Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
21 / 31
21 / 31

Cipaturo 18 — Udangiliri wa Chiuta mu Mulimo wa Kusindikiza

John Norton Loughborough

GSAM 281.1“Penepapo tizamumanya, usange tilimbikirenge kumanya Yehova; kufuma kwake nkhwakunozgeka nga ni matandakucha.”1

GSAM 281.2Kufika mu mwezi wa Juni, 1849, milimo ya Mulara White na muwoli wake ndiposo Mulara Bates yikachitikanga mu vigaŵa vya New England pera. Pa nyengo iyi, mwanakazi wambura kutengwa, Clarissa Bonfoey, wa ku Middletown, Conn., wakamba kukhala na mbumba ya Mulara White. Nyengo yichoko waka pambere ivi vindachitike, anyina ŵakafwa, ndipo ŵakamulekera vyose vyakukhumbikwa kuti wambe nyumba yichoko. Vinthu ivi vikawovwira Mulara White kwambaso kukhala na nyumba yake; ndipo wakachita nthena mu chigaŵa cha nyumba ya a Belden ku Rocky Hill, Conn.

GSAM 281Kwamba kwa Chisambizgo cha Mazuŵa Ghano cha Kuyowoyeskana na Mizimu

GSAM 281.3Pa Malichi 24, 1849, ungano wa wose ukachitika ku Topsham, Maine. Pa Sabata iyo, Amai White ŵakapika mboniwoni ya nchimi; nkhani yake yikaŵa yakuzirwa chomene. Panji tingapulikiska makora mboniwoni iyi para talongosora dankha umo vinthu vikaŵira pa nyengo iyo.

GSAM 281.4Kuumaliro wa mwezi wa Malichi, 1848, ku Hydesville, mu chigaŵa cha Wayne, N.Y., kukamba “kupulikikwa kwa vyongo vyakuzizwiska,” ivyo pamanyuma vikazgoka “kukhung'uska kwa mizimu.” Ivi vikachitika kakwamba mu nyumba ya mbumba ya Fox. Kuumaliro wa chihanya, mbumba iyi yikasamira ku Rochester, N.Y., uko vikachitikanga pakweru pamaso pa ŵanthu mu holo ya Corinthian. Ŵasungwana aŵa ŵakasandikanga mwakupwelelera chomene na makomiti gha ŵanakazi na ŵanalume awo ŵakasankhika pa ŵanthu ŵakuchindikika chomene ŵa mu msumba kuti ŵachite mulimo uwu. Nangauli ŵanthu ŵanandi chomene ŵakawonanga kukhung'uska uku kuŵa upusikizgi panji uchenjezi wakuchitika na mawoko, nanga ni awo ŵakagomezganga vinthu luŵiro ŵakaghanaghananga pachoko chomene kuti vinthu ivi vingathandazgika chomene.

GSAM 282Mauchimi Ghakukhwaskana na Chisambizgo cha Kuyowoyeskana na Mizimu

GSAM 282.1Mu mboniwoni ya nchimi iyo yazunulika pachanya, Amai White ŵakawona kuti kukhung'uska kwakuzizwiska ku Rochester na ku malo ghanyake kukaŵa nkhongono ya Satana, ndipo vinthu vya mtundu uwu vizamuchitika kanandi chomene. Ŵakawonaso kuti vizamuvwalikika nga ni vya chisopa, mwakuti ŵakupusikika ŵajipulikenge kuti ŵali ŵakuvikilirika chomene, ndiposo kuti, usange ntchamachitiko, maghanoghano gha ŵanthu ŵa Chiuta ghakopeke kuya ku vinthu ivi, na kuŵapangiska kukayikira visambizgo vya Mzimu Mutuŵa.

GSAM 282.2Pa nyengo iyo, ŵanthu ŵachoko chomene, usange ŵakaŵapo nadi, ndiwo ŵakaghanaghanapo na pachoko pose kuti chisambizgo cha kuyowoyeskana na mizimu chingathandazgika pa charu chose nga umo vikayowoyekera kale, panji kuti chizakayambe kujichema chisopa, kuŵa na mipingo na ŵaliska ŵake ŵakulinganizgika mwandondomeko.

GSAM 282Uchimi Wafiskika

GSAM 282.3Kweni kufiskika kwa uchimi uku kukuwoneka pakweru para tikuwona unandi wa ŵanthu ŵawo, awo lipoti likuti ŵalipo 10,000,000 mu United States pera. Pa nkhani ya umo sono ŵakujilongolera nga ni chisopa, tikupeleka mazgu ghakulondezgapo kufuma mu Kusanda na Mupharazgi, Washington, D.C., Novembala 12, 1903:—

GSAM 282.4“Pa ungano uwo wachitika sonosono apa mu msumba uwu wa Wupu wa Charu wa Ŵakugomezga Kuyowoyeskana na Mizimu, ŵakazomerezga ndondomeko yiphya ya mitheto ya chisopa. Ŵakanozga ndondomeko ya ‘kwimika’ ŵaliska panji ŵateŵeti, ndipo gulu la ŵakugomezga kuyowoyeskana na mizimu likazomerezgeka kuŵa ‘mpingo.’ Ivi vikuwoneka para taŵazga chigaŵa chakulondezgapo cha ndondomeko yiphya iyi:—

GSAM 282.5“‘Palije muliska panji muteŵeti uyo wazamuŵikika kuŵa mulongozgi wa mpingo panji wupu kwambura kuti wimikike dankha mwandondomeko mu uteŵeti, kwizira mu ivyo kufuma kale chomene mu mdauko wa chisopa vyamanyikwanga kuti ni mwambo wa kwimika ŵateŵeti. Palije munthu uyo wangazomerezgeka kunozgekera kwimika uku mpaka wapokere ntchemo yakuti waŵe muliska wa mpingo panji wupu unyake, panji wasoleke kuŵa mishonale na Wupu wa Ŵakugomezga Kuyowoyeskana na Mizimu wa chigaŵa chinyake, uwo walembeskeka mu dango kuŵa wupu wa chisopa mu chigaŵa umo uli, panji na Wupu wa Charu wa Ŵakugomezga Kuyowoyeskana na Mizimu wa United States of America. Wose awo ŵakunozgekera mulimo wa uliska panji wa umishonale ŵakwenera kuti ŵaŵa mu wene na mpingo panji wupu unyake wa ŵakugomezga kuyowoyeskana na mizimu, na wanangwa wose wa kuŵa chiŵaro, kwa vyaka vitatu panji kujumpha apa; ndiposo ŵaŵe kuti ŵaŵa na chizomerezgo kwa vyaka viŵiri panji kujumpha apa, ŵakutumwa na Wupu wa chigaŵa panji wa Charu kuŵa ŵayowoyi ŵakuyezgeka. Ŵaliska awo ŵateŵetera malo ghawo kwa nyengo yambura kukwana chaka chimoza chose cha kalendara ŵazamuzomerezgeka chara kwimikika.’”

GSAM 283Mulara White ku Oswego, N.Y.

GSAM 283.1Pakuti mulimo wa kusindikiza ukachitikiranga ku Oswego, N.Y., Mulara White wakasama ku Connecticut kuya ku malo agha mu nyengo yakuthothoka kwa mahamba ya 1849. Mu chaka chenechicho, pa Novembala 3, ungano wa ŵakugomezga ukachitikira kwenekuku. Pakuyowoya vya milimo yawo iyo yikalondezgapo, Amai White ŵakuti:—

GSAM 283.2“Penepapo tikadumura kuti ukaŵa mulimo withu kuteŵetera mu chigaŵa cha New York. Mfumu wane wakajipulika kuti wali na katundu wa kulemba na kusindikiza. Tikachita lenti nyumba ku Oswego, tikabwereka katundu wa mu nyumba ku ŵabali ŵithu, ndipo tikamba kukhala mu nyumba yithu. Kwenekuko mfumu wane wakalembanga, wakasindikizganga, na kupharazga. Wakeneranga kuvwara vilwero nyengo yiliyose, chifukwa kanandi wakasuskanga ŵanthu awo ŵakajichemanga ŴaAdventist kweni ŵakasambizganga vyautesi, ŵakapharazganga nyengo yakutemeka, ndipo ŵakayezganga kupangiska waliyose uyo ŵangafiska kuti watinkhe chipulikano chithu.”2

GSAM 283Kusanda kwa Kwiza Kachiŵiri Lasindikizgika

GSAM 283.3Mu nyengo yakuthothoka kwa mahamba ya 1850, ŵakawona kuti ntchiwemi kusamaso. Ntheura Mulara White wakasamira ku Paris, Maine, uko buku lakwamba la gazeti la Kusanda kwa Kwiza Kachiŵiri na Mupharazgi wa Sabata likasindikizgika kaŵiri pa mwezi. Likaŵa na manambara khumi na ghatatu, nambara yiliyose yikaŵa na mapeji ghankhondi na ghatatu gha vipata viŵiri vya malemba, ndipo malo ghakusindikizgika pa peji ghakaŵa mainchi 7 na 1/8 pa 10 na 1/4. Nambara yakwamba yikaŵa na deti la Novembala wakulondezgapo, ndipo nambara yaumaliro yikaŵa na deti la Juni 9, 1851.

GSAM 284.1Kukura kwa gazeti ili pakuyaniska na Unenesko wa Sono chikaŵa chimanyikwiro chiwemi chomene cha umo unenesko ukathandazgikiranga, umo chiŵelengero cha ŵantchito mu mulimo chikakweranga, ndiposo cha awo ŵakawovwiranga mulimo. Pakuti gazeti likaŵa laulele, ŵakakhazganga kuti ŵabwezi ŵa mulimo ŵawovwirenge pakulisindikizga, ndipo ŵakachita nthena. Nangauli ŵakugomezga ŵanandi ŵakaŵa ŵanthu ŵambura chuma chinandi, ŵakawovwiranga kuyana na umo Fumu yikaŵatumbikira, ndipo ŵakachitanga umo ŵangafiskira kuti ŵakankhire panthazi ngolo ya unenesko.

GSAM 284J. N. Andrews Wakwamba Kupharazga

GSAM 284.2Pafupifupi pa nyengo iyi, J. N. Andrews, uyo wakakhalanga ku Paris, Maine, wakamba milimo yake yapakweru nga ni muteŵeti wa makani ghawemi na mulembi wa nkhani za chisopa. Mu Kusanda na Mupharazgi la Meyi, 1851, wakaŵa na nkhani iyo yikatora mapeji ghakujumpha ghankhondi, yakuyowoya vya mauthenga ghatatu. Mu nkhani iyi wakalongosora kuti uchimi wa chikoko cha masengwe ghaŵiri cha mu Chivumbuzi 13 ukuyowoya vya United States. Wakajintha pa uchimi wekha na kuyowoya kuti kuchichizga ŵanthu kusunga zuŵa lakwamba la sabata nga ni Sabata ndiko kuzamuŵa chifukwa cha umoza wa mpingo na boma uwo paumaliro uzamukhazikiskika mu charu ichi. Fundo zake zikajintha pa uchimi pera, chifukwa pa nyengo iyo pakaŵavya gulu lililose ilo likalongoranga mwankhongono kuti likulazga ku vinthu ivi. Mazgu ghankhongono chomene ghakukhozgera fundo iyi agho ghakasangikanga ghakaŵa mazgu gha Dokotala Durbin, ghakutoleka mu gazeti la Muvikiliri wa Chikhristu na Nkhani, agho ghakati:—

GSAM 284.3“Para Chikhristu chazgoka umoyo wa makhaliro na wauzimu wa boma, boma likukakamizgika, kwizira mwa ŵeruzgi ŵake, kukanizga kuswa pakweru Sabata lakupatulika, nga ni nthowa ya kujivikililira.”

GSAM 285Kuguliska Mafamu Kuti Ŵawovwire Mulimo

GSAM 285.1Pakaŵa pafupifupi pa nyengo iyi apo ŵanthu nga ni Hiram Edson, wa ku New York, na Cyrenius Smith, wa ku Jackson, Mich., ŵakadangilirika kuguliska mafamu ghawo, ghakuzirwa $3,500 lililose, na kuchita lenti mafamu ghakuti ŵalimenge ŵekha, mwakuti ŵaŵe na ndalama zakovwilira milimo yakupambanapambana iyo yingawuka pakulutiska panthazi mulimo wa uthenga.

GSAM 285Kusamuskira Mulimo wa Kusindikiza ku Saratoga

GSAM 285.2Mu 1851, Mulara White wakasama ku Paris, Maine, kuya ku Saratoga Springs, N.Y., ndipo kwenekukoso wakamba kukhala mu nyumba yake na katundu wakubwereka, na kusindikizga buku lachiŵiri la Kusanda kwa Kwiza. Nambara yakwamba yikaŵa na deti la Ogasiti 5 la chaka chenechicho. Buku ili likaŵa na manambara khumi na ghanayi, ndipo likafumanga kaŵiri pa mwezi. Nambara yaumaliro yikasindikizgika pa Malichi 23, 1852. Zina la gazeti likasinthikako pachoko kufuma pa Kusanda kwa Kwiza Kachiŵiri, nga umo likaŵira mu Buku 1, kuŵa Kusanda kwa Kwiza na Mupharazgi wa Sabata, zina ilo lichali nalo mu buku lake la nambara 82. Ukuru wa gazeti ukasazgikira kuŵa vipata vitatu vya malemba pa peji, mapeji ghankhondi na ghatatu, ndipo malo ghakusindikizgika pa peji ghakaŵa mainchi 8 na 1/4 pa 11 na 3/4.

GSAM 285.3Kukura kwa gazeti ilo likaŵa la mpingo ndipo lichali nthena kukulongora kuti kusintha kulikose kukaŵa kuwemi. Kukalongora kuti mulimo ukendanga makora mwakwenelera, na kupeleka ukaboni wakuwoneka makora kuti mulimo wa mungelo wachitatu “ukiza kuti ukhalilire.”

GSAM 285Kusindikiza ku Rochester—Kuŵa na Makina Ghakusindikizga Ghakwenda na Mawoko

GSAM 285.4Pa Meyi 6, 1852, nambara yakwamba ya Buku 3 la Kusanda kwa Kwiza na Mupharazgi wa Sabata yikasindikizgika ku Rochester, N.Y., pa makina ghakusindikizga na vilembo vya kusindikizgira ivyo vikaŵa vya ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chibiri. Hiram Edson wakapeleka dankha ndalama zakugulira makina ghakusindikizga ghakwenda na mawoko gha mtundu wa Washington, pamoza na vilembo na vinthu vyakukhumbikwa pakunozga ofesi. Wakeneranga kuwezgeka ndalama zake para vyawanangwa vyafuma ku ŵabwezi ŵa unenesko. Makina agho ghakaŵa mu ofesi ya Kusanda na Mupharazgi ku Battle Creek, Mich., mpaka apo ghakaphya na moto pa Disembala 30, 1902. Pa nyengo iyo ghakawonanga kuŵa makina ghawemi kuluska ghose mu ofesi ghakusindikizgira mapeji ghakuyezgera kuti ghasandikeko. Mu Nambara 12, Buku 3, Okutobala 14, 1852, ŵakapharazga kuti ndalama zakunozgera ofesi na makina agha pamoza na vinthu vyake zikaŵa $652.93, ndipo ndalama izo ŵakapokera chifukwa cha mulimo uwu kufika pa deti ilo zikaŵa $655.84. Pa manambara khumi na ghaŵiri agha gha gazeti, makope 2,000 gha nambara yiliyose ghakasindikizgika na kugaŵika kwaulere.

GSAM 286Musambizgi wa Ŵanyamata Wakwambika

GSAM 286.1Mu Ogasiti, mu ofesi ya Kusanda na Mupharazgi ŵakamba kusindikizga Musambizgi wa Ŵanyamata, gazeti lakufuma mwezi uliwose. Sono likufuma sabata yiliyose, ndipo nambara yiliyose yili na nkhani zakuŵazga zinandi kuŵirikiza kanayi izo yikaŵa nazo pa nyengo iyo.

GSAM 286Uriah Smith Wakwamba Kuteŵetera mu Ofesi

GSAM 286.2Mu 1853, Mulara Uriah Smith wakamba milimo yake mu ofesi ya Kusanda na Mupharazgi, umo wakaŵa na udindo ukuru kwa hafu ya vyaka handiredi. Mu chaka ichocho (1853), mu Kusanda na Mupharazgi ŵakayowoya kakwamba kuti awo ŵakhumbanga ŵangagura mabuku ghithu mwa kulipira ndalama zakuyana na izo zikagwira ntchito pakughapanga. Ku ŵanyake wose mabuku ghakaŵa ghaulele, chifukwa ndalama izo zikasoŵanga zikafumanga mu vyawanangwa vya ŵanthu ŵakupa na mtima wakukhumbisiska. Mu 1854, ŵakapharazga kuti mtengo wa Kusanda na Mupharazgi lakufuma kaŵiri pa mwezi ukaŵa $1.00 pa chaka. Mu chaka chenechicho, pa ungano wa mu mahema uwo ukachitika mu chigaŵa cha Macomb, Michigan, mu mwezi wa Julayi, ŵakayezga kuguliska mabuku ghithu. Pa ungano uwu ŵakaguliska mabuku gha ndalama zakukwana $50. Pakuyowoya vya kuyezga uku kwizira mu Kusanda na Mupharazgi, Mulara White wakati, “Ichi chikulongora kuti mabuku ghithu ghangaguliskika.”

GSAM 286Kupempha Ndalama za Makatara Zakukwana $500

GSAM 286.3Mu Kusanda na Mupharazgi la Okutobala 12 na Disembala 24, 1854, ŵakapempha ndalama za makatara zakukwana $500 kuti ofesi yipelekenge makatara ku ŵateŵeti, kuti ŵaghaŵirenge kwaulere apo ŵakuchita milimo yawo. Ŵakapemphaso “ndalama zakovwilira ofesi zakukwana $500, kuti Kusanda na Mupharazgi lisindikizgikenge nyengo zose sabata yiliyose, m'malo mwa kudumpha sabata nyengo zinyake chifukwa cha kusoŵa ndalama.”

GSAM 287J. P. Kellogg na Henry Lyon Ŵakuguliska Mafamu Ghawo

GSAM 287.1Mu nyengo iyi, J. P. Kellogg, wa ku Tyrone, na Henry Lyon, uyo wakakhalanga kufupi na Plymouth, Mich., ŵakaguliska mafamu ghawo, lililose lakuzirwa pafupifupi $3,500, na chilato chimoza pera chakuti ŵaŵe na ndalama zakulutiskira panthazi mulimo. Ntheura ŵabali ŵanyakeso ŵaŵiri ŵa ku Michigan ŵakajipeleka pa nyengo yakwenelera, ŵali na ndalama zakupangika kale ndiposo mitima yakukhumbisiska, kuti ŵawovwire apo pakakhumbikwanga wovwiri chomene. Wakwamba wakamba kupanga mipyera ku Jackson, Mich., apo wachiŵiri wakasamira ku Battle Creek na kugwira ntchito ya ukalipentala kuti wasange vyakukhumbikwa vya mbumba yake.

GSAM 287Magazeti na Mabuku Ghithu Ghose pa $3.00

GSAM 287.2Paumaliro wa Buku 6, mu Juni, 1855, munthu wakasanganga Kusanda na Mupharazgi ndiposo Musambizgi wa Ŵanyamata kwa chaka chimoza, pamoza na tumabuku na makatara ghose, ndiposo buku la sumu la mtundu uwo ŵakagwiliskiranga ntchito pa nyengo iyo,—tumabuku na makatara makumi ghaŵiri na ghankhondi na kamoza vyose pamoza,—pa mtengo wa $3.00. Mtengo wakukhazikiskika wa Musambizgi wa Ŵanyamata ukaŵa masenti makumi ghaŵiri na ghankhondi pa manambara khumi na ghaŵiri.

GSAM 287Ofesi ya Kusanda na Mupharazgi Yikuchemeka Kuya ku Michigan

GSAM 287.3Mu mwezi wa Epulero, 1855, Mulara White na muwoli wake ŵakalutaso ku Michigan, ndipo ŵakachitiska maungano ku malo ghakupambanapambana. Pa 28 na 29 mu mwezi weneuwu, ungano ukachitika ku Battle Creek. Pa ungano uwu, ŵabali ŵa ku Battle Creek ŵakavota kuti ŵacheme Mulara White kuti wasamuske ofesi ya Kusanda na Mupharazgi kufuma ku Rochester kwiza ku Battle Creek. Dan Palmer, Cyrenius Smith, J. P. Kellogg, na Henry Lyon ŵakazomera kupeleka $300 waliyose, kwambura chiwongoladzanja, kuŵa ndalama zose pamoza $1200, kuti ŵagure malo na kuzenga ofesi yakusindikizgamo. Ntheura ŵakasanga malo pa mphambano ya misewu ya West Main na Washington, ku ngodya ya kumwera na kumafumiro gha dazi. Kwenekuko ŵakazenga nyumba ya mathabwa ya visanja viŵiri, ya mafiti 20 x 30, na mizati ya mafiti makumi ghaŵiri.

GSAM 288Nyumba Yakwamba Yakusoperamo ku Battle Creek

GSAM 288.1Mu nyengo yeneiyiyo, nyumba yakwamba yakusoperamo ya Adventist wa Zuŵa la Chinkhonde na Chibiri ku Battle Creek yikazengeka, ya mafiti 18 x 24. Nyumba yambura kutoweskeka iyi, yakukhoma mathabwa mwakunyoloka kuya muchanya na kumatako tumathabwa pa mphata zake, yikaŵa kufupi na ngodya ya kumpoto na kumanjiliro gha dazi pa mphambano ya misewu ya Van Buren na Cass.

GSAM 288Mu Ofesi Yithu Yakwamba Yakusindikizgamo

GSAM 288.2Nambara yakwamba ya Kusanda na Mupharazgi iyo yikasindikizgika ku Battle Creek mu ofesi ya ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chibiri yikaŵa na deti la Disembala 4, 1855. Mtengo wa gazeti penepapo ukakhazikiskika pa $1.00 pa buku la manambara makumi ghaŵiri na ghankhondi na kamoza; kweni ŵakapemphanga vyawanangwa kuti ŵatumizgenge gazeti kwaulere ku ŵakavu ŵakwenelera wovwiri. Kufuma pa nyengo iyi kuya munthazi, Ŵalara Waggoner na Cottrell ŵakalembanga nkhani mu Kusanda kwa Kwiza pafupifupi nyengo zose.

GSAM 288.3Mu Kusanda na Mupharazgi la Disembala 18, 1855, komiti ya kusindikiza yikalemba mazgu agho ku ŵantchito ŵa mu ofesi ŵa sono ghangapulikikwa ghachilendo. Ghakatenge: “Tikuwona chifukwa chara icho awo ŵakugwira ntchito mu ofesi ŵangalekera kupokera malipiro ghakwenelera pa uteŵeti wawo. Mnozgi wa gazeti wakupokera hafu pera ya ivyo wangasanga ku malo ghanyake.” Ntchiwemi kuzunura kuti malipiro agho ghakapelekekanga nyengo iyo ghakaŵa ghambura kukwana na hafu wuwo ya agho ghali sono, ndipo hafu ya malipiro pa nyengo iyo yikajumphanga chara chigaŵa chimoza pa vitatu panji chimoza pa vinayi cha ivyo ofesi yikulipira sono pa mulimo wakuyana waka. Ŵantchito ŵa mu ofesi pa nyengo iyo ŵakapelekanga hafu ya mtengo wa uteŵeti wawo nga ntchawanangwa, kuti makani ghawemi gha unenesko wa sono ghasindikizgike.

GSAM 288Kupempha Makina Ghakusindikizga Ghakwenda na Injini, Pamoza na Injini Yake

GSAM 288.4Mu Kusanda na Mupharazgi la Malichi 19, 1857, ŵakayowoya kakwamba kuti pakakhumbikwanga makina ghakusindikizga ghakwenda na injini pamoza na injini yake, ndipo kuti vikwenera kusangika kuti ŵasindikizgirenge magazeti, makatara, na mabuku. Nga umo vikayowoyekera pa Epulero 2, ŵakadumura kugura makina ghakusindikizga gha mtundu wa Adams ghakwenda na injini, ndipo ŵanalume ŵankhondi na ŵaŵiri ŵakalayizga kupeleka $100 waliyose kuti ghagulike. Mu nambara yakulondezgapo ŵakayowoya kuti makina ghakusindikizga na injini vigurenge ndalama pafupifupi $2,500, ndipo ndalama izo ŵanthu ŵakalayizga kupeleka zikaŵa zakwana kale $1,700.

GSAM 289.1Mu nkhani ya Mulara White ya mazgu gha mnozgi wa gazeti mu Kusanda na Mupharazgi la Ogasiti 13, 1857, muli mazgu ghakukhozga agha: “Ofesi yithu yilije ngongoli. Pali thumba la ndalama za mabuku la $1,426, izo sono zili mu mabuku. Makina ghaphya ghakusindikizga ghakwenda na injini ghali pa ntchito ndipo ghakugwira makora chomene; ndipo pali chigomezgo chiwemi kuti sonosono apa ghendenge na nkhongono ya mvuchi wa maji ghakubira, ndipo vyose vizamuŵa vyalipirika. Milimo yithu ya mu mahema yikuwovwirika makora chomene kuluska kale.”

GSAM 289Lipoti Lakwamba la Kuguliska Mabuku

GSAM 289.2Pa 29 Okutobala 1857, mu Kusanda na Mupharazgi mukapharazgika kuti mabuku agho ghakaguliskika mu vyaka viŵiri vyakumanyuma ghakaŵa gha ndalama $1,287.91. Ili likaŵa lipoti lakwamba la mtundu uwu ilo likafuma kufika pa nyengo iyi. Chikaŵa chimanyikwiro cha kuluta panthazi kwa mulimo, ndipo chikakhozga mitima, chifukwa chikalongora kuti unenesko ukakuranga mu nkhongono, ndipo ‘nga ni milonga ya ungweru, ukendanga kuzingilizga charu chose.’

GSAM 289Ofesi ya Kusanda na Mupharazgi ni Malo Ghakuvikilirika Ghakusungiramo Ndalama

GSAM 289.3Mu Kusanda na Mupharazgi wa pa 13 Ogasiti 1858, ŵanthu ŵithu ŵakapika kakwamba ghanoghano lakuti ofesi yiŵe malo ghakusungiramo ndalama zawo zakusazgikira. Ŵanthu awo ŵakaŵa na ndalama izo ŵakakhumbanga kuzigwiliskira ntchito nyengo yeneyiyo yayi ŵakatenge ŵazisungiske ku ofesi, na kuzitora nyengo yiliyose iyo ŵazikhumbira mwa kulamura kuti ŵapike. Ntheura ofesi yikatenge yisange chandulo mwa kuzigwiliskira ntchito. Ŵanthu ŵakati ŵachita kuyana na ghanoghano ili, mulimo ukasazgikira chomene nkhongono pa vya ndalama.

GSAM 289.4Kwambira pa nyengo iyo kufika sono (1905), palije munthu uyo wali kutayapo dola limoza ilo wakabwerekeska nthena ku nyumba zithu zakusindikizgiramo mabuku, panji kutondeka kupokera ndalama zake para wazipempha. Ŵanthu ŵakugomezgeka na ŵakughanaghanira makora ŵamba kuwona kuti maofesi ghithu ghakusindikizga ni malo ghakuvikilirika chomene ghakusungiramo ndalama zawo zakusazgikira kuluska nanga ni mabanki, agho ghakuwa kanandi. Mabanki ghakuthemba chigomezgo cha charu, kweni nyumba zithu zakusindikizgiramo mabuku zikovwirika na nkhongono ya mpingo wose.

GSAM 290Wupu Wakusindikizga Mabuku wa ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chibiri Wakhazikiskika

GSAM 290.1Wupu Wakusindikizga Mabuku wa ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chibiri ukakhazikiskika pa 3 Meyi 1861. Makalata ghakatumika kupempha ŵanthu kuti ŵajilembe kugura vigaŵa vya chuma chakwambira, pa mtengo wa $10 pa chigaŵa chilichose. Pakati pajumpha masabata ghaŵiri, kukapharazgika kuti ŵanthu ŵakaŵa kuti ŵajilembera kale vigaŵa vya ndalama $4,080.

GSAM 290.2Kwambira pa 11 Juni wa chaka chenechicho, Kusanda na Mupharazgi wakasindikizgikanga na Wupu Wakusindikizga Mabuku wa ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chibiri. Nyumba yakwamba ya ofesi iyo wupu ukazenga yikaŵa pa ngodya ya kumwera na kumafumiro gha dazi apo misewu ya Main na Washington yikakumananga. Pakaŵa malo agho nyumba yakale ya mathabwa yikafumiskikapo na kusamuskikira ku msewu wa Kalamazoo. Nyumba iyi yikaŵa na chigaŵa chapasi na cha pachanya, ndipo yikaŵa na viliŵa vyakukhora vya njerwa. Yikazengeka mu kawonekero ka mphinjika ya Chigiriki, ndipo kumaso kwake kukalaŵiska kumpoto ku msewu wa Main. Utali wake wose kufuma kumafumiro gha dazi kuya kumanjiliro gha dazi ukaŵa mafiti 44, ndipo kufuma kumpoto kuya kumwera ukaŵa mafiti 72.

GSAM 290Mabuku Ghakwamba mu Viyowoyero Vinyake

GSAM 290.3Pachokopachoko uthenga ukalutanga panthazi, ndipo mulimo wose wakulimbikira kupharazga ukawovwiranga kukhozga na kukoleraniska mulimo. Pa nyengo iyi nyumba yithu yakusindikizgiramo mabuku yikafumiska tumabuku tuchoko tunkhondi mu viyowoyero vya ku vyaru vinyake: tutatu mu Chidanishi na Chinowe, na tuŵiri mu Chifurentshi. Ntheura mulimo wakusindikizgira vyaru vinyake ukamba.

GSAM 290.4Apo chiŵelengero cha ŵamumpingo chikalutiliranga kusazgikira, ndalama nazo zikasazgikiranga mwakukhazikika kwambura kuleka. Ichi chikuwoneka mu lipoti la mu Kusanda na Mupharazgi wa pa 16 Meyi 1863, umo mulembi wa wupu wakalongosora ndalama zose izo zikapokelereka, nga ni izi:—

GSAM 290
Ndalama izo Wupu wapokera mu vigaŵa vya chuma na vyawanangwa kufika sono$10,374.13
Ndalama izo Wupu wapokera kufuma ku ofesi ya ku Rochester700.00
Ndalama izo Wupu wapokera za vinthu vinyake vyakugwiliskira ntchito300.00
Ndalama izo Wupu wapokera mu thumba la mabuku1,355.00
Ndalama izo Wupu wapokera za makina ghakusindikizga ghakwenda na nkhongono ya injini, na injini yake2,500.00
Zose pamoza$15,229.13

GSAM 291.1Mulembi wakuyowoyaso kuti:

GSAM 291.1“Pakupima mwakuchenjera mtengo wa katundu wa wupu, chasimikizgika kuti ngwakukwana ndalama zambura kuchepera $20,000, izo ni pafupifupi $5,000 zakusazgikira pa izo ŵabwezi ŵa mulimo uwu ŵakapereka pakugura katunduyu. Ichi chikuchitira ukaboni uwemi kugomezgeka na urunji wa M'bali White na awo ŵagwiranga nayo ntchito mu ofesi ya Kusanda na Mupharazgi. “E. S. Walker, Mulembi.”

GSAM 291Kupeleka Kusanda na Mupharazgi ku Wupu

GSAM 291.2Pakuti mulimo wakusindikizga ukafika apa chifukwa cha kulimbikira mu masuzgo na kujipeleka kwa Mulara White, phindu ilo likafumanga mu mulimo uwu likaŵa lake; chifukwa chakuti kusanga phindu kukaŵa nadi chifukwa cha kujipata kwake, luso lake la malonda, na kulaŵilira vinthu mwakupwelelera. Kweni m'malo mwa kupempha kuti phindu ili liŵe lake, panji nanga ntchigaŵa chake, wakapeleka lose ku mpingo na mtima wakukondwa. Ndipo padera pa ichi, wupu ukati wakhazikiskika na kudumura kuti wapokerenge $6 pa sabata chifukwa cha milimo iyo wakachitanga, iye wakazomera kupokera $4 pera pa sabata.

GSAM 291Nyuzipepara ku Mphepete mwa Nyanja ya Pacific

GSAM 291.3Mu Kusanda na Mupharazgi wa pa 21 Epulero 1874 mukaŵa nkhani yakulembeka na Mulara White. Pakuyowoya za mulimo wa ku Mphepete mwa Nyanja ya Pacific, wakati sonosono apa kuzamukhumbikwa kukhazikiska nyuzipepara ya sabata yiliyose, yakujipeleka ku vyakukhumba vya mulimo ku mphepete iyo. Nyengo yichoko yikati yajumphapo, nthowa yikajulika yakugulira vilembo vichoko vya kusindikizgira na vinthu vinyake ku Oakland. Na vinthu ivi, mu mwezi wa Juni ŵakamba kufumiska nyuzipepara kaŵiri pa mwezi, yakutchemeka Vimanyikwiro vya Nyengo.

GSAM 291Kuwunjika Ndalama

GSAM 291.4Ŵakati ŵasindikizga makope ghankhondi na limoza ghakupambanapambana gha Vimanyikwiro vya Nyengo, Mulara White wakawelera kumafumiro gha dazi, ndipo wakapempha ungano wa mipingo wa California kuti unozge nthowa yakulutilira kusindikizga nyuzipepara iyi. Pa Ungano wa Charu Chose wa pa 15 Ogasiti 1874, ŵabali ŵa kumafumiro gha dazi ŵakapika fundo yakuti ŵawunjike $6,000 zakugulira makina ghakusindikizga, injini, na vilembo vyakusindikizgira vya ofesi ya Vimanyikwiro vya Nyengo, usange ŵabali ŵa ku Mphepete mwa Nyanja ya Pacific ŵangawunjika $4,000 zakugulira malo na kuzenga nyumba yakwenelera ya ofesi.

GSAM 292.1Mulara George I. Butler, uyo pa nyengo iyo wakaŵa mu Komiti ya Ungano wa Charu Chose, wakasanga ungano wa mu msasa ku Yountville, Cal., ndipo wakalongosolera ŵabali fundo iyi. Pa 11 Okutobala 1874 ŵakazgora pempho ili mwa kulayizga kupeleka ndalama zachisulo zakukwana $19,414.

GSAM 292Pacific Press Yakhazikiskika

GSAM 292.2Pa 2 Febuluwale 1875, Mulara James White na muwoli wake ŵakafika ku Oakland, pamoza na Mulara J. H. Waggoner na ŵantchito ŵanyake ŵaluso. Pa zuŵa la 12 la mwezi wenewuwu, ungano wapadera wa ungano wa mipingo wa California ukachemeka kuti usande malo ghakuzengapo nyumba za ofesi ya Vimanyikwiro vya Nyengo. Ŵakati ŵaghanaghanirapo mwakukwana, ŵakadumura kugura malo ku chigaŵa cha kumanjiliro gha dazi kwa msewu wa Castro, pakati pa misewu ya 11 na 12. Zuŵa lenelilo Mulara White na John Morrison ŵakagura malo agha, ndipo ŵakatora makalata gha wenecho wa malo mu mazina ghawo. Ŵakapulikana kuti para Wupu wazakakhazikiskika, ŵazamupeleka ku wupu wenecho wa malo agho ghazamuwoneka kuti ngakukhumbikwa pa ntchito ya wupu.

GSAM 292.3Pa 1 Epulero 1875, Wupu Wakusindikizga Mabuku wa ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chibiri wa ku Pacific ukakhazikiskika ku Oakland, ndipo chuma chake chakwambira chikaŵikika pa $28,000. Kuyana na phangano, wenecho wa malo ghapakati pa malo gha pa msewu wa Castro ukapelekeka ku wupu. Nyengo yeneyiyo O. B. Jones, wa ku Battle Creek, Mich., wakazenga nyumba, iyo kawonekero na ukuru wake vikayana na ofesi iyo yikazengeka ku Battle Creek, kweni ya ku Oakland yikazengeka na mathabwa m'malo mwa njerwa. Nyumba iyi yikati yaŵa yakunozgeka kugwiliskirika ntchito, Vimanyikwiro vya Nyengo yikasamuskikira mu malo ghake ghaphya pa Chinkhondi, 27 Ogasiti 1875.

GSAM 293Kusamira ku Mountain View

GSAM 293.1Mu nyumba iyi mulimo wakusindikizga nyuzipepara na mabuku ukalutilira makora kufika mu 1904, apo pakapangika ndondomeko zakusamuska malo ghakusindikizgiramo kuya ku mizi. Mulongozgi wa Pacific Press wakalongosora chifukwa cha kusintha uku mu mazgu agha:

GSAM 293.1“Kwa vyaka vinandi ŵalongozgi ŵa Kampani Yakusindikizga Mabuku ya Pacific Press ŵawona kuti malo agho nyumba yawo yakusindikizgiramo mabuku yili sono ngakudura chomene, ndipo ngachoko chomene kuti ghaŵe malo ghakupangiramo vinthu, pakuti ghali pakatikati pa msumba ukuru, mu chigaŵa chakukhalamo ŵanthu. Ŵawona kuti ni vinjeru mu nthowa zinandi kupenja malo ghanyake ku mizi uko malo ngakudura chomene yayi, uko ŵantchito ŵangasanga nyumba mu malo ghawemi ku umoyo wawo, na malo ghakukwana gha minda, makuni gha vipambi, na malo ghakusangamo mphepo yiwemi; ndiposo uko nthowa zakutumizgira katundu zingawovwira makora. Malo ghanthena agha ghasangika ndipo ghagurika mu muzi wa Mountain View, mu chigaŵa cha Santa Clara, mayilosi makumi ghatatu na ghankhondi na ghanayi kumwera kwa San Francisco. Agha ni malo agho ghakusazga vinthu vinandi vyakovwira vya mu msumba na uwemi wa kukhala ku mizi uko kuli umoyo uwemi.”

GSAM 293Kusindikizga Kwamba mu Vyaru Vinyake

GSAM 293.2Pakulongora kuthandazgika kwa unenesko, tikuwona kuti pakati pa 1875 na 1878 mulimo wakusindikizga ukamba ku Basel, Switzerland, na ku Christiana, Norway.

GSAM 293.3Mu nyengo ya kuthothoka kwa mahamba mu 1875, mu Kusanda na Mupharazgi mukafuma lipoti la mabuku agho ghakaguliskika ku ofesi ya Kusanda na Mupharazgi pera mu vyaka vinkhondi na viŵiri, kufuma mu 1868 kufika mu 1875. Ndalama zake zikaŵa $85,644.54, kusazgikira pafupifupi kankhondi na kamoza kuluska vya mu vyaka vinkhondi na viŵiri vyakumanyuma. Ndipo mabuku agho ghakaguliskika na maofesi ghose ghanayi (Michigan, California, Switzerland, na Norway), mu vyaka vitatu, kufuma mu 1875 kufika mu 1878, ghakaŵa gha ndalama $98,163.73.

GSAM 293.4Mu Kusanda na Mupharazgi wa pa 17 Okutobala 1878 mukayowoyeka kuti mabuku ghose, tumabuku tuchoko, na makalata ghakupharazgira agho ofesi ya Kusanda na Mupharazgi yikasindikizga pambere chaka cha 1864 chindafike, ghakakwana mapeji 50,058,000. Kufuma mu 1864 kufika mu 1878 mapeji ghakaŵa 158,130,951, panji mapeji ghose pamoza 208,188,951.

GSAM 294Musambizgi wa Ŵanyamata Wamba Kufuma Sabata Yiliyose

GSAM 294.1Kufika pa 1 Janyuwale 1879, Musambizgi wa Ŵanyamata wakasindikizgikanga mwezi uliwose. Kweni pa zuŵa ili, apo wakanjiranga mu chaka chake cha makumi ghaŵiri na vinkhondi na viŵiri, wakamba kufuma sabata yiliyose. Ntheura chandulo chake chikasazgikira kanayi.

GSAM 294Ivyo Mulara White Wakapeleka ku Wupu

GSAM 294.2Mu Kusanda na Mupharazgi wa pa 23 Janyuwale 1879 muli mazgu ghanyake agho Mulara White wakayowoya ghakukhwaskana na umo wakaŵira mu mulimo. Ntchakwenelera kughaŵika pano, chifukwa ghakulongosora makora chomene kujipeleka uko kukachitika mu mulimo wakusindikizga. Mazgu ghake ghakuti:—

GSAM 294.3“Apo Wupu Wakusindikizga Mabuku ukakhazikiskika ku Battle Creek, Mich., mu 1861, tikapeleka ku wupu mundandanda withu wa ŵanthu awo ŵakalipiranga nyuzipepara, na wanangwa wakusindikizgaso mabuku ghithu ghose (ivyo pamasinda vikapimika kuti vikaŵa vya mtengo wa $10,000). Tikakhala na chuma cha $1,000 pera, ndipo tikalutilira milimo yithu ya kunozga vyakulemba, kulaŵilira mulimo, na kupharazga, pa malipiro gha $6 pa sabata.

GSAM 294.4“Mu 1866, apo tikawelera ku ofesi ya Kusanda na Mupharazgi pamanyuma pa kulwara chomene, tikasanga kuti ŵalongozgi ŵakulipira chiŵanja cha vigaŵa khumi pa handiredi pa ndalama zikwi zinandi, ndipo chuma chakwambira chikakhira kufika pa $32,000;3 Kweni mu vyaka vinayi, na thumbiko la Chiuta, ngongoli zikalipirika, chuma chikakwera kufika pa $75,000, ndipo ise [wupu] tikaŵa na $5,000 mu mabanki.”

GSAM 294Umo Nyumba Yakusindikizgiramo Mabuku Yikaŵira mu 1880

GSAM 294.5Mu Kusanda na Mupharazgi wa pa 15 Janyuwale 1880, Mulara Butler wakuti:—

GSAM 294.6“Nyumba yithu yakusindikizgiramo mabuku (ya ku Battle Creek) yakuzgika sonosono apa mwa kuzenga chigaŵa chapakati pa nyumba ziŵiri za kumafumiro gha dazi. Ichi chasazgirako chomene ukuru wa mulimo uwo ungachitika mwenemumo na kuwovwira kuti nyumba yose yigwiriskirenge ntchito makora. Muli vyakugwilira ntchito yakupanga vyakujindira vya visulo mwa magesi, na yakupanga vyakujindira mwa kuthira chisulo mu chikombole, ndiposo yakukaka mabuku makora chomene. Nakuti ŵanthu awo ŵakwenera kumanya ŵakuyowoya kuti ni nyumba yakusindikizgiramo mabuku yiwemi chomene na yakukwana na vyose mu chigaŵa cha Michigan.”

GSAM 295.1Nangauli nyumba yikakuranga nthena, pambere chihanya chindamare chikakhumbikwa kuzenga nyumba yiphya kumwera kwa nyumba yikuru, kuti yiŵe chipinda cha makina ghakusindikizga. Makina ghankhondi ghakusindikizga gha wupu, ghakwenda na nkhongono ya injini, ghakasamuskikira mu chipinda ichi. Makina ghamoza mwa agha ghakaŵa ghakuru kuluska ghose agho ghakagwiliskikanga ntchito mu ofesi iyi kufuma pakwamba. Makina ghamoza gha ukuru na mtundu wenewuwu ghakaŵa kuti ghaŵikika sonosono mu ofesi ya Vimanyikwiro vya Nyengo, ku Oakland, Cal.

GSAM 295.2Mu Kusanda na Mupharazgi wa pa 17 Meyi 1881, pakuyowoya za kutonda kwa mulimo wakusindikizga ku nyumba yikuru yakusindikizgiramo mabuku ku Battle Creek, Mulara White wakati:—

GSAM 295.3“Para mwawuskapo ngongoli zose za Wupu Wakusindikizga Mabuku wa ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chibiri pa mtengo wa katundu yose uyo waŵerengeka mwakupwelelera, pakukhalako malo, nyumba, na katundu munyake vya mtengo wambura kuchepera $105,000. Pa chuma ichi, ŵanthu ŵithu wose ŵapeleka ndalama zakukwana $34,432.17 mu vigaŵa vya chuma, vyawanangwa, na chuma chakuchita kuleka na ŵakufwa. Ŵanalume na ŵanakazi ŵachoko ŵakugomezgeka, awo ŵapeleka umoyo wawo ku mulimo, ŵasazgirako $70,567.83 [mwa vyawanangwa yayi, kweni mwa kujipeleka na kulaŵilira mwakupwelelera].”

GSAM 295Mulimo wa Ŵapharazgi ŵa Mabuku Wamba

GSAM 295.4Kwambira mu chaka cha 1881, ŵanthu ŵithu ŵakamba kuchita chinthu chiphya, ndipo ŵakanjira mu mulimo wa ŵapharazgi ŵa mabuku kuti ŵaguliskenge ivyo tikasindikizganga. Pakuti ŵapharazgi ŵa mabuku ŵakaperekanga yayi malipoti ghakukwana makora gha ivyo ŵakaguliskanga kufika mu chaka cha 1884, lipoti lithu la nyengo iyo lanozgeka kufuma ku malipoti gha ivyo nyumba zinayi zakusindikizgiramo mabuku zikaguliska. Kuyana na viŵelengero vyawo, ivyo vikaguliskika mu vyaka vinkhondi vikaŵa vya ndalama $221,248.69. Apo nkhongono ya mulimo yikathandazgikanga kufuma ku malo ghithu gha umishonale mu Europe wa Pakati na mu vyaru vya Scandinavia, kukhumba mabuku mu viyowoyero vya vyaru vinyake kukasazgikira.

GSAM 296Mabuku Agho Ghakaguliskika mu Vyaka Khumi

GSAM 296.1Kufuma mu 1884 kufika mu 1894, nyengo ya vyaka khumi, mabuku ghithu ghakuru ghakukakika makora ghakaguliskikanga chomene na ŵapharazgi ŵa mabuku. Ivyo ŵakaguliska mu nyengo iyi vikaŵa vya ndalama $4,031,391.26. Mu nyengo iyi mulimo withu ukathandazgikaso mwa kukhazikiska nyumba zakusindikizgiramo mabuku ku Australia; Tahiti, mu Virwa vya Pacific; Helsingfors, Finland; Hamburg, Germany; na ku malo ghanyake. Nangauli mu chaka cha 1895 nyengo yikaŵa yakusuzga, kuyana na lipoti, ivyo ŵapharazgi ŵa mabuku ŵakaguliska mu chaka ichi vikaŵa vya ndalama zose pamoza $357,467.23. Para tasazgako ivyo tangukuzunura kale, zose pamoza zikukwana $4,816,773.73.

GSAM 296Ivyo Vikaguliskika mu Vyaka Makumi Ghankhondi Vikaŵa vya $11,000,000

GSAM 296.2Kuti timanye ndalama zose za ivyo vikaguliskika kufuma mu 1854 kufika pa 1 Janyuwale 1896, tikwenera kusazgaso viŵelengero vya mabuku gha malonda, tumabuku tuchoko, makalata ghakupharazgira, na machati, kuyana na malipoti gha nyumba zose zakusindikizgiramo mabuku gha vyaka khumi ivyo vyazunulika pachanya. Ndalama izi ni $3,458,278.23, ndipo zikufiska ndalama zose za mabuku agho mpingo ukaguliska mu vyaka makumi ghaŵiri na viŵiri kuŵa $8,275,051.96. Kuyowoya mu nthowa yinyake: ivyo vikaguliskika mu vyaka makumi ghatatu (1854 kufika mu 1884) vikaŵa vya ndalama $424,915.24, ndipo mu vyaka khumi na viŵiri vyakulondezgapo, kufika pa 1 Janyuwale 1896, vikaŵa vya $7,850,136.72. Nangauli chiŵelengero cha ŵapharazgi ŵa mabuku chachepa mu vyaka vinkhondi na vitatu vyakumanyuma, tingayowoya mwakusimikizga kuti kufuma mu 1854 kufika pa nyengo yasono (1905), mabuku na vinyake vyakusindikizgika vya ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chibiri vya ndalama zakujumpha $11,000,000 vyaguliskika.

GSAM 296Kusindikizga mu Viyowoyero Pafupifupi Makumi Ghanayi

GSAM 296.3Kuluta panthazi kwa uthenga wakusindikizgika kukuwoneka para tikughanaghanira kuti mulimo uwu wamba mu viyowoyero vikuru pafupifupi makumi ghanayi, nga ni Chiarabu, Chiameniya, Chibasuto, Chibohemiya, Chibulugariya, Chibengali cha ku India, Chitchayinizi, Chidanishi, Chingelezi, Chiestoniya, Chifinishi, Chifurentshi, Chifiji, Chigiriki, Chijeremani, Chidachi, Chihangare, Chihawaii, Chiitaliya, Chiayisilandi, Chijapani, Chikafiri, Chileti, Chilavoniya, Chimaori, Chipolishi, Chipwitikizi, Chiromaniya, Chirasha, Chiserbiya, Chisipanishi, Chiswidi, Chitahiti, Chitonga cha ku Virwa vya Tonga, Chiwelesi, na vinyake. Mu vyaru na mitundu yakupambanapambana iyi muli ŵantchito ŵakulimbikira awo ŵakuthandazga maunenesko gha uthenga wachitatu.

GSAM 297.1Chiŵelengero cha mabuku, tumabuku tuchoko, na makalata ghakupharazgira agho ghasindikizgika mu viyowoyero vyakupambanapambana chikujumpha chikwi chimoza na handiredi yimoza na makumi ghankhondi na ghatatu na vinkhondi na viŵiri. Kuti munthu wasange kope limoza la chilichose, ndiposo nyuzipepara makumi ghankhondi na ghatatu na zinkhondi na ziŵiri za mpingo,4 mu viyowoyero vyakupambanapambana kwa chaka chimoza, wangakhumbikwira pafupifupi $340.

GSAM 297Malo Agho Kuli Nyumba Makumi Ghaŵiri Zakusindikizgiramo Mabuku

GSAM 297.2Nyumba makumi ghaŵiri zakusindikizgiramo mabuku za ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chibiri zili ku malo agha: Avondale, Australia; Battle Creek, Mich. (2); Basel, Switzerland; Christiana, Norway; Copenhagen, Denmark; Cape Town, South Africa; Calcutta, India; College View, Nebraska; Hamburg, Germany; Helsingfors, Finland; London, England; Melbourne, Australia; Montreal, Canada; Nashville, Tennessee; Oakland, California; South Lancaster, Massachusetts; Stockholm, Sweden; Tocubaya, Mexico; Washington, D.C. Padera pa nyumba zakusindikizgiramo mabuku izi, ŵanthu ŵithu ŵakusindikizga nyuzipepara na makalata ghakupharazgira ku Hong Kong, China; Tokio, Japan; Cairo, Egypt; ku America wa Kumwera; na mu Virwa vya Fiji.

GSAM 297Kufumiska Kabuku Kakwamba

GSAM 297.3Kwa kanyengo tighanaghanirenge vya vinthu ivyo ŵakwamba mulimo ŵakagwiliskiranga ntchito. Mu nyengo ya kuthothoka kwa mahamba mu 1853, pakunozga buku lakwamba ilo likasindikizgika pa makina gha Washington, lakuti ‘Chihema Chakupatulika,’ gulu la ŵadumbu likapinda na kuwunjika mapeji ghakusindikizgika kuti ghaŵe ghakunozgeka kusonwa. Pamanyuma pake, mulembi wa buku lino wakaghaboola na chisulo chakuthwa chakuboolera mabowo gha tumphini; ndipo vikopi vyakuwaro vikati vyaŵikika, Uriah Smith wakasenga m'mphepete mwake na chakulongozgera chakunyoloka na kampheni kakuthwa. Ivi vikachitika chifukwa pakaŵavya makina ghakwenelera ghakuchitira chigaŵa ichi cha mulimo.

GSAM 298.1Mu 1861, chaka icho chili kutali chomene yayi, vyakulemba vyose vya mpingo vikasindikizgikanga pa makina ghakusindikizga gha Adams ghamoza pera, ghakwenda na injini ya nkhongono yakuyana na mahachi ghaŵiri. Sono, mu maofesi ghakupambanapambana ghakusindikizga, muli makina ghakusindikizga ghakujumpha makumi ghanayi, ghakwenda na nkhongono ya mvuchi wa maji ghakubira, agho ghakwenda nyengo zose kusindikizga unenesko wa sono. Maofesi agha ghakulemba ŵanthu ŵakujumpha handiredi zinkhondi wose pamoza kuti ŵachitenge mulimo, ndipo ŵapharazgi ŵa mabuku mahandiredi ghanandi ŵali pakati pa ŵanthu kuguliska mabuku.

GSAM 298.2Mu chaka cha 1862 munthu wakatenge wagure vyose vyakusindikizgika vya ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chibiri pa mtengo wa $7.50. Mu 1904, nga umo vyalongolekera, pakatenge pakhumbikwe $340 kuti wasange vyose. Enya, chinthu chakuluska ndondomeko za ŵanthu pera chagwira ntchito kuti paŵe vyakufumapo ivi.

GSAM 298.3Kwamba na kukura kwa mulimo wakusindikizga pakati pa ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chibiri, nga umo vikayowoyekerathu mu 1848, kwaŵa nadi nga ni kwenda kwa dazi: ‘Likuthukira chomene—likutuma mise yake’—‘Likwenda mu nthowa yake nga ni dazi, kweni likunjira yayi.’

GSAM 298Lutani Panthazi na Chipulikano—Ukaboni wa Mulara Stone

GSAM 298.4Mwamphu na kulimbikira kwa awo ŵaluta panthazi mu mulimo wa uthenga wa mungelo wachitatu vikulongosoreka makora mu Kusanda na Mupharazgi wa pa 5 Febuluwale 1884, na Mulara Albert Stone, yumoza wa ŵakwamba mulimo uwu, uyo wakakhala na umoyo kufika pa uchekuru wa vyaka makumi ghankhondi na ghanayi:—

GSAM 298.5“Mbiri ya pakwamba ya mulimo yikaŵa nyengo ya vinthu vichoko, ndipo chuma icho chikagwiliskikanga ntchito chikawonekanga kuti ntchambura kukwana pa mulimo. Kweni ŵanalume na ŵanakazi ŵa chipulikano ŵamanya kufuma pakwamba kuti woko lankhongono la Fumu likaŵa mu mulimo uwu. Ŵamanya kuti nyengo yakutemwera Ziyoni yikafika, ndipo Fumu yikamba kuwunjika ŵanthu ŵake. Ŵakawona kuti Fumu ndiyo yikakolerera chakulongozgera sitima, ndipo kuti Sitima ya Makani Ghawemi, yakunyamura mpingo wa ŵakukhalako na katundu wake wa unenesko wakuwezgekerapo, chipulikano chakuyeseka, na chitemwa chakufikapo, yizamufika makora ku dowoko.”

Notes

  1. Hoseya 6:3. ↩
  2. Nkhani za Umoyo wa Ellen G. White, peji 128. ↩
  3. ichi chikaŵa $3,000 kuchepera pa ndalama zakulipirika za vigaŵa vya chuma na vyawanangwa. ↩
  4. Wonani mundandanda wa zose 87 mu Buku la Chaka la Ungano wa Charu Chose la 1904, ↩

Note

Back