Adventist Pioneer
Library
aplib.orgIsomero
Ishakiro
29 / 31
29 / 31

Igice cya 26 — Imirimo Yacu y’Ubumisiyoneri mu Mahanga

John Norton Loughborough

GSAM 403.1“Byanditswe ngo: Abatarabwiwe ibye bazabona, kandi abatarabyumvise bazasobanukirwa.”1

GSAM 403.2Umurimo wacu wa mbere w’ubumisiyoneri hanze ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika watangiye mu 1874, ubwo Umukuru J. N. Andrews yoherezwaga mu Busuwisi, agatangirayo umurimo.

GSAM 403AKARERE K’UMURIMO KO MU BURAYI BWO HAGATI

GSAM 403.3Icyo gihe uyu murimo w’ubumisiyoneri wari ukubiyemo ibihugu umunani, ari byo Ubusuwisi, Ubufaransa, Ubutaliyani, Turukiya, Ububiligi, Esipanye, Porutugali n’Ubugiriki; ako karere kari gatuwe n’abantu 140,000,000.

GSAM 403.4Aha birashobora kuba byiza kuvuga ibyatumye abacu batangira umurimo w’ubumisiyoneri mu karere kangana gatyo, mu gihe abayoboke b’itorero bari bakiri bake.

GSAM 403Umukuru Czechowski

GSAM 403.5Mu mwaka wa 1865, Umukuru M. B. Czechowski, wahoze ari umupadiri w’Umugatolika wo muri Polonye, akaza guhinduka kandi akemera ukuri kw’iki gihe, yifuje ko abacu bamwohereza nk’umumisiyoneri mu Burayi bwo Hagati. Kubera ko icyo gihe bitari gushoboka, yagejeje icyifuzo cye ku Badiventisiti b’umunsi wa mbere w’icyumweru bo muri Boston, Massachusetts, bashobora kuba baratekerezaga ko nta ho yari agihuriye n’abacu. Uko byaba byaragenze kose, bakusanyije amafaranga yari akenewe, bamwohereza mu murimo w’ubumisiyoneri yifuzaga.

GSAM 404Abizera b’Isabato mu Busuwisi

GSAM 404.1Mu 1866, yigishije ukuri kw’Isabato n’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu muri Tramelan, mu Busuwisi, maze uwo murimo utuma haboneka itsinda ry’abizera b’Isabato. Bidatinze, yarabasize ajya kwigisha ubutumwa muri Hongiriya. Nta cyo yabwiye itsinda ryo muri Tramelan ku murimo wacu muri Amerika, ariko Albert Vuilleumier, umwe muri bo, yari azi gusoma icyongereza. Ku bw’amahirwe, yabonye inomero y’ikinyamakuru Isubiramo ry’Ukuza. Ibyo byatumye hatangira guhererekanywa amabaruwa hagati y’ibyo bihugu byombi.

GSAM 404Umukuru Erzenberger Yoherezwa muri Amerika

GSAM 404.2Mu 1869, James Erzenberger wo muri Tramelan yoherejwe muri Amerika kugira ngo yige icyongereza kandi arusheho kumenya neza inyigisho n’imigenzo by’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi. Yageze muri Battle Creek ku wa 18 Kamena, amara muri Amerika umwaka n’igice. Ku rugendo rwe rwo gutaha, yavuye muri New York ku wa 9 Nzeri 1870. Muri Kamena muri uwo mwaka, Ademar Vuilleumier yasuye iki gihugu, akimaramo imyaka igera kuri ine. Igihe yasubiraga mu gihugu cye, yari aherekejwe n’Umukuru Andrews. Bageze muri Neuchatel ku wa 16 Ukwakira 1874.

GSAM 404.3Mu 1875, Umukuru D. T. Bourdeau n’umuryango we bavuye muri Amerika bajya mu Bufaransa, aho komite yari yabohereje gukorera.

GSAM 404Hatangizwa Ikinyamakuru cy’Igifaransa

GSAM 404.4Mu mwaka wakurikiyeho, muri Nyakanga 1876, i Basel mu Busuwisi, hatangiye gusohokera ikinyamakuru cy’igifaransa cyitwa Les Signes des Temps (Ibimenyetso by’Ibihe). Nyuma y’imyaka itandatu, ku wa 13 Gicurasi 1882, Umukuru Haskell yafashe ubwato ava mu mujyi wa New York yerekeza i Burayi. Muri urwo rugendo rw’ubumisiyoneri, yamaze igihe mu Busuwisi.

GSAM 405Umukuru Whitney Ajya i Basel — Urupfu rw’Umukuru Andrews

GSAM 405.1Ku wa 26 Nyakanga 1883, Umukuru B. L. Whitney n’umuryango we bageze i Basel. Komite y’Inteko Nkuru Rusange yari yamushinze kuyobora uwo murimo w’ubumisiyoneri, kugira ngo aruhure Umukuru Andrews, warushagaho kuremba vuba. Nyuma y’amezi make, muri Ukwakira muri uwo mwaka, Andrews yarapfuye.

GSAM 405.2Umukuru Andrews ntiyagize amahirwe yo kwiga mu mashuri makuru na za kaminuza akiri muto, nyamara yari yarize neza, ari uwo abantu bita umuntu wiyigishije cyangwa witeje imbere ku giti cye. Kubera umuhate yagiraga mu kwiga, yamenye neza ikilatini, ikigiriki n’igiheburayo, hanyuma mu myaka yakurikiyeho amenya n’igifaransa. Yize igifaransa kugira ngo kimufashe gutangiza no gukomeza umurimo w’ubumisiyoneri mu Burayi bwo Hagati, aho yakoreye mu myaka itandatu ya nyuma y’ubuzima bwe, yandika mu kinyamakuru Ibimenyetso by’Ibihe cy’igifaransa kandi akagisohora, ndetse akabwiriza muri urwo rurimi. Yakoraga atyo igihe urupfu rwamufataga.

GSAM 405Muganga Kellogg mu Burayi

GSAM 405.3Mu rugaryi rwo mu 1883, Muganga J. H. Kellogg yasuye Uburayi agamije ubushakashatsi mu by’ubuvuzi. Yamaze iminsi mike kuri buri kigo cyacu cy’ubumisiyoneri, kandi gusura kwe kwabereye abakozi isoko y’inkunga ikomeye. By’umwihariko, Umukuru Andrews yashimye cyane inama ze ku byerekeye umurimo w’i Basel.

GSAM 405Umukuru Butler Asura Uburayi

GSAM 405.4Mu Nteko Nkuru Rusange yabaye muri Ukwakira 1883, hatanzwe inama yo gutangira gusohora ikinyamakuru mu Bwongereza vuba uko bishoboka. Hakurikijwe undi mwanzuro wafatiwe muri iyo nteko, Abakuru George I. Butler, M. C. Wilcox na A. C. Bourdeau bagiye gufasha umurimo mu Burayi no mu Bwongereza. Umukuru Butler yageze i Glasgow, muri Ekose, ku wa 27 Gashyantare 1884. Imwe mu ntego z’urugendo rwe rwo gusura imirimo y’ubumisiyoneri mu mahanga yari iyo kwibonera ingorane zabonekaga mu gukomeza umurimo muri ibyo bihugu, no kumenya uko zakemurwa. Na we yamaze igihe i Basel no mu karere k’umurimo ko mu Burayi bwo Hagati. A. C. Bourdeau yakoranye n’abavuga igifaransa mu bibaya by’imisozi ya Alpe, mu Bawalidense; naho M. C. Wilcox akorana n’abashinzwe gucapa no gutunganya inyandiko mu Bwongereza, agumayo kugeza mu mpera za 1886.

GSAM 406Inzu y’Icapiro Yubakwa i Basel

GSAM 406.1Mu 1884, i Basel hubatswe inzu y’icapiro yitwa Imprimerie Polyglotte (iryo zina risobanura gucapa mu ndimi nyinshi). Muri Werurwe 1885, Komite y’Inteko Nkuru Rusange yahaye H. W. Kellogg uburenganzira bwo gusura Basel no kugura imashini zari zikenewe muri iyo nzu y’icapiro. Yarabikoze, maze muri uwo mujyi wa kera wa Basel hashingwa icapiro rifite ibikoresho bikwiye, ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi.

GSAM 406.2Mu gihe Umukuru Butler yasuraga Uburayi, ikinyamakuru cy’ikidage cyitwa Intumwa y’Ukuri cyacapirwaga mu icapiro ry’i Basel. Muri uwo mwaka, iryo capiro ryasohoye kandi ikinyamakuru cy’ikirumaniya cyitwa Adevărulu Prezentu (Ukuri kw’Iki Gihe), n’ikindi cy’igitaliyani cyitwa L’Ultimo Messagio (Ubutumwa bwa Nyuma). Ibyo binyamakuru byombi bya nyuma byari bifite amapaji cumi n’atandatu buri kimwe, bigasohoka buri mezi atatu. Muri konferansi y’amatorero yo mu Busuwisi yabaye muri Ukwakira 1884, byavuzwe ko muri uwo mwaka hacapwe kandi hagakwirakwizwa kopi 146,000 z’ibyo binyamakuru bine. Kugeza mu 1895, ubwo icapiro ryimukaga muri uwo mujyi rikajya i Hamburg mu Budage (kubera gutotezwa kwabereye i Basel), ryari ryarasohoye ibitabo n’udutabo mu ndimi cumi n’imwe zitandukanye, ari zo: igifaransa, ikidage, igitaliyani, ikirumaniya, icyesipanyoli, igiceke, ikirusiya, igiholandi, igihongiriya, icyarumeniya, igiturukiya n’igiturukiya cyandikwa mu nyuguti z’ikigiriki. Bityo, nk’uko izina ryacyo ryabisobanuraga, cyari ikigo “gicapisha mu ndimi nyinshi.”

GSAM 407Madamu White Asura Uburayi

GSAM 407.1Ku wa 3 Nzeri 1885, Madamu White n’umuhungu we W. C. White n’umuryango we bageze i Basel. Bamaze umwaka n’igice mu bihugu bya kera, basura ibigo by’ubumisiyoneri byo mu karere k’umurimo ko mu Burayi bwo Hagati, aho bakoreye iyo mirimo itandukanye y’ubumisiyoneri ibintu by’agaciro katagereranywa.

GSAM 407Hashyirwaho Konferansi y’Amatorero yo mu Busuwisi

GSAM 407.2Ku wa 10 Nzeri 1885, hashyizweho konferansi y’amatorero yo mu Busuwisi. Muri raporo yatanzwe icyo gihe, byavuzwe ko iyo konferansi yari igizwe n’umubwirizabutumwa umwe wimitswe, barindwi bari bafite uruhushya rwo kubwiriza, amatorero icumi n’abizera 224. Abo bizera bari baratanze icya cumi cya $1,645.11 mu mwaka wari wabanje. Uretse ibyo, bari baratanze n’impano zo gufasha umurimo zingana na $2,041.22.

GSAM 407Umukuru Waggoner mu Burayi

GSAM 407.3Madamu White, hamwe na W. C. White n’umuryango we, basubiye muri Amerika mu 1887. Muri uwo mwaka, Umukuru J. H. Waggoner yatumiwe gukorana n’umurimo w’ubumisiyoneri wo mu Burayi bwo Hagati. Yamaze imyaka irenga ibiri akorera muri ako karere, atuye i Basel muri icyo gihe. Muri uwo mujyi ni ho yapfiriye ku wa 20 Mata 1889, nk’uko byavuzwe mbere.

GSAM 407.4Kugenda arushaho kurwara kw’Umukuru Whitney, n’urupfu rwe rwakurikiyeho (ku wa 9 Mata 1889), byabereye uwo murimo w’ubumisiyoneri ikindi cyago gikomeye.

GSAM 407Umukuru Robinson mu Burayi

GSAM 407.5Umukuru D. A. Robinson, wakoreraga mu Bwongereza, yatoranyijwe gusimbura Umukuru Whitney. Yakoranye umwete muri ako karere imyaka igera kuri itandatu, hanyuma, atumiwe n’Inteko Nkuru Rusange, ajya mu Buhindi mu mwaka wa 1895. Kugenda kwe byatumye biba ngombwa gushyiraho undi muyobozi.

GSAM 408Umukuru Holser Aba Umuyobozi w’Akarere k’Umurimo

GSAM 408.1Umukuru H. P. Holser ni we watoranyijwe kuri uwo mwanya, kandi uretse uwo murimo yashinzwe no kuyobora umurimo w’ubumisiyoneri wose wo mu Burayi bwo Hagati. Aho yakoranye umwete ataruhuka kugeza mu 1901, ubwo na we yahitanwaga n’indwara yari yamuzahaje. Yapfiriye muri Canyon City, muri Colorado, ku wa 11 Nzeri 1901.

GSAM 408.2Nubwo hari izo ngorane, umurimo w’ubumisiyoneri waragutse kandi uratera imbere, nk’uko bigaragazwa na raporo yagejejwe ku Nteko Nkuru Rusange mu 1895. Iyo raporo ivuga ko konferansi y’amatorero yo mu Burayi bwo Hagati yari igizwe n’amatorero cumi n’icyenda afite abizera 484, bari baratanze icya cumi cya $4,378.18 mu mwaka wari wabanje. Icyo gihe bari bafite ababwirizabutumwa bane bimitswe na batanu bari bafite uruhushya rwo kubwiriza.

GSAM 408UMURIMO W’UBUMISIYONERI WO MU BUDAGE NO MU BURUSIYA

GSAM 408.3Mu 1870, J. H. Linderman, umupasitori w’itorero ryari hafi ya Elberfeld muri Prussia, n’abizera baryo mirongo ine, batangiye kweza Isabato y’umunsi wa karindwi babikesheje kwiga Bibiliya, batazi ko hari irindi tsinda ry’Abakristo ku isi ryari ryeza uwo munsi nk’Isabato. Abacu bamenye iryo tsinda mu buryo budasanzwe. Umusabirizi yageze mu nzu y’abamisiyoneri y’i Basel ku Isabato. Umuryango wigaga icyigisho cy’Ishuri ryo ku Isabato, Bibiliya zabo zirambuye imbere yabo. Ibyo yabonye byamukoze ku mutima, bituma abaza ibibazo.

GSAM 408Itsinda ryo muri Elberfeld

GSAM 408.4Amaze kumenya ko batari Abayahudi ahubwo ko bari Abakristo beza Isabato y’umunsi wa karindwi, yababwiye iby’iryo tsinda ryo muri Elberfeld. Umukuru Andrews yabonye ko byaba byiza kugenzura ibyo yari ababwiye; ni cyo cyatumye ajyana n’Umukuru Erzenberger muri Prussia mu ntangiriro za 1875, basangayo iryo tsinda nk’uko ryari ryavuzwe. Umukuru Erzenberger yamaze igihe akorera muri ako gace k’Ubudage, maze ku wa 8 Mutarama 1876 abantu umunani babatirizwa muri Elberfeld. Uwo ni wo mubatizo wa mbere wakozwe n’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi mu Budage.

GSAM 409.1Ukuri kwari kwaramaze gushinga imizi mu Burusiya mu 1882, binyuze mu nyandiko bene data b’Abadage bari muri Amerika bohererezaga incuti zabo zari mu midugudu y’Abadage yo mu Burusiya.

GSAM 409Umukuru Conradi mu Burayi

GSAM 409.2Mu 1885, Umukuru L. R. Conradi yavuye muri Amerika ajya mu karere k’umurimo ko mu Burayi bwo Hagati, gukorera mu Badage. Ku wa 28 Kamena 1886, yavuye i Basel ajya muri Crimea, mu Burusiya. Aho yajyanye n’Umukuru Perk muri Berdebulat, maze bashiki bacu babiri barabatizwa kandi hashingwa itorero ry’abizera cumi n’icyenda. Iryo ni ryo torero rya mbere ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi mu Burusiya.

GSAM 409Abakuru Conradi na Perk Bashyirwa mu Nzu y’Imbohe

GSAM 409.3Ako kanya nyuma y’ibyo, Abakuru Conradi na Perk barafashwe bazira kwigisha ibinyuranyije n’ukwizera kw’Aborutodogisi, bamara ibyumweru bitanu mu nzu y’imbohe i Perekop. Amaze kurekurwa (binyuze mu gutabara k’uhagarariye Leta Zunze Ubumwe za Amerika), Umukuru Conradi yasuye uburasirazuba bw’Uburusiya, hanyuma asubira mu Busuwisi.

GSAM 409Umurimo ku Ruzi rwa Volga, mu Burusiya

GSAM 409.4Muri uwo mwaka ni bwo Umukuru Laubhan yatangiye gukorera mu Burusiya, hafi y’iwabo hari ku Ruzi rwa Volga. Mu mwaka wa 1880, Umukuru Klein wo muri Kansas yatangiye umurimo mu gace k’Abadage bo mu Burusiya. Uko ni ko habonetse abakozi bo muri ako karere katoroshye kandi karimo ingorane, kandi nubwo abizera bagiye bacibwa bakavanwa iwabo bagashyirwa no mu nzu z’imbohe, Umwami yahaye umurimo imigisha itangaje.

GSAM 409Umusaruro w’Ababwirizabutumwa b’Ibitabo mu Budage

GSAM 409.5Mu mwaka wa 1888, ababwirizabutumwa b’ibitabo batangiye umurimo muri Prussia yo ku Ruzi rwa Rhine, muri Württemberg, Baden na Alsace. Abo bakozi umunani cyangwa icumi b’abanyamwete kandi b’indahemuka bagize umusaruro mwinshi cyane, ku buryo mu mwaka umwe hagurishijwe ibitabo bingana bitya: Ubuzima bwa Kristo, 3,000; Kuva muri Edeni Kugeza muri Edeni, 2,000; n’udutabo 12,000. Kubera uwo murimo, hafi ya hose ibyo bitabo byagurishijwe kandi bigasomwa, habonetse umuntu umwe cyangwa benshi bemeye ukuri.

GSAM 410Umurimo w’Ubumisiyoneri Utangizwa i Hamburg

GSAM 410.1Muri Gicurasi 1889, Umukuru Conradi yatangije umurimo w’ubumisiyoneri i Hamburg mu Budage, maze mu gihe gito cyane hashingwa ishuri ryo gutoza abakozi. Muri Ukwakira kwakurikiyeho, hashyizweho Ishuri ryo ku Isabato ry’abanyeshuri makumyabiri n’umunani. Muri uwo mwaka ni bwo Umukuru Haskell yasuye uwo murimo w’ubumisiyoneri, hashingwa itorero ry’abizera makumyabiri n’ububiko bw’ibitabo.

GSAM 410.2Icyo gihe, Umukuru J. T. Boettcher yakoraga umurimo mu Badage i Barmen. Mu 1890, hatanzwe raporo ku Nteko Nkuru Rusange ivuga ko mu murimo w’ubumisiyoneri wo mu Budage no mu Burusiya hari amatorero icyenda yari yarashinzwe, afite abizera bose hamwe 422, uretse abandi bizera b’Isabato mirongo irindwi na batanu bari batarahuzwa mu matorero. Ku wa 7 Mata muri uwo mwaka, abandi cumi na babiri barabatijwe, bifatanya n’itorero ry’i Hamburg. Mu Kuboza, abizera b’iryo torero bari bamaze kwiyongera bagera kuri mirongo ine. Amafaranga yavaga mu bitabo byagurishijwe bivuye mu bubiko bw’i Hamburg, mu Buholandi, mu Burusiya no mu duce dutandukanye tw’Ubudage, yari $5,000.

GSAM 410Umusaruro mu Burayi

GSAM 410.3Umurimo w’ubumisiyoneri wo mu Burayi bwo Hagati wagendaga utera imbere buhoro buhoro ariko udasubira inyuma, nk’uko bigaragara muri raporo yatangiwe mu Nteko Nkuru Rusange yo mu 1891. Icyo gihe mu Budage hari amatorero atanu, afite abizera ijana na mirongo ine, muri bo mirongo itandatu na bane bakaba bari ab’itorero ry’i Hamburg. Icya cumi cyatanzwe cyari $1,000. Ibitabo byagurishijwe ku mato n’umumisiyoneri wakoreraga ku mato i Hamburg byari bifite agaciro ka $500, naho ibyagurishijwe n’ababwirizabutumwa b’ibitabo muri uwo mwaka, mu karere kose k’umurimo, byari bifite agaciro ka $6,000. Muri Otirishiya, abantu ijana na mirongo itanu bari baremeye ukuri, naho mu Burusiya hari amatorero cumi n’atatu afite abizera magana ane.

GSAM 411Abizera b’Isabato Batanu bo mu Burusiya Bacirwa Kure y’Iwabo

GSAM 411.1Muri icyo gihe (1891), abizera batanu b’itorero ryo mu Burusiya, harimo n’umuyobozi waryo, bari barafashwe bazira kwigisha inyigisho zinyuranyije n’iz’itorero ryemewe na leta, bakatirwa kumara imyaka itanu baciriwe mu karere ko hakurya y’imisozi ya Caucase. Bagombaga kuboheshwa umunyururu umwe, kandi bagategekwa kugenda n’amaguru mayilo 500. Muri icyo kigeragezo, ukwizera kwabo kwarabakomeje, kandi bari bishimye mu Mwami. Muri uwo mwaka hari hateguwe agatabo k’inyigisho za Bibiliya mu kirusiya, kavuga ku mibabaro ya Kristo, ku gusinzira kw’abapfuye, ku kibazo cy’umunsi ukwiriye kwera n’impamvu yawo, no ku kibazo kigira kiti: Mbese dushobora kubimenya?

GSAM 411.2Igihe cy’Inteko Nkuru Rusange yo mu 1895, umubare w’abizera mu Budage wari wiyongereye ugera kuri 368, kandi icya cumi cyo mu mwaka wari wabanje cyari $2,327.43.

GSAM 411Abizera b’Isabato Barushaho Kwiyongera mu Burusiya

GSAM 411.3Mu Burusiya, nubwo abantu benshi cyane bari barimukiye mu bindi bihugu, umubare w’abizera wari wiyongereye ugera kuri 467, batanze icya cumi cya $841.60.

GSAM 411.4Mu magambo y’umunyamabanga ushinzwe umurimo w’ubumisiyoneri mu mahanga, yari mu nyandiko yo gusoma mu cyumweru cyo gusenga cyo mu 1896, tumenya ko

GSAM 411.4“mu karere k’umurimo ko mu Budage no mu Burusiya, mu mwaka wari wabanje umubare wabo wari warakubye hafi kabiri; bari bariyongereyeho abantu barenga magana ane. I Berlin mu Budage, abantu mirongo itandatu bitabiraga amateraniro asanzwe yo ku Isabato. Kubaka urusengero rw’abamisiyoneri i Hamburg byari byarakomeje umurimo waho. I Munich muri Bavaria, hari abantu bari bategereje kubatizwa. Hari abizera i Leipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart no mu yindi mijyi ikomeye yo mu Budage. Hari n’itsinda i Rotterdam mu Buholandi.

GSAM 412.1“Mu Burusiya, ababwirizabutumwa b’ibitabo bari barahawe impushya na leta. Inyandiko zari zarahinduwe mu kilatviya no mu cyesitoniya. Ikinyamakuru cy’ikidage cyari cyarimuwe kiva i Basel kijya i Hamburg, kandi muri iryo capiro bacapaga ukuri mu ndimi cumi n’enye.”

GSAM 412Umubatizo muri Hongiriya

GSAM 412.2Muri uwo mwaka, muri Hongiriya habaye umubatizo wa mbere, naho muri Bohemia haba iteraniro rya mbere ryo kwizihiza imihango yera. I Galatz muri Rumaniya, hari hashinzwe umurimo w’ubumisiyoneri ku mato yo ku Ruzi rwa Danube no ku Nyanja Yirabura.

GSAM 412Kubwiriza Ubutumwa Hakoreshejwe Ibitabo mu Budage

GSAM 412.3Mu kinyamakuru Umumisiyoneri wo mu Rugo cyo mu Kuboza 1895, Umukuru Spies yavuze ku murimo wo kubwiriza ubutumwa hakoreshejwe ibitabo mu karere k’umurimo ko mu Budage ati:

GSAM 412.3“Abari bashinzwe umurimo wo kubwiriza ubutumwa hakoreshejwe ibitabo, igihe watangiraga muri aka karere, ntibahwemye kuwuteza imbere, nubwo bamwe mu bayobozi bakomeye b’amacapiro n’abacuruzi b’ibitabo b’i Leipsic bababwiraga badashidikanya ko ‘kugurisha ibitabo abantu babanje kubyandikisha byari kuzananirana.’

GSAM 412.4“Muri Kanama 1887, hasohotse igitabo Ubuzima bwa Kristo mu kidage ku nshuro ya mbere. Igihe icyo gitabo cyari cyiteguye gukwirakwizwa, i Basel habereye amahugurwa y’ababwirizabutumwa b’ibitabo; ibyo byaranze intangiriro y’umurimo wo kubwiriza ubutumwa hakoreshejwe ibitabo mu Budage no mu Burayi bwose. Ubu icyo gitabo kimaze gusohoka mu kidage ku nshuro ya karindwi.

GSAM 412.5“Kuva ku wa 1 Mutarama 1895, ababwirizabutumwa b’ibitabo bashya cumi na babiri batangiye umurimo muri aka karere. Muri Kamena 1895, raporo yagaragaje ko ibyagurishijwe byari byiyongereyeho mirongo itanu ku ijana. Ubu hari umuhate wihariye wo gukwirakwiza Intumwa y’Ukuri, ikinyamakuru cyacu cy’ikidage. Amatorero amwe atari manini cyane afata kopi ziri hagati ya mirongo itanu na magana abiri, akazigurisha. Kandi agirana n’abaguzi ibihe bishimishije cyane. Mu kinyamakuru Isubiramo cyo ku wa 18 Gashyantare 1896, Umukuru Conradi yaravuze ati: ‘Turangije umwaka wa 1895 dufite abizera b’Isabato igihumbi na magana atanu mu karere k’umurimo ko mu Budage no mu Burusiya.’”

GSAM 413UMURIMO W’UBUMISIYONERI MU BANYASCANDINAVIA

GSAM 413.1Umurimo w’ubumisiyoneri mu bantu bo muri Scandinavia watangijwe n’Umukuru John Matteson mu mwaka wa 1877. Ku wa 6 Kamena yageze i Vejle, muri Jyeland, Danimariki. Igihe yajyaga muri icyo gihugu, hari bake bari batangiye kubahiriza Isabato babikesha gusoma impapuro n’udutabo bari bohererejwe n’inshuti zo muri Amerika.

GSAM 413.2Mu gukurikirana inkomoko y’uyu murimo, tumenya ko mu 1850 abantu bane bari barimutse bava muri Noruveje bajya muri Amerika batangiye kubahiriza Isabato y’Umwami. Bari batuye i Oakland, Wisconsin. Babiri muri bo bari se na nyina b’Umukuru O. A. Olsen. Mu 1863 Umukuru John Matteson yatangiye kubahiriza Isabato yo ku munsi wa karindwi. Yabaga i Poysippi, Wisconsin. Mu mezi atandatu yakurikiyeho, binyuze mu murimo we, Abadanwa n’Abanyanoruveje bagera kuri mirongo ine bemeye inyigisho z’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi. Umubwirizabutumwa wa mbere ukora cyane wifatanyije na we mu murimo w’ububwirizabutumwa yari Umukuru J. F. Hanson wo muri Minnesota.

GSAM 413IGITABO CYA MBERE CYASOHOTSE MU RURIMI RW’IKIDANWA-IKINYANORUVEJE

GSAM 413.3Mu 1866, Umukuru John Matteson yasabye abayobozi b’ibiro bya Review and Herald kumenya niba bashoboraga gucapa udutabo n’impapuro mu rurimi rw’Abanyascandinavia, kugira ngo tubakoreshwe. Yamenyeshejwe ko ibura ry’amafaranga mu biro ritabemereraga kubikora; ariko abantu bo mu bwoko bwe bari muri Wisconsin na Minnesota bifuzaga cyane ko ukuri gucapwa mu rurimi rwabo kavukire ku buryo, nubwo bari bafite amikoro make kandi bari munsi ya mirongo itanu, bakusanyije amadolari 1,000 maze bayamushyira mu maboko kugira ngo abikoreshe. Afite ayo mafaranga n’inyandiko nyinshi zanditswe neza, Umukuru Matteson yagiye i Battle Creek, yongera gusaba ko hacapwa ibitabo. Kubera ko yari yiteguye gusubiza inzitizi zari zatanzwe mbere, icyifuzo cye cyaremewe, maze ku wa 18 Werurwe 1867 atangira gusomera Umukuru J. N. Andrews nanjye inyandiko yari yarateguriye igitabo cye, Liv og Død (Ubuzima n’Urupfu); icyo gihe twari abagize komite ishinzwe ibitabo. Mu yandi magambo, yatubwiraga mu Cyongereza ibyo inyandiko ye yavugaga mu rurimi rw’Ikidanwa-Ikinyanoruveje.

GSAM 414UMUKURU MATTESON ABA UMUCAPYI

GSAM 414.1Icyo gihe nta mucapyi washoboraga kuboneka ngo amufashe gutunganya inyuguti, bityo asaba cyane uburenganzira bwo kubyiga ubwe. Yakomeje uwo murimo kugeza ubwo yari amaze gucapa impapuro n’udutabo bigera ku mapaji hafi igihumbi mu rurimi rwe bwite.

GSAM 414.2Afite ubu buryo bushya bwo gukwirakwiza ukuri mu bantu be, yagiye imbere afite ubutwari bushya, akora amateraniro muri Leta zitandukanye. Kuva kuri iyo tariki, umurimo wateye imbere vuba cyane mu Banyascandinavia.

GSAM 414IKINYAMAKURU CYA MBERE MU RURIMI RW’AMAHANGA

GSAM 414.3Umurimo mu Badanwa n’Abanyanoruveje wari umaze kwaguka ku buryo hasabwe ikinyamakuru cya buri kwezi, aho abo muri ubwo bwoko bashoboraga guhabwa inyigisho n’inkomezi mu rurimi rwabo. Ni cyo cyatumye ku wa 1 Mutarama 1872, ku biro bya Review and Herald hasohorwa ikinyamakuru cy’Abadanwa cya buri kwezi, gifite amapaji makumyabiri n’ane mu buryo bw’ikinyamakuru, cyitwa Advent Tidende (Amakuru y’Ukuza). Umwaka wakurikiyeho ingano yacyo yongerewe igera ku mapaji mirongo itatu n’abiri. Cyari ikinyamakuru cya mbere Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi basohoye mu rurimi rw’amahanga.

GSAM 414.4Mu 1874, ishyaka ryari rimaze kwiyongera mu bizera bavuga Igisuwede, bityo hatangizwa ikinyamakuru cya buri kwezi gifite amapaji cumi n’atandatu muri urwo rurimi, cyitwa Svensk Härold.

GSAM 414.5Igihe Umukuru Matteson yatangiraga kujya mu murimo w’ubumisiyoneri mu Banyascandinavia (Kamena 1877) mu gihugu cyabo, buri kwezi kopi 266 z’ikinyamakuru Amakuru y’Ukuza zoherezwaga muri Danimariki ziva muri Amerika, naho 60 zikoherezwa muri Noruveje. Binyuze mu gusoma ibyo binyamakuru, abantu bamwe bari basanzwe bubahiriza Isabato muri Scandinavia. Kubera umurimo we w’umwaka umwe muri Danimariki, amatsinda y’abizera yashinzwe ahantu henshi hatandukanye.

GSAM 415IBIRO BY’ICAPIRO MURI NORUVEJE

GSAM 415.1Nyuma y’ibyo Umukuru Matteson yagiye muri Noruveje, aho ku wa 7 Kamena 1879 yashinze itorero ry’abanyamuryango mirongo itatu n’umunani, ari cyo cyavuye mu murimo we i Christiana. Umukuru J. P. Jasperson, waturutse muri Amerika, yifatanyije na we mu murimo w’ububwirizabutumwa muri icyo gihe. Muri uwo mwaka kandi hashinzwe ishyirahamwe ry’ibitabo muri Noruveje, hagurwa n’inyubako i Christiana yari kubamo ibiro by’icapiro, icyumba cy’amateraniro y’itorero n’aho gutura, ku giciro cy’amadolari 14,580. Mu gihe runaka, ku biro bya Christiana hasohokaga buri cyumweru umubare muto w’ikinyamakuru Tidernes Tegn.

GSAM 415.2Mu ntangiriro z’umuhindo wa 1880, Umukuru Matteson yaje muri Amerika gushaka ubufasha bwo kwagura umurimo wo muri Scandinavia. Yitabiriye Inteko Nkuru Rusange y’uwo mwaka, maze agaruka i Burayi muri Mata 1881, afite inkomezi nyinshi. Bidatinze agarutse, haguzwe imashini icapa ikoresha silindiri ishyirwa ku biro bya Christiana.

GSAM 415IBINYAMAKURU BY’UBUZIMA MU KIDANWA NO MU GISUWEDE

GSAM 415.3Ako kanya batangiye gusohora ikinyamakuru cy’ubuzima mu Kidanwa, cyitwa Sundheds Bladet. Mu 1883 yasohoye ikinyamakuru gisa na cyo mu Gisuwede, n’ikinyamakuru cy’idini cyitwa Sanningens Härold. Mu 1884 bari bafite ibikoresho by’ibiro bifite agaciro k’amadolari 2,563. Muri uwo mwaka hari hamaze gucapwa no gukwirakwizwa impapuro 115,000 zose hamwe, hiyongereyeho udutabo ibihumbi byinshi n’ibitabo bimwe.

GSAM 415UMUKURU HASKELL MURI SCANDINAVIA

GSAM 415.4Umurimo wo mu bihugu bya Scandinavia wahawe ubufasha bwinshi n’uruzinduko rw’Umukuru Haskell mu 1882, kandi mu 1884 bawufashijwe cyane n’imirimo y’Abakuru Geo. I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen na E. G. Olsen.

GSAM 416MADAMU WHITE AFASHA CYANE SCANDINAVIA

GSAM 416.1Mu 1885, Madamu E. G. White n’umuhungu we W. C. White basuye Scandinavia, urwo ruzinduko ruba ingenzi cyane ku murimo wo muri uwo murima. Bamwe bari baratekereje ko abakene bo muri icyo gihugu badashobora gutanga icya cumi, kandi ko nta kamaro ko kugerageza kugurisha ibitabo ku nzu ku nzu. Ubuhamya Madamu White yatanze bwari bukwiriye igihe kandi bwakiriwe neza n’abantu, nk’uko byagaragajwe n’igisubizo cyatanzwe muri aya magambo: Ibyo Umwami yavuze byose tuzabikora kandi tuzamwumvira. Muri urwo ruzinduko umurima wa Scandinavia warahindutse rwose, cyane cyane kubera imirimo idacogora ya Madamu White.

GSAM 416INYUBAKO NSHYA Y’IBIRO YUBATSWE MURI NORUVEJE

GSAM 416.2Mu 1886 Abakuru O. A. Olsen na N. Clausen basuye ibihugu bya Scandinavia, uwa nyuma agumayo igihe kirekire. Mu 1885 inyubako nshya y’ibiro yubatswe i Christiana, kandi mu mwaka warangiye ku wa 1 Nzeri 1886, ibyo biro byungutse amadolari 5,386.68 mu kugurisha ibitabo n’udutabo gusa, naho amafaranga yakiriwe ku misanzu y’ibinyamakuru aba amadolari 3,146.03.

GSAM 416AMATORERO MAKUMYABIRI N’ATANU MURI SCANDINAVIA

GSAM 416.3Raporo yatanzwe mu Nteko Nkuru Rusange mu 1889 yavuze ko mu murima wa Scandinavia harimo amatorero makumyabiri n’atanu, afite abanyamuryango 926, batanga icya cumi kingana n’amadolari 2,548.75; kandi hari ababwirizabutumwa batandatu, abemerewe kubwiriza bane n’ababwirizabutumwa b’ibitabo mirongo itanu na babiri. Mu gihembwe kimwe, igurishwa ry’ibitabo muri Noruveje na Suwede ryageze ku madolari 2,161.26.

GSAM 416ISHURI I CHRISTIANA

GSAM 416.4Icyo gihe i Christiana hari ishuri rikora, rifite abanyeshuri mirongo itanu. Mu 1891, Abakuru O. A. Olsen na E. J. Waggoner bigishije ishuri rya Bibiliya i Christiana, ryitabiriwe n’abanyeshuri ijana. Muri iryo shuri hatanzwe inyigisho zuzuye ku murimo wo kugurisha ibitabo ku nzu ku nzu.

GSAM 417AMATORERO MIRONGO INE MURI SCANDINAVIA MU 1895

GSAM 417.1Nyuma y’imyaka itandatu, mu 1895, tubona raporo yatanzwe n’Umukuru D. A. Robinson, wari umugenzuzi w’akarere k’umurimo w’amahanga, igaragaza neza ko umurimo wakuze cyane muri icyo gihe; ni yo mpamvu tuyisubiramo dutya: “Scandinavia ifite amatorero mirongo ine n’abanyamuryango 1,458. Icya cumi cy’umwaka cyari amadolari 5,585.55. Hari ababwirizabutumwa bimitswe cumi n’itanu, abemerewe kubwiriza cumi n’umwe, kandi igurishwa ry’ibitabo mu mwaka ryageze ku madolari 40,000. Aya mafaranga menshi yatewe cyane n’imirimo y’ababwirizabutumwa b’ibitabo, kandi ibyo byabereye mu gihugu aho mu 1885 abagurisha ibitabo, ndetse n’ababwirizabutumwa b’ukwizera kwacu, bavugaga ko kugurisha ibitabo ku nzu ku nzu bidashoboka.”

GSAM 417AMAKONFERANSI ATATU YO MURI SCANDINAVIA

GSAM 417.2Muri iki gihe umurima wa Scandinavia ufite amakonferansi atatu, amatariki yo kuyashyiraho akaba aya: Danimariki, ku wa 30 Gicurasi 1880; Suwede, ku wa 12 Werurwe 1882; Noruveje, ku wa 10 Kamena 1887. Umukuru John Matteson, watangije umurimo w’ubumisiyoneri wa Scandinavia kandi akawuteza imbere neza cyane, agakora abigiranye umwete n’ubwitange bwinshi kugira ngo abo bantu batere imbere, yatewe n’indwara yica y’igituntu, apfira i El Monte, muri Cal., ku wa 30 Werurwe 1896, afite imyaka mirongo itandatu n’umwe.

GSAM 417UMURIMO W’UBUMISIYONERI MU BWONGEREZA

GSAM 417.3William Ings, wavukiye muri Hampshire mu Bwongereza ariko akaba Umunyamerika mu myumvire no mu burezi, kuko yari yarabaye muri Leta Zunze Ubumwe kuva akiri umwana, yageze i Southampton avuye i Basel mu Busuwisi ku wa 23 Gicurasi 1878. Icyo gihe yamaze igihe gito, ibyumweru bibiri gusa, hanyuma asubira ku mugabane w’Uburayi igihe gito. Bidatinze yongeye kujya i Southampton, aho amaze amezi ane akora umurimo wo ku nzu ku nzu atanga udutabo kandi akora umurimo w’ubumisiyoneri wose wabonekaga, yatangaje ko hari abantu icumi bubahirizaga Isabato. Ku wa 30 Ukuboza uwo mwaka, njye n’umugore wanjye twageze i Southampton, maze imirimo yacu yifatanya n’iy’Umukuru Ings, dukora amateraniro mu gihe cy’imbeho muri Shirley Hall no mu nzu twakodeshaga. Mu mpeshyi ya 1879, twakoze amateraniro yo mu mahema i Southampton. Icyo gihe n’aho hantu, Madamazela Maud Sisley (ubu ni Madamu Boyd) yifatanyije n’umurimo, atanga amasomo ya Bibiliya kandi akora umurimo wo ku nzu ku nzu. Kubera uwo murimo, bamwe bemeye ukuri. Mu gihe cy’imbeho cyakurikiyeho, twakoze amateraniro muri salle yo muri Ravenswood Villa, inyubako twabagamo kandi twashyizemo ububiko bwacu.

GSAM 418ITERANIRO RYO MU MAHEMA MU BWONGEREZA

GSAM 418.1Mu mpeshyi ya 1880, Umukuru Andrews, nubwo yari afite intege nke mu buzima, yavuye mu Busuwisi aza gufasha mu iteraniro ryo mu mahema i Romsey, aho abandi bantu bemeye ubutumwa.

GSAM 418.2Ku wa 11 Mutarama 1880, hashinzwe umuryango w’udutabo. Muri uwo murimo abanyamuryango bari bawushishikariye cyane, kandi ibitabo byinshi byarakwirakwijwe.

GSAM 418.3Ku wa 8 Gashyantare 1880, habaye umubatizo wacu wa mbere, abantu batandatu bawakiriye. Kugeza ku wa 2 Nyakanga 1881, abantu makumyabiri n’icyenda bari bamaze kubatizwa mu mazi i Southampton.

GSAM 418ABAKOZI BIYONGERA MU BWONGEREZA

GSAM 418.4Binyuze ku cyemezo cy’Inteko Nkuru Rusange yabaye mu muhindo wo mu 1881, Umukuru A. A. John n’umugore we, Geo. R. Drew na Madamazela Jennie Thayer bagiye mu Bwongereza, bifatanya n’umurimo wo muri uwo murima w’ubumisiyoneri. Mu 1882, Umukuru Haskell yasuye umurima w’Uburayi, amara iminsi myinshi ari kumwe n’abakozi bo mu murimo w’u Bwongereza, abafasha cyane mu nama n’inama-ngiro.

GSAM 418.5Muri Werurwe 1882, hatangiye gucapwa inyongera y’Abongereza y’amapaji abiri y’ikinyamakuru Ibimenyetso by’Ibihe, ikomekwa kuri kopi igihumbi z’Ibimenyetso zoherezwaga ziva muri Amerika. Izo nyandiko zakoreshwaga mu murimo w’ubumisiyoneri mu Bwongereza. Raporo y’umurimo yo ku wa 1 Ukwakira 1883 igaragaza ko icyo gihe hari abizera b’Isabato ijana. Icya cumi cyatanzwe kuva umurimo utangizwa cyari amadolari 2,078.71.

GSAM 419UMURIMO W’UBUMISIYONERI MU MATO

GSAM 419.1Binyuze ku bugwaneza bw’abashinzwe amato, Umukuru Ings yemerewe kohereza ku buntu udusanduku tw’udutabo n’impapuro ku byambu bikuru mirongo inani bya “Peninsular and Oriental Steam Ship Company,” muri Afurika y’Epfo, mu birwa by’Ubuhindi bw’Iburasirazuba no mu birwa bya Karayibe, muri Amerika yo Hagati no mu birwa bya Bay. Inyandiko zasomwe zoherejwe muri ubwo buryo ni zo zatumye bwa mbere abantu bashishikazwa n’ukuri ku kirwa cya Demarara. Ibyo twabimenye binyuze mu mabaruwa yaturutse kuri icyo kirwa.

GSAM 419“AMATEKA Y’ISABATO” ASHYIRWA MU MASOMERO YO MU BWONGEREZA

GSAM 419.2Hari kandi hashyizwe kopi y’igitabo cy’Umukuru Andrews kivuga ku Mateka y’Isabato mu masomero rusange mirongo itandatu no mu byumba byo gusomeramo ku buntu byo mu Bwongereza hose; kandi ibyo bitabo biracyariyo, bibwira amateka abantu bose bashaka gusoma.

GSAM 419.3Mu 1884 Umukuru Butler yasuye Ubwongereza, aherekejwe n’abandi bakozi b’uyu murima. Abakuru S. H. Lane na Robert Andrews bavuye i Boston bajya kwifatanya n’umurimo mu Bwongereza ku wa 9 Gicurasi 1885. Uruzinduko rwa Madamu White mu Bwongereza rwabereye abakozi isoko y’inkomezi n’ihumure. Madamu White n’umuhungu we bamazeyo ibyumweru bike mbere yo gusubira muri Amerika bavuye mu murima w’Uburayi.

GSAM 419“UKURI KW’IKI GIHE” GUTANGIZWA

GSAM 419.4Mu ntangiriro za 1884, bidatinze Umukuru Butler amaze kugera mu Bwongereza, hafashwe icyemezo cyo gutangiza i Grimsby ikinyamakuru cy’amapaji umunani gisohoka kabiri mu kwezi, cyitwa Ukuri kw’Iki Gihe, M. C. Wilcox akaba umwanditsi wacyo. Ubu gisohoka i London mu Bwongereza nk’ikinyamakuru cya buri cyumweru gifite amapaji cumi n’atandatu, kandi buri cyumweru hasohoka kopi zigera ku 18,000.

GSAM 420.1Mu 1889, Umukuru Holser yatangaje ko Umurimo w’Ubumisiyoneri w’Abongereza wari ugizwe n’amatorero umunani, afite abizera b’Isabato magana abiri, muri bo mirongo itandatu n’itanu bakaba i London. Icya cumi cy’umwaka wari wabanje cyari amadolari 1,244.58. Hari ababwirizabutumwa bimitswe babiri, abemerewe kubwiriza babiri, abamisiyoneri bo ku mato babiri n’abakozi ba Bibiliya barindwi. Ni muri icyo gihe Abakuru Wm. Hutchinson na Francis Hope binjiye mu murimo w’u Bwongereza.

GSAM 420IBIRO BYA PACIFIC PRESS I LONDON

GSAM 420.2Mu 1890, Ikigo cy’Ubwanditsi cya Pacific Press cyo muri Oakland, California, cyashinze ibiro by’ishami kuri 48 Paternoster Row, London, n’ibiro by’icapiro kuri 451 Holloway Road, London, N. Mu mwaka wa mbere, igurishwa ry’ibitabo ryo kuri ibyo biro ku biciro by’abacuruzi bose hamwe ryageze ku madolari 9,556.89.

GSAM 420.3Muri Gashyantare 1895, Umukuru Robinson yatanze raporo ikurikira:

GSAM 420.3“Mu Bwongereza harimo amatorero cumi n’umwe, abanyamuryango 363, ababwirizabutumwa batanu n’umwe wemerewe kubwiriza. Icya cumi cy’umwaka ushize cyari amadolari 5,077.20, ni ukuvuga impuzandengo y’amadolari 13.98 kuri buri munyamuryango. Ubu umutungo w’ibiro by’icapiro ufite kandi ucungwa n’Umuryango Mpuzamahanga w’udutabo, Ltd., ikigo cy’Abongereza.”

GSAM 420.4Mu Ukuboza 1895, Umunyamabanga w’Umurimo w’Ubumisiyoneri mu Mahanga yatangaje ko mu Bwongereza hari abanyamuryango 560. Icya cumi cyari cyiyongereyeho amadolari 1,000 muri uwo mwaka. Icyo gihe i London hari amatsinda umunani yateranaga ku Isabato ahantu hatandukanye.

GSAM 420.5Uko ni ko umurimo wo muri uwo murima w’ubumisiyoneri wagiye utera imbere, rimwe na rimwe bigasa nk’aho bitagaragara. Imbuto ntizimera vuba kimwe mu butaka bwose. Kumera kwazo kuratinda, ariko gukura kwazo kuba gufite icyizere kandi gukomeye. Ni ko bimeze no ku kuri k’ubutumwa bwa gatatu muri ubwo bwami. Imbuto zabwo zaratewe, zirashinga imizi kandi zikura buhoro buhoro kugeza ubu, aho zimaze kugera ku rugero runini ugereranyije.

GSAM 421UMURIMO W’UBUMISIYONERI MURI OSITARALIYA N’IBICE BIYIKIKIZA

GSAM 421.1Ku wa 10 Gicurasi 1885, Abakuru S. N. Haskell, J. O. Corliss n’umuryango we, M. C. Israel n’umuryango we, Wm. E. Arnold na Henry Scott bavuye i San Francisco bajya gutangiza umurimo w’ubumisiyoneri muri Ositaraliya. Imyaka cumi n’umwe mbere y’icyo gihe, mu 1874, mu iteraniro ryabereye i Battle Creek, Madamu White yavuze ko amahanga menshi yari kuzakira ukuri kandi ko yari yarabonye imashini z’icapiro zikora, ibitabo n’impapuro bicapirwa mu bihugu bitandukanye. Bamubajije ibihugu yashakaga kuvuga, asubiza ko Ositaraliya ari cyo gihugu cyonyine yashoboraga kwibuka.

GSAM 421BIBLE ECHO

GSAM 421.2Binyuze ku mirimo ikomeye kandi yatsinze y’Umukuru Haskell n’abo bari kumwe, ubutumwa bwateye imbere vuba cyane ku buryo byabaye ngombwa gucapa ikinyamakuru muri Ositaraliya. Ni cyo cyatumye hategurwa uko cyasohoka, maze ku wa 1 Mutarama 1886 i Melbourne hasohoka ikinyamakuru cya buri kwezi gifite amapaji cumi n’atandatu, cyitwa Bible Echo and Signs of the Times. Kuri nimero ya mbere hacapwe kopi ibihumbi bitandatu, mu gihe ubusanzwe hasohokaga ibihumbi bitatu gusa.

GSAM 421ITORERO RYA MBERE RISHINGWA MURI OSITARALIYA

GSAM 421.3Ku Cyumweru, ku wa 10 Mata 1886, hashinzwe itorero rya mbere ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi muri Ositaraliya. Hari abantu cumi n’umunani bari bahari basinye isezerano, abandi barindwi basaba kwakirwa babinyujije mu mubatizo. Babatijwe ku Isabato yakurikiyeho, kandi buri Isabato mu byumweru byinshi hongerwagamo abanyamuryango, kugeza ubwo itorero rigize abantu mirongo itanu n’itanu. Kugeza muri Gicurasi 1886, abantu bose bari banditswe bari mirongo icyenda. Uretse abo, hari abandi bagera kuri mirongo itatu n’itanu bari ahandi bubahiriza Isabato.

GSAM 421.4Mu biro by’icapiro harimo imashini ebyiri nziza na moteri, byose byari byarishyuwe kandi bifitwe n’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi bo muri icyo gihugu cya kure—hafi maili ibihumbi birindwi uvuye ku biro byacu bikuru biri i Oakland, muri California.

GSAM 422.1Mu 1886 ubutumwa bwageze muri Nouvelle-Zélande. Raporo yaturutse mu murima wa Ositaraliya ivuga ko muri Nouvelle-Zélande hari abizera b’Isabato mirongo itanu. Amafaranga yakiriwe ku igurishwa ry’ibitabo ku biro yari amadolari 700. Uretse ibyo, ababwirizabutumwa b’ibitabo bari baragurishije kopi magana ane z’igitabo Intambara Ikomeye muri Nouvelle-Zélande, na kopi igihumbi z’igitabo Ibitekerezo kuri Daniyeli muri Ositaraliya.

GSAM 422Inyubako y’Ibiro muri Ositaraliya

GSAM 422.2Dukura amakuru akurikira muri raporo yatanzwe ku wa 19 Nyakanga 1889: Inyubako y’inzu y’icapiro i Melbourne yaruzuye, ikaba irimo ishapeli ikoreshwa mu materaniro yo gusenga.

GSAM 422Tasmaniya Yagezweho

GSAM 422.3Konferansi y’amatorero yateguwe muri Ositaraliya no muri Nouvelle-Zélande, kandi Abakuru Israel na Steed bageza umurimo muri Tasmaniya. Muri icyo gihugu, amatorero atatu yari amaze gutegurwa, afite abanyamuryango bose hamwe ijana na mirongo itatu na batandatu. Uretse abo, hari n’abandi bizera b’Isabato batatanye batarategurwa mu matorero.

GSAM 422.4Icya cumi cyo muri uwo mwaka mu karere ka Ositaraliya cyari amadolari 9,371. Hari abamamazabutumwa b’ibitabo cumi na batanu muri ako karere, kandi igurishwa ry’ibitabo ryabo ryageze ku madolari 19,500.

GSAM 422.5Mu rugendo rwa kabiri Umukuru Haskell yakoze azenguruka isi, yongeye gusura Ositaraliya, yitabira konferansi y’amatorero yabo yabaye muri Kanama 1889, kandi mu buryo bwinshi atanga ubufasha bukomeye, bwashimiwe cyane n’iryo tsinda ryari rimaze gutegurwa. Abakozi batandukanye baturutse muri Amerika bagiye basura Ositaraliya rimwe na rimwe, bashakira inyungu y’umurimo umwe ukomeye—kubaka no gukomeza umurimo w’Imana.

GSAM 422Madamu White muri Ositaraliya

GSAM 422.6Mu gihe cy’umuhindo wo mu 1891, Madamu E. G. White, umuhungu we W. C. White, Umukuru Geo. B. Starr n’abandi bavuye muri Kaliforuniya bajya muri Ositaraliya, bahagera mu Kuboza—ari cyo gihe cy’impeshyi rwagati muri uwo mugabane. Ubuhamya bwa Madamu White, nubwo yari afite intege nke z’umubiri zamubabaje mu myaka icyenda yamaze muri icyo gihugu, bwafashije cyane gushyira umurimo mu mubano ukwiriye n’umwuka n’imiterere y’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu. Muri icyo gihe bari muri Ositaraliya, Umukuru J. O. Corliss yongeye kwifatanya n’umurimo wo hano, maze W. A. Colcord n’abandi binjira mu karere ari ababwirizabutumwa, abigisha n’abandi.

GSAM 423Umukuru Olsen muri Ositaraliya

GSAM 423.1Mu gihe Umukuru O. A. Olsen yari perezida wa Inteko Nkuru Rusange, yasuye ibigo byacu byose bikomeye hirya no hino mu gihugu. Ibyo byasabye ingendo ndende—urugendo rwo kuzenguruka isi. Yarukoze kugira ngo arusheho kumenya ibyo bakeneye n’imimerere ya za misiyoni zitandukanye, bityo abe ashoboye kuzifasha atabogama. Ni kuri urwo rugendo, mu 1893, yamaze ibyumweru byinshi muri Ositaraliya.

GSAM 423Konferansi y’Ubumwe bwa Ositaraliya na Nouvelle-Zélande

GSAM 423.2Muri icyo gihe hateguwe Konferansi y’Ubumwe bwa Ositaraliya na Nouvelle-Zélande, igizwe na konferansi z’amatorero za Ositaraliya na Nouvelle-Zélande hamwe n’uturere twa misiyoni twa Ositaraliya. Iyi konferansi y’amatorero iterana rimwe mu myaka ibiri, kandi ikayoborwa hakurikijwe gahunda ya za konferansi z’amatorero z’ubumwe zo mu bindi bihugu. Mu 1893, abamamazabutumwa b’ibitabo bake bari muri ako karere bagurishije kopi 5,000 z’igitabo Intambwe Zerekeza kuri Kristo, maze hacapwa n’izindi kopi zingana zityo. Mu mpeshyi yo mu 1894-95, mu mezi ane bakiriye ubusabe 4,000 bwo kugura ibitabo bitumizwa mbere.

GSAM 423Umukuru Prescott muri Ositaraliya

GSAM 423.3Mu 1895 Umukuru W. W. Prescott, umunyamabanga w’uburezi w’iri dini, yamaze amezi menshi muri iyi konferansi y’amatorero, aha igihe n’ibitekerezo byinshi iri shami ry’umurimo. Hagati aho yayoboye ishuri ry’uburezi ryabagiriye akamaro gakomeye.

GSAM 424.1Raporo y’umurimo wo muri uwo mwaka yagejejwe kuri Inteko Nkuru Rusange n’Umukuru W. C. White, igira iti:

GSAM 424.1“Konferansi y’Ubumwe bwa Ositaraliya igizwe n’amatorero cumi n’arindwi afite abanyamuryango 1074, bari baratanze icya cumi cy’amadolari 9,810.10 mu mwaka wabanje. Iyi konferansi ifite ababwirizabutumwa 12 bimitswe, babiri bafite impushya, abakozi ba Bibiliya batatu, n’abamamazabutumwa b’ibitabo mirongo itanu, bagurishije ibitabo bifite agaciro k’amadolari 28,731.11 muri uwo mwaka. Muri uwo mwaka, koloni ya New South Wales, yari ifite amatorero atandatu n’abanyamuryango 321, yatandukanijwe na Konferansi ya Ositaraliya maze yitwa Konferansi ya New South Wales.”

GSAM 424MISIYONI YO MURI AFURIKA Y’EPFO

GSAM 424.2Muri Inteko Nkuru Rusange yabereye i Battle Creek mu 1886, harebwe ikibazo cyo gufungura misiyoni muri Afurika y’Epfo. Kubera ko hafashwe icyemezo gishyigikira uwo mugambi, mu ntangiriro z’impeshyi yo mu 1887 hakozwe umuhate wo gushyira umurimo muri icyo gihugu cya kure, aho abantu bake bari baratangiye kubahiriza Isabato bari basaba ababwirizabutumwa.

GSAM 424Abakuru Boyd na Robinson muri Afurika y’Epfo

GSAM 424.3Ku bw’iyo mpamvu, ku wa 11 Gicurasi, Umukuru C. L. Boyd n’umuryango we, Umukuru D. A. Robinson n’umugore we, hamwe n’abandi bakozi, bafashe ubwato bava mu Mugi wa New York berekeza muri Afurika banyuze i Liverpool na London. Nyuma y’imyaka itatu, muri Inteko Nkuru Rusange, Bwana P. W. B. Wessels yavuze ko igihe abo bakozi bageraga muri Afurika hari abantu hafi mirongo ine bari basanzwe bubahiriza Isabato y’itegeko rya kane, babikesheje gusoma ibitabo kuri iyo ngingo no kwiga Ibyanditswe.

GSAM 424.4Abakuru Robinson na Boyd batangiye umurimo wa misiyoni i Cape Town, maze uva aho ukwira ugana mu majyaruguru y’iburasirazuba hafi ibirometero 1,290, ugera i Kimberley, mu karere k’amabuye y’agaciro ya diyama.

GSAM 424.5Kugeza mu 1889, hari ababwirizabutumwa babiri gusa, umwe ufite uruhushya, amatorero ane n’abanyamuryango mirongo inani; abo bari baratanze icya cumi cy’amadolari 2,798.36. Muri uwo mwaka Umukuru Ira J. Hankins wavuye muri Amerika yakoze i Cape Town afite umusaruro mwiza, maze Bwana na Madamu Druillard bava muri Nebraska baza kwifatanya n’umurimo aha, basangira imirimo n’imibabaro bigera ku bahamagariwe gutangiza umurimo mu karere gashya. Imirimo ya Madamu Druillard yibandaga cyane ku bubiko bw’ibitabo, aho ubucuruzi bw’iri shami bwari bwaramweguriwe; naho Bwana Druillard yakoraga mu murimo rusange wa misiyoni. Muri uwo mwaka, mu mato yageraga kuri uwo mwambu, yagurishije ibitabo bifite agaciro k’amadolari 750.

GSAM 425Umukuru Haskell muri Afurika

GSAM 425.1Muri Kanama w’uwo mwaka ni bwo Umukuru Haskell yageze i Cape Town. Yamaze amezi atanu asura kandi akorana n’amatsinda atandukanye yo muri Afurika y’Epfo. Uru rugendo rwakomeje kandi rwubaka umurimo, kandi umutima we uraterwa inkunga no kubona imbuto z’umurimo we. Habayeho gushishikarira umurimo w’uburezi ku buryo abanyeshuri cumi na babiri baturutse muri Afurika baje muri Amerika kwiga mu mashuri y’iri dini.

GSAM 425.2Hagati aho umurimo wo kwamamaza ibitabo witaweho uko bikwiye. I Cape Town habereye ishuri ry’uyu murimo, riyobowe na Bwana E. M. Morrison, ritera ubuzima bushya n’imbaraga muri iri shami rikomeye ry’ubutumwa. Ako kanya nyuma y’inyigisho zatangiwe muri iryo shuri, abamamazabutumwa b’ibitabo cumi na batatu bagurishije kandi bageza ku bantu ibitabo bifite agaciro k’amadolari 5,621.28 mu mezi atandatu. Mu by’ukuri, ubusabe bwo kugura ibitabo bwabaye bwinshi cyane ku buryo bwarenze ubushobozi bw’ibiro bya London, kuko ibitabo bitashoboraga gutegurwa vuba bihagije ngo ibikenewe byose biboneke.

GSAM 425.3Mu 1892, Umukuru A. T. Robinson yifatanyije n’umurimo wo muri Afurika y’Epfo. Icyo gihe umurimo wari umaze gukura ku buryo hakenewe ububiko bushya busimbura ubwa kera. Ni cyo cyatumye hubakwa inyubako nshya yagutse bihagije ku buryo inashobora kwakira amateraniro y’itorero.

GSAM 426Inyubako y’Ishuri Rikuru muri Afurika

GSAM 426.1Uko ni ko umurimo wakomeje gutera imbere intambwe ku yindi, kugeza ubwo i Claremont, mu nkengero za Cape Town, hubatswe inyubako y’ishuri rikuru yatwaye amadolari 35,000. Icyo abavandimwe bo muri Amerika basabwaga gusa ni kohereza itsinda ry’abigisha bashoboye kwigisha amasomo y’ishuri rikuru; bo ubwabo bari kwishyura ikiguzi. Icyo cyifuzo cyujujwe, maze ishuri rifungura ku wa 1 Gashyantare 1893.

GSAM 426Konferansi yo muri Afurika y’Epfo

GSAM 426.2Konferansi yo muri Afurika y’Epfo yateguwe mu 1892. Muri Inteko Nkuru Rusange yo mu 1893 yatowe ngo yinjizwe muri Inteko Nkuru Rusange. Icyo gihe yari ifite amatorero atanu n’abanyamuryango ijana na mirongo itatu n’umunani, bari baratanze icya cumi cy’amadolari 34,077.32 mu mwaka wabanje. Muri iyi konferansi y’amatorero, Afurika y’Epfo yari ihagarariwe na Peter Wessels, watanze ku bushake amadolari 16,000 muri Inteko Nkuru Rusange; ayo mafaranga yarengaga ayo Inteko Nkuru Rusange yari yarakoresheje mu gutangiza umurimo muri Afurika y’Epfo. Uretse iyo mpano, we n’umwe mu bavandimwe be batanze amadolari 40,000 yo gutangiza umurimo w’ivuriro ritishyuzwa mu mugi wa Chicago.

GSAM 426.3Muri Inteko Nkuru Rusange yo mu 1895, umunyamabanga wa misiyoni zo mu mahanga yavuze ku karere ka Afurika ati:

GSAM 426.3“Konferansi yo muri Afurika y’Epfo yari imaze imyaka ibiri gusa iteguwe, ariko muri icyo gihe Inteko Nkuru Rusange yari yoherejeyo abakozi cumi na babiri. Babiri muri bo bagiye imbere mu gihugu ari abamisiyoneri birihira, abandi binjira mu mirimo y’amashami atandukanye. Iyo konferansi y’amatorero ifite ishuri ritera imbere, urugo rw’imfubyi, n’ikigo nderabuzima kiri kubakwa. Imibare igaragaza ko abanyamuryango babo ari 184.”

GSAM 426Ibitangazamakuru Byacapiwe muri Afurika y’Epfo

GSAM 426.4Ingingo y’ubwisanzure bw’idini muri Afurika y’Epfo yashishikarije abantu bacu mu mezi make ashize gucapa ibinyamakuru bibiri: kimwe mu rurimi rw’Ikinyaholandi cyitwa De Wachter; ikindi mu Cyongereza cyitwa The South African Sentinel and Gospel Echo. Icya nyuma gikwirakwizwa muri kopi 4,000.

GSAM 427Konferansi y’Ubumwe bwa Afurika y’Epfo

GSAM 427.1Muri Mutarama 1903 hateguwe Konferansi y’Ubumwe bwa Afurika y’Epfo, igizwe na konferansi z’amatorero za Cape Colony na Natal-Transvaal, hamwe na misiyoni za Basutoland na Matabeleland ziyobowe na Konferansi y’Ubumwe. Muri iyo konferansi y’amatorero harimo amatorero cumi n’atanu yateguwe afite abanyamuryango 595, amatsinda icyenda atarategurwa afite abanyamuryango mirongo cyenda, n’abizera b’Isabato mirongo itatu batatanye—bose hamwe 715, bari baratanze icya cumi cy’amadolari 7,850. Hari abakozi mirongo itatu n’icyenda, muri bo makumyabiri na umwe bahembwaga na za konferansi z’amatorero zitandukanye.

GSAM 427AKARERE KA POLINIYI

GSAM 427.2Mu 1876, Umukuru James White n’umwanditsi bohereje ku kirwa cya Pitcairn umubumbe umwe w’ikinyamakuru Signs of the Times hamwe n’udutabo, babiherekeje ibaruwa. Ibyo byangombwa byashyizwe mu bwato bwazengurukaga i Cape Horn bwerekeza i New York. Twari twizeye ko ubwo bwato bwahagarara i Pitcairn, maze iyo paki igahashyikirizwa. Ntitwari tuzi umuntu n’umwe wo kuri icyo kirwa, kandi nta cyo twari tuzi kuri cyo uretse kuba cyari kizwiho gutuwe n’abantu bitangiye Imana kandi bubaha Imana. Ibyo bitabo byoherejwe tutazi uko bizagenda.

GSAM 427Gusura Pitcairn

GSAM 427.3Nta makuru twumvise ku bantu cyangwa ku bitabo byacu kugeza ubwo Bwana John I. Tay yasuraga icyo kirwa mu 1886, nyuma y’imyaka icumi. Ni bwo twamenye ko, bitewe no gusoma umubumbe w’ikinyamakuru Signs n’udutabo, ikirwa cyose hari igihe cyari hafi gufata icyemezo cyo guhindura umunsi wo kuramya, kikava ku munsi wa mbere w’icyumweru kikajya ku munsi wa karindwi, kikubahiriza Isabato y’Umwami. Ariko ntibabikoze kugeza igihe Bwana Tay yagereye. Yari amaze igihe kinini yumva asunikirwa cyane gusura icyo kirwa, ariko atari azi abantu baho ku giti cyabo cyangwa ko bari baratangiye gushishikazwa n’ukuri.

GSAM 428.1Amaze gusubira muri Amerika, yasabye ashyizeho umwete mwinshi ko hubakwa ubwato bwajyana abamisiyoneri bava ku kirwa bajya ku kindi mu Nyanja ya Pasifika. Yitabiriye Inteko Nkuru Rusange yabaye mu 1889, icyo gitekerezo ari cyo yari ashyize imbere, maze ahasabira ibirwa bya Poliniyi. Inteko, imaze kubona akamaro k’uwo mugambi, yatoye gukusanya, binyuze mu mpano, amadolari 12,000 yo kubaka cyangwa kugura ubwato bwakorera mu birwa byo mu Nyanja ya Pasifika.

GSAM 428Pitcairn Yarubatswe

GSAM 428.2Hakurikijwe icyo cyemezo, ubwato Pitcairn bwubatswe mu mpeshyi yo mu 1890 hafi ya Benicia, ku birometero hafi mirongo ine n’umunani uvuye i Oakland, muri Kaliforuniya, butwaye amadolari 12,035.22. Mu mezi icyenda ayo mafaranga yarakusanyijwe kandi atangwa n’amashuri yo ku Isabato agamije uwo murimo gusa; nta mpano yari yarigeze itangwa yishimiwe kandi igashyirwamo ishyaka nk’iyo. Ubwato bweguriwe Imana i Oakland, muri Kaliforuniya, ku wa 25 Nzeri 1890. Abantu hafi igihumbi na magana atanu bateraniye ku bwato no ku cyambu kugira ngo barebe uwo muhango.

GSAM 428Urugendo rwa Mbere rwa Pitcairn

GSAM 428.3Ubwato bwafashe urugendo rwa mbere buva i San Francisco bwerekeza mu karere kabwo ka kure k’umurimo ku wa 20 Ukwakira. Abamisiyoneri bari mu bwato ni Umukuru E. H. Gates n’umugore we, Umukuru A. J. Read n’umugore we, John I. Tay n’umugore we, hamwe n’abasare b’abamisiyoneri bayobowe na Kapiteni Marsh. Ubwato bwabanje kujya ku kirwa cya Pitcairn, ku birometero hafi 6,440 mu majyepfo ya San Francisco, bugerayo ku wa 25 Ugushyingo. Igihe bwavaga ku kirwa ku wa 17 Ukuboza, abantu bakuru mirongo inani na babiri bari bamaze kubatizwa kandi bagategurwa nk’itorero ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi. Ubwato bwakomereje mu matsinda y’ibirwa bya Society, Hervey, Samoa, Friendly na Fiji, busigira abantu bavuga Icyongereza ibitabo by’idini n’udutabo tw’ubuzima no kwirinda ibiyobyabwenge. Mu mezi umunani, kugeza muri Nzeri 1891, abamisiyoneri bagurishije ibitabo bifite agaciro k’amadolari 1,900, uretse ibindi byinshi byo gusoma batanze ku buntu.

GSAM 429.1Abamisiyoneri bashyizwe ahantu hakurikira: Umukuru Read i Tahiti; Umukuru Gates asigara i Pitcairn kugira ngo arangize umurimo wari watangijwe aho; naho Bwana Tay ahitamo gukorera ku kirwa cya Fiji. Mu kinyamakuru Review cyo ku wa 14 Mata 1904, Umukuru Fulton avuga ku murimo wo muri Fiji ati: “Ubu muri aka karere ka misiyoni harimo abantu barenga ijana na mirongo itanu bubahiriza Isabato.” Kuva muri Fiji, ubwato bwagiye i Aukland muri Nouvelle-Zélande kugira ngo busanwe kandi bukorerwe ibindi bikoresho bikenewe, ndetse bunahabwe ibitabo.

GSAM 429Urupfu rw’Abamisiyoneri

GSAM 429.2Nyuma yo kumara umwaka umwe, amezi cumi n’imwe n’iminsi cumi n’umunani, Pitcairn yasubiye i San Francisco, ihagerayo ku wa 9 Ukwakira 1892. Muri icyo gihe Kapiteni Marsh yari yapfuye kandi ahambwa ku kirwa cya Nouvelle-Zélande. Bwana Tay yafashwe n’umusonga, ntiyongera gukira. Na we yapfuye mu mahoro, ahambwa muri Fiji, icyo gihugu cya kure; bityo ubuzima bubiri bw’agaciro butangwa bidatinze ku bw’umurimo wa misiyoni ya Poliniyi.

GSAM 429.3Abamisiyoneri bari batuye ku kirwa cya Tahiti, i Papaete, bishimiye kubona imbuto z’umurimo wabo hafi ako kanya. Bashoboye kohereza iwabo raporo ishimishije ivuga ko abantu mirongo ine bahindutse kandi bagategurwa nk’itorero ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi.

GSAM 429Urugendo rwa Kabiri rwa Pitcairn

GSAM 429.4Ubwato bwavuye i San Francisco ku rugendo rwa kabiri ku wa 17 Mutarama 1893, butwaye abamisiyoneri bakurikira: B. J. Cady n’umugore we, J. M. Cole n’umugore we, E. C. Chapman n’umugore we, na M. G. Kellogg, umuganga wemewe. Mushiki Hattie Andre w’i Ohio yajyanye na bo ari umwarimu wo ku kirwa cya Pitcairn. Mu muhindo wo mu 1893, Bwana Cady yatangije ishuri i Raiatea, mu itsinda ry’ibirwa bya Society, rifite abanyeshuri mirongo itandatu. Igihembwe cya mbere kirangiye, umubare wabo wariyongereye ugera ku ijana na batanu. Igihembwe cya kabiri gitangiye, abanyeshuri bari aho bari ijana na makumyabiri.

GSAM 430Urugendo rwa Gatatu rwa Pitcairn

GSAM 430.1Urugendo rwa gatatu rw’ubwato rwabaye mu 1893-94. Abamisiyoneri bagiye kuri urwo rugendo ni G. O. Wellman n’umugore we na Lillian White, bose b’i Michigan; bari bagenewe Raiatea, aho bari gufasha Umukuru Cady mu murimo we. Bwana Stringer n’umugore we bagiye ari abamisiyoneri birihira. Bahagaritse i Rurutu. I Raratonga, aho abantu bubahirizaga ku wa Gatandatu nk’umunsi w’ikiruhuko aho kuba ku Cyumweru, Dr. Caldwell n’umugore we ni ho bashyizwe; naho Umukuru Buckner n’umugore we b’i Kaliforuniya basigara i Pitcairn. Mu gihe yamaranaga n’aba bantu, hatangijwe inganda nshya nyinshi, zagaragaye ko zifitiye abaturage akamaro mu buryo bwinshi. Mbere na mbere hubatswe urusyo rukoresha umuyaga rwo gusya ibigori ubu bihingwa kuri icyo kirwa; kandi kuri uwo mbaraga y’umuyaga hakoreshwa imashini nto, bituma hatangizwa n’izindi nganda zari zitazwi mbere n’abatuye icyo kirwa.

GSAM 430Urugendo rwa Kane rwa Pitcairn

GSAM 430.2Ku wa 15 Ukuboza 1895, umunyamabanga wa misiyoni zo mu mahanga yavuze ati:—

GSAM 430.3“Pitcairn ubu iri ku mwambu, ivuye mu rugendo rwayo rwa kane.... Umurimo watangijwe mu matsinda icyenda atandukanye y’ibirwa, kandi abakozi bakurikira ni bo bakorera muri ayo matsinda:—

GSAM 430.4“Ku kirwa cya Pitcairn, abigisha ni E. S. Butz n’umugore we na Hattie Andre. Ku kirwa cya Norfolk, hari abamisiyoneri birihira bakorera hano, baturutse muri Ositaraliya. Mu birwa bya Society, umubwirizabutumwa ni B. J. Cady; abamisiyoneri b’abaganga ni Bwana na Madamu R. A. Prickett. I Raratonga, abamisiyoneri b’abaganga ni Dr. J. E. Caldwell n’umugore we, Bashiki Lillian White na Maude Young; abigisha ni G. O. Wellman n’umugore we, Umukuru J. D. Rice n’umugore we. Muri Fiji, Umukuru J. M. Cole n’umugore we. Mu birwa bya Friendly, Umukuru E. Hilliard n’umugore we. I Rurutu, Bwana na Madamu Stringer, abamisiyoneri birihira. Muri Hawaii, Umukuru E. H. Gates n’umugore we; abigisha ni H. H. Brand n’umugore we. Muri Samoa, Dr. F. E. Braucht n’umugore we. Umukuru D. A. Owen n’umuhungu we n’umukobwa we, abamisiyoneri birihira.

GSAM 431.1“Pitcairn yagurishije kandi itanga ku buntu ibitabo byinshi mu ngendo zayo enye. Kubera ibyo, ahantu henshi hatangiye kuboneka abizera b’Isabato. Amatorero yateguwe ku kirwa cya Pitcairn, i Norfolk no muri Tahiti.”

GSAM 431Ubwato Pitcairn buragurishwa

GSAM 431.2Kubera ko ubu hari uburyo bwo kugera mu karere k’umurimo ka Polineziya butari buhari igihe ubwato bwubakwaga, ubwo bwato bwaragurishijwe, hakoreshwa ubundi buryo bwo gukomeza umurimo. Umukuru E. H. Gates ni we uyobora umurimo muri Polineziya ubu, kandi atanga amakuru y’iterambere riri mu matsinda atandukanye y’ibirwa.

GSAM 431IBIRWA BYA ANTIYE

GSAM 431.3Mu gihe cy’imbeho cyo mu 1889, Bwana Wm. Arnold wo muri Amerika yatangiye umurimo w’ububwirizabutumwa bw’ibitabo mu Birwa bya Antiye. Akiri muri uwo murimo, yashoboye kubona amazina n’aderesi by’abantu igihumbi na magana abiri, byohererezwa Umuryango Mpuzamahanga w’Udutabo kugira ngo ubikoreshe mu murimo w’ubumisiyoneri. Binyuze mu kwandikirana no kohereza ibitabo n’inyandiko kuri izo aderesi, abantu batangiye gushishikazwa n’ukuri, bityo inzira yo kwamamaza ubutumwa bwiza binyuze mu kubwiriza Ijambo irakinguka.

GSAM 431.4Mu gusubiza icyifuzo cy’ababwirizabutumwa bari bakenewe, Umukuru D. A. Ball yagiye gukorera muri Barbados no mu tundi turere mu Ugushyingo 1890. Kubera imihati ye, abantu batari bake bemeye ukuri. Mu 1892, Bwana Patterson wo muri California yagenze muri ibyo birwa abwiriza akoresheje igitabo Ibyigisho bya Bibiliya, kandi umurimo we wagenze neza. Mu 1893, B. B. Newman yavuye muri Florida ajya muri Jamayika kuyobora umurimo w’ububwirizabutumwa bw’ibitabo igihe Bwana Arnold yari adahari. Bwana Evans na Bwana Hackett na bo bagiye mu Birwa bya Antiye muri uwo mwaka, gukora muri urwo rwego rw’umurimo. Mu kwezi kwa Gicurasi, Umukuru Haysmer n’umugore we bageze muri ako karere kugira ngo bakore uko inzira yari kugenda ikinguka. Bidatinze nyuma y’ibyo, Bwana Arnold yaragarutse, noneho azanywe no kubwiriza akoresheje ibitabo bivuga iby’ubuzima. Kugeza muri Nyakanga 1895, muri Jamayika honyine hari hamaze kugurishwa ibitabo by’ubwo bwoko bifite agaciro ka $8,200, naho iby’idini bifite agaciro ka $7,654, byose hamwe bikaba $15,854. Gukwirakwiza ibitabo bingana bityo byafashije cyane gushinga muri Kingston itorero rifite gahunda nziza, rigizwe n’abizera mirongo irindwi na batanu, no gukingura inzira z’umurimo w’ababwirizabutumwa mu tundi duce tw’icyo kirwa.

GSAM 432Trinidad

GSAM 432.1Umurimo watangiye hano mu buryo busa n’ubwo muri Jamayika. Mu mwaka wa 1889, Bwana F. B. Grant n’umugore we batumiwe kujya kuri icyo kirwa kugira ngo batangire kuhageza ibitabo by’itorero ryacu. Bidatinze, Umukuru Flowers n’umugore we na bo baratumiwe, babakurikira kugira ngo bakore uko inzira yari igenda ikinguka. Umurimo wabo wagenze neza kugeza igihe Umukuru Flowers yafatiwe n’umuriro wamuhitanye ku wa 29 Kamena 1894. Umukuru E. W. Webster yatoranyijwe kumusimbura, ahaguruka i New York mu bwato muri Kanama 1895.

GSAM 432.2Mu 1896, abakozi bo mu Birwa bya Antiye bari aba bakurikira: muri Jamayika hari Umukuru A. J. Haysmer na W. W. Eastman, naho mu Birwa bya Bahama hari ababwirizabutumwa b’ibitabo batari bake. Mu Birwa bito bya Antiye hari Umukuru E. Van Deusen n’umugore we, hamwe na C. F. Parmlee n’umugore we bigishaga Bibiliya, na Bwana Bean na Bwana Hackett bari ababwirizabutumwa b’ibitabo. Muri Trinidad hari Umukuru E. W. Webster n’umugore we, hamwe n’inkumi Stella Colvin wari umumisiyoneri uvura abarwayi. Ibyavuyemo byari ibi: abizera b’Isabato ijana na cumi muri Jamayika, n’abizera b’Isabato mirongo itanu muri Trinidad, bibumbiye mu karere ka Couva; itorero rimwe muri Barbados, n’itsinda rimwe ry’abizera muri Antigua, mu Birwa bito bya Antiye.

GSAM 432AMERIKA YO HAGATI

GSAM 432.3Umukuru F. J. Hutchins n’umugore we bavuye muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika berekeza mu Birwa byo mu Kigobe ku wa 16 Ugushyingo 1891. Icyo gihe hari abantu nka makumyabiri, cyane cyane muri Ruatan, bubahirizaga Isabato y’itegeko rya kane ryo mu Mategeko Cumi; bwa mbere bari baramenyeshejwe uko kuri n’ibitabo n’inyandiko bohererejwe mu iposita. Hashize imyaka itatu, mu 1894, W. A. Miller n’umugore we bavuye muri California berekeza muri Bonacca, aho binjiye mu murimo w’uburezi, bigisha mu ishuri ryafunguwe ku wa 4 Nyakanga 1894, mu nyubako y’ishuri yari yarubatswe n’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi. Mu gihembwe cya mbere, umubare w’abanyeshuri baryigagamo wari impuzandengo ya mirongo itatu na bane. Mu 1895, byatangajwe ko ishuri ryashoboraga kwitunga, kuko umubare w’abanyeshuri wari umaze kugera kuri mirongo ine na batanu.

GSAM 433.1Mu Nteko Nkuru Rusange yabaye mu 1895, Umukuru Hutchins yatangaje ko muri ibyo birwa hari abantu ijana bumviraga ubutumwa. Yavuze kandi ko hari hubatswe amazu abiri yo guteraniramo, yari ay’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi. Kubera ko ubutaka bwari buke, bukaba bwari bufite agaciro gakomeye ku bwo guhingwa, imwe muri ayo mazu yo gusengeramo yari yubatswe hejuru y’amazi. Izo nyubako zombi n’inyubako y’ishuri byanditswe mu izina ry’Ishyirahamwe ry’Inteko Nkuru Rusange. Agaciro k’umutungo w’Inteko kuri icyo kirwa kagereranywaga na $1,789.60. Ibitabo byari byagurishijwe kugeza mu 1895 byari bifite agaciro ka $2,243.

GSAM 433Ubwato buto bwo gukorera muri Amerika yo Hagati

GSAM 433.2Ubwo Inteko yamenyeshwaga uburyo ubwato buto bwo kujyana abamisiyoneri kuva ku kirwa kimwe bajya ku kindi bwakoroshya umurimo n’inyungu bwatanga, hemejwe ko ubwato nk’ubwo bwubakwa kugira ngo bukoreshwe mu Birwa byo mu Kigobe, ku kiguzi kitarenze $3,000.

GSAM 433.3Mu 1896, muri Amerika yo Hagati hari abakozi bane gusa: Umukuru F. J. Hutchins n’umugore we, n’Umukuru J. A. Morrow n’umugore we muri Honduras ya Esipanye. I Belize, umurwa mukuru wa Honduras y’Abongereza, hari itsinda ry’abizera bubahirizaga umunsi wa karindwi bakurikije itegeko rya kane. Igice kinini cy’umurimo wo muri ako karere cyakorewe mu birwa byo mu Nyanja ya Karayibe. Aho hari hamaze kugurishwa ibitabo bifite agaciro k’amadolari ibihumbi byinshi, kandi abantu mirongo itandatu bishimiraga ukuri k’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu.

GSAM 434Urupfu rw’Umukuru Hutchins

GSAM 434.1Umukuru F. J. Hutchins yamaze imyaka igera kuri cumi n’ibiri akorana ubudahemuka n’umwete mwinshi mu karere k’umurimo ka Amerika yo Hagati. Amaherezo imbaraga ze zarashize, ahitanwa n’indwara. Ubu aruhukiye mu bitotsi, ategereje guhamagarwa na Shebuja, kwa guhamagarwa kuzakangura abizerwa.

GSAM 434AMERIKA Y’EPFO

GSAM 434.2Inyigisho z’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi zageze muri Amerika y’Epfo bwa mbere binyuze mu nyandiko zacapwe. Mu Ukwakira 1891, ba Bwana Snyder, Stauffer na Nowlin batangiye umurimo wabo w’ububwirizabutumwa bw’ibitabo muri Arijantine. Mu 1893, hakurikijwe icyemezo cy’Inteko Nkuru Rusange, Umukuru F. H. Westphal wo muri Illinois, umubwirizabutumwa w’Umudage, yagiye gufatanya n’abandi muri ako karere k’ubumisiyoneri. Mu 1894, Frank Kelley wo muri California yagiye muri Leta Zunze Ubumwe za Kolombiya ari umumisiyoneri witunga. Hashize amezi make, abo bakurikiwe n’abandi bakozi, bityo umurimo utangira muri ako karere gashya k’ubumisiyoneri. Mu 1896, hatanzwe aya makuru yerekeye umurimo waho: muri Shili hari umubwirizabutumwa umwe, Umukuru G. H. Baber, wahageze ku wa 19 Ukwakira 1895, n’ababwirizabutumwa b’ibitabo babiri, F. W. Richards na F. H. Davis. Muri Arijantine na ho hari ababwirizabutumwa babiri, F. H. Westphal na Jean Vuilleumier, n’ababwirizabutumwa b’ibitabo babiri, O. Oppegard na C. A. Nowlin. Uretse abo, hari abigisha ba Bibiliya bane: Lucy Post, Bwana Snyder n’umugore we, na John McCarthy. Muri Burezili hari ababwirizabutumwa babiri, Umukuru W. H. Thurston na H. F. Graf, n’ababwirizabutumwa b’ibitabo batatu, A. B. Stauffer, J. F. Berger na J. A. Berger. Muri Guyana y’Abongereza hari ababwirizabutumwa babiri, Umukuru W. G. Kneeland n’Umukuru P. Giddings, n’abamisiyoneri babiri bavura abarwayi, umuganga B. J. Fercoit n’umugore we.

GSAM 435.1Mu 1896, muri Shili hari hamaze kugurishwa ibitabo bifite agaciro k’amadolari igihumbi, kandi abizera b’Isabato mirongo itatu bari baremeye Isabato n’ukuri bifitanye isano binyuze mu gusoma ibitabo baguze ku babwirizabutumwa b’ibitabo. Muri Burezili no muri Arijantine hari hagurishijwe ibitabo bifite agaciro k’amadolari ibihumbi icumi; kandi icyari cyiza kurushaho, hari abantu ijana bubahirizaga Isabato. Hari hashinzwe itorero rimwe n’Amashuri yo ku Isabato atanu. Muri Arijantine hari amatorero atatu yari yashinzwe, rimwe muri Buenos Ayres, irindi muri Crespo, n’irindi muri San Cristobal. Muri Guyana y’Abongereza na ho hari itorero rimwe ryari ryarashinzwe, n’abizera b’Isabato mirongo itanu, bose hamwe bakaba Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi ijana na mirongo itanu muri Amerika y’Epfo.

GSAM 435UMURYANGO W’UBUMISIYONERI WO MU MAJYEPFO

GSAM 435.2Mu mvugo iboneye, uyu muryango ntushobora kwitwa uw’umurimo wo mu mahanga, nubwo ukora umurimo wo kubwiriza ubutumwa bwiza abantu bakomoka mu mahanga (Abanyafurika) bari mu gihugu cyacu. Ibyagezweho kugeza ubu tubikesha cyane imihati idacogora y’Umukuru J. E. White, iri munsi y’umugisha w’Imana.

GSAM 435.3Mu gihe cy’imbeho cyo mu 1893, igihe nari umuyobozi wa konferansi y’amatorero yo muri Illinois, Umukuru White yaje kundeba, umutima we uremerewe cyane n’iby’abirabura bo muri Leta zo mu Majyepfo. Kubera ko yari kumara ibyumweru bike i Chicago, yasabye kwemererwa gukorera abirabura bo muri uwo mujyi. Ubwo burenganzira yabuhawe n’ibyishimo byinshi, kandi aho ni ho mu by’ukuri yatangiriye umurimo we wo gufasha abo bantu bari barahuye n’ibyago.

GSAM 435Ubwato bw’Umukuru White bukoreshwa mu bumisiyoneri, bugendera ku mbaraga z’umwuka w’amazi

GSAM 435.4Kuva icyo gihe yasengeraga akarere k’umurimo ko mu Majyepfo kandi akagateganyiriza gahunda. Uko yatekerezaga, imigambi ye yagendaga ikura, amaherezo yubaka hafi y’Ikiyaga cya Michigan ubwato bugendera ku mbaraga z’umwuka w’amazi, bwitwa Inyenyeri yo mu Ruturuturu. Amaze kubona iyo “Beteli” ireremba ku mazi, yagiye i Chicago, avayo amanuka imigezi ya Illinois na Mississippi, agera i Vicksburg, muri Mississippi, ku wa 10 Mutarama 1895. Aho yatangiye umurimo afatanyije n’abo bari kumwe bake, mu karere katari karigeze gakorerwamo.

GSAM 436Umurimo w’Umuryango w’Ubumisiyoneri wo mu Majyepfo

GSAM 436.1Dore amagambo tuvana muri raporo Umukuru White yatanze mu Nteko Nkuru Rusange ku wa 9 Mata 1903, igaragaza ibyavuye mu murimo n’uko umurimo w’ubumisiyoneri wo mu Majyepfo wari umeze kuri iyo tariki:—

GSAM 436.2“Umuryango wacu washinze amashuri atanu muri Mississippi, kandi ubu ni wo uyacunga.... Ayo mashuri ari i Vicksburg, Yazoo City, Columbus na Jackson.... Abakozi bacu bakomeje kandi umurimo i Nashville, Memphis na Edgefield Junction muri Tennessee, n’i Louisville na Bowling Green muri Kentucky.

GSAM 436Abakozi bo mu Majyepfo

GSAM 436.3“Ubu hari abakozi makumyabiri na barindwi mu mashami atandukanye y’Umuryango. Ababwirizabutumwa bimitswe batanu barateguwe binyuze mu murimo w’Umuryango w’Ubumisiyoneri wo mu Majyepfo.... Abarimu cumi na batatu bateguriwe umurimo wabo mu buryo butandukanye.... Umuryango urihira umusore umwe kwiga ubuganga mu Ishuri Rikuru ry’Ubuganga rya Meharry, ry’i Nashville, kandi undi na we uramufasha mu masomo ye muri iryo shuri.... Hateguwe abigisha ba Bibiliya beza. Bamwe mu barimu na bo barimo kuba abakozi bashoboye muri urwo rwego.

GSAM 436Ubwato bugendera ku mbaraga z’umwuka w’amazi bwitwa “Inyenyeri yo mu Ruturuturu”

GSAM 436.4“Inyenyeri yo mu Ruturuturu ni umutungo wanjye bwite, bwubatswe n’amafaranga yanjye. Uretse ibyo, ibyakoreshejwe byose mu kugendesha ubwo bwato byishyuwe mu byo ninjiza ubwanjye. Ndavuga kandi ko ari jye buri gihe wishyuraga ibikenerwa mu mibereho y’abari mu bwato. Akenshi abari kumwe natwe babaga bari hagati y’abantu icumi na cumi n’umunani.... Ndetse n’imishahara y’abakozi bose Umuryango wakoresheje mu myaka myinshi ntiyavaga mu mpano zatanzwe, ahubwo yavaga mu byo ninjiza ubwanjye.

GSAM 437Uko amafaranga y’umurimo w’ubumisiyoneri wo mu Majyepfo yabonetse

GSAM 437.1“Umuntu ashobora kubaza ati ‘Ayo mafaranga wayakuye he?’ Umwami ni we wayaduhaye. Hasohotse udutabo tumwe na tumwe. Habanje Igitabo cy’Ibanze cy’Ubutumwa Bwiza, cyari cyarateganyijwe mbere na mbere kugira ngo gikoreshwe mu kwigisha abirabura. Twari twiteze kugurisha kopi ibihumbi bike, ariko icyadutangaje ni uko hamaze kugurishwa hafi miliyoni imwe.

GSAM 437.2“Mama [Madamu E. G. White] yadufashije atanga igitabo Kristo Umukiza Wacu, cyagurishijwemo kopi ibihumbi magana atatu cyangwa magana ane. Hamaze kugurishwa kopi ibihumbi magana abiri cyangwa magana atatu z’igitabo Inkuru Nziza Kurusha Izindi. Bagereranya ko kopi z’igitabo Umwami Ugiye Kuza zakwirakwijwe, ziramutse zigeretswe, zakora umunara ufite ubuhagarike bwa mayili enye. Twubatse Inyenyeri yo mu Ruturuturu dukoresheje amafaranga duhabwa ku burenganzira bw’ubwanditsi bw’ibyo bitabo, ari na yo twifashishije mu gushyigikira indi mishinga myinshi n’izindi nzego z’umurimo.”

GSAM 437MU BIHUGU BYINSHI

GSAM 437Megizike

GSAM 437.3Umurimo wacu muri iki gihugu watangiye mu mwaka wa 1894, ubwo hashingwaga ikigo cy’ubumisiyoneri kivura abarwayi i Guadalajara. Mu 1896, hatanzwe aya makuru ku bakozi: Umukuru D. T. Jones n’umugore we ni bo bayoboraga ikigo cy’ubumisiyoneri. Abarimu bari Ora A. Osborne, Madamu A. Cooper, Kate Ross n’umufasha wakomokaga muri icyo gihugu. Abamisiyoneri bavuraga abarwayi bari umuganga J. A. Neal, A. Cooper, Madamu A. J. Rice, Madamu Bartlett na Madamu Rachel Flowers. Buri munsi abarwayi mirongo ine bazaga kwivuriza muri icyo kigo, kandi abanyeshuri mirongo ine bigaga mu ishuri ryacyo. Icyo gihe hubakwaga ikigo gishya cyo kuvura no kwita ku buzima, ku kiguzi cya $12,000.

GSAM 437Afurika yo Hagati

GSAM 437.4Mu 1893, umurimo w’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu wari umaze gutera imbere ku buryo Komite y’Inteko Nkuru Rusange yabonye ko ikwiriye gusaba ko hashingwa ikigo cy’ubumisiyoneri muri Afurika yo Hagati. Ni cyo cyatumye hafatwa icyemezo kigira kiti “Ko ikigo cy’ubumisiyoneri gifungurwa muri Matabeleland vuba bishoboka.” Hakurikijwe icyo cyemezo, mu 1894 itsinda ry’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi ryinjiye muri icyo gihugu, ritoranya umurima wa ekari 12,000. Mu nteko yo mu 1895, Umukuru C. B. Tripp n’umugore we, W. H. Anderson n’umugore we, n’umuganga A. S. Carmichael batoranyijwe kuba abamisiyoneri bo muri ako karere ka kure. Bahise batangira kwitegura urwo rugendo rurerure, kandi nyuma y’urugendo rwo mu nyanja rwagenze neza, bageze iyo bajyaga ku wa 26 Nyakanga 1895.

GSAM 438Inkombe ya Zahabu

GSAM 438.1Mu myaka itari mike, Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi bari baragiye bumva ijwi ritakambira ubufasha, nk’iry’i Makedoniya, rivuye ku Nkombe y’Uburengerazuba bwa Afurika. Gusoma ibitabo by’abadiventisiti byari byarateye abantu gushishikazwa n’ukuri, ariko ubufasha ntibwoherejwe kugeza mu mwaka wa 1894 cyangwa ahagana icyo gihe. Ni bwo Umukuru Sanford na Bwana Rudolph batumiwe na Komite y’Inteko Nkuru Rusange kujya gutangira umurimo wari umaze igihe kirekire utegereje. Binjiye muri ako karere bafite umwete n’ubutwari. Ariko bidatinze, Umukuru Sanford yafashwe n’umuriro, indwara yari yogeye aho hantu ku buryo icyo gihugu cyitwa “imva y’umuzungu.” Yayirwaye incuro eshatu, hanyuma ahatirwa gusubira muri Amerika kugira ngo arokore ubuzima bwe. Abandi boherejwe ku Nkombe y’Uburengerazuba, barimo Umukuru D. U. Hale, Geo. F. Kerr n’umugore we, na G. P. Riggs. Nyamara uyu wa nyuma yaciwe intege n’indwara ku buryo batari bakimwizeyeho kubaho. Yahungiye mu Bwongereza yiringiye ko guhindura ikirere byamugirira akamaro. Ibyo we n’incuti ze bari biteze ntibyabaye, kuko yagendaga arushaho kuremba, amaherezo arapfa, ahambwa aho. Na we ategereje ukuza k’Umutangabugingo.

GSAM 438Ubuhinde

GSAM 438.2Ku wa 12 Mutarama 1890, Umukuru Haskell yahagurutse mu bwato ku Cyambu cya Durban, ku nkombe y’amajyepfo y’uburasirazuba bwa Afurika, yerekeza i Calcutta mu Buhinde, mu Bushinwa no mu Buyapani. Mbere y’iyo tariki, Percy T. Magan, umunyamabanga we, yari yamusanze. Intego y’urwo rugendo rwo mu Buhinde yari iyo “kugenzura” kugira ngo babone amakuru azabafasha gutanga inama igihe Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi bazaba batangiye ibikorwa by’ubumisiyoneri muri ako karere. Mu 1893, Inteko Nkuru Rusange, ifite igitekerezo cyo gushinga ikigo cy’ubumisiyoneri mu Buhinde, yasabye ko Wm. Lenker ajya muri icyo gihugu ari umubwirizabutumwa w’ibitabo. Yumviye iyo nama, ajya mu Buhinde, atangirayo gukwirakwiza ibitabo by’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi. Nyuma yaho, Bwana Lenker yatangaje ko, kugeza mu 1896, we n’abandi bantu bane bari barabwirije bakoresheje ibitabo mu turere dutandukanye tw’Ubuhinde, bakagurisha ibitabo bifite agaciro ka $10,000. Kugira ngo agaragaze uko ibyo bitabo byagurishijwe byashishikaje abantu, yongeyeho ko igihe yabwirizaga akoresheje ibitabo mu nkengero za Madras, ku nkombe y’uburengerazuba bw’Ubuhinde, “umubwiriza wo muri icyo gihugu yagenze n’amaguru mayili mirongo itandatu kugira ngo agure kopi y’igitabo Ibitekerezo ku Gitabo cya Daniyeli n’Ibyahishuwe.”

GSAM 439Georgia Burrus mu Buhinde

GSAM 439.1Mu 1895, inkumi Georgia Burrus yavuye muri California yerekeza mu Buhinde. Akigerayo, yahise atangira kwiga ururimi rw’Ikibengali, kandi bidatinze yinjira mu murimo w’ubumisiyoneri. Kugeza mu 1896, abantu batari bake bari baratangiye kubahiriza Isabato y’Umwami biturutse ku gushyikirana n’abakozi bacu.

GSAM 439.2Abakozi bari muri ako karere mu 1896 bari Umukuru D. A. Robinson n’umugore we. Inkumi May Taylor n’inkumi Georgia Burrus bigishaga Bibiliya. Bwana Lenker na Bwana Masters bari ababwirizabutumwa b’ibitabo. Hari habonetse inyubako ikwiriye yo kubamo abamisiyoneri, kandi bari barasabye mu gihugu cyacu ko boherezwa abaganga, abaforomo n’abandi bafasha kugira ngo bashobore guhangana n’ibyifuzo byinshi byabageragaho. Umukuru Brown n’abandi bitabiriye uko guhamagarwa. We n’Umukuru D. A. Robinson bombi bapfiriye i Karmatar, muri Bengal mu Buhinde, mu mpera z’Ukuboza 1899.

GSAM 439Hawaii, Ibirwa bya Sandwich

GSAM 439.3Mu mwaka wa 1884, Bwana La Rue na Henry Scott bagiye muri Hawaii ari abamisiyoneri, bakoresheje amafaranga yabo bwite. Batangiye umurimo wabo babwiriza abantu ku giti cyabo kandi bagurisha ibitabo. Ibyo byatumye abantu bo kuri icyo kirwa bashishikarira ukuri cyane, ku buryo mu Ugushyingo 1885 Inteko Nkuru Rusange yemeje ko Umukuru Wm. Healy ajya gukorera muri Hawaii mu gihe gikurikiyeho, kandi ko konferansi y’amatorero yo muri California isabwa gutiza ihema ryo gukoresha muri uwo murimo. Amaze kubona ibikoresho bityo, Umukuru Healy n’abari basanzwe kuri icyo kirwa bakoze iteraniro ryo mu mahema mu mpeshyi yo mu 1886. Kubera uwo murimo, abantu batari bake bemeye ubutumwa. Bwana La Rue yagumye i Honolulu kugeza mu mwaka wa 1889, ubwo yafashe ubwato ajya i Hong Kong mu Bushinwa.

GSAM 440Umurimo mu Bashinwa bo muri Hawaii

GSAM 440.1Icyo kirwa cyahawe ubufasha buke bw’ababwirizabutumwa kugeza igihe Inteko Nkuru Rusange yateraniye mu kwezi kwa Werurwe 1895. Icyo gihe hafashwe icyemezo kigira kiti “Umukuru Gates n’umugore we, hamwe na Bwana Brand n’umugore we nk’abarimu bo kwigisha Abashinwa, bajye i Honolulu gukora umurimo w’ubumisiyoneri.” Umurimo wo kwigisha wahise utangira, kandi Umukuru Gates, nubwo yari afite intege nke z’ubuzima, yakoze ibyo ashoboye byose kugira ngo umurimo utere imbere. Bidatinze, umuganga n’abaforomo bakurikiye abo bamisiyoneri, kandi umurimo wo muri urwo rwego rw’ubutumwa watangiye neza.

GSAM 440Incamake y’umurimo w’ubumisiyoneri, ku wa 1 Mutarama 1903

GSAM 440.2Raporo y’Umunyamabanga w’Ubumisiyoneri mu Mahanga, yatanzwe ku wa 31 Ukuboza 1902, igaragaza itya uko umurimo w’ubutumwa wakorwaga hanze ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika:—

GSAM 440.3Yuniyo y’amakonferansi y’amatorero yo muri Ositaraliya, igizwe n’amakonferansi y’amatorero yo muri Victoria, New South Wales, Nouvelle-Zélande, Queensland, Ositaraliya y’Amajyepfo, Tasmania na Ositaraliya y’Uburengerazuba.

GSAM 440.4Inteko Nkuru Rusange y’i Burayi, igizwe na Yuniyo y’amakonferansi y’amatorero yo mu Budage, Ubudage bw’Uburengerazuba, Ubudage bw’Uburasirazuba, Ubudage bw’Amajyepfo, Ubuholandi n’igice cy’Ububiligi kivuga Igifilama, Otirishiya-Hongiriya n’Ibihugu bya Balkani, igice cy’Ubusuwisi kivuga Ikidage, Uburusiya bw’Amajyepfo, Uburusiya bw’Amajyaruguru n’Uburusiya bwo Hagati.

GSAM 440.5Yuniyo y’amakonferansi y’amatorero yo muri Sikandinaviya, igizwe na Danimarike, Noruveje, Suwede, Finilande na Isilande.

GSAM 441.1Yuniyo y’amakonferansi y’amatorero yo mu Bwongereza, ikubiyemo Ubwongereza bw’Amajyaruguru, Ubwongereza bw’Amajyepfo, Irilande, Ekose na Welesi.

GSAM 441.2Yuniyo y’amakonferansi y’amatorero y’Abafaransa n’Abalatini, igizwe n’igice cy’Ubusuwisi kivuga Igifaransa, Ubufaransa n’Ubutaliyani.

GSAM 441.3Akarere k’Ubumisiyoneri ko mu Burasirazuba, kagizwe na Misiri, Siriya na Turukiya.

GSAM 441.4Yuniyo y’amakonferansi y’amatorero yo muri Afurika y’Epfo, igizwe na Koloni ya Cape, Natal-Transvaal, Basutoland na Matabeleland.

GSAM 441.5Uturere dutandukanye: Bermuda, Burezili, Guyana y’Abongereza n’iy’Abaholandi, Amerika yo Hagati (igice cy’amajyepfo), Ubushinwa, Fiji, Ubuhinde, Jamayika, Ubuyapani, Ibirwa bito bya Antiye, Megizike, Nyassaland, Pitcairn, Porto Rico, akarere k’Uruzi rwa Plata, Raratonga, Samoa, Ibirwa bya Sosiyete, Sumatra, Tonga, Trinidad, Inkombe y’Uburengerazuba (Amerika y’Epfo), n’Inkombe y’Uburengerazuba (Afurika).

GSAM 441.6Umubare w’abakozi bakora muri utwo turere dutandukanye, harimo ababwirizabutumwa, abahawe uruhushya rwo kubwiriza, abigisha ba Bibiliya, ababwirizabutumwa b’ibitabo babigemurira abantu n’ababwirizabutumwa b’ibitabo babishakira abaguzi, ni 754.

GSAM 441Hashinzwe ibirindiro by’ingenzi by’umurimo

GSAM 441.7Dushingiye kuri aya makuru magufi yerekeye umurimo wacu w’ubumisiyoneri, dushobora kuvuga nk’uko Umunyamabanga w’Ubumisiyoneri mu Mahanga yabivuze mu mwaka wa 1896 ati:

GSAM 441.7“Kubera ko ubu ubutumwa bumaze gufata ibi birindiro by’ingenzi hafi muri buri gice cy’isi, Imana, ku bw’imbaraga zayo zitagira iherezo, ishobora gukora umurimo ukomeye kandi w’ububasha mu gihe gito cyane. Izarangiza umurimo wayo vuba mu gukiranuka.”

Notes

  1. Abaroma 15:21. ↩

Icyitonderwa

Subira inyuma