati: “Kubera iki?” Marume aramusubiza ati: “Avuga ko Umwami aje kandi ko isi irangiye muri uyu muhindo, ariko ashaka kurindira ingurube ze kugeza mu rugaryi rutaha. Ntazongere kumbwira; nta jambo na rimwe yizera muri byo.”
GSAM 168Amafaranga Yatanzwe Igihe Cyararenze
GSAM 168.1Hari abantu bagumishaga ubutunzi bwabo, bagakomeza guhangana n’igitekerezo cy’uko bagombaga kubukoresha mu guteza imbere umurimo, kugeza igihe byabaga bitinze kubutanga. Bene abo bagendaga ku bakoraga umurimo wo gucapa ubutumwa, babasaba amarira menshi kwakira amafaranga yabo, ariko bakabasubiza bati: “Mwatinze! Twishyuye ibyo gucapa byose dushobora gukwirakwiza mbere y’iherezo. Twakoresheje amacapiro menshi y’imashini akora ijoro n’amanywa; nta yandi mafaranga dukeneye.” Uwabonye ibyo n’amaso ye yambwiye ko yabonye abantu bashyira amadolari ibihumbi ku meza imbere y’uwasohoraga Ijwi ry’Ukuri, bakamwinginga bafite agahinda k’umutima ngo ayafate ayakoreshe. Igisubizo cyari iki: “Mwatinze! Ubu ntidukeneye amafaranga yanyu! Ntidushobora kuyakoresha!” Hanyuma barabaza bati: “Ntabwo ashobora guhabwa abakene?” Igisubizo kiba kimwe: “Twateganyije ibyo abakeneye ako kanya bose dushobora kugeraho.” Bafite agahinda mu bitekerezo, abo bantu basubizayo amafaranga yabo, bavuga ko umujinya w’Imana wari ubariho kubera kutizera kwabo n’umururumba wari wabateye guhisha ubutunzi bwabo ntibabuhe umurimo w’Imana igihe bwari bukenewe kandi bwari gukoreshwa bishimye.
GSAM 168Abarinzi Barashyizweho
GSAM 168.2Imico n’amahame by’abasigaga imyaka yabo itarasarurwa n’amaduka yabo ari ubusa, bakajya gukwirakwiza impapuro zacapwe cyangwa bakaganiriza abantu kandi bagasenga na bo kuva ku nzu imwe bajya ku yindi, ntibyashoboraga kunengwa. Abantu ntibashidikanyaga ko abo bagabo n’abo bagore bizeraga buri jambo bavugaga; kandi imbaraga nk’izo zabaherekeza ku buryo umutima w’inyangamugayo utashoboraga guhakana cyangwa kurwanya amagambo yabo. Bityo abantu ibihumbi bayobowe no kwizera ukuri, bashaka kandi babona imbabazi z’Imana.
GSAM 169.1Ariko umunyabyaha useka n’uwiyita umunyedini w’isi bafashe icyemezo cy’uko uyu murimo wo gukwirakwiza inyandiko z’ukuza ugomba guhagarikwa. Bavugaga ko abo bagabo bafataga umudugudu wose cyangwa intara yose bakagenda ku nzu n’inzu bigisha inyigisho y’ukuza, birengagiza imirimo yabo n’imiryango yabo, bagomba kuba barasaze, bityo bakagomba gushyirirwaho abarinzi. Ibyangombwa byitwaga ko bigaragaza ko abo bizera badafite ubwenge buzima (nyamara byari umurimo wo gukiza bagenzi babo, nta gihamya ko imiryango yabo yababazwaga no gusiga imirimo yabo) ntibyagaragazaga ubusazi bihagije; ni cyo cyatumye abantu bake gusa bashyirwa munsi y’uburinzi. Urebye uburyo abarwanya bo muri iki gihe bavuga iki kintu batazuyaza, wagira ngo bene izo ngero zari nyinshi; ariko mu mirimo yanjye yose nk’umubwirizabutumwa w’umudiventisiti, yamaze imyaka irenga mirongo itanu n’itandatu, nahuye n’imanza ebyiri gusa z’“Abamilerite” bashyiriweho abarinzi. Ntabwo byaba bibi kuvuga muri make izi manza.
GSAM 169Yari Umurinzi We Ubwe
GSAM 169.2Urubanza rwa mbere rwabereye muri Leta ya New York, ku mayilo atageze kuri mirongo itatu uvuye aho nabaga. Hari umugabo wari warakiriye inyigisho y’ukuza wari afite umutungo ungana n’amadolari hafi 100,000. Yahaye umugore we n’abana be, batari basangiye ukwizera na we, hafi kimwe cya kabiri cy’ayo mafaranga. Asigaye yabonaga ko ari uwe kuyakoresha uko ashaka; kandi kubera ko amwe muri yo yagiye mu murimo w’ukuza, abana be barabyamagana bajya kugisha inama umucamanza, basaba ko se ashyirirwaho umurinzi. Umucamanza amaze kubasobanurira imirimo n’ububasha bw’umurinzi mu gucunga umutungo, yabasabye kuvuga uwo bashakaga ko ashyiraho. Bamaze kuganira igihe, bahisemo ko nta muntu bari bazi bashobora kwizera umutungo, maze babwira umucamanza ko bahisemo se ubwe ngo abe umurinzi we. Umucamanza ahindukirira uwo mugabo aramubwira ati: “Bwana _____, abana bawe bahisemo ko ari wowe ukwiriye gucunga umutungo wawe bwite. Ibikorwa byawe bigumye uko byari bimeze mbere y’uko uzanwa mu rukiko.”3
GSAM 170Imimerere Ishekeje
GSAM 170.1Urundi rubanza rwari urwa Stockbridge Howland w’i Topsham, Me. Yari umwe mu banyabukorikori beza muri ako karere kose, akaba umuhanga mu kubaka inganda n’ibiraro. Muri uyu muryango w’“ijwi ryo mu gicuku,” Bwana Howland yagendaga ku ifarashi mu midugudu myinshi, akwirakwiza inyandiko z’ukuza n’udutabo ku nzu n’inzu, bikababaza cyane abamurwanyaga n’abamusekaga, bakamurega ko muri uwo murimo wo gukwirakwiza udutabo yirengagizaga imirimo ye. Bahise bashyiraho umurinzi, ariko uwo murinzi asanga afite byinshi byo gukora kuruta uko yari abyiteze, kuko Bwana Howland yoherezagaho abakusanya imisoro bose, ndetse n’undi wese wazaga afite inyandiko z’amafaranga agomba kwishyurwa; ati: “Kuko bavuga ko ntashoboye gukora ubucuruzi ubwo ari bwo bwose.” Bidatinze, intara yashatse kubaka ikiraro hejuru y’uruzi rwa Kennebec—ikiraro cyagombaga kwihanganira amazi y’umwuzure n’urubura rureremba mu gihe cy’imyuzure yo mu rugaryi. Abakomiseri b’intara n’abayobozi b’umudugudu bemeza ko Stockbridge Howland ari we muntu ukwiriye uwo murimo. Baje bafite ibisobanuro n’amasezerano y’uko azubaka ikiraro, avuga aseka ati: “Banyacyubahiro, mugomba kujya ku murinzi wanjye. Muzi ko bavuga ko ntashoboye kwita ku byanjye bwite, none munsanga ngo nubake ikiraro!” Iyo mimerere yari ishekeje cyane ku bantu bafite ubwenge, maze uburinzi burahagarara gitunguranye. Birahagije kuvuga ko nyuma abamwitagaho nabi bamusabye imbabazi bicishije bugufi cyane kubera inzira y’akarengane kandi idakenewe bari barafashe.