Igice cya 25 — Ibigo by’Amashuri
GSAM 391.1Shaka ubwenge, ushake no gusobanukirwa; ntubyibagirwe, kandi ntutandukire ku magambo yo mu kanwa kanjye. Ntubureke, na bwo buzakurinda; bukunde, na bwo buzakurinda. Ubwenge ni bwo bw’ingenzi; ni cyo gituma ushaka ubwenge, kandi muri ibyo byose ubona ushake no gusobanukirwa.1
GSAM 391Ishuri rya Prof. G. H. Bell
GSAM 391.2Umurimo w’uburezi w’iri dini muri iki gihe wageze ku rugero runini ugereranyije. Kimwe n’andi mashami y’umurimo twavuze mbere, watangiriye ku ntangiriro nto cyane. Mu 1868, Prof. G. H. Bell yafunguye ishuri mu nyubako y’ibiro bya kera, ku mfuruka y’amajyaruguru y’iburasirazuba y’imihanda ya Kalamazoo na Washington, i Battle Creek. Byongeye kandi, mu rugaryi rwo mu 1871, nyuma y’Inteko Nkuru Rusange, habaye amasomo y’ibyumweru bine yo kwigisha ababwirizabutumwa, agamije gufasha abakora umurimo wo kubwiriza no mu matorero.
GSAM 391Ihamagarwa ry’Ishuri ry’Iri Dini
GSAM 391.3Mu Isubiramo ryo ku wa 16 Mata 1872 hasohotse inyandiko yari ifite umutwe ugira uti “Mbese Tugire Ishuri ry’Iri Dini?”, igaragaza neza impamvu ishuri nk’iryo ryari rikenewe. Mu Isubiramo ryo ku wa 16 Nyakanga hatangajwe ko ishuri ryatangiye rifite abanyeshuri cumi na babiri; nyuma y’ibyumweru bibiri bari bamaze kuba makumyabiri na batanu, kandi hatangijwe n’ishuri rya nimugoroba ry’ikibonezamvugo ry’abanyeshuri mirongo itanu. Igihembwe cya kabiri cy’ishuri cyatangiye ku wa 16 Nzeri 1872 gifite abanyeshuri mirongo ine. Ku wa 16 Ukuboza ishuri ryari rimaze kuba rinini ku buryo ryimuriwe mu nzu y’amateraniro, aho ku mugongo w’intebe z’itorero hashyizwe ameza ashobora gukingwa. Mu nzu y’itorero, mu gice cyo hejuru, hari hakorerwa kandi ishami ry’ibanze ry’abanyeshuri mirongo itandatu na batatu.
GSAM 392Amafaranga Yakusanyirijwe Ishuri Rikuru
GSAM 392.1Inteko Nkuru Rusange yo muri Werurwe 1873 yamaze igihe kinini isuzuma niba bikwiye gukusanya uburyo bwo kubaka inyubako ziboneye zo gukoreramo ishuri ry’iri dini, aho abakozi bari gutegurirwa kujya mu bice bitandukanye by’umurimo w’ubutumwa. Icyo kibazo kimaze kwemezwa neza, hashyizweho komite yo kuyobora ikusanywa ry’amafaranga yari akenewe. Muri icyo gihe, mu Isubiramo hasohokaga rimwe na rimwe inyandiko zikomeye kandi z’ingirakamaro kuri iyo ngingo, zanditswe n’Abakuru Butler, White n’abandi; kandi ku bw’imihati y’Abakuru Butler na Haskell mu materaniro atandukanye yo mu nkambi, hakuwe amafaranga menshi yo kubaka ishuri ryari riteganyijwe.
GSAM 392.2Ku wa 16 Ugushyingo 1873 habaye indi nama y’Inteko, aho batangaje ko amadolari 52,000 yari amaze gutangwa nk’isezerano ry’umusanzu w’ikigega cy’uburezi cy’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi, azakoreshwa mu kubona ubutaka no kubaka inyubako ziboneye mu gihembwe cyakurikiyeho. Muri iyo nama, ku bw’itora, hatoranyijwe komite y’abantu barindwi yo gushyiraho umuryango w’uburezi no gushaka ahazubakwa inyubako.
GSAM 392.3Muri iyo konferansi twavuze, George I. Butler yatorewe kuba Perezida w’Inteko Nkuru Rusange, naho Sidney Brownsberger aba Umunyamabanga. Abagize komite yatorewe n’Inteko Nkuru Rusange bari George I. Butler, S. N. Haskell na Harmon Lindsay. Amazina ya James White, Ira Abbey, J. N. Andrews na Uriah Smith yongewemo kugira ngo bakorane na Komite y’Inteko Nkuru Rusange ari bo Komite y’Abantu Barindwi, yiyandikishije nka “Umuryango w’Uburezi w’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi.” Kuva icyo gihe, Porofeseri Brownsberger yakoranye na Koleji ya Battle Creek kugeza ubwo yahamagarwaga kuyobora koleji yari igiye gufungurwa i Healdsburg, muri California.
GSAM 393Haguzwe Eka Cumi n’Ebyiri z’Ishuri Rikuru
GSAM 393.1Ku wa 31 Ukuboza 1873, iyi komite yaguze eka cumi n’ebyiri z’ubutaka mu gice cy’iburengerazuba bwa Battle Creek; muri zo, eka zirindwi ni zo zabaye ikibuga cya Koleji ya Battle Creek.
GSAM 393.2Ishuri ry’iri dini rya Battle Creek ryatangiye igihembwe cy’itumba mu byumba by’inyubako ya gatatu y’ibiro ku wa 15 Ukuboza 1873, ryanditsemo abanyeshuri ijana na cumi.
GSAM 393Impamvu Amashuri y’Iri Dini Akenewe
GSAM 393.3Ku birebana n’uko twe nk’iri dini dukeneye amashuri aboneye y’uburezi, Madamu White yanditse mu 1873 ati—
GSAM 393.4“Ubushobozi bwose bw’ubwenge bugomba gukoreshwa kandi bugatezwa imbere, kugira ngo abagabo n’abagore bagire ubwenge buringaniye neza. Isi yuzuye abagabo n’abagore bafite uruhande rumwe gusa, babaye bityo kuko igice kimwe cy’ubushobozi bwabo cyatejwe imbere, mu gihe ibindi byagwingiye kubera kudakora. Uburezi bw’urubyiruko rwinshi bwarananiranye. Biga birenze urugero, bakirengagiza ibirebana n’ubuzima bw’imirimo isanzwe....”
GSAM 393Hakenewe Uburezi Buciye ku Mpande Zose
GSAM 393.5“Kwiyegurira kwiga ubudahwema, uko amashuri ayoborwa ubu, bituma urubyiruko rudakwira ubuzima busanzwe. Ubwenge bwa muntu bushaka gukora. Iyo budakora mu cyerekezo cyiza, bukora mu cyerekezo kibi. Kugira ngo ubwenge bugume ku murongo, mu mashuri umurimo n’inyigisho bigomba guhurizwa hamwe.
GSAM 393.6“Mu bihe byabanje, uburezi bwagombaga gutegurwa ku rugero rwagutse. Ku mashuri hagombaga kuba imirimo y’ubuhinzi n’inganda. Hagombaga kuba abarimu b’imirimo yo mu rugo, kandi igice cy’igihe cya buri munsi cyagombaga guhabwa umurimo, kugira ngo imbaraga z’umubiri n’iz’ubwenge zikoreshwe ku rugero rumwe. Iyo amashuri aza gushyirwaho kuri uwo mugambi twavuze, ubu ntihari kuba ubwenge bwinshi butaringaniye.”2
GSAM 394Koleji ya Battle Creek
GSAM 394.1Mu mpeshyi no mu gihe cy’umuhindo byo mu 1874, inyubako ya Koleji ya Battle Creek yarubatswe. Yari inyubako y’amatafari, ifite amagorofa atatu hejuru y’igice cyo munsi y’ubutaka, ipima ibirenge 75 kuri 75, imeze nk’umusaraba w’Abagiriki. Yarangiye kandi yegurirwa Imana mu birori biboneye ku wa 4 Mutarama 1875. Ishuri ryafunguriwe muri iyo nyubako rifite abanyeshuri barenga ijana n’abarimu barindwi bashoboye bo mu mashami atandukanye. Igihe koleji yatangiraga mu mwaka w’amashuri wa 1877, hatangajwe ko abanyeshuri magana abiri bari bayitabiriye. Raporo y’Umuryango w’Uburezi yatanzwe mu Nteko Nkuru Rusange yo mu Ukwakira 1880 yerekanye ko kuva mu 1873 kugeza mu Ukuboza 1880, abanyeshuri 1400 bari baranditswe muri Koleji ya Battle Creek.
GSAM 394Hafunguwe Andi Mashuri Abiri
GSAM 394.2Mu Nteko Nkuru Rusange yo mu Ukuboza 1882, hatangajwe ko muri uwo mwaka hafunguwe amashuri abiri y’iri dini ayobowe na konferansi: imwe yari Koleji ya Healdsburg, iherereye i Healdsburg, muri California, yafunguwe ku wa 11 Mata; indi yari Ishuri Rikuru rya South Lancaster, riherereye i South Lancaster, muri Massachusetts, rifungurwa ku wa 19 Mata.
GSAM 394Koleji ya Healdsburg
GSAM 394.3Mu Isubiramo ryo ku wa 15 Mutarama 1884 hasohotse amagambo akurikira ashimishije yerekeye ishuri ry’iri dini ryo ku Nkombe ya Pasifika:—
GSAM 394.4“Muri Nzeri 1881, Konferansi ya California yafashe umwanzuro wo gufungura ishuri ry’iri dini, ishyiraho komite yo gushyira uwo mushinga mu bikorwa. Muri Mata 1882, hari hamaze kugurwa ubutaka buhagije bufite inyubako iboneye y’ibyumba icumi, abigisha babiri barakoreshwa, kandi hatangijwe ishuri ry’abanyeshuri mirongo itatu na batatu. Mu mwaka wa koleji watangiye ku wa 29 Nyakanga 1882, ishuri ryemejwe ku buryo bwemewe nka koleji, hongerwa kugurwa ikibanza cya eka eshanu, hubakwa inzu nini [y’abanyeshuri], haboneka abarimu batandatu, kandi handikwa abanyeshuri 152. Kuva ryafungurwa, kuri uwo mushinga hari hamaze gusezeranywa amadolari hafi 27,000, menshi muri yo akaba yari amaze kwishyurwa n’abaturage ba California.”
GSAM 395Ishuri Rikuru rya South Lancaster
GSAM 395.1Abaturage bo mu Bwongereza bushya batangije ishuri ryabo mu nzu yo gusengeramo i South Lancaster, muri Massachusetts. Ku bw’imihati idacogora y’Umukuru S. N. Haskell n’ibitambo by’abacu bo mu Bwongereza bushya, mu gihe cy’umuhindo wo mu 1884 habonetse inyubako nyinshi z’amashuri zari ziteguye kwegurirwa Imana. Inyubako zari iz’Umuryango w’Ishuri Rikuru rya South Lancaster zari eshanu, muri zo ebyiri zikaba zari nshya rwose. Inyubako y’ishuri yapimaga ibirenge 60 kuri 65, naho indi nyubako nshya, inzu y’abanyeshuri, yapimaga ibirenge 36 kuri 88. Izo nyubako zeguriwe Imana ku wa 19 Ukwakira 1884.
GSAM 395.2Nyuma y’imyaka makumyabiri n’umwe y’umurimo unoze, iki kigo kiracyatera imbere kandi cyohereje abakozi b’abanyamwete mu murimo w’Umwami mu bice bitandukanye by’isi. Ubu umuyobozi w’ishuri ni Frederick Griggs, akaba n’Umunyamabanga w’Ishami ry’Uburezi ry’Inteko Nkuru Rusange.
GSAM 395Ishuri ry’Imyitozo rya London (mu Bwongereza)
GSAM 395.3Uko umurimo i London mu Bwongereza wakomezaga gutera imbere no gukomera, mu mpeshyi ya 1887 habonetse ko bikwiye gufungura ishuri ry’imyitozo ry’abakozi b’Ijambo ry’Imana, rifatanyije n’umurimo ukora wo muri Bibiliya. Muri iri shuri, abakozi boherejwe gukorera mu bindi bice by’Ubwami bwunze ubumwe n’Ubukoloni. Muri iki gihe, i Duncombe Hall, mu majyaruguru ya London, hari ishuri riteye imbere riyoborwa na Prof. H. R. Salisbury, wize amashuri ye y’ibanze muri koleji ya Battle Creek, muri Michigan.
GSAM 396Koleji ya Battle Creek Yaguwe
GSAM 396.1Kubera ko icyumba cyinshi cyari gikenewe muri Koleji ya Battle Creek, mu mpeshyi ya 1886 byabaye ngombwa ko inyubako ya koleji yongerwa cyane, maze mu mwaka wakurikiyeho (1887) hubakwa inzu y’abanyeshuri b’abakobwa yari izwi nka West Hall. West Hall ifite ibyumba by’abanyeshuri 150, kandi mu cyumba cyo kuriramo hashobora kwakirwamo 225; naho South Hall, yubatswe mu 1884 mu majyepfo y’ikibuga cya koleji, yakoraga nk’inzu y’abanyeshuri b’abahungu. Igihe koleji yatangiraga igihembwe cy’itumba cya 1886-87, yari ifite abanyeshuri 568.
GSAM 396.2Mu 1885, Prof. W. W. Prescott yashyizwe ku buyobozi bwa Koleji ya Battle Creek, kandi bidatinze ashyirwa ku mwanya w’Umunyamabanga w’Uburezi w’iri dini. Ibi byagaragaje ko ari icyemezo cy’ubwenge. Ntabwo Koleji ya Battle Creek yonyine yabonye inyungu, ahubwo binyuze mu murimo w’umunyamabanga nk’uwo, ku bw’umugisha w’Imana, habaye ubumwe bukomeye n’ubushobozi burushijeho mu murimo w’amashuri yacu yose y’iri dini.
GSAM 396Koleji y’Abamisiyoneri ya Emmanuel
GSAM 396.3Koleji ya Battle Creek yakoze umurimo unoze kugeza mu 1901, ubwo ubutaka n’inyubako byagurishwaga ku Muryango wa Koleji y’Abamisiyoneri b’Abaganga b’Abanyamerika, maze umuryango w’uburezi ugaseswa. Ako kanya hashyizweho undi muryango wa koleji witwa Koleji y’Abamisiyoneri ya Emmanuel. Hafi ya Berrien Springs, mu majyepfo y’iburengerazuba bwa Michigan, habonetse umurima; abanyeshuri bawubakiyemo inyubako, kandi hakorerwa ishuri riteye imbere. Umugambi uhamye w’iri shuri ni ugutanga “uburezi bwuzuye,” buhuje n’amabwiriza yavuzwe mu gice kibanza cy’iki gice. Gutegurira abakozi ku buryo bwuzuye kugira ngo bakorere mu gice icyo ari cyo cyose cy’isi aho ubuyobozi bw’Imana bwabahamagarira gukorera, ni cyo cyifuzo n’intego ikomeye by’abarimu ba Koleji y’Abamisiyoneri ya Emmanuel.
GSAM 397Ishuri Rikuru rya Bibiliya ryo Hagati, Chicago, Illinois
GSAM 397.1Mu Isubiramo ryo muri Werurwe 1887, Umukuru George I. Butler yatanze igitekerezo ko i Chicago, muri Illinois, hubakwa inyubako y’umurimo w’ubumisiyoneri izaba ishuri rikuru rya Bibiliya ryo hagati ryo kwigishirizwamo abakozi ba Bibiliya, kandi icyarimwe ikaba ishapeli n’inzu y’umurimo w’ubumisiyoneri y’abacu bo muri uwo mujyi. Mu gihe cy’umuhindo n’itumba cya 1888-89, iyo nyubako yarubatswe. Igiciro cyayo, harimo ibibanza, inzu, ibikoresho n’ibindi, cyari hafi y’amadolari 28,000. Yafunguwe ku mugaragaro ku wa 4 Mata 1889, itangizwa n’ihuriro ry’ababwirizabutumwa b’ibitabo. Igihe yegurirwaga Imana, hatangajwe ko abacu bari bazi nibura abantu igihumbi bari bamaze kwemera ukuri kw’iki gihe mu bice bitandukanye by’igihugu binyuze mu mihati y’abakozi ba Bibiliya.
GSAM 397.2Iri shuri ryayobowe neza n’Umukuru George B. Starr kugeza mu rugaryi rwo mu 1891. Hanyuma, ribifashijwemo n’abarimu bashyizweho na Komite y’Inteko Nkuru Rusange, ryakomeje umurimo kugeza mu 1893, ubwo byagaragaye ko inyubako idahagije ku byo abantu bari bagenda basaba byo kwigishwa Bibiliya. Kubera ko hateguwe ko ishuri rya Bibiliya rihuzwa na Koleji ya Battle Creek, inyubako ya Chicago yagurishijwe ku Muryango w’Abamisiyoneri b’Abaganga n’Abagiraneza. Inyubako yarongerewe kandi itunganywa nk’ikigo gito cyita ku buzima, ubu kikaba cyitwa Ishami rya Chicago rya Sanitoriyumu ya Battle Creek.
GSAM 397Koleji y’Ubumwe, Nebraska
GSAM 397.3Inteko Nkuru Rusange yo mu 1889 yari isuzumye igitekerezo cyo kubaka koleji ahantu hatoranyijwe hakwiriye konferansi icyenda za Leta zikurikira: Iowa, Minnesota, Kansas, Missouri, Nebraska, Dakota, Texas, Colorado na Arkansas. Ni cyo cyatumye inteko ishyiraho komite yari ifite inshingano zo guhitamo ahantu heza ho kubakira ishuri. Abaturage b’ahantu nka Des Moines muri Iowa, Fremont na Lincoln muri Nebraska n’ahandi, bamaze kumenya ibyo twari tugiye gukora, barushanijwe gutanga imisanzu kuri uwo mushinga, kuko buri hantu bashakaga ko inyubako zishyirwa mu mujyi wabo. Kubera ko Lincoln muri Nebraska ari yo yatanze imisanzu myinshi kandi ikaba ari yo yabonetse ko ikwiriye kurusha ahandi, ishuri ryashyizweyo.
GSAM 398.1Inyubako nkuru, ari yo Koleji y’Ubumwe ubwayo, ipima ibirenge 141 kuri 84. Uburebure kuva ku butaka kugera hejuru y’umunara ni ibirenge 100. Uretse iyo nyubako, hari n’inzu ebyiri z’abanyeshuri, buri imwe ipima ibirenge 104 kuri 104 kandi ifite amagorofa atatu. Byari biteganyijwe ko amafaranga azava ku butaka bwatanzwe yari kwishyura nibura kimwe cya kabiri cy’ikiguzi cyo gutunganya iyi koleji nkuru y’iri dini, aho abakozi bari kwigishirizwa mu mashami atandukanye mu Cyongereza, mu ndimi za Scandinavia no mu Kidage, buri rurimi rukigishwa n’abarimu baruvuga kavukire.
GSAM 398.2Inyubako zeguriwe Imana ku wa 24 Nzeri 1891, maze ishuri rifungura ku wa 30 Nzeri. Abanyeshuri banditswe mu mwaka wa mbere bari 301. Mu 1892 ishuri ryafunguwe rifite abitabiriye 222, naho abiyandikishije muri uwo mwaka baba 553. Muri bo, mirongo irindwi n’umwe bari mu ishami ry’Ikidage, naho mirongo inani na batanu bari mu ishami ry’indimi za Scandinavia.
GSAM 398.3Koleji ifite umurima uyifasha, ugaha umurimo abanyeshuri bifuza gukora mu buhinzi. Koleji ifite n’uruganda rw’imigati, aho ku rugero runaka hakorerwa ibiribwa bifasha ubuzima. Mu 1903 hashyizweho umuryango ugamije gusohora impapuro n’ibitabo mu Kidage, mu Gisuwede no mu rurimi rw’Abadanwa n’Abanyanoruveje. Uwo muryango ufite inzu y’icapiro ryawo n’umurimo wose w’icapiro w’Abanyamerika w’iri dini ukorerwa abo baturage. Umurimo ahanini ukorwa n’abanyeshuri. Ntabwo bigishwa gusa umurimo w’icapiro, ahubwo banahigira ubunararibonye bakora umurimo w’ubumisiyoneri koko.
GSAM 398.4Umurimo w’ubuvuzi na wo uhagarariwe muri iyi koleji. Mu gukoresha ibyumba mu buryo bw’ubukungu, byaje kugaragara ko ishuri ryashoboraga kureka imwe mu nzu nini z’abanyeshuri; bityo, hifashishijwe amafaranga make, hashyizweho sanitoriyumu, ubu ikaba ikora umurimo mwiza cyane.
GSAM 399Koleji ya Walla Walla
GSAM 399.1Iri shuri riherereye hafi ya Walla Walla, muri Leta ya Washington, kandi ryeguriwe Imana ku wa 8 Ukuboza 1892. Ishuri ryafunguwe ku munsi wabanje rifite abanyeshuri 101. Uwo mubare wazamutse muri uwo mwaka ugera kuri 185. Iri shuri rifite umurima muto n’indi mirimo y’inganda. Rimeze neza kandi rikora umurimo mwiza. Prof. J. L. Kay ubu ni we uyobora abarimu.
GSAM 399Ishuri rya Australia
GSAM 399.2Ku wa 24 Kanama 1892, i Melbourne muri Australia hafunguwe ishuri mu nyubako ikodeshwa, rifite abarimu batanu. L. J. Rousseau, waturutse muri Koleji ya Battle Creek, muri Michigan, ni we wabaye umuyobozi wa mbere w’ishuri. Mu 1894, iri shuri ryari rifite abanyeshuri 89 bari banditswe.
GSAM 399Kwimukira i Avondale
GSAM 399.3Kubera ko abatangije ishuri bifuzaga guhuza umurimo n’inyigisho, byabonetse ko kwimura aho ryari riri ari byo bikwiye; bityo ryimuwe mu mujyi munini wa Melbourne rijyanwa i Avondale, i Cooranbong muri New South Wales, ahantu h’icyaro, aho habonetse umurima kandi hubakwa inyubako ziboneye. Muri iki gihe ishuri rikorerwa neza hakurikijwe gahunda yo guhuza umurimo n’inyigisho.
GSAM 399Ubuhanuzi Bwerekeye Avondale Burasohoye
GSAM 399.4Mu gushinga no kuyobora ishuri, intego ya komite yari uko riyoborwa hafi bishoboka hakurikijwe amabwiriza yatanzwe ku mashuri akoresha imirimo y’inganda. Ryagombaga kuba “ishuri ntangarugero,” kandi kenshi haratanzwe icyizere ko, niriyoborwa neza, rizatsinda atari nk’ishuri gusa, ahubwo n’ubutaka ubwabwo bwari bwarabonetse ko nta gaciro bufite bukazera. Igihe, ku mugisha w’Umwami, cyagaragaje ko ubwo buhanuzi ari ukuri. Nubwo hashize imyaka myinshi haza amapfa akomeye akurikirana, agateza ibyago mu buhinzi no kubura imyaka hirya no hino, umurima wa Avondale wari utoshye kandi wera. Ibyo byari ibintu bitangaje cyane, ku buryo abayobozi ba leta baje kubaza uburyo bwakoreshwaga mu buhinzi kugira ngo haboneke uwo musaruro udasanzwe.
GSAM 400.1Raporo y’imikorere y’ishuri mu 1903 yerekanye ko umubare w’abanyeshuri wiyongereyeho mirongo itanu ku ijana. Imari na yo yari imeze neza—amafaranga yose yakoreshejwe yarishyuwe, kandi mu bubiko hasigaye amadolari 1,500 yo gukoreshwa mu nyungu z’ishuri. Prof. C. W. Irwin amaze hafi imyaka ine ari umuyobozi n’umukuru w’ishuri.
GSAM 400Ishuri Rikuru rya Mt. Vernon
GSAM 400.2Mu 1893, Inteko Nkuru Rusange yemeje umwanzuro ushyigikira gufungura ishuri rikuru i Mt. Vernon, muri Ohio. Iri shuri rifite n’imirimo imwe n’imwe y’inganda irihujwe, kandi bivugwa ko rikora umurimo mwiza. Abanyeshuri baryanditswe mu 1894 bari 140. Prof. J. W. Loughhead yari amaze imyaka myinshi ari umuyobozi w’iri shuri, kugeza ubwo yahamagarwaga kujya i Washington, D.C. Aderesi y’ishuri ni Academia, Ohio.
GSAM 400Ishuri ry’Imirimo y’Inganda rya Keene
GSAM 400.3Inteko Nkuru Rusange yo mu 1893 yemeje gufungura ishuri ry’imirimo y’inganda i Keene, muri Texas. Habonetse umurima urenga eka 130, hubakwa inyubako, maze ishuri rifungurwa riyobowe na Prof. C. B. Hughes n’abamufashaga. Rikorerwa hakurikijwe umugambi wo guhuza umurimo n’inyigisho. Abanyeshuri bari banditswe mu 1894 bari 160. Iri shuri na ryo ryagize intsinzi igaragara.
GSAM 400Koleji y’Ubumwe ya Claremont
GSAM 400.4Iri shuri riherereye i Kenilworth, hafi ya Cape Town muri Afurika y’Epfo. Abarimu baryo ahanini batoranyijwe muri Koleji ya Battle Creek. Ryafunguwe mu 1894, ryanditsemo abanyeshuri mirongo icyenda. Umwaka wa mbere w’amashuri urangiye, umubare w’abanyeshuri wari umaze kwiyongera ku buryo byabaye ngombwa kongera ibyumba hongerwa inyubako y’ishuri. Kugeza ubu koleji iyobowe na Prof. C. H. Hayton.
GSAM 401.1Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi banayoboraga ishuri ry’umudugudu (ry’ibanze) i Claremont rifite abanyeshuri mirongo irindwi, n’ishuri ry’itorero i Beaconsfield ryari rifite abanyeshuri mirongo itatu banditswe mu 1894.
GSAM 401Incamake y’Umurimo w’Uburezi, 1895
GSAM 401.2Raporo ikurikira yatanzwe n’umunyamabanga w’uburezi mu Nteko Nkuru Rusange muri Gashyantare 1895:—
GSAM 401.3“Ibikoresho by’uburezi by’iri dini bishobora kuvugwa muri make gutya: Hari amakoleji atanu ari aha hantu hakurikira: i Battle Creek, muri Michigan; i College View, muri Nebraska; i Healdsburg, muri California; i College Place, muri Washington; n’i Kenilworth, muri Afurika y’Epfo. Hari amashuri makuru ane, cyangwa amashuri atanga inyigisho z’urwego rw’amashuri makuru muri iki gihugu, i South Lancaster, muri Massachusetts; i Mt. Vernon, muri Ohio; i Keene, muri Texas; n’i Graysville, muri Tennessee.... Uretse ayo, hari Ishuri rya Bibiliya rya Australia; ishuri ryo muri Mexico rifatanyije n’umurimo w’ubumisiyoneri w’ubuvuzi; ishuri ry’abana kavukire ku kirwa cya Pitcairn; ku kirwa cya Raiatea cyo mu itsinda ry’ibirwa bya Society, mu Nyanja ya Pasifika y’Amajyepfo; ku kirwa cya Bonacca cyo mu birwa bya Bay, mu Nyanja ya Karayibe; amashuri y’itorero agera kuri cumi na atanu muri iki gihugu no mu mahanga; amashuri abiri ya Bibiliya y’Inteko Nkuru Rusange; n’amashuri menshi y’ababwirizabutumwa b’ibitabo n’aya konferansi z’uturere atarateguwe ku buryo bwemewe.”
GSAM 401.4Mu gutanga incamake y’abitabira amakoleji n’amashuri asanzwe y’iri dini, umunyamabanga avuga ati: “Dukurikije ibigereranyo byizewe, muri iki gihe mu mashuri y’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi harimo abanyeshuri barenga 3,000 b’imyaka yose.”
GSAM 402Incamake y’Ibigo by’Uburezi, 1903
GSAM 402.1Umurimo w’uburezi n’ibigo byawo mu Badiventisiti b’Umunsi wa Karindwi byakuze bihwanye n’andi mashami y’ubutumwa. Nk’uko bigaragazwa n’Igitabo cy’Umwaka cy’Inteko Nkuru Rusange cyo mu 1904, muri iki gihe muri Amerika hari amakoleji n’amashuri makuru icyenda, naho mu bindi bihugu hakaba bitanu. Ibyo byo mu bindi bihugu biherereye aha hakurikira: i Avondale, muri New South Wales; i Kenilworth, i Claremont hafi ya Cape Town, muri Afurika y’Epfo; i Holloway, mu majyaruguru ya London, mu Bwongereza; i Nyhyttan, i Järnboås, muri Suwede; n’i Friedensau hafi ya Magdeburg, mu Budage.
GSAM 402.2Muri Amerika hari amashuri yo hagati cumi n’ane; mu bindi bihugu hari atanu. Ayo ya nyuma aherereye i Copenhagen, muri Danemarke; i Honolulu, mu Ntara ya Hawaii; i Diamante, Entre Rios, muri Repubulika ya Argentine, muri Amerika y’Epfo; i Curityba, muri Brazil, muri Amerika y’Epfo; n’i Brusque, muri Brazil, muri Amerika y’Epfo.
GSAM 402.3Uretse ibyo bigo by’uburezi byavuzwe haruguru, hari amashuri 357 y’itorero yo mu turere ayoborwa n’iri dini. Muri ayo, 317 ari muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, naho mirongo ine ari mu bindi bihugu. Iyo tuza kuba dufite imibare nyayo y’uyu munsi, iyi mibare yari kuba myinshi cyane. Amashuri menshi yafunguwe kuva mu mpera za 1902. Urugero, Konferansi ya Nebraska yatangaje ko yari ifite amashuri icumi y’itorero. Ku wa 1 Gashyantare 1904, raporo yabo yerekanye ko hari “amashuri makumyabiri n’ane y’itorero,” yiyongereyeho cumi na ane muri konferansi imwe.
GSAM 402.4Mu by’ukuri, ukuboko kuyobora k’Umwami kwagiye kuyobora mu buryo butangaje kandi gufungura inzira y’umurimo w’uburezi muri aba bantu. Iyaba yabaha ubwenge abahamagarirwa kuyobora iri shami ry’umurimo we, kugira ngo amashuri atandukanye ayoborwe ahuje n’umugambi yagaragaje. Icyo gihe hazabaho abakozi benshi bashoboye kandi bateye imbere neza b’Umwigisha, hatabaho abagabo n’abagore “bafite uruhande rumwe gusa” mu burezi no mu mico. Umwanditsi wa Zaburi avuga ati: “Umwami yatanze ijambo,” kandi “abaryamamaza bari benshi [ingabo, mu busobanuro bwo ku ruhande].”