Igice cya 14 — Umuryango Wafunzwe
GSAM 214.1“Igihe bari bagiye kugura, umukwe araza; abari biteguye binjira na we mu bukwe, maze umuryango urafungwa.”1
GSAM 214.2Ukuza k’Umukwe kuvugwa muri uyu mugani si ukuza kwa Kristo ku isi, ahubwo ni ukuza mu bukwe. Ubukwe ni igikorwa kiba mbere y’uko Umwami aza. Muri Ubutumwa bwiza bwanditswe na Luka bivugwa muri aya magambo: “Mujye mwambaye imikandara mu rukenyerero, amatabaza yanyu yake; namwe mube nk’abantu bategereje shebuja wabo, igihe azagarukira mu bukwe, kugira ngo nagera agakoma, bahite bamukingurira.”2
GSAM 214Kwakira Ubwami Byitwa Ubukwe
GSAM 214.3Ukuza k’Umukwe mu bukwe kugereranywa muri Daniyeli 7:13, 14, aho Kristo aza kuri Se kwakira ubwami bwe. Mu bihe bya kera, ukuza k’umwami mu murwa mukuru we kwakira intebe ye y’ubwami n’ubwami bwe byitwaga ubukwe. Icyo gikorwa—kwakira umurwa mukuru nk’umugeni—cyizihizwaga mu cyubahiro no mu birori nk’iby’ubukwe nyabwo. Ni cyo gituma, igihe Kristo yakira ubwami bwe kuri Se wo mu ijuru, bivugwa ko yashyingiranywe n’umugeni we, Yerusalemu Nshya (Ibyahishuwe 21:9); kandi muri uwo mugani ibyo byitwa “ubukwe.”
GSAM 214.4Nyuma y’uko iminsi 2300 irangiye, ku wa 22 Ukwakira 1844, abantu b’umuryango w’ukuza kwa kabiri, bagereranyaga ibyababayeho n’ibintu bifitanye isano n’ubukwe bwo mu Burasirazuba, baravuze bati: “Kristo yinjiye mu bukwe.” Uko barushagaho kubona umucyo usobanutse ku byerekeye igikorwa cyagombaga kubaho ku iherezo ry’iminsi 2300, ni ko ukwizera kwabo kwakurikiraga Kristo mu murimo yari yatangiye; bityo, kubwo kwizera, “binjiye na we mu bukwe.”
GSAM 215“Nzagaruka”
GSAM 215.1Mu iyerekwa ryahawe Madamazela Harmon mu 1845, ryerekeye Kristo ava mu cyumba cya mbere ajya mu cya kabiri cy’ubuturo bwera bwo mu ijuru, dusangamo aya magambo: “‘Mugume hano; ngiye kuri Data kwakira ubwami; mukomeze imyambaro yanyu itanduye, kandi mu kanya gato nzagaruka mvuye mu bukwe mbajyane aho ndi.’ Hanyuma igare ryo mu bicu, rifite amapine asa n’umuriro ugurumana, rikikijwe n’abamarayika, riza aho Yesu yari ari. Yinjiye muri iryo gare, ajyanwa Ahera cyane, aho Se yari yicaye.”3
GSAM 215Imbabazi Nyuma y’uko Umuryango Ufunzwe
GSAM 215.2Umuryango wafunzwe wo muri uyu mugani usa n’uwerekeza ku gikorwa kiba mbere y’uko Umwana w’umuntu aza koko mu bicu byo mu ijuru; kuko nyuma y’uko umuryango ufungwa, izindi nkumi ziza zigakomanga, zikabwirwa “kuba maso” kuko zitazi umunsi cyangwa isaha yo kuza kwe. Nanone, uyu muryango ufungwa nyuma y’uko inkumi zifite ubwenge zinjiye n’Umukwe mu bukwe.
GSAM 215.3Amagambo akoreshwa muri uyu mugani w’inkumi asa n’agaragaza ko nyuma yo kwinjira mu bukwe hakiri amahirwe no ku nkumi “z’abapfapfa” yo kwitegura mu buryo bwemewe kugira ngo zihure n’Umukwe. Zitegekwa “kuba maso.” Kuba maso no gutegereza ni ibintu bigize kwitegura nyakuri guhura n’Umwami. Bityo rero, bigaragara ko imbabazi zitavaho igihe umuryango wo muri uyu mugani ufungwa.
GSAM 215Si Umuryango Wo Muri Luka 13:25-28
GSAM 215.4Mu gihe cyashize, habaye amakosa yo kwitiranya umuryango uvugwa muri uyu mugani n’umuryango uvugwa muri Luka 13:25-28, handitswe ngo: “Umukuru w’inzu namara guhaguruka agafunga umuryango, namwe mugatangira guhagarara hanze no gukomanga ku muryango muti, ‘Mwami, Mwami, dukingurire’; na we akabasubiza ati, ‘Sinzi aho muturuka.’ ... Nimugende mveho, mwa bakora ibibi mwe. Hazabaho kurira no guhekenya amenyo, igihe muzabona Aburahamu na Isaka na Yakobo n’abahanuzi bose bari mu bwami bw’Imana, namwe mukajugunywa hanze.” Biragaragara cyane muri aya magambo ko igihe uyu muryango ufungwa, iherezo ry’abasigaye hanze riba ryamaze gufatwa. Ubwami bw’Imana buba bwaje, kuko bazabona abakijijwe bari mu bwami. Ariko ku rundi ruhande, muri uyu mugani w’inkumi Umwami ntaragera mu bwami bwe, ahubwo yagiye kuri Se kwakira ubwami bwe.
GSAM 216Umuryango Wafunzwe mu Murimo w’Ishusho
GSAM 216.1Abakurikiranaga Kristo kubwo kwizera mu murimo we, nyuma y’uko igihe cy’iminsi 2300 kirangiye—ku wa 22 Ukwakira 1844—babonye ko igihe Umunsi w’Impongano wageraga mu murimo w’ishusho, umutambyi mukuru yafungaga umuryango w’icyumba cyo hanze agakingura umuryango ujya Ahera cyane, kugira ngo ahakorere umurimo wo gukuraho ibyaha byari byatuwe mu buturo bwera; kandi ko na Kristo, umutambyi mukuru wacu, yari yarafunze umuryango w’icyumba cyo hanze cy’urusengero rwo mu ijuru, agakingura icyo cyumba cyagaragazwagamo “isanduku y’isezerano rye.”4
GSAM 216Ni Bande Bari mu Ikosa?
GSAM 216.2Kuri iyo tariki, mu bizera b’Abadiventisiti harimo abari batarabona umucyo usobanutse ku murimo wa Kristo mu buturo bwera, kuko bari batarerekezwa ku butumwa bw’umumarayika wa gatatu. Abo bibeshyaga, bakitiranya umuryango wo hanze w’ubuturo bwera n’umuryango wafunzwe wo muri Luka 13:25-28. Nyamara abo ntibari Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi. Ariko abo bari bo, uko iyo nyigisho yatangiriye, n’ibyabaye byatumye bagera kuri iyo myanzuro, tuzagerageza kubigaragaza.
GSAM 217.1Abantu bari baritandukanije n’amatorero yitwaga aya gikristo kubera gutangazwa k’ubutumwa bw’ukuza kwa kabiri, kimwe n’abo bari baritandukanije na bo, bavugwa mu buhamya bujyanye n’itorero rya gatanu n’irya gatandatu mu matorero arindwi yo mu Byahishuwe. Inama igenewe itorero rya gatanu, Sardisi, igira iti: “Nuko ujye wibuka uko wakiriye ukabyumva, ubikomeze kandi wihane. Niba utabaye maso, nzaza nk’umujura, ntuzamenya isaha nzakugeraho.”5 Muri aya magambo biragaragara ko abo yabwirwaga bari barumvise itangazwa ryo kuza k’Umwami. Bari bararyakiriye mu magambo, ariko noneho bari hafi kurireka.
GSAM 217Itorero ry’i Filadelifiya
GSAM 217.2Itorero ry’i Filadelifiya, ari ryo gihe cya gatandatu cy’itorero ry’Ubutumwa bwiza, ni ryo rikurikira kuvugwa. Iri torero rigereranya abantu batandukanijwe n’abandi binyuze mu gutangazwa k’ubutumwa bw’umumarayika wa mbere n’ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri bwo mu Ibyahishuwe 14. Umwami abwira iri torero ati: “Dore ndaza vuba; komeza icyo ufite, kugira ngo hatagira umuntu ugutwara ikamba ryawe.”6 Yongeye kubabwira muri aya magambo: “Ibi ni byo avuga Uwera, Umwiringirwa, ufite urufunguzo rwa Dawidi, ugakingura ntihagire ufunga, ugafunga ntihagire ukingura: Nzi imirimo yawe; dore nagushyiriyeho umuryango ukinguye, kandi nta muntu ushobora kuwufunga; kuko ufite imbaraga nke, ukaba warakomeje ijambo ryanjye kandi utarahakanye izina ryanjye.”7
GSAM 217Umuryango Wafunzwe wo Muri Uyu Mugani Ni Uw’iki?
GSAM 217.3Ni iki kigomba kumvikana ku muryango ukinguye n’uwafunzwe bivugwa mu Byanditswe tumaze kuvuga? Twibwira ko igisubizo gishimishije cyaboneka muri iri sobanuro rikurikira: Mu gihe bamwe mu Badiventisiti bari barahawe umucyo wiyongereye kandi bigisha ko Umukiza yahinduye umurimo we awuvana mu cyumba cya mbere awujyana mu cya kabiri cy’ubuturo bwera bwo mu ijuru, bakagaragariza neza ikibazo cy’umuryango ukinguye n’uwafunzwe abashakaga kubumva, hari irindi tsinda ryamaganaga uko kuri kandi rigerageza gushyiraho ukwizera gushingiye ku nyigisho ivuga ko umuryango ukinguye wari wafunzwe, uwafunzwe na wo ukaba wari ukinguye. Muri ibyo, babuzaga inzira cyangwa bakabangamira umurimo w’abagaragu b’Umwami hano ku isi. Imiryango y’ubuturo bwera bwo mu ijuru ikingurwa ikanifungwa n’ubushobozi bwa Kristo—“Ukingura, kandi nta muntu ufunga.” Mu butumwa bwohererejwe itorero ry’i Filadelifiya, abantu bakomeza, bakabungabunga ijambo kandi ntibahakane izina rye, batsinda intambara igakingura umuryango nta muntu ushobora gufunga. Nta gushidikanya, ibi bivuga umuryango wo kugera ku bantu, uwo abantu bari barafunze koko, nk’uko tuzabibona; ariko kugira ngo agaragaze ko yishimira gushikama kwabo, Umwami ashyira imbere y’abizerwa “umuryango ukinguye” nta muntu ushobora gufunga.
GSAM 218Umuryango wo Gutangarizamo
GSAM 218.1Mu Byanditswe harimo ingero nyinshi z’uko umuryango ukoreshwa muri ubu buryo. Pawulo yandikiye Abakorinto ati: “Umuryango munini kandi w’ingirakamaro warankinguriwe, kandi hari abanzi benshi.”8 Nanone, mu rwandiko rwe rwa kabiri yandikiye Abakorinto, agira ati: “Igihe nageraga i Tiroa kubwiriza ubutumwa bwiza bwa Kristo, Umwami yankinguriye umuryango, sinabonye amahoro mu mwuka wanjye kuko ntabonye Tito mwene data.”9 Yasabye kandi Abakolosayi ati: “Mukomeze gusenga, mube maso muri ko mushimira; kandi mudusabire kugira ngo Imana idukingurire umuryango wo kuvugiramo, tuvuge ibanga rya Kristo, ari ryo mbohewe.”10
GSAM 218.2Muri ibi Byanditswe bigaragara ko amahirwe yo gutangaza ukuri yitwa imiryango ikinguye; kandi amagambo yabwiwe itorero ry’i Filadelifiya asa n’agaragaza ko igihe aba bantu bahamagarwaga, abantu bakoze uko bashoboye kugira ngo babafungire umuryango wo kuvugiramo. Igihe itorero ry’i Filadelifiya ryanyuraga muri uko kugeragezwa, rigakomera ku “ijambo” n’izina rye, ijambo ry’Umwami ryari uko yari kubashyira imbere umuryango ukinguye nta muntu washoboraga gufunga.
GSAM 219Imimerere Nyuma y’Umunsi wa 22 Ukwakira 1844
GSAM 219.1Kubera ko dufite ikibazo imbere yacu nk’uko cyavuzwe mu magambo y’ubuhanuzi, reka dusubize amaso inyuma turebe imimerere uko ibintu byagiye bikura. Nk’uko byamaze kugaragazwa, kugeza muri Mata 1844 amatorero yari akinguriwe itangazwa ry’ubutumwa bw’ukuza kwa kabiri, kandi abakozi basabwaga bari benshi kuruta abashoboraga gutangwa n’ababwiriza bariho. Nyuma yo gutenguhwa, mu rugaryi rwa 1844, abatarakiriye inyigisho mu kuri bahindutse abayirwanya. Mu mpeshyi ya 1844, igihe hatangwaga ubutumwa bw’umumarayika wa kabiri bwo mu Byahishuwe 14 n’“ijwi ryo mu gicuku” (Matayo 25), havutse akarengane gakomeye cyane kagirirwa abari bagifite ubutwari bwo gushimangira ukwizera kwabo ko Umwami yari hafi kuza. Abarwanyaga bagerageje mu buryo butandukanye guhagarika iyo ngingo, no kubuza uko bashoboye umurimo w’abari bagitangaza bati “isaha y’urubanza rwe irageze.” William Miller yavuze kuri uko kurwanywa ati: “Ni ibintu bidafite kamere kandi bidashobora gusobanurwa.” Kurwanywa kwabaye gukomeye cyane hafi y’iherezo ry’iminsi 2300 ku buryo Geo. Storrs yabivuze ati: “Twarangije ibyacu n’amatorero yitwaga aya gikristo n’ababi bose, usibye ku rugero iri jwi rishobora kubageraho.”
GSAM 219.2Nyuma y’iherezo ry’icyo gihe, igihe kurwanywa no gukobwa n’ababi byikubaga inshuro ebyiri n’eshatu, William Miller yavuze ku mimerere ati: “Twarangije umurimo wacu wo kuburira abanyabyaha no kugerageza gukangura itorero ryo ku izina gusa. Imana, mu bushobozi bwayo bwo kuyobora ibintu, yafunze umuryango.”11
GSAM 219Gukomera Rusange kw’Abanyabyaha
GSAM 219.3Iyi myitwarire y’isi y’abakoba ntiyakomereje abanyabyaha gusa kurwanya inyigisho y’ukuza kwa kabiri, ahubwo ubuhamya bw’abari mu matorero yitwaga aya gikristo bwari ubu: “Iyo twibutse ukuntu abantu bahinduka by’ukuri ari bake cyane, n’ubwibone n’ubukana by’abanyabyaha bikaba hafi kutagira ikigereranyo, dusigara tuvuga tutabishaka tuti, ‘Mbese Imana yibagiwe kugira ubuntu? Cyangwa umuryango w’imbabazi warafunzwe?’”12
GSAM 220.1Ku wundi mukozi dusoma nanone ibirebana n’imimerere nyuma y’iherezo ry’igihe cy’ubuhanuzi: “Icyo gihe byari hafi kudashoboka kugera ku batizera, kuko gutenguhwa ko mu 1844 kwari kwarayobeje ubwenge bwa benshi, kandi ntibashakaga kumva ibisobanuro ibyo ari byo byose kuri iyo ngingo.”13
GSAM 220Imiryango Yose Yo Kugera ku Batizera Yarafunzwe
GSAM 220.2Iyo mimerere yasaga n’ifunze, mu gihe runaka, umuryango wo kugera ku bandi bose uretse abari bagikomeje ukwizera n’ibyiringiro byabo byo kuza vuba kwa Kristo. Kubera ko umuryango wo kuvugiramo wasaga n’uwafunzwe burundu, kandi abantu b’Abadiventisiti bakabona ko muri uyu mugani hari umuryango wafunzwe ujyanye n’ibyababayeho, birumvikana uko bageze ku mwanzuro w’uko nta mbabazi zari zigifitiwe abanyabyaha; cyangwa, nk’uko bamwe babivugaga, ko “umuryango w’imbabazi wari wafunzwe,” cyane cyane iyo batekerezaga ko umuryango wafunzwe wo muri uyu mugani ari umwe n’umuryango wafunzwe wo muri Luka 13. Niba abantu baranze rwose kumva, bityo bakakomantaza imitima, bari guhinduka bate?
GSAM 220Ni Nde Wabanje Kwigisha Umuryango Wafunzwe w’Ibinyoma?
GSAM 220.3Noneho haza ikibazo kivuga ngo, Ni nde watangiye kwigisha inyigisho y’“nta mbabazi ku banyabyaha”? Ni nde wayizeraga? Ni nde wayamaganye? Mu gusubiza ikibazo cya mbere, tuributsa raporo y’uruzinduko J. V. Himes yagiriye muri Leta ya Maine mu rugaryi rwa 1845. Agira ati:—
GSAM 220.4“Mwene data Joseph Turner n’abandi bafashe umwanya bavuga ko turi mu Isabato ikomeye—ko imyaka ibihumbi bitandatu yari irangiye—bityo ko nta mudiventisiti wari ukwiye kongera gukora umurimo w’amaboko. Ku bwabo, kubikora byari gutuma barimbuka burundu.
GSAM 220.5“Mu gihe bari bategereje muri uwo mwanya wo kutagira umurimo w’amaboko wo mu isi, umucyo mushya, nk’uko babyatekerezaga, warasiye mu bitekerezo bya mwene data Turner, ari wo wari uyu: UMUKWE YARI YARAZE—ko yari yaraje ku munsi wa cumi w’ukwezi kwa karindwi k’umwaka w’Abayuda wari ushize—ko icyo gihe ubukwe bwabaye—ko icyo gihe inkumi zose, mu buryo runaka, zinjiye na we mu bukwe, maze umuryango urafungwa!—nta n’umwe muri izo washoboraga kuzimira, kandi nta n’umwe wari hanze washoboraga gukizwa. Bityo imirimo yose y’iby’umwuka kuri iyi si ikomeye yari irangiye.”14
GSAM 221Ni Nde Warwanyije Ashikamye Iyo Nyigisho y’Ibinyoma?
GSAM 221.1Umukuru Turner yatangiye kwigisha inyigisho ye y’“nta mbabazi zikiriho” i Paris, Maine, maze mu gihe gito agira abayoboke benshi muri ako karere. Kubera ko umuryango wo kugera ku bantu bari hanze y’Abadiventisiti, baba abatura ukwizera cyangwa abatabikora, wari warafunzwe burundu, benshi bahise bajya muri uwo murongo w’ibitekerezo bya Turner.
GSAM 221.2Kugira ngo ijambo Abadiventisiti ritumvikana nabi, guhera ubu tuzita abo bantu Abadiventisiti b’Umunsi wa Mbere; kandi benshi muri iryo tsinda ni bo bemeraga ibitekerezo bya Bwana Turner. Bari batarabona cyangwa ngo bumve ukuri kw’Isabato, kandi bari batarumva ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu. Ni bo Madamu White avuga muri kimwe mu bitabo bye ati:—
GSAM 221.3“Nyuma y’uko igihe bari biteze kirangiye mu 1844, Abadiventisiti bakomeje kwizera ko Umukiza yari hafi cyane kuza; bumvaga ko bageze ku ihinduka rikomeye, kandi ko umurimo wa Kristo wo kwingingira umuntu imbere y’Imana wari wararangiye. Bamaze gutanga umuburo w’uko urubanza rwari hafi, bumvise ko umurimo wabo ku isi warangiye, maze batakaza umutwaro wo mu mutima wo gukiza abanyabyaha, mu gihe gukoba kw’abatubaha Imana, kwari gukomeye kandi gutuka Imana, kwabasaga nk’ikindi gihamya cy’uko Umwuka w’Imana yari yaravuye ku banga imbabazi ze. Ibyo byose byabemeje ko igihe cyo kugeragezwa cyari cyarangiye, cyangwa, nk’uko babivugaga, ko ‘umuryango w’imbabazi wari wafunzwe.’ Nk’uko byavuzwe, Abadiventisiti bamaze igihe gito bunze ubumwe mu kwemera ko umuryango w’imbabazi wari wafunzwe.”15
GSAM 222.1Muri iki gice cyasubiwemo, Madamu White agaragaza umwanya wafashwe n’Abadiventisiti b’Umunsi wa Mbere. Ntiyigeze anavuga ko na we yabizeraga. Nk’uko twabibonye haruguru, iyo nyigisho yigishijwe bwa mbere na Joseph Turner i Paris, Maine. Madamu White (icyo gihe yari Madamazela Harmon) yahuye na Joseph Turner aho hantu mu ntangiriro z’urugaryi rwa 1845, amwumva atangaza inyigisho ye y’uko “nta murimo w’amaboko ukwiye gukorwa n’Abadiventisiti, kandi nta mbabazi zikiriho ku banyabyaha,” maze amubwira yeruye ko “yigishaga inyigisho y’ibinyoma; ko hakiri imbabazi ku banyabyaha no ku batari baranze ukuri babizi neza.”
GSAM 222Yarwanyije Inyigisho y’“Nta Mbabazi”
GSAM 222.2J. N. Andrews, wabaga i Paris, Maine, mu 1844 no mu 1845, kandi wari uzi neza imikorere y’abantu baho n’iya Joseph Turner wigishaga ko nta mbabazi zari zikiriho ku banyabyaha, avuga ku mwanya Madamazela Harmon yari afite kuri iyo ngingo icyo gihe ati: “Aho kuba amayerekwa ari yo yabayoboye kugira ngo bemere uwo mwanya, ni yo yabakosoye bari barawufashe.”16
GSAM 222.3Madamazela Harmon yongeye gusura i Paris, Maine, mu mpeshyi ya 1845. Ku byerekeye urwo ruzinduko, ndasubiramo amagambo ya Madamu Truesdail, wari utuye i Paris icyo gihe. Agira ati:—
GSAM 222.4“Mu ruzinduko Madamazela Harmon yagiriye i Paris, Maine, mu mpeshyi ya 1845, namubwiye ibisobanuro birambuye ku mukobwa w’incuti yanjye nkunda, se akaba yari yaramubujije kujya mu materaniro yacu, bityo akaba atari yaranze umucyo. Yansubije aseka ati, ‘Imana ntiyigeze inyereka ko nta gakiza kari ku bantu nk’abo. Ni abahawe umucyo w’ukuri bakawugaragarizwa, hanyuma bakawanga babizi, bonyine.’”17
GSAM 222.5Yongera kuvuga ku ruzinduko rwa gatatu Madamazela Harmon yagiriye i Paris mu 1846, agira ati:—
GSAM 222Ikindi Gicyaho Cyamagana Iyo Nyigisho y’Ibinyoma
GSAM 222.6“Ikindi gihe gikwiye kuvugwa ni iyerekwa ryatanzwe mu 1846 i Paris, Maine. Madamazela Harmon yeretswe ko igihe Satani adashoboye kubuza abafite imitima itaryarya gukora inshingano zabo zose, akoresha ubuhanga bwe akabasunikira kurenga inshingano. Mushiki wacu umwe mwiza yari yarabwiye amatorero ko Imana yari yarayateye umugongo kuko yari yaranze ubutumwa bwoherejwe buvuye mu ijuru kugira ngo buyakize. Mushiki wacu Harmon yeretswe ko nta kuri kwari muri ubwo butumwa bwe, kuko mu matorero hari benshi bari kuzakira ukuri; ko abamarayika beza bari gukomeza gukora ku bw’abantu bo muri ayo matorero, kandi igihe ibyo babikoraga, bo [abamarayika] bari gusiga uyu mushiki wacu n’ubutumwa bwe [bivuga ubutumwa bwe bw’“nta mbabazi”] hanze y’umuryango.”18
GSAM 223Nta Kwivuguruza
GSAM 223.1Kubera ko hari abantu bashishikajwe cyane no kugerageza kugaragaza ko Madamu White yigeze kwigisha inyigisho y’“nta mbabazi zikiriho ku banyabyaha,” ariko ubu akaba yigisha ibinyuranye na yo, ndatanga ubuhamya bw’abantu bari bazi umurimo we kuva mu 1845, bwerekeye umurimo yakoraga wo guhindura abanyabyaha. Dore amagambo ya Ira Abbey wo i Brookfield, mu Ntara ya Madison, muri Leta ya New York:—
GSAM 223.2“Hagati y’imyaka ya 1846 na 1850, mwene data na mushiki wacu White baje iwacu, bashishikazwa cyane n’abana n’abatarigeze banga ukuri. Bakoreye imitima itarahinduka, kandi sinigeze numva Madamu White avuga ko abari barasubiye inyuma n’abatarigeze banga ukuri nta byiringiro bari bafite.”19
GSAM 223Ubuhamya bw’Abadiventisiti bo ku munsi wa mbere w’icyumweru
GSAM 223.3Ku byerekeye ibyo Abadiventisiti bo ku munsi wa mbere w’icyumweru bo muri New England bazi ku nyigisho ikabije y’umuryango wafunzwe, ibaruwa ikurikira ibe ari yo ibihamya:—
GSAM 223.4“Kuva ku wa 5 kugeza ku wa 9 Kanama 1891, nagiranye impaka n’Umukuru Miles Grant i Brookston, umujyi wari utuwe n’abantu bagera ku 30,000. Izo mpaka zabereye mu ihema rinini, ziyoborwa na Bwana John Barbour, wahoze ari perezida w’inama y’umujyi. Uwo mujyi uri nko kuri mayilo makumyabiri uvuye i Boston. Impaka zari ku kibazo cy’Isabato, ariko Bwana Grant yagerageje kwinjiza muri izo mpaka ibyabaye kuri mushiki wacu White muri uyu murimo. Yamushinje ko ‘yari yareretswe kera mu 1844 ko igihe cyo kwihana cyari cyarangiye, kandi ko nta mbabazi zari zikiriho ku banyabyaha.’”
GSAM 224.1“Mu kumusubiza, namubwiye ko Abadiventisiti bo ku munsi wa mbere w’icyumweru, hafi ya bose, bigeze kwemera iyo nyigisho mbere y’uko dutandukana na bo; kandi ko aho kugira ngo Madamu White ayishyigikire na gato, kimwe mu bintu bya mbere yeretswe cyari uko iyo nyigisho yari ‘ikinyoma,’ kandi ko abanyabyaha bari bagifite imbabazi. Naravuze nti: ‘Uko ni ko biri, kandi Umukuru Grant azi ko ari ko biri.’ Nkibivuga, benshi mu Badiventisiti bo ku munsi wa mbere w’icyumweru bari imbere yanjye [abo bari bagize igice kitari gito cy’abantu buzuye iryo hema rinini] bunamishe imitwe bemera ayo magambo bashimitse kandi badashidikanya. Birahagije kuvuga ko Umukuru Grant atongeye kuvuga kuri iyo ngingo muri izo mpaka.” Byashyizweho umukono na “Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., ku wa 6 Ukuboza 1895.”
GSAM 224Madamu White ahora ashaka agakiza k’abanyabyaha
GSAM 224.3Ko Madamu White yakoze umurimo wo guhindura abanyabyaha kuva mu 1844 kugeza ubu, byongera guhamywa n’ibi bikurikira: We n’Umukuru White bagiriye iteraniro mu nzu ya Albert Belden, i Rocky Hill, Conn., ritangira ku wa 20 Mata 1848. Muri iryo teraniro bakoreye umurimo abantu bamwe baturukaga mu isi. Umukuru White n’umugore we bagaragaje ko bita kuri bene abo bantu mu buryo bwihariye. Kuri iyi ngingo turatanga ubuhamya bw’umwe muri abo wabatijwe n’Umukuru White. John Y. Wilcox, wanditse ari i Kensington, Conn., ku wa 22 Gashyantare 1891, aravuga ati:—
GSAM 224.4“Nazanywe mu kuri igihe amateraniro yaberaga mu cyumba kitari cyuzuye cyo mu nzu ya mwene data A. Belden, i Rocky Hill, Conn. Nakiriye umucyo w’ukuri kw’iki gihe binyuze mu murimo wa mwene data White na mushiki wacu White. Nyuma yaho gato nabatijwe na mwene data White. Iyo ntaza kubona ihumure n’imbaraga byabo, sinzi niba nari kuzigera ntinyuka gutekereza cyangwa kumva ko Uwiteka anyemera. Baranyitayeho cyane, kandi bakora uko bashoboye ngo bamfashe.”
GSAM 225.1Mu ibaruwa yandikiye Stockbridge Howland, i Topsham, Maine, Umukuru White yavuze iby’iryo teraniro ati: “Mwene data Bates yasobanuye amategeko mu buryo bwumvikana neza cyane, maze ubuhamya bukomeye cyane bushimangira akamaro kayo mu mitima. Ijambo ryakomeje abari basanzwe bari mu kuri, kandi rikangura abari batarafata umwanzuro udakuka.”
GSAM 225Umurimo wakorewe abanyabyaha i Oswego, N.Y.
GSAM 225.2Mu 1849 Umukuru James White n’umugore we bakoreye umurimo i Oswego, N.Y. Muri ayo materaniro Hiram Patch n’umukobwa witwa Benson, bari barasezeranye kuzashyingiranwa, bahindukiriye Imana n’ukuri kw’iki gihe.
GSAM 225.3Muri Werurwe 1850, amateraniro yongeye kubera i Oswego. Mu kinyamakuru Ukuri kw’Iki Gihe cyo muri Mata, Umukuru White, avuga kuri ayo materaniro, yagize ati:
GSAM 225.3“Ubu hari umurimo ushimishije cyane urimo gukorwa mu bana b’abasigaye muri uyu mujyi. Agakiza kabo ni ko kabaye ingingo y’ingenzi mu materaniro yacu yo ku Masabato abiri ashize, kandi Imana yaduhaye umugisha mu buryo butangaje. Ukuri kwatugiriye umumaro, twe n’abana bacu. Ku mugoroba wakurikiye umunsi wa mbere w’icyumweru uheruka, twagize iteraniro rigenewe kubagirira umumaro by’umwihariko, maze Umwuka w’Uwiteka asukwa muri twe. Abana bose bapfukamye imbere y’Uwiteka, kandi basaga n’abumva akamaro ko gukomeza amategeko, cyane cyane irya gatanu, no gushakira agakiza muri Yesu Kristo. Iri ryabaye rimwe mu materaniro ashimishije cyane kurusha ayandi yose nabonye.”
GSAM 225.4Mu kinyamakuru Ukuri kw’Iki Gihe cyo mu Ugushyingo 1849, Umukuru White yasohoye inkuru y’abantu bamwe bahindutse bakabatizwa; kandi mu nomero ya nyuma y’icyo kinyamakuru yo mu 1850 harimo inkuru y’iteraniro ryabereye i Waitsfield, Vt., n’ukuntu Heman Churchill, wari uherutse guhinduka avuye mu isi, yaryitabiriye. Muri iyo nyandiko avugwa ko ari “mwene data.” Ibyo byashoboka bite iyo nta mbabazi zari zikiriho ku banyabyaha?
GSAM 226Ubuhamya bw’abahamya makumyabiri n’umwe
GSAM 226.1Kuri ibi turatanga ubuhamya bwashyizweho umukono mu 1888 n’abantu makumyabiri n’umwe, buri wese akaba yari mu muryango w’ukuza kwa kabiri mu mwaka wa 1844, kandi azi neza intangiriro y’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu. Bose bari mu butumwa mbere ya 1851, abenshi muri bo bakaba bari barifatanyije n’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi hafi kuva ku ntangiriro y’ubutumwa:—
GSAM 226.2“Twebwe abashyize imikono kuri iyi nyandiko, twari tuzi neza umuryango w’ukuza kwa kabiri mu 1844 igihe igihe cyagenwe cyari kimaze kurenga, kandi twari twaranemeye ukuri k’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu bitarenze mu 1850, dushyize amazina yacu kuri aya magambo n’umutima ukunze, ku byerekeye inyigisho y’umuryango wafunzwe yemerwaga n’abizeraga ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu, kuva ubwo bwatangiraga kugeza ku itariki ya nyuma imaze kuvugwa, ndetse na nyuma yaho.
GSAM 226.3“Bemeraga, mu buryo buhuje n’Ibyahishuwe 3:7, 8 n’indi mirongo y’Ibyanditswe, ko ku iherezo ry’iminsi 2300 ivugwa muri Daniyeli 8:14, Kristo yarangije umurimo we mu cyumba cya mbere cy’ubuturo bwera bwo mu ijuru, akimurira umurimo we Ahera Cyane, maze agatangira umurimo w’urubanza, bityo agahindura uruhare rwe muri gahunda y’agakiza kuri iyo ngingo. Aho ni ho umuryango umwe wafunguwe, undi ugafungwa.
GSAM 226.4“Bemeraga ko abari barahawe umucyo usobanutse ku butumwa bw’umumarayika wa mbere, maze bakabuhindukirana bakaburwanya n’ubukana, bari baranzwe n’Imana. Ariko ntibemeraga ko abari batarabona uwo mucyo, cyangwa abari bataragera ku myaka yo kubazwa ibyo bakora mbere ya 1844, bari kwangwa baramutse bashatse Imana n’imitima itaryarya.
GSAM 226.5“Nubwo, igihe cyagenwe kikimara kurenga, bemeranyaga na William Miller n’imbaga nyamwinshi y’Abadiventisiti ko umurimo wabo wo gukorera ab’isi wari urangiye, kandi ko Umwami yari kuza vuba cyane, nyamara nyuma y’uko umucyo werekeye ubuturo bwera n’ubutumwa bwa gatatu ubasobanuriye impamvu yo gutenguhwa kwabo, ntibemeraga ko igihe cy’imbabazi cyari cyarangiye, uretse ku bari baranze umucyo.”
GSAM 227.1Byashyizweho umukono na: “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Madamu R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Madamu Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Madamu L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Madamu Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; Madamu F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; Madamu Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; Madamu Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; Madamu Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; Madamu Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; Madamu Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Madamu R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Madamu Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”
GSAM 227Iyerekwa ryasobanuwe nabi
GSAM 227.2Hari abagerageje gusobanura iyerekwa Madamu White yahawe i Topsham, Maine, ku wa 24 Werurwe 1849, nk’aho ryigishaga iyi nyigisho iyobya, ngo nta mbabazi zari zikiriho ku banyabyaha. Iryo yerekwa ryatanzwe mu gihe “amajwi yo gukomanga y’i Rochester” (ubupfumu bwo kuvugana n’imyuka) byari bitangiye kumenyekana. Madamu White yabonye ko ibimenyetso n’ibitangaza by’amayobera, hamwe n’amavugurura y’ibinyoma, byari kuziyongera kandi bigakwira henshi. Ayo mavugurura ntiyari ayo kuva mu buyobe bajya mu kuri (ntiyavuze ko bene ayo mavugurura atazigera abaho, ahubwo yavuze ko ayo yeretswe yakoreshwagamo imbaraga z’abantu yari ameze atyo), ahubwo yari ayo kuva mu bibi bajya mu bibi kurushaho; kuko abavugaga ko bahindutse umutima bari barambaye gusa umwambaro w’idini utwikira gukiranirwa k’umutima mubi. Bamwe basaga n’abahindutse koko, bityo bagashobora kuyobya ubwoko bw’Imana; ariko iyo imitima yabo iza kuboneka, yari kugaragara yirabura nk’uko yari isanzwe.
GSAM 227.3Hanyuma aravuga ati: “Marayika wari umperekeje yantegetse kureba niba hari ukubabara mu mutima ku bw’abanyabyaha nk’uko byahoze. Nararebye ariko sinakubona; kuko igihe cy’agakiza kabo cyarangiye.”20
GSAM 228.1Hari abavuze ko iri yerekwa ryigishaga ko nta mbabazi zari zikiriho ku banyabyaha, ariko turabaza tuti: Ibyo byari gushoboka bite, kandi yari yararwanyije iyo nyigisho kuva igihe Joseph Turner yayigishaga bwa mbere mu rugaryi rwo mu 1845, akaba yari yaranakomeje gukorana umwete kugira ngo abanyabyaha bahinduke kandi bakizwe?
GSAM 228.2Mu Nyongera ku Byambayeho n’Amayerekwa, yasohotse mu 1854, Madamu White aravuga ati: “Ayo ‘mavugurura y’ibinyoma’ avugwa azagaragara neza kurushaho mu gihe kiri imbere. Iri yerekwa ryerekeye cyane cyane abumvise umucyo w’inyigisho y’ukuza kwa kabiri bakawanga. Barekewe ibishuko bikomeye. Bene abo ntibazagira ‘ukubabara mu mutima ku bw’abanyabyaha’ nk’uko byahoze.”21
GSAM 228.3Abamurwanya bavuga ko bazi ibyo Madamu White yabonaga muri iri yerekwa kurusha uko we ubwe yari abizi. Reka turisuzume akanya gato dukurikije uko barisobanura; ni ukuvuga ko yabonaga uko abanyabyaha bari bameze aho kubona abigishaga ububyutse. Bityo ngo yarebye abanyabyaha ashaka kubona “ukubabara mu mutima ku bw’abanyabyaha, ariko ntiyakubona.” Ni nde wigeze abona ukubabara mu mutima ku bw’abanyabyaha yitegereje abanyabyaha gusa? Ariko turabaza tuti: Bite se ku bantu bavuzwe mu buhamya buri hejuru, bakoreshaga gusa imbaraga z’abantu n’uburyo bwo gusinziriza abantu ngo babone abahinduka, bakabyita umurimo w’Umwuka w’Imana? Mbese abo bamurwanya, baharaniraga cyane kwerekana ko Madamu White yigishaga inyigisho ikabije y’“umuryango wafunzwe,” biteguye kwemera ko abo bigishaga ububyutse bari abantu bera, kandi bakazanaga abahindutse by’ukuri?
GSAM 228.4Biragaragarira umuntu wese utekereza ataryarya ko abantu bavugwaga muri aya magambo ari abavugaga ko bafite uko kubabara mu mutima, nyamara baranze umucyo n’ukuri, kandi bakoreshaga uburyo bwo gusinziriza abantu ngo babone abahinduka. Bene abo ntibashoboraga kugira ukubabara nyakuri mu mutima ku bw’abanyabyaha kandi na bo ubwabo bari abo gucirwaho iteka; kuko “igihe cy’agakiza kabo [kabo ubwabo] cyarangiye.”
GSAM 229.1Bamwe bagerageje kuvana mu iyerekwa rya Madamu White ryo ku wa 24 Werurwe 1849 umwanzuro ko ryigishaga ko nta mbabazi zari zikiriho ku banyabyaha; ariko twamaze kwerekana ko mu 1845, i Paris, Maine, yigishaga ko imbabazi zari zihari ku bantu bose batari baranze umucyo n’ukuri babizi kandi babisobanukiwe. Mu iyerekwa yatangiwe aho hantu mu 1846, yeretswe ko Uwiteka yari afite “abantu mu matorero batari baranze ukuri.” Abatekerezaga ukundi baracyashywe, babwirwa ko abamarayika b’Imana bari kuzongera gukorera bene abo bantu, kandi ko igihe bari kubakorera, ababarwanyaga bari kuzasigara hanze.
GSAM 229.2Nanone, muri Mata 1848, Umukuru White n’umugore we bakoreraga umurimo i Rocky Hill, Conn., kugira ngo abanyabyaha bahinduke. Ibyo byose bigaragaza ko iyerekwa ryo ku wa 24 Werurwe 1849 rihuje n’iryo yatangiwe i Paris, Maine, mu 1846, hamwe n’imikorere y’abo bagaragu b’Imana muri Mata 1848.
GSAM 229Umubwiriza w’ububyutse bw’ibinyoma atsindwa
GSAM 229.3Iri yerekwa ryatangajwe bwa mbere muri Connecticut, mu mwaka wa 1849. Umubwirizabutumwa yakoranaga umwete mwinshi aho hantu ashaka kubona abahinduka, ndetse akavuga ko afite impano yo kuvuga indimi. Yageragezaga kwigarurira itsinda rito ry’abizera b’Isabato b’i Rocky Hill. Umwe muri bo yamwitaga “umwera ukundwa w’Uwiteka.” Imbere ye, Madamu White yagize iyerekwa ryerekana uburiganya bw’umurimo we, n’uko uwo “mwera ukundwa” we yari afite imyifatire idahuje n’itegeko rya karindwi. Uwo mugore witwaga “umwera” yahakanye icyo yashinjwaga, maze wa mubwirizabutumwa aramuburanira cyane, ashaka ko abantu bagirira impuhwe uwo “mwera w’Uwiteka ubabaje,” nk’uko yamwitaga. Mu ijoro ryakurikiyeho, uwo mugore ukiri muto yafashwe n’indwara yo kuruka no guhitwa bikabije, atekereza ko agiye gupfa. Yatumije Madamu White, maze yatura ko ibyo yari yareretswe kuri we byari ukuri; ko yari ahamwa neza n’ibyo Madamu White yari yavuze. Nuko uwo mukozi w’ibinyoma ananirwa kuyobya iryo tsinda, maze uko umurimo we wari umeze birashyirwa ahagaragara, bituma umuhati we aho hantu uhagarara butunguranye.
GSAM 230Undi mubwiriza w’ububyutse bw’ibinyoma i Oswego, N.Y.
GSAM 230.1Kugira ngo turusheho kwerekana ihame ryashyizwe ahagaragara mu buhamya buri hejuru, kandi twerekane uko Umukuru White n’umugore we bari bagikora umurimo wo guhindura abanyabyaha mu 1849-50, dutanze ibi bikurikira nabwiwe na Elias Goodwin hamwe n’abandi bo mu banyamuryango ba mbere b’itorero ry’i Oswego, muri leta ya New York:—
GSAM 230.2Icyo gihe (1849) aho hantu hari hatuye umusore witwaga Hiram Patch. Yari yarasezeranye kuzashyingiranwa n’umukobwa, baza gushyingiranwa nyuma yaho gato. Bari abantu batarahinduka, ariko bitabiraga amateraniro yayoborwaga n’Umukuru White n’umugore we, kandi bari hafi kwemera kuba Abakristo. Muri icyo gihe, ububyutse bwatangijwe muri rimwe mu matorero y’i Oswego, butangijwe n’umunyamuryango ukomeye utari umubwirizabutumwa, aho gutangizwa n’ababwirizabutumwa; yari umubitsi w’amafaranga y’akarere. Uwo muntu yasaga n’ufite umwete mwinshi, kandi yavugaga ko afite umutwaro uremereye ku bw’abanyabyaha. Yasobekeranyaga ibiganza akabikamya igihe yasengeraga abatarahinduka, agaragara nk’ufite agahinda gakabije kubera ko bari bazimiye.
GSAM 230.3Bwana Patch n’uwo bari barasezeranye kuzashyingiranwa bagiye muri ayo materaniro y’ububyutse, maze bashidikanya ku cyemezo bafata. Igihe kimwe bari bahari ubwo Madamu White yagiraga iyerekwa, akerekwa muri Hoseya 5:6, 7, havuga hati: “Bazajyana imikumbi yabo n’amashyo yabo gushaka Uwiteka; ariko ntibazamubona; yabavuyeho. Bahemukiye Uwiteka; kuko babyaye abana b’abanyamahanga; none ukwezi kuzabarimburana n’imigabane yabo.” Yeretswe ko abayoboraga ubwo bubyutse batari babanye neza n’Imana, kandi ko batari bafite umutwaro nyakuri wo mu mutima ku bw’abanyabyaha.
GSAM 231Guhanura ko umurimo uzasenyuka
GSAM 231.1Hanyuma abwira Bwana Patch ati: “Nabwiwe kukubwira ko kuri iki kibazo, amagambo y’uyu murongo azasohora uko yakabaye. Tegereza ukwezi, uzibonere ubwawe imyifatire y’abantu bakora muri ubu bubyutse, bakavuga ko bafite umutwaro uremereye utyo ku bw’abanyabyaha.” Bwana Patch aravuga ati: “Nzategereza.”
GSAM 231.2Hatarashira ibyumweru bibiri uhereye igihe iri yerekwa ryatangiwe, wa mubitsi wavugaga ko afite intimba nyinshi mu mutima ku bw’abanyabyaha, mu kababaro ke ko kwiyerekana, yaturikiwe n’umutsi w’amaraso mu gifu, biba ngombwa ko ajyanwa mu buriri kubera kuva amaraso menshi. Byabaye ngombwa ko umukuru w’abashinzwe umutekano w’akarere afata mu nshingano ze ibiro by’umubitsi; afatanyije n’umwe mu bapolisi, yarebye amafaranga yagombaga kuba ahari hakurikijwe igitabo cy’umubitsi, hanyuma babara amafaranga mu kwitegura kuyobora iyo mirimo. Maze, dore, amafaranga yaburagamo $1,000 yuzuye.
GSAM 231.3Uwo mukuru w’abashinzwe umutekano n’umupolisi babonaga ko bidashoboka ko umuntu wakoranaga umwete utyo mu bubyutse yahamwa no kwiba ayo mafaranga. Batekerezaga ko ashobora kuba yari yarayishyuye akibagirwa kubyandika neza mu gitabo; cyangwa se ko yari yarayabikije muri banki, ntibigaragare mu ibarura ry’amafaranga ari mu isanduku y’umutekano. Uko byari biri kose, bagombaga kumubaza ibisobanuro bibanyuze, ariko bakabikorana ubwitonzi; kuko iyo aza kuba afite ayo mafaranga, nta gushidikanya ko yari kugerageza kuyahisha. Nuko bumvikana ko umwe muri bo agomba kubanza kugenda akihisha mu kazu kari inyuma y’inzu, kugira ngo arebe umuryango w’inyuma niba hari icyo bakora, naho umukuru w’abashinzwe umutekano akinjirira mu muryango w’imbere. Uwo mukuru yegereye inzu akinjira mu muryango w’imbere, abona ikanzu y’umugore wari ugisohoka mu muryango w’inyuma. Wa mugabo wari mu kazu yabonye uwo mugore yihutira ku kirundo cy’urubura, acukura umwobo mu rubura, ashyiramo ikintu aragitwikira, maze asubira mu nzu.
GSAM 232.1Umukuru w’abashinzwe umutekano yegereye uburiri bw’umubitsi, maze amaze kumubaza uko amagara ye ameze, amubwira mu buryo bwitondewe ibyari byabateye urujijo mu biro, amwumvisha ko ashobora kubasobanurira icyo kibazo. Uwo muntu, ahagaritse umutima cyane, yazamuye ukuboko kwe akwerekeza mu ijuru, ahamagara Imana ngo imubere umuhamya, avuga ko nta cyo yari azi kuri ayo mafaranga. Ako kanya umugore we yarinjiye, abaza ibyabaye n’icyatumye umugabo we ahagarika umutima atyo. Umugabo aramusubiza ati: “Baratekereza ko dufite amafaranga yabo.” Umugore na we azamura amaboko atyo, ahamagara Imana ngo ibe umuhamya ko badafite ayo mafaranga, kandi ko nta n’icyo bayaziho. Akimara kuvuga ayo magambo, wa mupolisi, wari wihutiye kuva aho yari yihishe akajya kuri cya kirundo cy’urubura ubwo umugore yinjiraga mu nzu, yamuciye mu ijambo ati: “Madamu, iki ni iki? Nakubonye usohoka mu nzu wihuta, ugashyira iki kintu mu kirundo cy’urubura, none dore wa mufuka w’amafaranga waburaga, wanditseho $1,000.”
GSAM 232.2Nk’uko byari byitezwe, ubwo bubyutse bwarasenyutse butunguranye. Bwana Patch n’uwo yari yarasezeranye ko bazashyingiranwa, bamaze kumenya imyifatire y’uwayoboraga ubwo bubyutse, bafashe icyemezo cyo gukurikira ukuri, bifatanya n’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi, kandi bakomeza kuba abanyamuryango b’indakemwa b’iryo torero kugeza ku munsi bapfuye.
GSAM 232.3Iri yerekwa, nk’uko bigaragara neza, ryatanzwe ku bw’abatarahinduka kandi kugira ngo ribagirire umumaro wihariye, maze riviramo abanyabyaha guhinduka; nyamara ryerekezaga ako kanya ku bantu bari abanyabyaha ubwabo, kandi baranzwe n’Uwiteka kubera uburyarya bwabo. Bari “bahemukiye Uwiteka;” bavugaga ko bafite ukubabara gukomeye mu mutima ku bw’abanyabyaha, nyamara babyaraga gusa “abana b’abanyamahanga.”
GSAM 232Umukozi w’indyarya i Camden, N.Y.
GSAM 232.4Mu hantu Umukuru White na Madamu White basuye mu gihe cy’imbeho cyo mu 1849-50 harimo n’umujyi wa Camden, N.Y., uri nko kuri mayilo mirongo ine uvuye i Oswego, aho bari bagituye. Ku byerekeye iryo teraniro, Madamu White aravuga ati:
GSAM 232.4“Mbere yo kujyayo, neretswe itsinda rito ry’abavugaga ko bemera ukuri baho, kandi muri bo mbona umugore wavugaga ko yubaha Imana cyane, ariko akaba yari indyarya, kandi yarayobyaga ubwoko bw’Imana.”22
GSAM 233.1Muri Mutarama 1884, igihe nakoreraga umurimo muri leta ya New York, namenye ibi bisobanuro bikurikira mbibwiwe na Bwana Preston, wari atuye i Camden igihe cy’iteraniro ryavuzwe haruguru, kandi Umukuru White n’umugore we bakaba baracumbitse iwe muri iryo teraniro:—
GSAM 233.2“Uyu mugore yigishaga ibitekerezo bikabije ku byerekeye kwezwa, akavuga ko hari urugero rwo gutungana umuntu ashobora kugeraho, akaba atakigengwa na gato n’amategeko y’Imana; kandi yavugaga ko yari yarageze kuri urwo rugero rwo gutungana. Iyo nyigisho ye yo kwera yateraga urujijo mu bitekerezo bya bamwe muri bene data b’i Camden. Mushiki wacu White yeretswe ko, nubwo uwo mugore yiyitaga uwera atyo, umutima we wari wirabura kubera icyaha, kandi imibereho ye yari yanduye.
GSAM 233.3“Igihe yari aho hantu, mushiki wacu White yahawe irindi yerekwa imbere y’uwo mugore, wasaga n’ufite umutwaro uremereye mu mutima ku bw’abatarahinduka; ariko mushiki wacu White yamubwiye ko atari ukubabara nyakuri mu mutima ku bw’abanyabyaha, kuko imibereho ye yari imeze ku buryo we ubwe atari umukiranutsi mu maso y’Imana. Bwana Preston aravuga ati: ‘Bityo icyitwa iyerekwa ry’i Camden cyerekezaga ku kibazo cy’uwo mugore mu buryo busobanutse kandi bwihariye, nticyerekezaga ku banyabyaha muri rusange, kandi ni ko twabyumvise icyo gihe.’”
GSAM 233.4Madamu White amaze kuvuga iyerekwa rye, uwo mugore yarahagurutse aravuga ati: “Imana izi umutima wanjye, kandi iyo mushobora kuwubona, mwabona ko uboneye kandi utanduye.” Nuko iteraniro rirarangira. Ariko nyuma yaho bidatinze, uwo mugore yararwaye cyane, atekereza ko agiye gupfa. Aravuga ati: “Ngomba kubona mushiki wacu White; mfite ibyo ngomba kumwaturira. Namubwiye ko ndi umugore mwiza, ko ntanduye. Si ko biri. Ndi umugore mubi. Uyu mugabo tubana si umugabo wanjye. Nasize umugabo mwiza mu Bwongereza, n’umwana muto umwe, mpungana n’uyu mugabo. Ntitwigeze dushyingiranwa. Nakomeje kwiyita umuganga, kandi nagurishaga umuti narahiriye mu rukiko ko icupa ryawo ryantwaye $1, nyamara icupa ryantwaraga amasenti cumi n’abiri gusa. Nanone narahiye ko inka twagurishije umugabo w’umukene yari yaradutwaye $30, nyamara yari yaradutwaye $20 gusa.”23
GSAM 234.1Amagambo ya Madamu White yerekeye “ukubabara mu mutima ku bw’abanyabyaha” akoreshwa kuri bene abo biyitaga icyo batari bo b’indyarya, ntakoreshwa ku banyabyaha muri rusange. Dufashe ibyo bintu byatanzwe haruguru, byerekana ko inyigisho y’uko “nta mbabazi zikiriho” ku banyabyaha yamaganywe rwose kuva yatangira kubwirizwa mu rugaryi rwo mu 1845; kandi ko Madamu White yakomeje gukorana umwete ngo abanyabyaha bahinduke kuva icyo gihe, ni nde wakwemera ko mu 1851, ubwo igitabo cye cyitwa Ibyambayeho n’Amayerekwa cyasohokaga, yari agamije kwigisha ko “nta gakiza kakiriho ku banyabyaha”?
GSAM 234Umuntu wavugaga ko nta mbabazi zikiriho
GSAM 234.2Ndetse no mu mwaka wa 1848, aha n’aha hari hagisigaye umuntu wemeraga ko nta mbabazi zari zikiriho ku banyabyaha. Ariko abo ntibari Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi. Umwe muri bo witwaga Sweet yari atuye mu mujyi wa Rochester, N.Y. Nari maze igihe gito naturiye ukwizera kwanjye ku mugaragaro kandi mbatijwe mu Badiventisiti bo ku munsi wa mbere w’icyumweru, maze njya mu iteraniro ryo mu mahema ry’i Canandaigua, N.Y., ryayoborwaga n’Abakuru J. C. Bywater na Geo. W. Burnham. Uwo muntu witwaga Sweet yari ahari, maze agaragaza gushidikanya gukomeye ku kuri kw’imibereho yanjye yo kwizera, kuko “yatekerezaga ko bitari bigishoboka ko abanyabyaha bahinduka.”
Notes
- Matayo 25:10. ↩
- Luka 12:35, 36. ↩
- Inyandiko z’Ibanze, urup. 55. ↩
- Ibyahishuwe 11:19. ↩
- Ibyahishuwe 3:3. ↩
- Ibyahishuwe 3:11. ↩
- Ibyahishuwe 3:7, 8. ↩
- 1 Abakorinto 16:9. ↩
- 2 Abakorinto 2:12, 13. ↩
- Abakolosayi 4:2, 3. ↩
- Umubwirizabutumwa w’Ukuza, 11 Ukuboza 1844. ↩
- Circleville, Ohio, Telesikopi y’Idini, 1844. ↩
- Madamu E. G. White, muri Isubiramo ry’Ukuza, 20 Ugushyingo 1883. ↩
- Raporo y’umurimo w’Umukuru Himes muri Maine, muri Morning Watch, Umujyi wa New York, 6 Kamena 1845. ↩
- Umwuka w’Ubuhanuzi, umubumbe wa 4, pp. 268, 271. ↩
- Ibaruwa ya J. N. Andrews, Nzeri 1874. ↩
- Ibaruwa ya Madamu Truesdail yo ku wa 17 Kanama 1875. ↩
- Ibaruwa ya Madamu Truesdail yo ku wa 27 Mutarama 1891. ↩
- Ibaruwa ya Ira Abbey, Werurwe 1885, yasubiwemo muri Isubiramo n’Umubwirizabutumwa yo ku wa 7 Mata 1885. ↩
- Inyandiko za Mbere, urup. 45. ↩
- Reba ibisobanuro mu gitabo Inyandiko za Mbere, urup. 45. ↩
- Ibice by’Imibereho ya Ellen G. White, urup. 129. ↩
- Inkuru Bwana Preston yatanze ku byerekeye iteraniro ry’i Camden yemeza ibyavuzwe mu gitabo Ibice by’Imibereho ya Ellen G. White, imp. 129-130, ikongera no gutanga ibyo bisobanuro biri hejuru bitavuzwe muri icyo gitabo. ↩