Adventist Pioneer
Library
aplib.orgIsomero
Ishakiro
27 / 31
27 / 31

Igice cya 24 — Ubundi Buhanuzi Bwasohoye

John Norton Loughborough

GSAM 376.1“Muzirikane uhereye kuri uyu munsi no kuzamuka, uhereye ku wa makumyabiri n’ine w’ukwezi kwa cyenda, ndetse no ku munsi urufatiro rw’urusengero rw’Uwiteka rwashyizweho, mubitekerezeho. Mbese imbuto zikiri mu kigega? Ni koko, kugeza ubu umuzabibu, umutini, umukomamanga n’umwelayo ntibyera; uhereye kuri uyu munsi nzabaha umugisha.”1

GSAM 376.2Iterambere rihamye kandi ridahindagurika ry’ubutumwa bw’umumarayika wa gatatu, kuva bwatangira, rishobora kugereranywa neza n’iterambere ryagendanye na Zerubbabeli uhereye ku munsi yashyiriyeho urufatiro rw’urusengero.

GSAM 376Umushinga Uteye Ubwoba

GSAM 376.3Igihe Abayuda, badafite amafaranga kandi n’ibigega byabo birimo ubusa, bahamagarwaga kubaka urusengero rw’Uwiteka, ku buryo abantu babibonaga byasaga n’umushinga uteye ubwoba. Igihe bumviraga umuhamagaro kubwo kwizera, bagafata uwo murimo babikunze, ukuboko kw’Imana kubaha gutera imbere kwarigaragaje. Uko dukurikirana ibyabaye mu kuzamuka kw’ubu butumwa bwa gatatu, tubona ukuboko kuyobora kw’Imana kuri abo bahitamo inzira yayo. Nubwo imibabaro iba umugabane wabo, kwita ku bwoko bwayo no ku murimo wayo guhora kugaragarira abiringira Imana.

GSAM 376Ubuhamya Busobanura Imico

GSAM 376.4Ku wa 24 Ugushyingo 1862, mu rugo rwa William Wilson i Greenville, muri Mich., habereye inama ebyiri icyarimwe, zigamije gutunganya amatorero abiri y’abari barakiriye ukuri kw’Isabato muri ako karere. Inama y’itorero rya Greenville yayoborwaga n’Umukuru White na Madamu White mu cyumba kimwe, naho Umukuru Byington nanjye tuyobora inama mu kindi cyumba, yari iy’itorero rya West Plains. Mu gihe twari dukoze umurimo w’ibanze mu cyumba kimwe, twashoboraga kumva ijwi rya Madamu White atanga ubuhamya bwe mu kindi cyumba. Twari dufite ingorane zimwe mu murimo wacu, maze mu kanya kaboneye Madamu White akingura urugi, aravuga ati: “Mwene data Loughborough, nitegereje iri tsinda mbona ko mfitiye bamwe mu bari hano ubuhamya. Nimwitegura, ndinjira mvuge.” Kubera ko icyo ari cyo gihe twari dukeneyemo ubufasha, yarinjiye. Uretse Umukuru Byington nanjye, yari azi amazina y’abantu batatu gusa bari muri icyo cyumba. Abandi bari abanyamahanga kuri we, atari yarigeze ababona, uretse uko bari baramwerekanywe mu iyerekwa.

GSAM 377Ubuzima bwa Bwana Pratt Burasobanurwa

GSAM 377.1Agiye guhaguruka ngo avuge, yaravuze ati: “Muzambabarire mu byo ngiye kuvuga niba nsobanura abantu uko basa, kuko ntazi amazina yanyu. Iyo ndebye mu maso hanyu, imbere yanjye haza ibyo Uwiteka yishimiye kunyereka ku birebana namwe. Wa mugabo uri mu mfuruka ufite ijisho rimwe [umuntu aravuga ati, ‘Yitwa Pratt’] yirata cyane kandi agaragaza ko afite idini rikomeye, ariko kugeza ubu ntiyari yahindutse. Ntimuzamwinjize mu itorero akimeze atyo, kuko atari Umukristo. Amasaha menshi ayamara yicaye mu maduka n’amahashopu, ajya impaka ku nyigisho y’ukuri, mu gihe umugore we ari mu rugo agomba gutema inkwi, kwita ku busitani n’ibindi. Mu masezerano agirana mu bucuruzi atanga ibyo adasohoza. Abaturanyi be nta cyizere bagirira ukwemera kwe kw’idini. Ku bw’umurimo w’idini, no ku bwe mu mimerere arimo, byaba byiza ntacyo awuvuzeho.”

GSAM 378Mwene Data Barr Yagize Ibyishimo

GSAM 378.1Yakomeje avuga ati: “Uyu mwene data ukuze [amwerekezaho, maze umuntu aravuga ati, ‘Mwene data Barr’] nerekanywe atandukanye rwose n’undi mugabo. Mu mibereho ye ni intangarugero cyane, yitondera gusohoza amasezerano ye yose kandi yita neza ku muryango we. Ntatinyuka no kuvugira ukuri abaturanyi be, atinya ko yagira icyo yangiza ku murimo akagira icyo awuhungabanyaho. Ntabona ukuntu Uwiteka yamubabarira ibyaha bye, kandi yibwira ko adakwiriye no kuba uwo mu itorero.” Hanyuma aramubwira ati: “Mwene data Barr, Uwiteka yantegetse kukubwira ko wemeye ibyaha byose wari uzi, kandi ko yabikubabariye kera, uramutse ubyizeye gusa.” Umubabaro wari ku maso y’uwo mwene data wahise ubura. Yarebye hejuru aseka, maze mu bworohe bwe aravuga ati: “Yarabikoze koko?” Madamu White arasubiza ati: “Yego, kandi nategetswe kukubwira nti: ‘Ngwino wifatanye n’itorero; kandi nugira uburyo, ujye uvuga ijambo rishyigikira ukuri; bizagira ingaruka nziza, kuko abaturanyi bawe bakwizeye.’” Arasubiza ati: “Ndabikora.”

GSAM 378.2Hanyuma aravuga ati: “Bwana Pratt aramutse amaze igihe runaka afashe umwanya umeze nk’uwo Mwene data Barr yari afite, byamugirira akamaro.”

GSAM 378.3Uko ni ko imwe mu mpamvu zatumaga tutabasha gutunganya itorero yakuweho. Mbere y’uko atanga ubuhamya bwe, ntitwashoboraga gutuma Bwana Barr yemera kwifatanya n’itorero; naho ku rundi ruhande, twasanze hafi ya bose barwanyaga kwakira Bwana Pratt, nyamara nta muntu wumvaga afite umudendezo wo kuvuga impamvu yamurwanyaga.

GSAM 378Ishyari ryo mu Muryango Rikijijwe

GSAM 378.4Yakurikijeho umugabo wari ufite ibara ry’umusatsi n’uruhu risa n’umusenyi, wari wicaye ku ruhande rumwe rw’icyumba; hanyuma yerekeza ku mugore wari ufite isura inanutse, wicaye ku rundi ruhande rwa kure, ababwira ko ari umugabo n’umugore. Yasobanuye ibintu byabaye mu mibereho yabo ya kera, mbere y’uko umwe muri bo agira ibyo avuga ku byerekeye ukuri. Yavuze ko ibyo bintu Satani yari yarabyongereye mu bitekerezo by’uwo mugore kugeza ubwo yamusaze. Madamu White aravuga ati: “Nabonye ko uyu mugore yamaze umwaka mu kigo kivura indwara zo mu mutwe; ariko amaze kugarura ubwenge, yemeye ko ayo marangamutima y’ishyari amutesha umutwe, bikababaza cyane umugabo we wakoze ibishoboka byose kugira ngo yereke umugore we ko amubereye indahemuka kandi ko nta mpamvu afite yo kumwirinda nk’uko abigenza.”

GSAM 379.1Ako kanya umugore yirukanka anyura mu cyumba, apfukama imbere y’umugabo we amusaba kumubabarira. Abo bantu bari bashya hafi ya bose muri ako karere k’igihugu, kandi amateka yabo ya kera ntiyari azwi. Nyamara abari bamuzi neza bari bazi ko hagati yabo hari ukutumvikana, ariko ntibari bazi icyabiteye.

GSAM 379Bimeze nka Elisha na Hazaeli

GSAM 379.2Madamu White amaze gutanga ubuhamya bwe, umurimo w’imitunganyirize y’itorero warangiye bidatinze. Bwana Barr yifatanyije n’imitunganyirize abikuye ku mutima, naho Bwana Pratt asigara hanze. Inama ikimara gufungwa, uwanyuma yavuze arakaye cyane ati: “Reka mbabwire, nta kamaro ko kugerageza kugendana n’aba bantu kandi ukigira indyarya; ntibishoboka.”

GSAM 379.3Uko imico yasobanuwe, nk’uko byagenze haruguru, bitwibutsa cyane urundi rubanza rwanditswe mu gihe cy’umuhanuzi Elisha:2 Benihadadi, umwami w’i Siriya, yari yohereje umugaragu we Hazaeli kwa Elisha kumubaza niba yari gukira uburwayi bwe. Elisha yari yarerebye ikibazo cya Hazaeli, maze uwo mugabo aza imbere ye, amurebye mu maso, ibintu byose bihita bigaruka mu bitekerezo bye.

GSAM 379Umukuru White Yakubiswe n’Ubumuga

GSAM 379.4Ku wa Gatatu, tariki ya 16 Kanama 1865, Umukuru White yakubiswe n’indwara y’ubumuga bitewe no gukora cyane no kutaryama bihagije. Kubera ko ibigo by’ubuzima byari bitarashyirwaho mu bwoko bwacu, bamujyanye i Dansville, muri N.Y., mu kigo cy’ubuzima cyitwaga “Urugo Rwacu ku Musozi.” Umugore we n’umwanditsi twari kumwe na we kuva ku wa 14 Nzeri kugeza ku wa 7 Ukuboza. Kubera ko imiti bamuhaga muri icyo kigo yamufashaga gake cyane, twagiye mu rugo rwakirana urugwiro rwa Bradley Lamson, i Lake View, Rochester, N.Y., aho twamaze hafi ibyumweru bitatu. Aho twishimiye guhura n’Umukuru J. N. Andrews, wari ukimara gusubira muri uwo mujyi amaze amezi menshi muri Maine.

GSAM 380Gusengera Umukuru White

GSAM 380.1Imiryango y’Umukuru Andrews n’uwa Bwana Orton yifatanyaga natwe buri gicamunsi mu gihe cyo gusenga hamwe n’Umukuru White no kumusengera. Ibyo byakomeje kugeza ku wa 25 Ukuboza. Mu gihe isi yo hanze yari yuzuye ibyishimo n’ibirori kuri uwo munsi wa Noheli, itorero rya Rochester ryawizihije nk’umunsi wo kwiyiriza no gusengera Umukuru White. Twagize amateraniro mu gitondo no ku gicamunsi, mu rugo rw’Umukuru Andrews, kuri New Main St.; nimugoroba abari basanzwe basenga hamwe n’Umukuru White bongeye guhura na we mu rugo rwa Bwana Lamson.

GSAM 380Iyerekwa Ryatanzwe mu Ijoro rya Noheli

GSAM 380.2Inama yo kuri uwo mugoroba yari ikomeye cyane. Umukuru White yahawe umugisha mwinshi, kandi Madamu White ahabwa iyerekwa ritangaje, rimwereka ibintu byinshi. Muri byo harimo amabwiriza yagombaga guhabwa Umukuru White ku buryo yakomeza kugira ngo ashyire mu bikorwa ukwizera kwe mu Mana, yari yaramanutse ukuboko kwayo ku buryo bugaragara kugira ngo imufashe kugarura ubuzima bwe.

GSAM 380Igitero cya Satani Cyahanuwe

GSAM 380.3Madamu White yabwiye abari barasengeraga Umukuru White ati:

GSAM 380.3“Intego ya Satani yari iyo kurimbura umugabo wanjye no kumumanura mu mva. Binyuze muri ayo masengesho avuye ku mutima, imbaraga ze zaramenetse. Neretswe ko Satani yarakariye iri tsinda ryamaze ibyumweru bitatu risenga cyane rishyigikira uyu mugaragu w’Imana, kandi ubu yiyemeje kurigabaho igitero gikomeye. Nategetswe kubabwira nti: ‘Mwegere Imana cyane, kugira ngo mwitegure ibishobora kubageraho.’”

GSAM 381Ibyiyumviro by’akaga bya J. T. Orton

GSAM 381.1Ku munsi wa mbere wa Mutarama 1866, Umukuru White n’umuryango we bafashe gari ya moshi bajya i Battle Creek, muri Mich. Njye nagumye mu burengerazuba bwa New York igihe gisigaye cy’itumba. Kuva uwo mugoroba iyerekwa ryatanzweho, Bwana J. T. Orton yari afite igitekerezo gikomeye ko ubuzima bwe buri mu kaga, ariko atazi inkomoko y’ako kaga. Yabibwiye abantu benshi. Ku mugoroba wo ku Cyumweru, tariki ya 4 Werurwe, yavuye i Parma agaruka i Rochester, aho yari yagiye mu nama yamaze iminsi ibiri, ari kumwe na Bwana E. B. Sanders (ubu, mu 1905, utuye i San Jose, muri Cal.), maze amusaba ko banyura mu muhanda ufite urumuri rwinshi kurusha iyindi igihe banyuraga mu mujyi, ati: “Kuko buri kanya numva ko hari umuntu ugiye kugerageza kunyica.” Nyamara ntiyasaga n’ufite igitekerezo cy’uwo ari we washakaga kumwambura ubuzima.

GSAM 381.2Nagarutse i Rochester mvuye i Parma ku wa 7 Werurwe, nicumbikira kwa Bwana Lamson, umukwe wa Bwana Orton. Ku wa 8, we na Madamu Orton baradusuye, maze dutegura ko bukeye bwaho twazagenda gari ya moshi tujya i Lancaster, mu ntara ya Erie, aho nari kuzayobora umuhango wo gusezeranya umuhungu we w’ikinege. Uwo munsi twawumaze neza, ariko wari umunsi ufite uburemere.

GSAM 381Iyicwa rya J. T. Orton

GSAM 381.3Bavuye kwa Bwana Lamson saa kumi n’imwe z’umugoroba, maze saa moya n’igice z’umugoroba haza intumwa itubwira ko Bwana Orton yari yagabweho igitero giteye ubwoba n’umuntu utazwi, mu kiraro cye bwite, igihe yitaga ku mafarasi ye. Twihutiye kujya aho hantu, dusanga yakubiswe nabi ku mutwe n’igiti cy’igare gifungishijwe ibyuma, kandi atazi ubwenge. Yapfuye saa sita n’iminota mirongo itatu n’itanu z’ijoro. Kugeza na n’ubu ntiharamenyekana uwakoze icyo gikorwa cy’ubugome. Nta bwo byakozwe kubera amafaranga, kuko isaha yari mu mufuka we itakozweho, n’agasakoshi ke kari karimo amadolari 45 na ko katakozweho. Ibyo byabaye ihungabana rikomeye kuri Madamu Orton, atigeze akira ingaruka zabyo. Ubuzima bwe bw’umubiri bwahise busubira inyuma, kandi ntiyatinze kubaho nyuma y’umugabo we.

GSAM 382Ubuhanuzi bwavuzwe kuri Noheli bwasohoye

GSAM 382.1Hashize amezi make gusa uhereye kuri uwo mugoroba wa Noheli wibukwa, batandatu muri icyenda bari bamaze ibyo byumweru bitatu basenga bari mu mva. Uko ni ko ubundi buhanuzi bwasohoye mu buryo butangaje cyane.

GSAM 382Gufasha Uwacitse Ibyiringiro

GSAM 382.2Mu gitondo cya kare cyo ku wa 12 Ukuboza 1866, Elias Stiles wo muri North Liberty, muri Ind., yaje iwanjye ansaba kujyana na we aho hantu kugira ngo, niba bishoboka, mfasha James Harvey wari wihebye kandi yumva ko nta byiringiro yari afite. Kubera ko nari nzi ko Madamu White yari yarabonye ibintu byinshi cyane mu iyerekwa rya nyuma ryatanzwe, kandi ko hari imanza nyinshi yari yeretswe mu buryo bw’ubuhanuzi, naramubwiye nti: “Birashoboka ko Mushiki wacu White yaba yarabonye ikintu ku birebana n’ikibazo cye; kandi aramutse acyanditse, byamugirira imbaraga kurusha ikintu cyose nashoboraga kumubwira.”

GSAM 382.3Ako kanya twagiye kumusura, kandi tutaramubwira ijambo na rimwe ku mimerere ya Bwana Harvey, ndamubaza nti: “Mushiki wacu White, hari umucyo waba warahawe mu iyerekwa na rimwe wahawe ku birebana n’ikibazo cya Mwene data James Harvey?” Arasubiza ati: “Yego, narawubonye, kandi maze iminsi numva ko nkwiriye kubyandika nkabimwoherereza.” Hanyuma atangira kutubwira ibyo yari yabonye. Ndamubwira nti: “Ejo mu gitondo ngiye kumusura, kandi uramutse wanditse ibyo wahawe, nzabimushyira.” Tumaze kubyumvikanaho, turamusiga, maze nimugoroba twongera kumusura. Yari yarangije kubyandika, maze adutera icyubahiro cyo kubidusomera n’ijwi riranguruye.

GSAM 383Ubuhamya bwahawe James Harvey igihe yari yihebye

GSAM 383.1Ubuhamya bwavugaga neza ko Bwana Harvey yari kuzagera mu buzima bwacitse intege, kandi ko Satani yari kugerageza kumushyira mu kwiheba no kumwumvisha ko nta mbabazi zari zihari ku bwe, ko kandi mu rubanza rwe nta byiringiro byari bihari; ariko Madamu White yabonye ko Bwana Harvey yari yakoze uko ashoboye kose kugira ngo akosore amakosa yo mu mibereho ye ya kera, kandi ko Imana yari yamubabariye; ndetse, igihe yari kuba ageragejwe kwiyica, yeretswe ko abamarayika b’Imana bari bamuzengurutse kandi bamwereka ibyiringiro biri mu Mana no mu ijuru. Muri ubwo buhamya harimo amagambo menshi nk’ayo yo kumuhumuriza no kumutera umwete.

GSAM 383.2Mfite iyi nyandiko, bukeye bwaho twagiye i North Liberty. Mu nzira, Bwana Stiles yambwiye ko Bwana Harvey yashakaga kumbona, ariko avuga ko nta jambo ry’ibyiringiro nari kumubwira; ko igihe nari kumuhura nari kwemera ko mu rubanza rwe nta byiringiro bihari, ko yari umuntu wazimiye; hanyuma, nka Eli wo mu gihe cya kera, igihe yabwirwaga ko isanduku y’Imana yafashwe, yagombaga kugwa agaramye maze agapfa.

GSAM 383.3Twageze kwa Bwana Harvey ahagana saa cyenda z’amanywa Mbonye, ndamubwira nti, “Mwene data Harvey, umeze ute?” Ansubiza mu ijwi ririmo agahinda kenshi ati, “Nararimbutse! nararimbutse!! NARARIMBUTSE!!!” Nti, “Oya! Ntiwarimbutse. Mu rubanza rwawe hari ibyiringiro!” Amaze kubona ko musubije atyo, yavuze mu ijwi rituje ati, “Nari maze ibyumweru bitatu ntekereza ko nta byiringiro mfite kandi ko narimbutse; kandi uyu munsi, ubwo navaga mu murima nza mu mugi, nambuka ikiraro kiri ku cyuzi cy’urusyo, hari ikintu cyasaga n’ikinvugisha kiti, ‘Wararimbutse! Nta byiringiro ufite! Jya mu cyuzi cy’urusyo wiyicishemo!’ Natekereje ko gukora ikintu nk’icyo byasebya umurimo wa Kristo, ni cyo cyatumye mbuzwa kwiyica.”

GSAM 384Gukurwa mu kwiheba byaje vuba

GSAM 384.1Ndamubwira nti, “Noneho, Mwene data Harvey, ntiwarimbutse!” Nti, “Mfite hano ubuhamya buturutse mu ijuru bubwira ko utarimbutse!” Aransubiza ati, “Niba ari uko bimeze, ndabumva.” Hanyuma namusomeye ubwo buhamya, maze mbere yo gutangira mubwira ko nta jambo na rimwe ryari ryashyizwe mu maboko yanjye. Nkirangiza kubusoma, mu maso he haramurika, aramwenyura ati, “Noneho hari ibyiringiro mu rubanza rwanjye. Nemera rwose Umwami.”

GSAM 384.2Nyuma yo gusoma, twagize igihe cyo gusenga, maze ava muri icyo gihe ari umuntu wahindutse kandi wishimye. Yatubwiye ko iyo nyandiko yari yasobanuye imikorere y’ibitekerezo bye mu byumweru bitatu bishize neza kurusha uko we ubwe yari kubishobora. Uko ni ko urukundo rw’Imana rwagaragajwe mu gukura uyu mwene data mu kwiheba hakoreshejwe ubwo buryo.

GSAM 384Umurima w’umurimo wagutse

GSAM 384.3Kugeza mu mwaka wa 1868, umurima w’umurimo w’Abadiventisiti b’Umunsi wa Karindwi wari ugarukiye muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, no kuri cya gice cyacyo kiri mu majyaruguru y’umupaka wo mu majyepfo wa Missouri kandi mu burasirazuba bw’uruzi rwa Missouri. Mu nama yo gusuzuma imirima no kugabanya imirimo, mu gihe cy’Inteko Nkuru Rusange yabereye i Battle Creek, Michigan, ku wa 28 Gicurasi, hafashwe umwanzuro wo kohereza abakozi babiri n’ihema rifite uburebure bwa futi mirongo itandatu muri California. Umukuru D. T. Bourdeau n’umwanditsi bageze i San Francisco ku wa 18 Nyakanga uwo mwaka.

GSAM 384Itangizwa ry’umurimo w’ubumisiyoneri muri California

GSAM 384.4Hari ikintu kimwe nshaka kuvuga ku bijyanye no gutangiza umurimo w’ubumisiyoneri muri California, kigaragaza neza akamaro k’impano y’ubuhanuzi. Pawulo, avuga ku mpano z’Umwuka, zirimo impano y’ubuhanuzi, avuga ko ari “izo gutunganya abera, iz’umurimo w’ubutumwa, n’izo kubaka umubiri wa Kristo.”3 Nta gushidikanya ko uburyo bwiza cyane bwo gutunganya abera ari ukubereka amakosa yabo, kugira ngo bayaveho kandi bozwe ibyaha byabo n’amaraso y’igiciro cy’Umwami wacu Yesu Kristo. Ku bw’iyo ntego, ubufasha bw’impano y’ubuhanuzi mu murimo w’ubutumwa bwagiye bugaragazwa kuva kera mu murimo w’ukuri kw’iki gihe, bwereka abagaragu b’Umwami inenge ziri mu buryo bakoramo umurimo, n’uko, bakoresheje ubundi buryo, bashoboraga kurushaho kugira icyo bageraho mu guhindura imitima y’abantu.

GSAM 385Ubuhamya ku buryo bwo gukora umurimo muri California

GSAM 385.1Hashize igihe gito tugeze muri California, twakiriye ibaruwa yaturutse kwa Madamu White, yarimo asobanura iyerekwa yari yeretswe i Battle Creek ku mugoroba wo ku wa Gatanu, ku wa 12 Kamena—umunsi twari twaramaze i Lancaster, New York, mbere yo gutangira urugendo tujya muri California. Ntiyigeze aba muri California kandi nta bumenyi bwite yari afite ku ngeso z’abaturage baho. Mu by’ukuri, icyo gihe yari ataragera mu burengerazuba bw’uruzi rwa Missouri. Ubumenyi bwose yari afite ku byahabaga bwari bwaraturutse ku byo Umwami yari yarishimiye kumuhishurira.

GSAM 385.2Mu mabwiriza yari ari mu ibaruwa ye, yasobanuye uburyo abantu ba California batangaga batizigamye, n’ingaruka umurimo wari kugira muri bo iyo ukorwaga hakurikijwe gahunda ifunga cyane, yo kubara buri giceri. Mu gihe babwiriza abantu ba California, bagombaga kubegera bafite umwuka wo gutanga nk’uwo bakoreragamo, ariko batagendera mu gusesagura.

GSAM 385Intsinzi yari yarahanuwe yaraje

GSAM 385.3Ubu iyo nsubije amaso ku myaka mirongo itatu n’irindwi ishize kuva umurimo utangiriye muri California, nkareba uko ibintu byari bimeze icyo gihe, imimerere y’abantu n’uburyo twari gukoramo umurimo wacu iyo tutaza kuba twarakiriye ubwo buhamya, kandi nkabona imbuto zo gukurikiza ayo mabwiriza, nshobora kuvuga ko umurimo wacu wateye imbere mu mezi atatu kurusha uko wari gutera imbere mu mwaka umwe iyo tutaza gufashwa “mu murimo w’ubutumwa” n’amabwiriza twahawe binyuze mu mpano y’ubuhanuzi. Kugeza mu itumba ryo mu 1871, bitewe n’imihati yakorewe mu Ntara ya Sonoma, hari hamaze gushingwa amatorero atanu y’abizera b’Isabato.

GSAM 386Iteraniro rya mbere ryo mu ihema i San Francisco

GSAM 386.1Muri Kamena uwo mwaka, twubatse ihema ryacu bwa mbere i San Francisco. Kubera ko Umukuru Bourdeau yari yasubiye mu Burasirazuba, hoherejwe undi mukozi wavaga muri Michigan ngo amusimbure. Yageze ku wa 17 Kamena, ahita yifatanya nanjye mu murimo wo muri uwo mugi. Tumaze ibyumweru bike dukorera mu ihema, twakomeje amateraniro yacu kugeza ku wa 1 Ukuboza 1871, mu mazu twakodeshaga. Kubera uwo murimo, abantu barenga mirongo itanu bo muri San Francisco bemeye ubutumwa.

GSAM 386Ibigeragezo by’imbere muri California

GSAM 386.2Kugeza kuri iyo tariki, ibigeragezo twagiraga muri California byaterwaga cyane n’abaturwanyaga baturutse hanze, ariko noneho abantu bacu bahura n’ikigeragezo cyo kwizera batari biteze, cyari gifite indi miterere. Mugenzi wacu mu murimo yakomeje inzira y’ibikorwa nari nzi neza ko yari kuzamushyira we n’umurimo mu mugayo. Twari dufite abanzi bamwe bakaze muri uwo mugi, barebaga buri gikorwa cyacu kandi biteguye gukoresha igikorwa cyose kidatekerejwe neza kugira ngo batugirire nabi. Ni yo mpamvu byari ngombwa cyane kumvira inama y’intumwa yo “kwirinda ishusho yose y’ikibi.”

GSAM 386Ubwigenge bushobora guteza akaga

GSAM 386.3Sinavugaga ko uwo mwene data yari yakoze icyaha nyirizina mu byo yakoraga, ahubwo natekerezaga ko abanzi bacu bari kubyungukiramo, nubwo we yabonaga ko nta cyaha kirimo. Yafashe umwanya avuga ko yari afite uburenganzira bwo “gukora ibyo ashaka” muri icyo kibazo, cyane cyane ko byemerwaga ko ibyo yakoraga nta cyaha byari bifite. Uko ni ko ibintu byakomeje kugeza ku wa 23 Mutarama 1872, ubwo navaga mu Ntara ya Sonoma njya i San Francisco kureba icyo twakora kugira ngo duhagarike ibyo bintu.

GSAM 387.1Icyo gihe abanzi bacu bari batangiye gukoresha ibyo yakoraga nk’uko nabitekerezaga, na we akomeza kuvuga ko ibyo “bitabareba,” ko yari kubereka ko afite ubwenge bwe bwite kandi ko yashoboraga kugenda mu mihanda uko ashaka, ari kumwe n’uwo ashaka, atagombye kwemera amagambo yabo. Nagerageje, binyuze mu biganiro byihariye, kumwereka ko iyo myitwarire itari gukemura ikibazo, kandi ko uwo mwuka w’ubwigenge wari kurangira mu kibi. Yari afite inshuti zamushyigikiraga cyane, bamwe muri zo batangira gufata umwanya wari gutuma arushaho kugawa. Igice kinini cy’itorero cyabonaga ikibi cyo kwigomeka kwe, kandi cyiteguye gushyigikira imihati nateraga yo gukiza umurimo umugayo.

GSAM 387Hashyizweho inama yo gusuzuma ikibazo

GSAM 387.2Uko ni ko ibintu byari bimeze ku Isabato, ku wa 27 Mutarama, ubwo hafatwaga umwanzuro ko ikibazo kigomba gusuzumwa kandi itorero rigafata icyemezo gikomeye, kugira ngo ryikize umugayo uwo mwuka wo kwigomeka wari ushobora guteza. Hashyizweho inama yari gutangira ku munsi wa mbere w’icyumweru, ku wa 28 Mutarama, saa tatu za mu gitondo, kugira ngo basuzume uko ibintu byari bimeze n’inshingano yacu nk’itorero kuri icyo kibazo. Ku bigaragarira bose, gutandukana kw’iryo torero byasaga n’aho kutabura. Naraye igice kinini cy’iryo joro nsenga Imana, nyisaba kudukorera.

GSAM 387Kwatura kwanditse

GSAM 387.3Mu gitondo cyo ku wa 28, ubwo najyaga mu nama, nahuriye na mugenzi wanjye mu murimo ku muhanda hafi y’aho nacumbikaga, ararira. Arambwira ati, “Mwene data Loughborough, uyu munsi sinjya mu nama.”

GSAM 387.4Ndamubaza nti, “Ntujya mu nama?” Nti, “Inama ireba ikibazo cyawe.”

GSAM 388.1Aransubiza ati, “Ndabizi, ariko ndakosheje muri byose. Uko wafashe umwanya ku byanjye ni ko kuri. Dore ibaruwa yo kwatura nandikiye itorero; jya kuyibasomera. Bizakubera byiza, kandi birusheho kuba byiza ku bashobora kuba bashaka kunshyigikira, niba ntahari.”

GSAM 388.2Ndamubaza nti, “Ni iki cyateye iri hinduka rikomeye muri wowe kuva ejo?”

GSAM 388Iyerekwa ritangaje ryakiriwe

GSAM 388.3Aransubiza ati, “Ejo nijoro, nyuma y’Isabato, nagiye ku iposita, nakira ibaruwa yaturutse kwa Mushiki wacu White, i Battle Creek, Michigan. Ni ubuhamya yanyandikiye.” Ayimpa, aravuga ati, “Soma iyo baruwa, urabona uko Umwami abona ikibazo cyanjye.”

GSAM 388.4Yansabye kubwira itorero ko yari yakiriye ubuhamya bwaturutse kwa Mushiki wacu White bumwamagana ku myitwarire ye, kandi ko yari abyemeye kuko ari ukuri.

GSAM 388Uko iyerekwa ryemezaga

GSAM 388.5Iki cyari igice cy’iyerekwa ryahawe Madamu White i Bordoville, Vermont, ku wa 10 Ukuboza 1871. Yatangiye kwandika igice kirebana n’ikibazo cy’uwo mwene data ku wa 27 Ukuboza 1871, ariko ku mpamvu runaka kurangiza iyo nyandiko byatinze kugeza ku wa 18 Mutarama 1872; icyo gihe yararangiye yoherezwa ivuye i Battle Creek. Hanyuma byasabye iminsi hafi icyenda kugira ngo amabaruwa ava muri Michigan agere muri California anyuze ku butaka.

GSAM 388.6Mu iyerekwa, ibintu byinshi bimwerekwa mu buryo bw’ubuhanuzi. Ni na ko byagenze muri iki gihe. Igihe cy’iyerekwa, hari igicucu gusa cy’ibyari kuzagaragara neza igihe ubuhamya bwageraga i San Francisco. Iyo ugereranyije amatariki, ubona ko ikibazo cy’i San Francisco cyageze ku ndunduro nyuma y’uko ubuhamya bwanditse buvuye ahabanje. Bene data bacu b’i San Francisco bahise babona ko nta muntu washoboraga kwandikira i Battle Creek ngo amenyeshe Madamu White amakuru ku gihe yari gutuma yandika iyo baruwa, kuko icyo gihe ibintu byari bimeze bitarabaho.

GSAM 389.1Ibyo byagize uburemere bukomeye kuri bene data bari aho, bibemeza ko iryo yerekwa ryari rifite imbaraga z’Imana. Sinari nandikiye Umukuru White cyangwa umugore we umurongo n’umwe ku mimerere yari iri i San Francisco, kandi mugenzi wanjye mu murimo yavuze ko nta cyo yari yanditse; bene data baravuga bati, “Iyo aza kuba yaranditse, ntiyari kuvuga ibintu byerekanwe bimwerekeye.”

GSAM 389Uko iyerekwa ryanditswe

GSAM 389.2Nyuma yaho, ubwo twamenyaga, tubibwiwe n’abari ku rundi ruhande i Battle Creek, uko ubwo buhamya bwari bwanditswe bukoherezwa, byarushijeho kugaragara ko Umwami watanze iyerekwa yari yitaye ku gihe ryandikiwe n’igihe ryoherejwe aho ryagombaga kujya, kugira ngo rihagere ku gihe nyacyo.

GSAM 389.3Mu rukerera rwo ku wa 18 Mutarama 1872, Madamu White yakangutse afite mu bitekerezo bye ubuhamya twavuze haruguru bugaragara neza cyane. Ibyo yabwiwe byari bimugaragarira neza nk’aho byavuzwe n’ijwi riranguruye, hati, “Hita wandika ubwo buhamya bugenewe California, ubushyire mu mabaruwa yoherezwa ubutaha; burakenewe.” Ibyo bisubiwemo ubwa kabiri, yarabyutse, arihuta arambara, arangiza kwandika. Mbere gato y’ifunguro rya mu gitondo, yayihaye umuhungu we Willie, aramubwira ati, “Jyana iyi baruwa ku iposita, ariko ntuyijugunye mu gasanduku. Yishyire umukozi w’iposita, umusabe kuyishyira mu mufuka w’amabaruwa usohoka muri iki gitondo.” Nyuma yavuze ko amabwiriza ya nyina yamubereye nk’adasanzwe, ariko ntiyabajije, akora ibyo yabwiwe, “abona ibaruwa ijya mu mufuka w’amabaruwa.”

GSAM 389Ikimenyetso cy’ubuyobozi bw’Imana

GSAM 389.4Kubera ko uzi uko twari tumeze i San Francisco icyo gihe, uhita ubona akamaro ko iyo baruwa yinjira muri iyo posita nyirizina. Muri iyo minsi twagiraga iposita imwe gusa inyura ku butaka buri munsi. Iyo iyo baruwa iza ku cyumweru nijoro, ku wa 28, aho kuza ku wa Gatandatu nijoro, ku wa 27, nta gushidikanya ko itorero ryari gutandukana bikabije. Iyo iza ibyumweru byinshi mbere, ndetse ikaza ako kanya nyuma y’iyerekwa, itorero ntiryari kubona imbaraga zayo vuba gutyo.

GSAM 390.1Aha hari ubuhamya bwagaragazaga neza ukuboko k’Umwami, atari uko bwageze ku gihe gikwiye kugira ngo bukosore neza amakosa yariho gusa, ahubwo nanone, kubera ko uwo mwene data yabwakiriye yicishije bugufi kandi akabushyira mu bikorwa, bwagize imbaraga nyinshi zo kuzana ubumwe n’ituze muri rya torero ryari rikiri rito.

GSAM 390Uburyo iyerekwa ryandikwagamo

GSAM 390.2Iki gikorwa kandi kiduha urugero rw’ibyo yavuze ku buryo yandikagamo ibyo yabaga yeretswe. Avuga ati: “Nakundaga gukangurwa nsinziriye numva mu buryo bukomeye ingingo zari zarigeze kunyerekezwa mu bitekerezo; kandi nandikaga mu gicuku amabaruwa yambukaga umugabane w’igihugu, maze ageze mu gihe gikomeye agakiza umurimo ibiza bikomeye.”4

Notes

  1. Hagayi 2:18, 19. ↩
  2. 2 Abami 8:7-15. ↩
  3. Abefeso 4:12. ↩
  4. Ibihamya by’Itorero, Umubumbe wa 5, p. 671. ↩

Icyitonderwa

Subira inyuma