Cipaturo 9 — Nyengo Yakulindilira
GSAM 148.1“Pa nyengo iyo ufumu wa kuchanya uzamuyaniskika na ŵamwali khumi, awo ŵakatora nyali zawo na kufuma kukakumana na mwenenthengwa. Ŵankhondi ŵa iwo ŵakaŵa ŵavinjeru, ndipo ŵankhondi ŵakaŵa ŵazeleza. Awo ŵakaŵa ŵazeleza ŵakatora nyali zawo, kweni ŵakatora mafuta chara; ŵavinjeru ŵakatora mafuta mu vyakuyeghamo vyawo pamoza na nyali zawo. Apo mwenenthengwa wakachedwanga, wose ŵakasinja na kugona tulo.”1
GSAM 148.2Khristu ndiyo mwenenthengwa wa mu ntharika iyi.2 Ntheura kufuma kukakumana na mwenenthengwa kukwenera kwimira kufuma kwa ŵanthu ŵa Fumu kukakumana na Khristu pa kwiza kwake, chifukwa nkhani ya mu Mateyu machaputara makumi ghaŵiri na ghanayi na makumi ghaŵiri na ghankhondi njakukhwaskana na kwiza kwa Fumu. Mazgu gha Fumu ndiyo nyali.3 Ŵamwali wose ŵakatora nyali zawo. Uzeleza wa ŵamwali ŵanyake ukaŵa wakuti ŵakatora waka chisambizgo cha unenesko, kwambura kujipatulira na mtima wose kwa Fumu, uko kukate kukuzgenge mikhaliro yiwemi ya Mzimu mu mtima wa wakugomezga. Mulimo uwu ukwimikika mu ntharika na mazgu ghakuti “mafuta mu vyakuyeghamo vyawo.” Kuchedwa kwa mwenenthengwa kukwenera kwimira kukhuŵara kunyake kwa awo ŵakafuma na chigomezgo chakuti ŵamukumana na Fumu yawo.
GSAM 148Nyengo Iyo Ntharika Yikukhwaska
GSAM 148.3Lizgu lakuti “pa nyengo iyo,” ilo ntharika yikwambira nalo, likutovwira kumanya nyengo iyo yikukhwaska. Yikulondezga pafupi chomene ivyo vikayowoyeka mu chaputara chakumanyuma, pamanyuma pa kwiza kachiŵiri kwa Fumu chara, kweni pamanyuma pakuti ntharika ya mkuyu yapharazgika, yakumanyiska kuti kwiza kwa Khristu kuli “pa milyango,” ndiposo kuti muwiro wafika uwo uzamumara chara mpaka Khristu mwenecho wawonekere mu mabingu gha kuchanya. Yikukhwaskaso nyengo iyo ŵateŵeti ŵanyake awo ŵakapharazganga uthenga ŵakuyowoya mu mitima yawo kuti, “Fumu yane yikuchedwa kwiza; ndipo ŵakwamba kutimba ŵateŵeti ŵanyawo, na kurya na kumwa pamoza na ŵaloŵevu.”
GSAM 149Kutimba Ŵateŵeti Ŵanyawo
GSAM 149.1Aŵa ŵakaŵa “ŵateŵeti ŵanyawo,” ŵakupharazga uthenga umoza mwakukolerana; kweni sono ŵanyake mwa iwo ŵakupatuka ku ivyo ŵakasambizganga, ndipo “ŵakutimba” ŵateŵeti ŵanyawo awo ŵakupeleka “chakurya pa nyengo yakwenelera”—kupharazga kuti nkhwakukhumbikwa kunozgekera kukakumana na Fumu iyo yikwiza sonosono. “Ŵakutimba” umo ŵanthu ŵakakhumbiranga kutimbira Yeremiya. Ŵanthu ŵakati, “Zaninge, tiyeni timutimbe na lulimi, ndipo tileke kupulikira mazgu ghake ghalighose.”4 Ntheura ŵateŵeti aŵa ŵakamba kusambizga mu nthowa yakutondeska mulimo wa ŵateŵeti “ŵakugomezgeka.” Gulu lenelili likuphalirika kuti, “Ntheura kumbuka umo ukapokelera na kupulikira, ndipo sunga, ung'anamuke mtima. Usange ulekenge kuŵa maso, nikwizenge kwa iwe nga ni munkhungu, ndipo umanyenge chara ora ilo nikwizirenge kwa iwe.”5
GSAM 149.2Ntharika ya ŵamwali yikukhwaska nyengo iyo “ŵateŵeti ŵanyawo” ŵakupatuka ku uthenga wa kwiza kwapafupi kwa Fumu, ndipo “ŵakwamba kutimba.” Ŵakwambaso kuchita chinthu chinyake—“kurya na kumwa pamoza na ŵaloŵevu.” Ŵakulyera pamoza mu maphwando na awo ŵakukhumba kukhorweska makhumbiro ghawo gha chakurya. Solomoni wakayowoya vya ŵanthu ŵanthena kuti, “Ungaŵanga pakati pa ŵakumwa vinyo chomene chara, nesi pakati pa ŵakuryerera nyama; pakuti muloŵevu na muryezi ŵazamufika pa ukavu.”6
GSAM 149Kukhuŵara Kwakwamba
GSAM 149.3Sono fumbo lingafumbika lakuti, “Kasi ni vichi ivyo vikachitika pa kulindilira kwiza kwa Khristu, ivyo vikukolerana na mazgu agha?” Pakaŵa vyakuchitika ivyo vikukolerana chomene na uchimi. Awo ŵakapharazganga uthenga mpaka mu Epulero, 1844, ŵakateŵetanga pakati pa mipingo, ndipo ŵateŵeti ŵa mipingo yakupambanapambana ŵakakolerana nawo pa mulimo wawo. Ntheura ŵakaŵa “ŵateŵeti ŵanyawo.”
GSAM 150.1Awo ŵakapharazganga uthenga ŵakasambizganga kuti mazuŵa 2300 gha pa Daniyeli 8:14 ghazamumara pamoza na chaka cha Ŵayuda cha 1843, icho chikate chimarenge mu chaka chithu cha 1844. Ŵakapharazganga kuti ora la cheruzgo cha Chiuta lifikenge paumaliro wa nyengo iyo. Pa nyengo iyo chisopa chilichose mu charu chikasambizganga kuti zuŵa la cheruzgo lizamwamba na kwiza kachiŵiri kwa Fumu yithu. Ntheura ntchipusu kuwona kuti ŴaAdventist ŵakaghanaghananga kuti Fumu yizenge paumaliro wa nyengo iyo ya uchimi. Ŵakati, “Nyengo iyi yingamara pamoza na mwezi, pa Malichi 21, 1844, paumaliro wa chaka cha Ŵayuda cha 1843 chakulondezga nyengo za chilengiwa.” Ntheura ŵakalaŵiskanga ku umaliro wa Malichi panji kukwambilira kwa Epulero, 1844, nga ni nyengo iyo Mponoski wangiza.
GSAM 150Ŵateŵeti Ŵaheni Ŵakawoneka
GSAM 150.2Apo umaliro wa Malichi ukafika na kujumpha, ndipo Fumu yikiza chara, awo ŵakateŵeteranga pamoza na ŵathenga ŵa Fumu kweni ŵakaŵa kuti ŵandajipatulire na mtima wose ku uthenga, ŵakawugalukira. Ŵakamba kususka mulimo na kuchita vyose ivyo ŵangafiska kuti ŵajandizge nthowa ya awo ŵakalutilira kusambizga chisambizgo cha kwiza kwapafupi kwa Fumu na uthenga wa ora la cheruzgo. “Mu mitima yawo” ŵakati, “Fumu yane yikuchedwa kwiza.” Sono na milomo yawo ŵakasambizganga kuti charu chose chikwenera kung'anamuka dankha pambere Fumu yindize; kuti Ŵayuda wose ŵakwenera kuwelera ku Palestina na kukhazikiska uteŵeti wawo wa mu tempile ku Yerusalemu pambere Mesiya wandize. Ŵanyake ŵakafika napo pakusambizga kuti kwiza kwa Khristu kukaŵa “kwiza kwauzimu,” kuti kukachitikanga para munthu wang'anamuka mtima, ndiposo para ŵanthu ŵake ŵafwa.
GSAM 151Kupeleka “Chakurya pa Nyengo Yakwenelera”
GSAM 151.1Apo aŵa ŵakagalukiranga ntheura ŵateŵeti ŵanyawo, awo ŵakalutilira kukoleska chipulikano ŵakawunganyanga ŵakugomezga mu nyumba zakuwunganamo na mu malo gha makuni, kuŵapa “chakurya pa nyengo yakwenelera”—kuŵalongora kuti vimanyikwiro vya nyengo na uchimi wakufiskika vikapharazganga, nga ni umo vikaŵira pambere ŵandakhuŵare, kuti kwiza kwa Khristu kuli “pafupi, pa milyango.”
GSAM 151Maphwando mu Mipingo
GSAM 151.2Apo ŵakachitanga ichi, pakamba chinthu icho kumanyuma chikaŵa chambura kumanyikwa mu mipingo ya Ŵaprotesitanti—kuwunganya ŵanthu mu tchalitchi kuti ŵachite maphwando na “masoŵero ghakusanguluska.” Waliyose uyo wangiza wakachemekanga kuti wazakarye nawo vyakurya vyawo vyakunowa.
GSAM 151.3Nyengo yakwamba iyo tikapulika vya chinthu chanthena ichi mu America yikaŵa mu mwezi wa Meyi, 1844, pamanyuma waka pa kukhuŵara. Vikachitika ntheura: Apo William Miller, mu nyumba yakuwunganamo ku Rochester, New York, wakasambizganga na kuchiska ŴaAdventist mahandiredi ghanyake, kuŵaphalira kuti, “Tili mu nyengo yakulindilira ya mu Mateyu chaputara cha makumi ghaŵiri na chinkhondi; koleskani chipulikano chinu; sonosono tipokenge ungweru unandi pa nkhani iyi,” pakaŵikika “phwando” mu chipinda cha pasi pa dongo cha yimoza mwa nyumba zikuru chomene zakuwunganamo mu Rochester. Mzinda wa ŵanthu ukawungana, ŵa mu mpingo na ŵambura kugomezga wuwo. Apo mulongozgi wa sukulu yakusambizga vya Chiuta wakasekeskanga mzinda mwa kunyoza William Miller, ŵakaguliskanga nkhono za mu nyanja, ayisikilimu, vinthu vyakunowa, ndiposo kabuku ako munthu uyu wakalemba, ako mtengo wake ukaŵa masenti makumi ghaŵiri na ghankhondi. Buku ili likachemekanga Kuvumbura Visambizgo vya Ŵalondezgi ŵa Miller.
GSAM 151.4Pambere masabata ghaŵiri ghandamare kufuma pa nyengo iyo, chisopa chinyake mu msumba wenewu chikaŵika “phwando” mu nyumba yakuwunganamo ya ŵanthu wose. Ŵakalipiskanga masenti makumi ghaŵiri na ghankhondi pakunjira, ndipo ŵakachemanga wose awo ŵangakhumba kuti ŵize kurya nawo nkhono za mu nyanja, ayisikilimu, keke na vinthu vyakunowa. Pa nyengo iyo na pa malo agho ndipo pakambika maphwando gha mazuŵa ghano mu mipingo, agho ghazgoka “maungano ghakusanguluka ghawuchindere,” “mathumba ghakutoramo vinthu,” “viziŵa vyakuroŵamo vinthu,” “maungano ghakufyofyonthana,” na vinyake vyantheura. Maphwando agha mu mipingo ghakura chomene mwakuti sono nyumba ya tchalitchi ya mazuŵa ghano yikuwoneka kuti njambura kukwana usange yilije khichini, chipinda chakusungiramo vyakurya na chipinda chakulyeramo. Kakhaliro aka ndiko kakamba mu “nyengo yakulindilira,” nga umo ntharika yikayowoyera.
GSAM 152.1Wm. Miller mwenecho wakuyowoya vya icho chikachitika mu Rochester mu mazgu agha:
GSAM 152.1“Yumoza wa awo ŵali na digiri ya D.D. mu Rochester, a _____, ŵa mpingo wa _____, wakalemba kabuku kakususkana na visambizgo vya ŵalondezgi ŵa Miller. Wakachema ŵanalume na ŵanakazi ŵake ŵakuchindikika mu nyumba ya Fumu, wakachita phwando likuru la nkhono za mu nyanja na ‘vyakurya vya maphwando’ vinyake, nga ni Belishazara. Ŵakamwa khofi na tiyi wawo, ŵakarya vyakurya vyawo vyakunowa vya mtengo wapatali, ndipo ŵakaguliska ayisikilimu na vinthu vyawo vyakunowa, ndiposo kabuku kake kakususkana na kwiza kachiŵiri kwa Khristu, Mponoski wakutemweka.
GSAM 152.2“Usiku wa pambere nindanyamuke, munyake wa ŵaliska aŵa wakachita phwando la vyakurya mu nyumba ya ŵanthu wose, panji nyumba yakuwunganamo, ndipo wakaguliska, nga umo tayowoyera kale, matikiti ghake, ayisikilimu na vinthu vyakunowa. Nkhaŵa wakukondwa kupulika kuti mipingo yinyake ya visopa vyakupambanapambana yikazomerezga chara maphwando ghantheura gha ku Babuloni; ndipo nkhugomezga na mtima wane wose kuti para Khristu wiza, mipingo iyi ya visopa vyakupambanapambana yizamusangika yose chara kuti ‘yikurya na kumwa pamoza na ŵaloŵevu.’ Nkhuzizwa kuti ŵaliska aŵa ŵakutondeka kujiwona mu gilasi la mazgu gha Chiuta; ndipo nkhuŵachiska kuti ŵaŵazge Luka 14:12-14; Mateyu 24:48-51; Luka 13:25-28; 2 Petrosi 2:13; Yuda 10-21. Izi ni nyengo zaumaliro nadi.”
GSAM 152.3Usange Mulara Miller wawonenge ivyo mipingo yachita kufuma nyengo iyo, mu maphwando ghawo ghakuwunganya vyawanangwa, agho ghali na “keke zakusachizgira umo muli mphete, maungano ghakufyofyonthana pa masenti khumi, viwonetsero vya mbunda, maungano ghakusanguluka ghawuchindere, mayere ghakuti ngatuŵa,” na ndondomeko zinyake za masoŵero gha mwaŵi, na vinyake vyantheura, mphanyi wakawelera nyuma na wofi utuŵa.
GSAM 152Nyengo Yakulindilira
GSAM 152.4ŴaAdventist ŵakasanga chisangulusko mu unenesko wa mu Malemba wakuti para uthenga wa kwiza kwapafupi kwa Fumu wapharazgika, pamuŵaso “nyengo yakulindilira.” Ichi ŵakachiwona mu mazgu gha Mponoski withu mu Mateyu 25:5, 6, na mu Habakuku 2:1-3.
GSAM 153.1Pa nkhani ya maghanoghano ghawo mu nyengo ya mphukira ya 1844, tikutora mazgu mu Chemerezgo cha Pakati pa Usiku cha pa Meyi 9, 1844:—
GSAM 153.2“Pakuti tajumpha apo nyengo za uchimi zikawonekanga kuti zimarenge, tili mu malo agho Chiuta wakawonerathu kuti ŵana ŵake ŵazamuŵamo paumaliro wa mboniwoni ya nchimi. Wakanozga kale vyakutovwira kwizira mwa nchimi Habakuku, apo yikuti, ‘Niyimirenge pa malo ghane ghakulindilirapo, ndipo niŵenge pa chigongwe, nilindilirenge kuti niwone icho wayowoyenge kwa ine, na icho nizamuzgora para nachenyeka,’ panji nga umo pa mphepete mwa peji pakuti, ‘para ŵakususkana nane.’ ‘Ndipo Fumu yikanizgora, yikati, Lemba mboniwoni ya nchimi, uyilembeske makora pa viphapha, kuti uyo wakuyiŵazga wachimbire. Pakuti mboniwoni ya nchimi yichali ya nyengo yakutemeka, kweni paumaliro [wa nyengo za uchimi] yiyowoyenge, ndipo yipusikenge chara: nanga yichedwe [kujumpha apo zikawonekanga kuti zimarenge], yilindilire; chifukwa yizenge nadi, [mu kufiskika kwa nyengo za uchimi, izo para zajumpha] yichedwenge chara.’7
GSAM 153.3“Kuti chenjezgo ili likukhwaska nyengo yasono, vikuwoneka makora umo Paulosi wakalizunulira mu Ŵahebere 10:36-39: ‘Pakuti mukukhumbikwira kuzizipizga, kuti para mwachita khumbo la Chiuta, mupokere icho wakalayizga. Pakuti kwakhala nyengo yichoko waka, ndipo uyo wakwiza wizenge, wachedwenge chara. Sono murunji waŵenge wamoyo na chipulikano; kweni usange munthu wawelera nyuma, mzimu wane ukondwenge nayo chara. Kweni ise tili ŵa awo ŵakuwelera nyuma kukaparanyika chara, kweni ŵa awo ŵakugomezga kuti mzimu uponoskeke.’
GSAM 153.4“Tikugomezga kuti tili mu nyengo iyo Mponoski wakayowoya, apo mwenenthengwa wakuchedwa (Mateyu 25:5)—iyo ufumu wa kuchanya ukwenera kuyaniskika nayo,—apo ‘muteŵeti muheni yura [pakuti nyengo yawoneka nga kuti yatondeka kufiskika] wayowoyenge mu mtima wake, Fumu yane yikuchedwa kwiza, ndipo wambenge kutimba ŵateŵeti ŵanyake, na kurya na kumwa pamoza na ŵaloŵevu,’ ndipo Fumu ‘yizenge pa zuŵa ilo wakuyilindilira chara.’
GSAM 154.1“Tikugomezga kuti sono tili mu nyengo iyo Petrosi wakayowoya, apo ‘cheruzgo chawo kufuma kale chikuziulika chara, ndipo pharanyiko lawo likugona tulo chara;’ apo ŵakenera ‘kunjizga mwachisisi visambizgo vyakupuluska vyakwiziska pharanyiko.’8 Aŵa, Petrosi wakuti, ŵakenera kuŵako, nga umo kukaŵira nchimi zitesi apo Malemba ghakalembekanga. Ntheura, nga umo ŵa nyumba ya Israyeli ŵakati, ‘Mazuŵa ghakutalikiskika, ndipo mboniwoni ya nchimi yiliyose yikutondeka kufiskika,’9 ntheura pakwenera kuŵa nyengo iyo nyengo yakulindilirika yingawoneka nga kuti yajumpha, kuti ŵakugoska ŵa mu 2 Petrosi 3:4 ŵafumbe kuti, ‘Kasi layizgo la kwiza kwake lili nkhu?’ na kujikondweska kuti ‘vinthu vyose vikulutilira nga umo vikaŵira kufuma pakwamba pa chilengiwa.’
GSAM 154.2“Tikugomezga kuti mpositole Yakobe wakaghanaghananga za kuchedwa kwantheura kwa mboniwoni ya nchimi apo wakati, ‘Ntheura zizipizgani, mwa ŵabali, mpaka kwiza kwa Fumu;’ ‘namweso zizipizgani; khozgani mitima yinu: pakuti kwiza kwa Fumu kuli pafupi.’ Ndiposo, ‘Wonani, Mweruzgi wayimilira pa muryango.’
GSAM 154.3“Ndipo tikugomezga kuti Mponoski withu wakawonerathu kuti nyengo yakulindilirika yizamujumpha, apo wakatichenjezga mu chaputara chakhumi na chiŵiri cha Luka kuti, ‘Viwuno vinu viŵe vyakukakika, na nyali zinu zikuŵalire; ndipo imwe muŵe nga mbanthu awo ŵakulindilira Fumu yawo, para yikuwera ku ukwati; kuti para yiza na kukhung'uska, ŵayijulire nyengo yeneyiyo.’10 Kulindilira kukulongora kuti nyengo yajumpha, chifukwa pambere nyengo iyo yindafike tikulindilira chara. Ntheura Fumu yithu yikusazgirapo kuti, ‘Mbakutumbikika ŵateŵeti awo Fumu para yiza yizamuŵasanga ŵakuŵa maso.’
GSAM 154.4“Chiuta walole, tilutilirenge kupharazga kuti, ‘Wonani, mwenenthengwa wakwiza; fumani mukakumane nayo;’ ndiposo kuti, ‘Ora la cheruzgo chake lafika.’ Ndipo tikugomezga kuti titondekenge chara kulutilira kuchemerezga ku charu na ku mpingo, kuti ŵawuke ku sumu zawo za ‘mtende,’ na kupulikira ntchemo za lusungu za Chiuta. Tikukhumba kulutilira kulindilira na kuŵa maso pa kwiza kwa Fumu, tikugomezga kuti kuli pafupi chomene na ise.”
GSAM 155Kuvikilira Mulimo Wawo
GSAM 155.1Tingapulikiska makora umo ŴaAdventist ŵakawoneranga mulimo wawo pambere Malichi 21, 1844, wandafike, ndiposo pamanyuma waka pa zuŵa ilo, mwa kuŵazga mazgu ghakulondezgapo agha. Ghatoleka mu nkhani ya mutu wakuti “Kuvikilira,” mu Mupharazgi wa Kwiza kwa Khristu wa pa Novembala 13, 1844, wakusindikizgika na J. V. Himes, S. Bliss, na A. Hale:—
GSAM 155.2“Tikachimbilira chara kuzomera maghanoghano ghithu. Tikugomezga kuti tikaŵa ŵakupenja unenesko ŵakugomezgeka na ŵa mtima wakufikapo. Tikapulikira dango la Mponoski withu lakuti tisande Malemba. Tikathemba vinjeru vithu chara; kweni tikalaŵiska kwa Chiuta kuti watilongozge na kutirunjika, ndipo tikayezgayezga kujipeleka pa jotchero lake, kugomezga kuti walongozgenge makwenda ghithu mu nthowa yakwenelera. Tikasanda fundo zose izo zikapelekeka kutisuska, na khumbo la mtima wose lakuti timanye unenesko na kuvikilirika ku kupuvya; kweni tikwenera kuzomera kuti maghanoghano ghanandi ghakupambanapambana gha awo ŵakatisuskanga ghakatikhozga waka mu vigomezgo vithu. Tikawona kuti kwali ise tikaŵa ŵakuneneska panji ŵakubudiska, awo ŵakatisuskanga ŵakaŵa kuti ŵangaŵa ŵakuneneska chara; ndipo ŵakakolerananga chara pakati pawo. Fundo za waliyose zikaŵa zambura nkhongono na zachibonda chomene mwakuti nyengo zose ŵakeneranga kugumura ivyo iwo ŵene ŵakachita; ndipo na maghanoghano ghawo ghakupambana na ghakususkana, ŵakalongora kuti nanga ŵaghanaghane wuli za vigomezgo vithu, ŵakathembanga chara maghanoghano gha ŵanyawo. Kweniso, pakaŵavya fundo yikuru nanga njimoza mu chisambizgo chithu chose iyo munthu yumoza panji ŵanandi mwa awo ŵakafukafukanga kususka kwiza kwapafupi kwa Fumu ŵakatovwira chara kuyikhozga. Apo ise tikaŵa na kung'anamura Malemba mwakuyana na mazgu ghake kutikhozga, ŵakutisuska ŵakayezgayezga pawaka kulongora kuti Malemba ghakwenera kupulikikwa mwakuyana na mazgu ghake chara, nangauli uchimi uliwose uwo wafiskika wafiskika ntheura mu tichoko twake tose mwakuyana nadi na mazgu ghake.
GSAM 156Kulongosora Kukhuŵara
GSAM 156.1“Kweni nyengo—chaka cha 1843, chaka cha Ŵayuda—yikajumpha, ndipo tikakhuŵara chifukwa tikamuwona chara Themba mu kutowa kwake. Ndipo wose awo ŵakatisuskanga ŵakaghanaghana na mtima wawo wose kuti chinthu chilichose chakupambaniska chipulikano chithu chalongoreka kuti ntchautesi; ndipo kuti, nga mbanthu ŵakugomezgeka, tikwenera kuleka chisambizgo chithu chose. Ntheura ŵakazizwa apo ŵakatiwona kuti tichali kukoleska chigomezgo chithu, ndipo tichali kulindilira Themba lithu.
GSAM 156.2“Kweni ise, mu kukhuŵara kwithu, tikawona chifukwa cha kutaya mtima chara. Tikawona kuti Malemba ghakalongora kuti pakwenera kuŵa nyengo yakulindilira, ndipo apo mboniwoni ya nchimi yikuchedwa tikwenera kuyilindilira. Tikawonaso kuti paumaliro wa chaka nyengo yikate yimarenge yose chara, nanga tingaghanaghana kuti kapendero kithu ka nyengo kakaŵa kakwenelera; ndipo kuti nyengo izi zingafiskika waka pa nyengo yinyake mu chaka chasono. Kweni tikazomera pakweru na mwakufikapo ku charu kuti tikabudiska pa nyengo yakutemeka iyo tikayilaŵiskanga na chigomezgo chikuru chomene. Ndipouli, apo tikabudiska ntheura, tingawona woko la Chiuta mu nkhani iyo. Tingawona kuti wakagwiliskira ntchito kupharazga uku nga ni chenjezgo ku charu, na chiyezgo ku mpingo. Kukaŵika ŵanthu ŵake mu kakhaliro ka kulindilira. Kukachema awo ŵakaŵa ŵakunozgeka kusuzgika chifukwa cha zina lake. Kukalongora awo chemerezgo cha kwiza kwa Fumu chikaŵa nkhani ya chimwemwe chikuru kwa iwo, na awo chikaŵa lizgu lambura kupokelereka mu makutu ghawo. Kwalongora chilengiwa chose awo ŵangapokelera kuwelera kwa Fumu na chimwemwe, na awo ŵangayikana pa kwiza kwake kachiŵiri, nga umo Ŵayuda ŵakachitira pa kwiza kwake kwakwamba. Ndipo tikuwona kuti iyi ni nthowa yimoza yakufiskira khumbo la Chiuta, mu ‘zuŵa ili la kunozgekera kwake,’ kuti walongozge ŵanthu awo ŵakupenja khumbo la Fumu pera, kuti ŵanozgekere kwiza kwake.”
GSAM 157MBIRI YA GULU PAMANYUMA PA MALICHI, 1844
GSAM 157.1Mbiri yifupi ya gulu la kwiza kwa Khristu pamanyuma pa Malichi 21, 1844, yalongosoreka mu mazgu ghakulondezgapo agha, agho ghatoleka mu Vimanyikwiro vya Nyengo vya pa Okutobala 31, 1844:—
GSAM 157.2“Chaka cha 1843—chaka cha Ŵayuda—chikati chajumpha, ŴaAdventist ŵanandi ŵakakhazikika pa chigomezgo chakuti kufuma apo tingapenderaso nyengo zakutemeka na chisimikizgo chilichose chara. Ŵakagomezganga kuti tikaŵa apo kapendero kithu ka nyengo kakulongora, paumaliro wa nyengo zose za uchimi, izo pa kumara kwake kwiza kwa Khristu kukulindilirika; ndipo kuti nanga tikwenera kulindilira waka nyengo yichoko iyo kapendero kithu ka nyengo kangapambana na nyengo ya Chiuta, kweni ŵakagomezga kuti tingasangaso chimanyikwiro cha nyengo yakutemeka chara. Wose ŵakatora nyali zawo na kufuma kukakumana na Mwenenthengwa; kweni Mwenenthengwa wakachedwa kujumpha nyengo (1843) iyo ŵakamulindiliranga. Pa kuchedwa uku kwa mboniwoni ya nchimi, vikawonekanga kuti wose ŵakasimikizga mtima kuyilindilira, kugomezga kuti yingachedwa chara, ndipo kuti yingalindilirika nyengo yiliyose. Kweni sonosono vikawoneka pakweru kuti ŵanthu ŵanandi ŵakanozganga ivyo ŵazamuchita munthazi, ivyo mphanyi ŵakanozga chara usange ŵakagomezganga kuti Fumu yizenge chaka chino; ndiposo kuti ŵakagona pa nkhani ya kumanya mu mtima kuti kuwoneka kwa Fumu kuli pafupi chomene. Mu mazgu ghanyake, ŵakaghanaghananga kuti yingiza zuŵa lililose, panji kuti yingachedwa kanyengo kachoko, ako ŵangapumulamo na kusanguluskika. Enya, ichi chikaŵa nga umo Mponoski withu wakayowoyera kuti chizamuŵira, ‘Apo mwenenthengwa wakachedwanga, wose ŵakasinja na kugona tulo.’
GSAM 157Maghanoghano Ghakalazgika ku Nyengo ya Kuthothoka kwa Mahamba ya 1844
GSAM 157.3“Kale mu Meyi, 1843, M'bali Miller wakatiphalira kuti tilaŵiske ku mwezi wa chinkhonde na chibiri wa chaka chakupatulika cha Ŵayuda, nga ni nyengo yakuchitira milimo iyo ni vyakuyimira ivyo vikulongora kwiza kachiŵiri kwa Khristu; ndipo mu nyengo ya kuthothoka kwa mahamba iyo yajumpha tikalaŵiskanga ku nyengo iyo na mtima wakukhumba chomene kumanya. Yikati yajumpha, M'bali S. S. Snow wakazomera na mtima wose fundo yakuti, kuyana na vyakuyimira ivyo, kwiza kwa Fumu, para kwachitika, kukwenera kuchitika pa zuŵa lakhumi la mwezi wa chinkhonde na chibiri; kweni wakasimikizga yayi vya chaka. Pamanyuma wakawona kuti nyengo za uchimi zikumara nadi chara mpaka mu chaka chasono cha 1844; ntheura wakakhazikika pa fundo yakuti pafupifupi pa Okutobala 22—zuŵa lakhumi la mwezi wa chinkhonde na chibiri wa chaka chino—tizamuwona kwiza kwa Fumu ya uchindami. Ichi wakachipharazga mu New York, Philadelphia, na malo ghanyake mu nyengo ya mphukira na ya chihanya izo zajumpha; ndipo nangauli ŵanandi ŵakazomera maghanoghano ghake, kweni palije chipambi chake chapadera icho chikawoneka mpaka pafupifupi mu Julayi.
GSAM 158Vyakurya Vikasiŵika mu Minda
GSAM 158.1“Kukwambilira kwa nyengo iyo, ŵabali ŵithu ŵanyake kumpoto kwa New Hampshire ŵakakhwaskika chomene na chigomezgo chakuti Fumu yizenge pambere nyengo yinyake ya chiwuvi yindafike, mwakuti ŵakalima minda yawo chara. Pafupifupi pakati pa Julayi—iyo yikaŵa mise ya pakati pa usiku wa zuŵa-chaka la Ŵayuda (mise-mulenji, kupenda kufuma pa mwezi uphya wa Epulero, pakwambira chaka ichi cha Ŵayuda), ŵanyake awo ŵakaseŵa na kupanda mu minda yawo ŵakakhwaskika chomene na kumanya kuti Fumu yili pafupi kuwoneka, mwakuti kukolerana na chipulikano chawo ŵakatondeka kuvuna vyakurya vyawo. Ŵanyake ŵakati ŵaluta ku minda yawo kukacheka utheka, ŵakasanga kuti ŵangafiska nadi chara kulutilira. Ndipo, kuyana na umo ŵakamanyira mu mtima mulimo wawo, ŵakasiya vyakurya vyawo vichali mu munda, kuti ŵalongore chipulikano chawo na milimo yawo, na kweruzga charu na kuchita ntheura. Ichi chikathandazgika mwaluŵiro kumpoto kose kwa New England.
GSAM 158Cheruzgo Chidangilire Kwiza kwa Khristu
GSAM 158.2“Pa nyengo yeneyiyo ŵabali ŵithu mu Maine ŵakazomera maghanoghano ghakuti cheruzgo chikwenera kudangilira kwiza kwa Khristu; kuti chikuchitika pa nyengo yimoza na kuvuna, ndipo chikuŵa paumaliro wa charu pera chara, kweni chikutora nyengo iyo yikudangilira waka umaliro. Kuyana na maghanoghano agha, ŵakaghanaghananga kuti tikaŵa mu cheruzgo, kuti mphaka yakupatula yikaŵikikanga, ndiposo kuti ŵateŵeti ŵa Chiuta ŵakaŵikikanga chidindo pa mphumi zawo, ndipo kumara kwa mulimo uwu kukate kuŵenge chimanyikwiro ku ŵangelo ŵanayi awo ŵakakora mphepo zinayi za charu (Chivumbuzi 7:1), kuti ŵazileke.
GSAM 159Kuwuka Pakati pa Usiku
GSAM 159.1“Pafupifupi pakati pa Julayi, thumbiko la Chiuta pakuwezga awo ŵakawelera nyuma likamba kwendera lumoza na kupharazgika kwa nyengo, ndipo awo ŵakazomera maghanoghano ghalighose mwa agho tazunura, ŵakalongora kusintha kukuru mu nkharo yawo, na kuwuka mwamabuchi ku tulo, nga umo vikayowoyekerathu. ‘Pakati pa usiku pakaŵa chemerezgo, Wonani, mwenenthengwa wakwiza; fumani mukakumane nayo. Penepapo ŵamwali wose ŵara ŵakawuka na kunozga nyali zawo.’ Kwambira mu Julayi magulu agha ghakaŵa mu vigaŵa vyakupambanapambana vya New England, ndipo ghakapambananga; kweni ghose ghakaŵa na thumbiko la Chiuta pakuwezga ŵanandi awo nyali zawo zikakhala pachoko waka kuzimwa, na pakutuŵiska ŵatuŵa ŵake. Pa ungano wa mu msasa wa ku Exeter, vyose ivi vikakumana, vikasazgikana kuŵa gulu likuru limoza, ndipo vikathandazgika mwaluŵiro mu magulu ghose gha kwiza kwa Khristu mu charu.”