Igice cya 11 — Ubutumwa bw’Umumarayika wa Kabiri
GSAM 171.1“Hakurikiraho undi mumarayika avuga ati: Iraguye, iraguye Babuloni, wa mudugudu ukomeye, kuko yanywesheje amahanga yose inzoga z’umujinya w’ubusambanyi bwayo.”1
GSAM 171.2“Nuko nyir’urugo ararakara, abwira umugaragu we ati: Sohoka vuba ujye mu nzira nini no mu mayira yo mu mudugudu, uzane hano abakene n’ibimuga n’abacumbagira n’impumyi.”2
GSAM 171.3Umwami, akoresheje abagaragu be, yari yahagurukije isi n’ubutumwa bugira buti: “Igihe cy’urubanza rwe kirageze,”—ubutumwa abantu bose bavugaga ko ari abe bashoboraga guhurizaho iyo babishaka. Uku ni ko guhamagarwa kwa mbere ku “ifunguro” ry’ubukwe kwari kumeze. Kwari kwagejejwe “ku bari batumiwe.”3 Ubwo uko guhamagarwa kwangwaga, abantu bitwaje impamvu zinyuranye, hatanzwe uguhamagarwa kwa kabiri, guhuye n’ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri.4 Muri uko guhamagarwa, Umwami yitoranyirije ubwoko bwo gukomeza kugendana n’umucyo w’ukuri kwe ugenda wiyongera, kugeza ku mperuka y’ibihe.
GSAM 171Uguhamagarwa kwa Kabiri ku Ifunguro ry’Ubukwe
GSAM 171.4Ubutumwa bwa kabiri—ubwakurikiye ijwi ritangaza igihe cy’urubanza—bugira buti: “Iraguye, iraguye Babuloni, wa mudugudu ukomeye, kuko yanywesheje amahanga yose inzoga z’umujinya w’ubusambanyi bwayo.” Kandi uguhamagarwa kwa kabiri ku ifunguro kugira kuti: “Nimusohoke vuba mujye mu nzira nini no mu mayira yo mu mudugudu, muzane hano abakene n’ibimuga n’abacumbagira n’impumyi.” Muri buri kimwe muri ibyo byanditswe, abantu bavuga ko ari ab’Umwami bitwa “umudugudu.” Kubera inyigisho zabo zivuguruzanya kandi zivangavanze, bitwa “Babuloni.” Ikindi cyanditswe kivuga iby’ibihe bya nyuma kitwereka ko, mbere gato y’uko Umwami aza, ubwoko bwe buhamagarwa kuva muri “Babuloni,” ngo: “Iraguye, iraguye Babuloni ikomeye, ihindutse icumbi ry’abadayimoni n’indiri y’imyuka mibi yose, n’icyari cy’inyoni zose zihumanye kandi zangwa.... Bwoko bwanjye, nimuyisohokemo kugira ngo mwe gufatanya n’ibyaha byayo, kandi mwe guhabwa ku byago byayo.”5
GSAM 172“Ibuka Uko Wumvise”
GSAM 172.1Mu magambo abwirwa itorero ry’i Sarudi dusoma tuti: “Nuko ibuka uko wahawe n’uko wumvise, ubikomeze kandi wihane. Ariko nutaba maso, nzaza nk’umujura, kandi ntuzamenya igihe nzakuziraho.”6 Itorero ry’i Sarudi risa n’iryo Ivugurura ryabyaye, nyuma y’igihe cy’umwijima cy’umurimo wa “Yezebeli”—itorero ryahakanye ukwizera. Itorero ry’i Sarudi ryabwiwe ko ryari ryarabaye itorero rizima; ariko rimaze kumva no kwanga inyigisho yo kuza k’Umwami, ryishyize aho uko kuza kwashoboraga kuritungura nk’“umujura nijoro.” Intumwa Pawulo ivuga mu 1 Abatesalonike 5:1-5 ko uko ari ko abavuga bati: “Ni amahoro n’umutekano,” bazaba bameze ubwo ukuza k’Umwami kuzaba kwegereje. Abakurikira umucyo w’ukuri bitwa “abana b’amanywa,” kandi Umwami ntazabatungura nk’umujura.
GSAM 172.2Muri ubu buhanuzi busobanura amatorero arindwi, tubona ko kugwa kw’itorero ry’i Sarudi guhita gukurikirwa n’itorero ry’i Filadelifiya, ari byo bisobanura urukundo rwa kivandimwe. Koko rero, uko ni ko abizera 50,000 bari bameze, bo, binyuze mu butumwa bw’umumarayika wa kabiri, bavuye mu matorero yose anyuranye, bakunga ubumwe mu rukundo rwa kivandimwe, bahujwe n’ukuri gukomeye kandi kw’ibanze kuvuga ko Kristo yari agiye kuza bidatinze.
GSAM 173Uko Ubutumwa bwa Kabiri Bwatangajwe
GSAM 173.1Ikinyamakuru Ijwi ryo mu Gicuku cyo ku wa 12 Nzeri 1844 kirimo amagambo yavuzwe n’Umukuru J. V. Himes yerekeye ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri n’ibyatumye butangazwa. Ibaruwa ye yandikiwe i McConnelsville, Ohio, ku wa 29 Kanama 1844, kandi igira iti:—
GSAM 173.2“Ubwo twatangiraga umurimo turi kumwe na mwene data Miller mu 1840, yari amaze imyaka icyenda atanga ibiganiro. Muri icyo gihe yari yarahagaze hafi wenyine. Ariko imirimo ye yari yarakomeje ubudatuza, kandi yari yarageze ku ntego yo gukangurira abavugaga ko ari abanyamadini ibyiringiro by’ukuri by’ubwoko bw’Imana no kwitegura kwa ngombwa ukuza k’Umwami; yanakanguriraga abantu b’ingeri zose batari bihannye kumenya ko bari barazimiye, n’inshingano yo kwihana no guhindukirira Imana ako kanya, kugira ngo bitegure gusanganira Umukwe mu mahoro igihe azaza. Izo ni zo ntego zikomeye z’umurimo we. Nta bwo yagerageje guhindura abantu ngo binjire mu idini cyangwa mu itsinda runaka ry’abanyamadini.
GSAM 173.3“Ubwo twemeraga tudashidikanya ukuri kw’uko ukuza kwegereje, maze tukemera iyo nyigisho ku mugaragaro, twari dufite ibitekerezo bimwe na we, kandi twakurikije iyo nzira mu madini anyuranye, aho Imana mu buyobozi bwayo yaduhamagariraga gukorera. Twabwiraga abigisha n’amatorero ko umurimo wacu utari uwo kubasenya, kubacamo ibice cyangwa kubatera umuvurungano. Twari dufite intego imwe isobanutse, yo kurangurura ‘ijwi,’ tuburira abantu ko urubanza ‘ruri ku rugi,’ no kwemeza bagenzi bacu kwitegura icyo kintu.... Abigisha n’abagize amatorero bari barungukiwe n’umurimo wacu, ariko batarakiriye iyo nyigisho babikuye ku mutima, babonye ko bagombaga gukurikiza iyo nyigisho, bakayibwiriza kandi bakayishyigikira; cyangwa se ko muri icyo gihe gikomeye cyari kigeze kuri bo, bari kugirana ingorane n’abizera bari barafashe icyemezo kandi bagakomeza gushikama. Ni yo mpamvu biyemeje kurwanya iyo nyigisho, maze bamwe bakoresha uburyo bumwe abandi ubundi, kugira ngo bahagarike ibiyerekeye. Ibyo byashyize bene data na bashiki bacu bari muri bo mu bihe bigoye cyane. Abenshi muri bo bakundaga amatorero yabo, kandi ntibashoboraga no gutekereza kuyavamo. Ariko igihe basekwaga, bagakandamizwa kandi bakamburwa mu buryo bwinshi uburenganzira n’ibyishimo bari basanganywe, bakimwa ‘ibyokurya mu gihe cyabyo,’ kandi buri Sabato bakumva indirimbo ishuka y’‘amahoro n’umutekano,’ ntibatinze kureka kubogamira ku madini yabo. Bahagurukanye imbaraga zabo zose, bikunkumura umugogo, barangurura ijwi bati: ‘Bwoko bwanjye, nimuyisohokemo.’
GSAM 174Mu Bihe Bigoye
GSAM 174.1“Uko ibintu byari bimeze kwadushyize mu bihe bigoye: (1) kuko twari tugeze ku iherezo ry’igihe cyacu cy’ubuhanuzi, ari bwo twari twiteze ko Umwami azahuriza ubwoko bwe bwose hamwe; kandi (2) twari twarahoze twigisha indi nyigisho. None, kubera ko ibintu byari byahindutse, iyo twifatanya n’abarangururaga ijwi ryo kwitandukanya n’amatorero yari yaradwakiriye twe n’ubutumwa bwacu, no kuyasenya, abantu bari kubona ko turi abahemu. Ni yo mpamvu twabanje gushidikanya, dukomeza gukurikiza icyemezo cyacu cya mbere, kugeza ubwo itorero n’abigisha baryo barengereye bikomeye, bigatuma, dutinya Imana, tubona ko tugomba guhagurukira kurengera ukuri n’abana b’Imana bakandamizwaga.
GSAM 174Urugero rw’Intumwa Rushyigikira Inzira Twafashe
GSAM 174.2“‘Yinjira mu isinagogi, avuga ashize amanga mu gihe cy’amezi atatu, ajya impaka na bo kandi abemeza iby’ubwami bw’Imana. Ariko bamwe binangiye imitima ntibizera, bakavugira nabi iyo Nzira imbere y’iteraniro. Abavamo, arobanura abigishwa, ajya impaka na bo iminsi yose mu ishuri ry’uwitwa Tirano.’7 Bene data batangiye kumva ko bagomba gusohoka no kwitandukanya n’amatorero ari uko ‘bamwe binangiye imitima,’ kandi ‘bakavugira nabi iyo Nzira [ukuza k’Umwami] imbere y’iteraniro.’ Ntibashoboraga kwihanganira uko ‘gusebanya’ kw’‘abagaragu babi.’ Amatorero yashoboraga gukomeza gukandamiza no ‘gusebya’ abari bategereje ‘ibyiringiro by’umugisha,’ kuri bo nta kindi yari cyo uretse abakobwa ba Babuloni ivugwa mu mvugo y’amayobera. Uko ni ko bayatangaje, maze binjira mu mudendezo w’ubutumwa bwiza. Kandi nubwo tutaba twese duhuje igitekerezo ku cyo Babuloni ari cyo, twese duhuriza ku kwitandukanya ako kanya kandi burundu n’abarwanya inyigisho yo kuza kwegereje n’ubwami bw’Imana bwegereje. Twizera ko ari ikibazo cy’ubugingo n’urupfu. Gukomeza gufatanya n’ayo matsinda atesha agaciro cyangwa arwanya ukuza k’Umwami ni urupfu. Kuva mu migenzo yose y’abantu, ugahagarara ku ijambo ry’Imana, ugategereza buri munsi kuboneka k’Umwami, ni ubugingo. Ni cyo gituma ubu tubwira abantu bose bafashwe mu buryo ubwo ari bwo bwose n’umugogo w’ububata tuti: ‘Nimuve hagati yabo, mwitandukanye, ni ko Umwami avuga, kandi ntimugakore ku kintu gihumanye; nanjye nzabakira, nzababera So, namwe muzambera abahungu n’abakobwa, ni ko Umwami Ushoborabyose avuga.’”8
GSAM 175Ukurwanywa Kutumvikana
GSAM 175.1William Miller avuga atya iby’amakimbirane yari hagati y’amatorero n’abadiventisiti muri icyo gihe:—
GSAM 175.2“Biratangaje cyane kandi ntibyumvikana ko amatorero ya gikristo yakwanga iyi nyigisho, akanirukana abayoboke bayo kubera ibi byiringiro by’umugisha. Nzi ko amwe mu matorero y’Ababatisita avuga ko atabirukana kubera ukwizera kwabo, ahubwo ko ari ukubera ko basangira Ifunguro ry’Umwami n’abizera ukuza kwe. None se, niba atari ukubera ko bizera Umukiza ugiye kuza, ni kuki jyewe mbuzwa kuvugira ku bituti byabo, kandi ntarigeze nsangira Ifunguro ry’Umwami n’irindi torero ritari iry’Ababatisita? Urwo ni urwitwazo rw’ibinyoma. Ariko urwo ntirushobora kuba urwitwazo rw’Abametodisiti n’Abaperesibiteriyani, kuko bemera gusangira Ifunguro ry’Umwami n’abo mu yandi matorero. Babirukana kubera iki? Numvise ko bamwe birukaniwe ‘kuririmba’ indirimbo z’ukuza kwa kabiri; abandi birukaniwe ubusazi, kandi ubusazi bwonyine bashoboye kubashinja bwari uko bari maso bategereje Kristo. Mana, ‘ubababarire, kuko batazi icyo bakora.’”
GSAM 176Storrs ku Myifatire y’Amatorero
GSAM 176.1George Storrs yavuze atya ku myifatire y’amatorero ku badiventisiti:—
GSAM 176.2“Muri ayo matorero, ni irihe muri aka kanya ritavuga riti: ‘Nicaye nk’umwamikazi’? Kandi ni irihe ritishimira igitekerezo cy’uko umunsi umwe rizigarurira isi, kandi isi ikazayoboka ukwizera kwaryo? Ni irihe ryakwemerera umuntu kuguma muri ryo mu mahoro, kandi avuga ku mugaragaro adatinya ko yizera ukuza kuri ku rugi? Mbese kugira ngo ugume muri yo nta wuguhungabanya, ntigusabwa ko ‘wirinda rwose’ kuvuga ku mugaragaro ko wizera ukuza k’Umwami muri uyu mwaka, uko ibyo wemera kuri iyo ngingo byaba biri kose, n’ukuntu waba wumva ko ari ngombwa kurangurura ijwi uti: ‘Nimwubahe Imana, muyihe icyubahiro, kuko igihe cy’urubanza rwayo kirageze’?”
GSAM 176Ubuhamya bwa Mansfield
GSAM 176.3L. D. Mansfield, yandika ari i Oneida, N.Y., ku wa 21 Werurwe 1844, ahamya atya:—
GSAM 176.4“Imana irakora ku mitima y’abana bayo ikunda bategereje Umwami uva mu ijuru. Ntiyabayobora gusa kwitondera umumarayika ‘ufite ubutumwa bwiza bw’iteka ryose bwo kubwiriza, avuga ati: Igihe cy’urubanza rwayo kirageze,’ ahubwo inabayobora kumvira itegeko rikurikiraho rigira riti: ‘Bwoko bwanjye, nimuyisohokemo!’ Ndushijeho kwemera ntashidikanya, kuruta ikindi gihe cyose, ko imiryango y’amadini yo muri iki gihe igize igice kitari gito cya ya Babuloni izajugunywa hasi n’imbaraga, ntizongere kuboneka na gato.... Ariko mbona ko imwe muri iyo miryango isa cyane n’agahembe gato. Ingero zimwe zizabisobanura.
GSAM 176Umwuka w’Agatsiko k’Abanyarugomo Ugaragara
GSAM 176.5“Mwene data umwe wari warakoze umurimo ufite umusaruro mwinshi muri aka karere, atangaza ukuza k’Umwami, yashyizeho gahunda yo gutanga ikiganiro ahantu runaka mu gihe runaka. Umwami ayobora ibintu ku buryo uwo mwene data yari ku ntera y’amayili cumi n’atandatu uvuye aho yari yateganyije kuvugira. Ariko umwigisha w’idini rya _____ yari ahari, ayoboye agatsiko k’abanyarugomo bafite kaburimbo y’amazi n’amababa, bagamije kubisiga uwo mugaragu w’Imana Isumbabyose. Uwo mwigisha nyine, nyuma yaho gato, yatangiye amateraniro yamaze iminsi myinshi, ariko byose byari bikonje nk’urubura runini rwo mu Majyaruguru—nta muntu n’umwe wakangutse cyangwa ngo ahindukirire Imana. Amaherezo uwo mwigisha yavuze ko yatekerezaga ko azagomba ‘kujya kwicara ku ntebe y’abahangayikiye agakiza kabo.’
GSAM 177.1“Umuyobozi w’itsinda ry’abizera muri uyu mudugudu yabwiye itsinda rye, kuva twatangira kugira amateraniro hano, ko nihagira umuntu winjira mu nzu ye akavuga ko yizera ko Kristo azaza muri uyu mwaka, azamwirukana mu nzu.”
GSAM 177Inshingano dufitiye amatorero
GSAM 177.2Aha turatanga ubuhamya bukuwe mu ijambo ryagejejwe kuri konferansi y’abizera ukuza kwa kabiri bari bateraniye i Boston, Massachusetts, ryanditswe ku wa 31 Gicurasi 1844, rigashyirwaho umukono na William Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale na Joshua V. Himes. Baravuga bati:—
GSAM 177.3“Dushobora no kugira icyo tuvuga ku nshingano dufitiye amatorero. Aha, kimwe no mu bindi byinshi, tubona ko akaga kari mu gukabya impande zombi. Uburyo bwa mbere bw’ako kaga ni ukwemera ko ubuyobozi bw’itorero dushobora kuba turimo budutegeka guceceka ku kibazo nk’iki kirebana n’inshingano yacu. Ntidushidikanya ko abantu ibihumbi biteje gucirwaho iteka imbere y’Imana bemera ibyo amatorero yabo abasaba kuri iki kibazo bidahuje n’Ibyanditswe. Iyo baza gushikama kandi bakaba abizerwa, ubu baba bahagaze neza kurushaho kandi bafite akamaro kurushaho, nubwo na bo bashoboraga guhamagarirwa kubabazwa.
GSAM 177.4“Uburyo bwa kabiri bw’ako kaga ni ukwemera kuyoborwa n’umwuka wo kwihorera ku matorero kubera akarengane yatugiriye, no kurwanya imiryango yose nk’iyo tutayitandukanyije. Ku byerekeye inshingano z’abadiventisiti ku matorero bashobora kuba barimo, turamutse dusabwe kugira icyo tubivugaho, nta mabwiriza twatanga yashobora gukurikizwa hose. Bagomba gukora bubaha Imana, bakurikije uko ibibazo bafite bimeze.
GSAM 178.1“Ariko tugomba gushikama mu gukora inshingano yacu, duhamya ukuri igihe cyose biboneye kandi bikwiriye. Kandi niba kubigenza dutyo bibabaza amatorero, na yo akaduha iterabwoba ryo kuduca keretse ducecetse (nubwo dusanze bikwiriye ko dutandukana n’itorero mu mahoro, ubwo bushobora kuba ari bwo buryo bwiza kurushaho), nimureke dukore inshingano yacu; nitumara gucibwa, twihanganire akarengane, kandi twemere hamwe na Databuja ‘gusohokera inyuma y’irembo, twemeye gutukwa ku bwe.’”
GSAM 178.2Ibi bice twasubiyemo byerekeye ibyo amatorero yakoreye abatangazaga ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri bigaragaza neza impamvu, mu ngaruka za mbere zo gutanga iri rarika rya kabiri ryo kuza ku ‘ifunguro,’ abakusanyirijwe mu mukumbi umwe wo mu mwuka bavugwaho ko ari ‘ibimuga,’ ‘abacumbagira’ n’‘impumyi.’ Ibyo byerekana cyane akarengane bagiriwe no ‘gukubitwa’ n’‘abagaragu bagenzi babo,’ bari baratandukanye na bo.
GSAM 178Ubwoko bwatoranyijwe bugatandukanywa n’abandi kugira ngo bwakire ukuri gushya
GSAM 178.3Umugambi w’Umwami ugaragara neza mu gukura abantu mu bandi ngo babe ubwoko bwihariye binyuze mu itangazwa ry’ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri—irarika rya kabiri ryo kuza ku ‘ifunguro’—n’‘ijwi ryo mu gicuku.’ Ukuri kw’agaciro ko mu minsi y’imperuka kwagombaga gushakishwa kugatangazwa. Uwo murimo ntiwashoboraga gukorerwa mu matorero ‘aboshywe n’inyigisho zayo z’imyizerere,’ nk’uko itorero ry’intumwa ritari gushobora kubwiriza isi ubutumwa bwiza rigikomeje kwifatanya n’udutsiko tw’idini ry’Abayahudi. Icyo gihe Imana yasabye ko habaho gutandukana,9 Yasabye kandi ko abizera ukuza kwa kabiri batandukana n’abashakaga kubagumisha mu ruzitiro rw’inyigisho zabo z’imyizerere.
GSAM 179‘Ibibwiriza Bitandatu’ bya Storrs
GSAM 179.1Nyuma gato y’uko basohoka muri ayo matorero, tubona ko amatsinda y’abizera ukuza kwa kabiri yabonye umucyo ku byerekeye igihano kizaza, nk’uko byasobanuwe mu gatabo ka George Storrs kitwa ‘Ibibwiriza Bitandatu.’ Kavugaga ko umuntu, uko yaremwe, ashobora gupfa; ko abapfuye batagira icyo bamenya hagati yo gupfa no kuzuka; ko igihano cya nyuma cy’abatubaha Imana kizaba ari ukurimbuka burundu; kandi ko kudapfa ari impano y’Imana, yakirwa gusa no kwizera Umwami wacu Yesu Kristo.
GSAM 179.2Abadiventisiti ibihumbi bemeye iyi nyigisho yerekeye uko umuntu yaremwe, ariko si bose bayemeye. Kuba bamwe barayihakanye ntibyateje umuvurungano muri bo, kuko yabonwaga nk’ikibazo cy’imyizerere gusa, kitari igipimo cy’imyifatire myiza y’umuntu. Ni cyo cyatumye bakomeza gufatanyiriza hamwe kuburira isi ko ukuza kwa Kristo kwegereje. Ariko byatumye uburakari amatorero yari abafitiye bwiyongera.
GSAM 179Ananirwa kunyomoza ‘Ibibwiriza Bitandatu’
GSAM 179.3Umubwirizabutumwa w’Abametodisiti wo mu mujyi nabagamo, wari warafatanyije n’abandi kubwiriza inyigisho y’ukuza kwa kabiri mu 1843, yabonye ‘Ibibwiriza Bitandatu,’ arabisoma, maze yemerera abizera b’itorero rye ko atashoboraga kunyomoza iyo nyigisho. Ariko amaze kubona ko benshi mu bizera b’itorero rye bayemeraga, yagiriye abandi inama yo kudasoma icyo gitabo, kuko ‘baramutse bagisomye bakwemera iyo nyigisho.’ Mu kwezi kwa Nzeri 1844, uwo mubwirizabutumwa amaze kugaruka avuye muri konferansi ya buri mwaka, yahagaze ku ruhimbi rwe, yihakana ku mugaragaro inyigisho y’ukuza kwa kabiri, kandi yicishije bugufi asaba itorero imbabazi z’uko yari yaratumiye ababwirizaga iyo nyigisho ngo bavugire muri iyo nzu.
GSAM 179Bacirwa urubanza bashinjwa ubuyobe
GSAM 179.4Icyo gikorwa cy’uwo mubwirizabutumwa nticyatinze gukurikirwa n’umuhate wo guhana abizera ukuza kwa kabiri bashinjwa ubuyobe. Ariko kubera ko bemerewe kwiregura bifashishije Bibiliya, itorero ntiryabashije kubatsinda. Bamwe baciwe muri iryo torero kubera ko imyifatire yabo itari ihuje n’amategeko yaryo, abandi benshi barivamo bitewe n’uko ryaciye abizera batashoboraga kugaragarwaho ko ukwizera kwabo kunyuranyije n’Ibyanditswe. Nguko uko inyigisho y’ukuza kwa kabiri yahejwe burundu muri iryo torero, aho abantu amagana bari barabonye Umukiza bakagira ibyishimo mu Mana.
GSAM 180.1Ibyakorewe mu mujyi navukiyemo byakorewe no mu yandi matorero amagana hirya no hino mu gihugu. Abagiriwe batyo n’abo bari basangiye ukwizera mbere bahumurijwe cyane n’amagambo y’umuhanuzi Yesaya agira ati: ‘Nimwumve ijambo ry’Uwiteka, yemwe abahindishwa umushyitsi n’ijambo rye: bene so babangaga, bakabirukana babahora izina ryanjye, baravuze bati “Uwiteka nahabwe icyubahiro”; ariko azaboneka abazanire ibyishimo, na bo bazakorwa n’isoni.’10
GSAM 180Uburakari bw’abanyabyaha burigaragaza
GSAM 180.2Uko umunsi bari bitezeho Umwami wagendaga wegereza, abizera barushagaho kugira umwete mu mirimo yabo, n’abanyabyaha bakarushaho kurakara no gukoba bikabije, nk’uko bigaragara muri aya magambo yakurikira y’umwanditsi w’ikinyamakuru Ijwi ryo mu Gicuku cyo ku wa 31 Ukwakira 1844:—
GSAM 180.3“Ingaruka uyu muryango wagize ku banyabyaha na zo zadufashije cyane gushikama mu kwizera ko Imana yari iwurimo. Igihe abana b’Imana bateranaga kugira ngo bayipfukamire kandi bicishe bugufi imbere yayo, bitegure kuboneka kwayo, nk’uko byari bikwiriye itsinda ry’abanyabyaha bashoboraga gukizwa n’ubuntu gusa, abanyabyaha bagaragaje ubugome bukabije. Nubwo nta handi twatangarije amateraniro yacu uretse mu kinyamakuru cyacu bwite, kandi tutatumiye rubanda ngo ruyazemo, abana ba Beliyali bayisukagamo ari benshi bagateza imvururu nyinshi. Ku mugoroba wo ku wa Gatandatu, ku wa 12 w’uku kwezi [12 Ukwakira 1844], nta teraniro twagize mu nzu y’amateraniro, kugira ngo umukozi urishinzwe [umurinzi w’inzu] abone uko asukura inzu ategura Isabato [umunsi wa mbere w’icyumweru]. Ariko agatsiko k’abanyarugomo kinjiye mu nzu ku ngufu, kamwima n’ayo mahirwe. Nyamara umuyobozi w’umujyi, nta wubimusabye, yahise atabara arabirukana.
GSAM 181.1“Mu materaniro yacu yo ku Isabato yakurikiyeho, inzu y’amateraniro imaze kuzura, imbaga y’abantu benshi cyane yuzuye mu muhanda wari imbere y’inyubako, benshi muri bo barakajwe n’uko hari abizeraga ukuza k’Umwami. Ku mugoroba, kubera imidugararo ya rubanda, nta teraniro ryabaye. Nyamara umuhanda wari wuzuye abanyarugomo hakiri kare; ariko umuyobozi w’umujyi n’abapolisi be bakoraga neza bahise batabara, bohereza bake kuri sitasiyo y’abapolisi, bakura n’abandi mu muhanda. Imyifatire y’ako gatsiko k’abanyarugomo twashoboraga kuyigereranya gusa n’iy’abari bagose umuryango wa Loti ku mugoroba wabanjirije irimbuka ry’i Sodomu.... Iki gikorwa cyabo cyabaye gitunguranye cyane, kibera icyarimwe ahantu henshi kandi kigera kure cyane, ku buryo kuba cyarigaragaje ku munsi wa mbere w’ukwezi kwa karindwi kw’Abayahudi byadukomeje mu gitekerezo cyacu cy’uko uku kugomba kuba ari ko kwezi.”
GSAM 181Abakobanyi bambara amakanzu yo kuzamuka mu ijuru
GSAM 181.2Ku wa 22 Ukwakira 1844, umunsi iminsi 2300 yarangiriyeho, i Paris, Maine, igihe abizera bari bateraniye mu nzu yo gusengeramo, basenga Imana babikuye ku mutima kandi bubashye, biteze ko Umwami yari kuza kuri uwo munsi, abakobanyi b’abashinyaguzi bakikije iyo nzu, baririmba indirimbo zo kubaseka. Babiri muri abo banyarugomo bambaye amakanzu maremare yera, burira hejuru y’inzu, baririmba indirimbo kandi baseka abari mu nzu basenga bategereje ko Umwami aza.
GSAM 181.3Birashoboka ko aha ari ho hakomotse ibinyoma byakwirakwijwe bivuga ko abadiventisiti bambaye amakanzu yo kuzamuka mu ijuru. Nubwo ibinyamakuru by’abizera ukuza kwa kabiri byatanze ibihembo byageraga kuri $500 ku muntu wagaragaza urugero rumwe rwizewe rw’umudiventisiti wambaye ikanzu yo kuzamuka mu ijuru mu 1844, maze agategereza atyo ko Umwami aza, nta rugero na rumwe rwigeze rutangwa.
GSAM 182Iyerekwa rya Hazen Foss, 1844
GSAM 182.1Muri icyo gihe, i Poland, Maine, hatuye umusore witwaga Hazen Foss, wizeraga ashikamye ko Umwami yari kuza ku munsi wa cumi w’ukwezi kwa karindwi. Yari umugabo ufite isura nziza, uganira neza kandi wize bihagije. Hasigaye ibyumweru bike ngo ‘ijwi ryo mu gicuku’ rirangire, Umwami yaramwegereye amuha iyerekwa, amwereka urugendo rw’abizera ukuza kwa kabiri bajya mu murwa w’Imana, hamwe n’akaga bari kuzahura na ko. Yahawe ubutumwa bumwe na bumwe bwo kuburira yagombaga kugeza ku bandi, kandi yerekwa ibigeragezo n’akarengane byari kuzakurikiraho aramutse abaye indahemuka mu kuvuga ibyo yari yeretswe. Kimwe na Bwana Foy, yeretswe intambwe eshatu ubwoko bw’Imana bwari gutera kugira ngo bugere neza mu nzira igana mu murwa wera. Kubera ko yizeraga ashikamye ko Umwami yari kuza ‘mu yindi minsi mike’ (nk’uko baririmbaga icyo gihe), ntiyashoboraga gusobanukirwa igice cy’iyerekwa cyerekeye intambwe eshatu zo kugera muri iyo nzira. Kandi kubera ko mu miterere ye yari afite umutima w’ubwibone, yatinye umusaraba, yanga kuvuga iryo yerekwa. Iyerekwa ryagarutse ubwa kabiri, kandi abwirwa ko nakomeza kwanga kuvuga ibyo yeretswe, inshingano izamukurwaho igahabwa umwe mu bana b’Umwami b’abanyantege nke kurusha abandi, wari kuvuga mu budahemuka ibyo Imana izamuhishurira. Yongeye kwanga. Maze ahabwa iyerekwa rya gatatu, abwirwa ko akuweho iyo nshingano, kandi ko ihawe umwe mu banyantege nke kurusha abandi bose, wari gukora ibyo Umwami amutegeka.
GSAM 182Foss ananirwa kuvuga iyerekwa rye
GSAM 182.2Ibyo byateye uwo musore ubwoba, yiyemeza kuvuga ibyo yari yeretswe, maze atangaza igihe azabivugira. Abantu bateraniye hamwe ari benshi kugira ngo barebe kandi bumve. Yavuze yitonze ibyo yari yaranyuzemo, uko yari yaranze kuvuga ibyo Umwami yamweretse, n’ingaruka zo kubyanga. Aravuga ati: ‘Noneho ndavuga iyerekwa.’ Ariko yoo! Byari byararenze: yahagaze imbere y’abantu acecetse nk’igishushanyo kibajwe, amaherezo avuga ababaye bikomeye ati: ‘Nta jambo na rimwe ryo muri iryo yerekwa nshobora kwibuka.’ Yagoronzoye ibiganza abitewe n’agahinda, avuga ati: ‘Imana yashohoje ijambo ryayo. Yankuyeho iyerekwa,’ kandi umutima we ubabaye cyane, aravuga ati: ‘Ndi umuntu uzimiye.’ Kuva icyo gihe yabuze ibyiringiro bye muri Kristo, yiheba. Ntiyongeye kujya mu iteraniro ry’abadiventisiti na rimwe, kandi ubwe ntiyari agishishikajwe n’iby’idini. Imyifatire ye mu bintu byinshi, n’iyo umuntu yayivugaho bike, yabaye iy’umuntu wambuwe ubuyobozi bwiza kandi bworoheje bw’Umwuka wa Databuja, umuntu ‘warekewe mu nzira ze bwite, kugira ngo yuzuzwe ibyo akora ubwe.’ Yapfuye mu 1893 agifite uwo mutima.
GSAM 183Iyerekwa rya Foss rivugwa n’undi muntu
GSAM 183.1Hashize nk’amezi atatu ananiwe kwibuka iyerekwa rye, yumvise undi muntu avuga iyerekwa ari mu cyumba cyari iruhande rw’icyo yarimo. Iteraniro ryabereye mu nzu yo guturamo yari arimo. Baramwinginze ngo aze mu iteraniro, ariko aranga. Yavuze ko iryo yerekwa ryari risa n’iryo yeretswe ku rugero abantu babiri bavuga ikintu kimwe bashobora kukivugaho kimwe. Nguko uko ibyo yari yarabonye ariko ntabashe kwibuka igihe yageragezaga kubivuga byamenyekanye. Nyuma yaho, amaze kubona uwo muntu, aravuga ati: ‘Uwo ni we gikoresho Umwami yahaye iyo nshingano.’
GSAM 183Batenguhwa bababaye cyane
GSAM 183.2Amaherezo umunsi wa cumi w’ukwezi kwa karindwi, hakurikijwe ibihe by’Abayahudi (22 Ukwakira 1844), warageze. Wasanze abantu ibihumbi n’ibihumbi bawutegerejeho gusohora kw’ibyiringiro byabo. Nta kintu na kimwe cyo ku isi bari barateganyije cyo kuzabakenerwa nyuma y’iyo tariki. Ndetse nta nubwo bari barigeze guha umwanya igitekerezo kigira kiti ‘nibidasohora,’ ahubwo bari baratunganyije ibyabo byo ku isi nk’uko bari kubigenza iyo baba biteze ko uwo munsi ari wo uzarangiza ubuzima bwabo busanzwe. Bari baraburiye abanyabyaha kandi barabahugura ngo bahunge umujinya uzaza, kandi benshi muri abo batinyaga ko ubwo butumwa bwashoboraga gusohora. Bari baragiriye inama bene wabo, barasengana na bo, basezera no ku batari barahaye Imana imitima yabo. Muri make, bari barasezeye ku bintu byose byo ku isi n’uburemere bwose bw’umuntu ubona ko ari hafi guhura amaso ku maso n’Umucamanza w’isi yose. Nuko bateranira aho basengeraga, bahangayitse ku buryo basa n’abahumeka bibagoye, biteze buri kanya kumva ‘ijwi rya marayika mukuru n’impanda y’Imana,’ no kubona ijuru rirabagirana ryose kubera ubwiza bw’Umwami wabo wari uje.
GSAM 184.1Amasaha yagendaga buhoro, maze amaherezo izuba rirenze mu burengerazuba, umunsi wa cumi w’ukwezi kwa karindwi kw’Abayahudi uba urarangiye. Umwijima w’ijoro wongeye gutwikira isi nk’umwambaro w’icyunamo; ariko hamwe n’uwo mwijima, imitima y’abizera ukuza kwa kabiri yashenguwe n’agahinda gashobora kugereranywa gusa n’ak’abigishwa b’Umwami wacu, ubwo bari mu nzira basubira mu ngo zabo bababaye cyane, mu ijoro ryakurikiye kubambwa no guhambwa k’uwo, mbere yaho gato, bari baraherekeje bamwinjiza i Yerusalemu bishimye nk’Umwami wabo.
Notes
- Ibyahishuwe 14:8. ↩
- Luka 14:21. ↩
- Luka 14:17. ↩
- Luka 14:21; Ibyahishuwe 14:8. ↩
- Ibyahishuwe 18:2-4. ↩
- Ibyahishuwe 3:3. Ku busobanuro burambuye bw’amatorero arindwi, reba igitabo Ibitekerezo kuri Daniyeli n’Ibyahishuwe. ↩
- Ibyakozwe n’Intumwa 19:8, 9. ↩
- 2 Abakorinto 6:17, 18. ↩
- Ibyakozwe n’Intumwa 13:46. ↩
- Yesaya 66:5. ↩