Chaputara 25 — Mabungwe gha Masambiro
GSAM 391.1“Sanga vinjeru, sanga kupulikiska; ungaviluwanga yayi, nesi kupatuka ku mazgu gha mulomo wane. Ungavisidanga yayi, ndipo vizamukuvikilira; vitemwe, ndipo vizamukusunga. Vinjeru ntchinthu chikuru kuluska vyose; ntheura sanga vinjeru, ndipo pa vyose ivyo ukusanga, sanga kupulikiska.”1
GSAM 391Sukulu ya Pulofesa G. H. Bell
GSAM 391.2Mulimo wa masambiro wa mpingo withu sono wakura chomene. Nga ni milimo yinyake ya mpingo iyo yazunulika kale, ukamba uchoko chomene. Mu 1868 Pulofesa G. H. Bell wakajura sukulu mu nyumba yakale ya ofesi, pa mphambano ya kumpoto na kumafumiro gha dazi ya misewu ya Kalamazoo na Washington, ku Battle Creek. Kweniso, mu nyengo ya kutumphuka kwa vyakumera mu 1871, Ungano wa Charu Chose ukati wamara, pakachitika masambiro gha ŵateŵeti ŵa mpingo gha masabata ghanayi, kuti ghawovwire awo ŵakachitanga mulimo wa uteŵeti na wa mpingo.
GSAM 391Kuchemera Kuti Paŵe Sukulu ya Mpingo
GSAM 391.3Mu Kusanda na Mupharazgi ya pa 16 Epulero 1872 mukafuma nkhani ya mutu wakuti, “Kasi Tiŵenge na Sukulu ya Mpingo?” iyo yikalongosora makora chifukwa icho sukulu yanthena yikakhumbikwiranga. Mu Kusanda na Mupharazgi ya pa 16 Julayi mukapharazgika kuti sukulu yikajulika na ŵasambiri 12, awo pamanyuma pa masabata ghaŵiri ŵakafika 25, ndipo kilasi ya mise yakusambizga kalembekero na kayowoyero ka chiyowoyero, ya ŵasambiri 50, yikamba. Chigaŵa chachiŵiri cha chaka cha sukulu chikamba pa 16 Seputembala 1872, na ŵasambiri 40. Kufika pa 16 Disembala sukulu yikaŵa kuti yakura chomene, mwakuti yikasamuskikira ku nyumba yakusoperamo, uko madesiki ghakupinda ghakakakikanga kumanyuma kwa mabenchi gha mu mpingo. Chigaŵa cha masambiro ghakwamba cha ŵasambiri 63 nacho chikachitikiranga pa chipinda cha pachanya cha mu mpingo.
GSAM 392Ndalama Zikuwunjikika Zakuzengera Kholeji
GSAM 392.1Ungano wa Charu Chose wa mu Malichi 1873 ukatora nyengo yitali kudumbiskana usange ntchakwenelera kuwunjika ndalama zakuzengera nyumba zakwenelera za sukulu ya mpingo, umo ŵantchito ŵangakonozgekeramo kukateŵetera ku malo ghakupambanapambana. Ŵakati ŵazomerezga fundo iyi, komiti yikasankhika kuti yilaŵilire kuwunjika ndalama izo zikakhumbikwanga. Mu nyengo iyo, nkhani zakulembeka makora na zakuzirwa zakufuma kwa Ŵalara Butler, White, na ŵanyake zikafumanga nyengo na nyengo mu Kusanda na Mupharazgi pa nkhani iyi. Ndipo chifukwa cha kulimbikira kwa Ŵalara Butler na Haskell pa maungano gha mu msasa ghakupambanapambana, ndalama zinandi zikawunjikika za sukulu iyo ŵakakhumbanga kwamba.
GSAM 392.2Ungano unyake ukachitika pa 16 Novembala 1873, ndipo kukapharazgika kuti ŵanthu ŵakaŵa kuti ŵalayizga kale kupeleka $52,000 ku thumba la masambiro la ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chiŵiri, kuti zigulire malo na kuzenga nyumba zakwenelera mu nyengo yakulondezgapo. Pa ungano wenewura, ŵakavota kusankha komiti ya ŵanthu 7 kuti yikhazikiske wupu wa masambiro na kusanga malo ghakuzengapo nyumba.
GSAM 392.3Pa ungano uwo wazunulika, Geo. I. Butler wakasankhika kuŵa Mulongozgi wa Ungano wa Charu Chose, ndipo Sidney Brownsberger kuŵa Mulembi. Awo ŵakasankhika mu komiti na Ungano wa Charu Chose ŵakaŵa Geo. I. Butler, S. N. Haskell, na Harmon Lindsay. Mazina gha James White, Ira Abbey, J. N. Andrews, na Uriah Smith ghakasazgikako, kuti ŵateŵetere pamoza na Komiti ya Ungano wa Charu Chose nga ni Komiti ya Ŵanthu 7. Ŵakajilembeska mwadango na zina lakuti “Wupu wa Masambiro wa ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chiŵiri.” Kwambira nyengo iyi, Pulofesa Brownsberger wakaŵa mu mulimo wa Kholeji ya Battle Creek m'paka apo wakachemekera kulongozga kholeji iyo yikakhumbanga kujulika ku Healdsburg, California.
GSAM 393Maekala 12 Ghakugulika gha Kholeji
GSAM 393.1Pa 31 Disembala 1873, komiti iyi yikagura malo gha maekala 12 ku chigaŵa cha kumanjiliro gha dazi cha Battle Creek. Maekala 7 mwa agha ndigho ghakaŵa malo gha Kholeji ya Battle Creek.
GSAM 393.2Sukulu ya mpingo ya ku Battle Creek yikamba chigaŵa chake cha masambiro cha nyengo ya chiwuvi pa 15 Disembala 1873, mu vipinda vya nyumba yachitatu ya ofesi, ndipo ŵasambiri 110 ŵakaŵa ŵalembeska.
GSAM 393Kukhumbikwa kwa Sukulu za Mpingo
GSAM 393.3Pakuyowoya za kukhumbikwa kwa sukulu zakwenelera za masambiro mu mpingo withu, Amai White ŵakalemba mu 1873 kuti:—
GSAM 393.4“Nkhongono zose za maghanoghano zikwenera kugwira ntchito na kukuzgika, kuti ŵanalume na ŵanakazi ŵaŵe na maghanoghano ghakukura makora mu vigaŵa vyose. Charu chazura na ŵanalume na ŵanakazi awo ŵakukura ku chigaŵa chimoza pera, chifukwa nkhongono zawo zinyake zikakuzgika, apo zinyake zikapunguka chifukwa cha kuleka kugwira ntchito. Masambiro gha ŵawukirano ŵanandi ghakutondeka. Ŵakusambira mwakujumphizga, uku ŵakuzerezga vinthu vyakukhwaskana na milimo ya mu umoyo wa zuŵa na zuŵa....
GSAM 393Masambiro Ghakukuzga Vigaŵa Vyose Ghakukhumbikwa
GSAM 393.5“Kumalira nyengo yose pa kusambira, nga umo sukulu zikuchitira sono, kukupangiska ŵawukirano kuleka kuŵa ŵakunozgeka ku umoyo wa milimo ya zuŵa na zuŵa. Maghanoghano gha munthu ghakwenera kugwira ntchito. Usange ghakuleka kugwira ntchito mu nthowa yiwemi, ghagwirenge ntchito mu nthowa yiheni. Kuti maghanoghano ghakure makora mu vigaŵa vyose, mulimo wa mawoko na kusambira vikwenera kukolerana mu sukulu.
GSAM 393.6“Mu miwiro iyo yajumpha, mphanyi pakanozgeka nthowa zakuti masambiro ghafike patali chomene. Pamoza na sukulu mphanyi pakaŵa malo gha ulimi na ghakupangirako vinthu. Mphanyi pakaŵa ŵasambizgi ŵa milimo ya pa nyumba, ndipo nyengo yinyake zuŵa lililose mphanyi yikapatulika ku mulimo wa mawoko, kuti nkhongono za thupi na za maghanoghano zose zigwire ntchito mwakuyana. Sukulu ziŵenge kuti zikakhazikiskika kuyana na ndondomeko iyo tazunura, sono mphanyi palije ŵanthu ŵanandi nthena awo maghanoghano ghawo ghandakure makora mu vigaŵa vyose.”2
GSAM 394Kholeji ya Battle Creek
GSAM 394.1Mu nyengo ya chithukivu na ya kuthothoka kwa mahamba mu 1874, nyumba ya Kholeji ya Battle Creek yikazengeka. Yikaŵa nyumba ya njerwa ya vigaŵa vitatu vya pachanya pa chipinda cha pasi pa charu, ya mafiti 75 x 75, yakuwoneka nga ni mphinjika ya Chigiriki. Yikamalizgika na kupatulika na milimo yakwenelera pa 4 Janyuwale 1875. Sukulu yikamba mu nyumba iyi na ŵasambiri ŵakujumpha 100 na ŵasambizgi 7 ŵakwenelera ŵa vigaŵa vyakupambanapambana. Pakwamba kwa kholeji mu chaka cha masambiro cha 1877, kukayowoyeka kuti pakaŵa ŵasambiri 200. Lipoti la Wupu wa Masambiro ilo likapelekeka ku Ungano wa Charu Chose mu Okutobala 1880 likalongora kuti ŵasambiri 1400 ŵakaŵa kuti ŵalembeska mu Kholeji ya Battle Creek kwambira mu 1873 m'paka mu Disembala 1880.
GSAM 394Sukulu Zinyake Ziŵiri Zikujulika
GSAM 394.2Pa Ungano wa Charu Chose mu Disembala 1882, kukapelekeka lipoti lakuti sukulu ziŵiri za mpingo zikajulika mu chaka icho mwakovwirika na ungano. Yimoza yikaŵa Kholeji ya Healdsburg, ku Healdsburg, California, iyo yikajulika pa 11 Epulero; yinyake yikaŵa Sukulu Yapachanya ya South Lancaster, ku South Lancaster, Massachusetts, iyo yikajulika pa 19 Epulero.
GSAM 394Kholeji ya Healdsburg
GSAM 394.3Mu Kusanda na Mupharazgi ya pa 15 Janyuwale 1884 mukafuma mazgu ghakukondweska ghakulondezgapo ghakuyowoya za sukulu ya mpingo ya ku mphepete mwa Nyanja ya Pacific:—
GSAM 394.4“Mu Seputembala 1881, ungano wa mipingo wa California ukadumura kuti ujure sukulu ya mpingo, ndipo ukasankha komiti kuti yifiske mulimo uwu. Kufika mu Epulero 1882, malo ghakuru ghakaŵa kuti ghagulika, pamoza na nyumba yakwenelera ya vipinda 10, ŵasambizgi ŵaŵiri ŵakaŵa kuti ŵalembeka ntchito, ndipo sukulu ya ŵasambiri 33 yikaŵa kuti yamba. Mu chaka cha kholeji (icho chikamba pa 29 Julayi 1882), sukulu yikapika chizomerezgo chakwenelera cha kuŵa kholeji, malo ghanyake gha maekala 5 ghakagulika, nyumba yikuru [yakukhalamo ŵasambiri] yikazengeka, ŵasambizgi 6 ŵakasangika, ndipo ŵasambiri 152 ŵakalembeska. Kufuma apo yikajulikira, ŵanthu ŵakaŵa kuti ŵalayizga kupeleka pafupifupi $27,000 ku mulimo uwu, ndipo chigaŵa chikuru cha ndalamazi chapelekeka na ŵanthu ŵa ku California.”
GSAM 395Sukulu Yapachanya ya South Lancaster
GSAM 395.1Ŵanthu ŵa ku New England ŵakambiska sukulu yawo mu nyumba yakusoperamo ku South Lancaster, Massachusetts. Chifukwa cha kulimbikira kwambura kuvuka kwa Mulara S. N. Haskell na kujipeleka kwa ŵanthu ŵithu ŵa ku New England, nyumba za sukulu zikaŵa zakunozgeka kupatulika mu nyengo ya kuthothoka kwa mahamba mu 1884. Pa nyengo iyo, nyumba izo zikaŵa za Wupu wa Sukulu Yapachanya ya South Lancaster zikaŵa 5, ndipo ziŵiri zikaŵa ziphya zanadi. Nyumba ya sukulu yapachanya yikaŵa ya mafiti 60 x 65, ndipo nyumba yinyake yiphya, yakukhalamo ŵasambiri, yikaŵa ya mafiti 36 x 88. Nyumba izi zikapatulika pa 19 Okutobala 1884.
GSAM 395.2Sukulu iyi, yakati yateŵetera makora kwa vyaka 21, yichali kwenda makora, ndipo yatuma ŵantchito ŵakulimbikira ku mulimo wa Fumu mu vigaŵa vyakupambanapambana vya charu. Sono mulongozgi wa sukulu yapachanya iyi ni Frederick Griggs, uyo wakuteŵeteraso nga ni mulembi wa Chigaŵa cha Masambiro cha Ungano wa Charu Chose.
GSAM 395Sukulu Yakusambizga Ŵantchito ya ku London (England)
GSAM 395.3Pakuti mulimo ku London, England, ukalutilira kukura na kuŵa na nkhongono, mu nyengo ya chithukivu mu 1887 ŵakawona kuti ntchakwenelera kujura sukulu yakusambizga ŵantchito ŵakusambizga Baibolo, iyo yikeneranga kukolerana na mulimo wakusambizga Baibolo ku ŵanthu. Kufuma ku sukulu iyi, ŵantchito ŵatumika kukateŵetera mu vigaŵa vinyake vya Ufumu Wakukolerana na mu vyaru ivyo vili pasi pa ufumu uwu. Sono pali sukulu iyo yikwenda makora pa Nyumba ya Duncombe, kumpoto kwa London. Yikulongozgeka na Pulofesa H. R. Salisbury, uyo wakasambira masambiro ghake ghakwamba ku kholeji ya ku Battle Creek, Michigan.
GSAM 396Kholeji ya Battle Creek Yikukuzgika
GSAM 396.1Malo ghakusazgikira ghakakhumbikwanga chomene pa Kholeji ya Battle Creek, mwakuti mu nyengo ya chithukivu mu 1886 chikakhumbikwa kusazgirako chigaŵa chikuru ku nyumba ya kholeji. Mu chaka chakulondezgapo (1887), chikakhumbikwaso kuzenga nyumba yakugonamo ŵasambiri ŵanakazi, iyo yikamanyikwanga kuti Nyumba ya Kumanjiliro gha Dazi. Nyumba ya Kumanjiliro gha Dazi yili na vipinda vya ŵasambiri 150, ndipo ŵanthu 225 ŵangakwana mu chipinda chakulyeramo. Nyumba ya Kumwera, iyo yikazengeka mu 1884 kumwera kwa malo gha kholeji, yikaŵa yakugonamo ŵasambiri ŵanalume. Pakwamba kwa chigaŵa cha masambiro cha nyengo ya chiwuvi cha 1886-87, pakaŵa ŵasambiri 568 pa kholeji.
GSAM 396.2Mu 1885 Pulofesa W. W. Prescott wakaŵikika kuŵa mulongozgi wa Kholeji ya Battle Creek, ndipo pamanyuma pa nyengo yichoko wakimikika kuŵa Mulembi wa Masambiro wa mpingo. Ichi chikawoneka kuti chikaŵa chakuchita cha vinjeru. Kholeji ya Battle Creek yikawovwirika, ndipo kwizira mu milimo ya mulembi uyu, pamoza na thumbiko la Chiuta, pakaŵaso umoza wakukhora na kuluta panthazi chomene mu mulimo wa sukulu zithu zose za mpingo.
GSAM 396Kholeji ya Umishonale ya Emmanuel
GSAM 396.3Kholeji ya Battle Creek yikateŵetera makora m'paka mu chaka cha 1901, apo malo na nyumba zake vikaguliskikira ku Wupu wa Kholeji ya Ŵamishonale ŵa vya Chipatala ya ku America, ndipo wupu wa masambiro ukamara. Mwaluŵiro wupu uphya wa kholeji ukakhazikiskika mwadango, wakumanyikwa kuti Kholeji ya Umishonale ya Emmanuel. Munda ukasangika pafupi na Berrien Springs, kumwera na kumanjiliro gha dazi kwa Michigan, uko ŵasambiri ŵazenga nyumba, ndipo sukulu yikwenda makora. Chilato chakukhazikika cha sukulu iyi ntchakupeleka “masambiro gha vigaŵa vyose,” mwakukolerana na ulongozgi uwo wazunulika mu chigaŵa chakwamba cha chaputara ichi. Khumbo likuru na chilato chimoza cha ŵasambizgi ŵa Kholeji ya Umishonale ya Emmanuel ntchakusambizga ŵantchito kuti ŵaŵe ŵakunozgeka mwakukwana kukateŵetera ku chigaŵa chilichose cha charu uko, mu kulaŵilira kwake, Chiuta wangaŵachemera kukagwirako ntchito.
GSAM 397Sukulu Yapakati ya Baibolo, Chicago, Illinois
GSAM 397.1Mu Kusanda na Mupharazgi ya mu Malichi 1887, Mulara Geo. I. Butler wakapeleka fundo yakuti nyumba ya umishonale yizengeke ku Chicago, Illinois. Nyumba iyi yikeneranga kuŵa sukulu yapakati ya Baibolo yakusambizgiramo ŵantchito ŵakusambizga Baibolo, kweniso pa nyengo yimoza kuŵa nyumba yichoko yakusoperamo na nyumba ya umishonale ya ŵanthu ŵithu mu msumba uwu. Mu nyengo ya kuthothoka kwa mahamba na ya chiwuvi ya 1888-89, nyumba iyi yikazengeka. Mtengo wake, pamoza na malo, nyumba, katundu wa mu nyumba na vinyake, ukaŵa pafupifupi $28,000. Yikajulika mwadango pa 4 Epulero 1889, na masambiro gha ŵapharazgi ŵa mabuku. Pa nyengo ya kupatulika kwake kukayowoyeka kuti ŵanthu ŵithu ŵakamanyanga ŵanthu ŵambura kuchepera 1000 awo ŵakaŵa kuti ŵazomera kale unenesko wa sono mu vigaŵa vyakupambanapambana vya charu, chifukwa cha kulimbikira kwa ŵantchito ŵakusambizga Baibolo.
GSAM 397.2Sukulu iyi yikalongozgekanga makora na Mulara Geo. B. Starr m'paka mu nyengo ya kutumphuka kwa vyakumera mu 1891. Kufuma apo, na ŵasambizgi awo ŵakasankhika na Komiti ya Ungano wa Charu Chose, yikalutilira na mulimo wake m'paka mu chaka cha 1893. Pa nyengo iyo vikawoneka kuti nyumba yikaŵa yichoko chomene kukolerana na unandi wa ŵanthu awo ŵakakhumbanga kusambira Baibolo. Pakuti pakanozgeka kuti sukulu ya Baibolo yikolerane na Kholeji ya Battle Creek, nyumba ya ku Chicago yikaguliskika ku Wupu wa Ŵamishonale ŵa vya Chipatala na Wovwiri. Nyumba iyi yakuzgika na kunozgeka kuŵa chipatala chichoko chakupumuzgirako, ndipo sono yikuchemeka Munthavi wa ku Chicago wa Chipatala Chakupumuzgirako cha Battle Creek.
GSAM 397Kholeji ya Umoza, Nebraska
GSAM 397.3Ungano wa Charu Chose wa mu 1889 ukadumbiskananga fundo yakuzenga kholeji pa malo ghakwenelera ku maungano gha mipingo gha vigaŵa 9 vyakulondezgapo, ivyo ni Iowa, Minnesota, Kansas, Missouri, Nebraska, Dakota, Texas, Colorado, na Arkansas. Ntheura ungano ukasankha komiti iyo mulimo wake ukaŵa kusankha malo ghawemi gha sukulu iyi. Ŵanthu ŵa mu malo nga ni Des Moines, Iowa, Fremont na Lincoln, Nebraska, na malo ghanyake, ŵakati ŵapulika ivyo tikakhumbanga kuchita, ŵakaphalizgananga kulayizga vyawanangwa vya mulimo uwu. Ŵanthu ŵa malo ghalighose ŵakakhumbanga chomene kuti nyumba izi zizengeke mu msumba wawo. Pakuti ŵanthu ŵa ku Lincoln, Nebraska, ŵakalayizga vyawanangwa vinandi kuluska ŵanyawo, ndiposo malo agha ghakawoneka kuti ngakwenelera chomene, sukulu yikaŵikika kwenekuko.
GSAM 398.1Nyumba yikuru, iyo ni nyumba yeneko ya Kholeji ya Umoza, njazitali na upanji wa mafiti 141 x 84. Kufuma pasi m'paka pachanya pa mtenje wake wakuzungulira pali mafiti 100. Padera pa nyumba iyi pali nyumba ziŵiri zakugonamo, yiliyose ya mafiti 104 x 104, na vigaŵa vitatu. Ŵakaghanaghananga kuti ndalama zakufuma ku malo agho ghakapelekeka nga ntchawanangwa zizamukwana kulipira chigaŵa chimoza pa viŵiri panji kujumpha apo cha ndalama zakunozgera kholeji yapakati iyi ya mpingo. Mu kholeji iyi ŵantchito ŵakeneranga kusambizgika mu vigaŵa vyakupambanapambana vya Chingelezi, viyowoyero vya ku Scandinavia, na Chijeremani, na ŵasambizgi awo ŵakugwiriskira ntchito viyowoyero vyawo vyakubabikira.
GSAM 398.2Nyumba izi zikapatulika pa 24 Seputembala 1891, ndipo sukulu yikajulika pa 30 Seputembala. Mu chaka chakwamba, ŵasambiri awo ŵakalembeska ŵakaŵa 301. Mu 1892 sukulu yikajulika na ŵasambiri 222, ndipo awo ŵakalembeska mu chaka chose ŵakaŵa 553. Mwa iwo, 71 ŵakaŵa mu chigaŵa cha Chijeremani, ndipo 85 mu chigaŵa cha viyowoyero vya ku Scandinavia.
GSAM 398.3Kholeji yili na munda, uwo ukupeleka ntchito ku ŵasambiri awo ŵakukhumba kugwira ntchito za ulimi. Kholeji yiliso na malo ghakuphikirako chingwa, uko ŵakupangaso vyakurya vinyake vyakovwira thupi kuŵa na umoyo uwemi. Mu chaka cha 1903 wupu ukakhazikiskika kuti usindikizgenge manyuzipepara na mabuku mu Chijeremani, Chiswidi, na Chidanishi-Chinowe. Wupu uwu uli na nyumba yake yakusindikizgiramo mabuku, ndipo uli na mulimo wose wa mpingo wa kusindikiza ku America wa ŵanthu ŵa mitundu iyi. Mulimo uwu ukuchitika chomene na ŵasambiri. Padera pa kusambizgika mulimo wa kusindikiza, ŵakusambirapo na kuzgoŵera mulimo wa umishonale pakuwuchita ŵekha.
GSAM 398.4Mulimo wa chipatala nawo ulipo pa kholeji iyi. Ŵakati ŵagwiriskira ntchito malo mwakupwelelera, ŵakasanga kuti sukulu yingenda makora kwambura nyumba yimoza yikuru yakugonamo. Ntheura, na ndalama zichoko, chipatala chakupumuzgirako chikamba kugwira ntchito, ndipo chikuchita mulimo uwemi chomene.
GSAM 399Kholeji ya Walla Walla
GSAM 399.1Sukulu iyi yili pafupi na Walla Walla, mu chigaŵa cha Washington, ndipo yikapatulika pa 8 Disembala 1892. Sukulu yikajulika zuŵa limoza pambere yindapatulike, na ŵasambiri 101. Chiŵerengero ichi chikakwera kufika pa 185 mu chaka icho. Sukulu iyi yili na munda uchoko na milimo yinyake yakupanga vinthu. Yikwenda makora ndipo yikuchita mulimo uwemi. Sono Pulofesa J. L. Kay ndiyo wakulongozga ŵasambizgi.
GSAM 399Sukulu ya ku Australia
GSAM 399.2Pa 24 Ogasiti 1892 sukulu yikajulika mu nyumba yakuchita lenti ku Melbourne, Australia, na ŵasambizgi 5. L. J. Rousseau, wakufuma ku Kholeji ya ku Battle Creek, Michigan, wakaŵa mulongozgi wakwamba wa sukulu iyi. Mu chaka cha 1894, sukulu iyi yikaŵa na ŵasambiri 89 awo ŵakalembeska.
GSAM 399Kusamira ku Avondale
GSAM 399.3Pakuti awo ŵakakhozgeranga sukulu ŵakakhumbanga kukoleraniska mulimo wa mawoko na kusambira, ŵakawona kuti ntchakwenelera kusintha malo. Ntheura ŵakasama mu msumba ukuru wa Melbourne kuya ku Avondale, Cooranbong, New South Wales, ku malo gha ku mizi, uko munda ukasangika na nyumba zakwenelera zikazengeka. Sono sukulu iyi yikwenda makora mwakuyana na ndondomeko ya kusambira na kugwira ntchito za mawoko.
GSAM 399Ivyo Vikayowoyekerathu vya Avondale Vyafiskika
GSAM 399.4Pakukhazikiska na kulongozga sukulu iyi, chilato cha komiti chikaŵa chakuti sukulu yendenge mwakukolerana chomene na ulongozgi uwo ukapelekeka wakukhwaskana na sukulu izo zikusambizga na milimo ya mawoko. Iyi yikeneranga kuŵa “sukulu yachiyerezgero,” ndipo ŵakasimikizgiranga kanandi waka kuti usange yikulongozgeka makora, yendenge makora. Kweniso charu cheneko, icho ŵakachiwonanga kuti ntchambura ntchito, chizamupambika vipambi. Nyengo, pamoza na thumbiko la Fumu, yalongora kuti ivyo vikayowoyekerathu vikaŵa vyaunenesko. Nangauli pakaŵa chilangalanga chikuru kwa vyaka vinandi vyakulondezgana, icho chikananga ulimi na kutondeska vyakurya mu malo ghose ghakuzingilizga, munda wa Avondale ukaŵa wakubiliŵira ndipo ukapambikanga vipambi. Ichi chikaŵa chakuzizwiska chomene, mwakuti ŵalara ŵa boma ŵakiza kuzafumba nthowa za ulimi izo ŵakagwiriskiranga ntchito kuti vinthu vyende makora mwakuzizwiska uku.
GSAM 400.1Lipoti la milimo ya sukulu mu chaka cha 1903 likulongora kuti unandi wa ŵasambiri ukakwera na 50 pa 100. Ndalama nazo zikaŵa makora: vyose vyakukhumbikwira ndalama vikalipirika, ndipo mu thumba mukakhalira $1,500 kuti zigwire ntchito yakovwira sukulu. Pulofesa C. W. Irwin waŵa mulaŵiliri na mulongozgi wa sukulu iyi kwa vyaka pafupifupi vinayi.
GSAM 400Sukulu Yapachanya ya Mt. Vernon
GSAM 400.2Ungano wa Charu Chose, mu 1893, ukazomerezga fundo yakukhozgera kujura sukulu yapachanya ku Mt. Vernon, Ohio. Sukulu iyi yiliso na milimo yinyake yakupanga vinthu, ndipo malipoti ghakuti yikuchita mulimo uwemi. Mu 1894, ŵasambiri awo ŵakalembeska ŵakaŵa 140. Pulofesa J. W. Loughhead wakateŵetera nga ni mulongozgi wa sukulu iyi kwa vyaka vinandi, m'paka apo wakachemekera ku Washington, D.C. Adiresi ya sukulu iyi ni Academia, Ohio.
GSAM 400Sukulu ya Masambiro na Milimo ya Mawoko ya Keene
GSAM 400.3Ungano wa Charu Chose wa mu 1893 ukazomerezga kujura sukulu ya masambiro na milimo ya mawoko ku Keene, Texas. Munda wa maekala ghakujumpha 130 ukasangika, nyumba zikazengeka, ndipo sukulu yikajulika pasi pa ulongozgi wa Pulofesa C. B. Hughes na ŵakovwiri ŵake. Yikwenda mwakukolerana na ndondomeko yakusazga mulimo wa mawoko na kusambira. Mu 1894 ŵasambiri awo ŵakalembeska ŵakaŵa 160. Sukulu iyi nayo yayenda makora chomene.
GSAM 400Kholeji ya Umoza ya Claremont
GSAM 400.4Sukulu iyi yili ku Kenilworth, pafupi na Cape Town, ku Afrika Wakumwera. Ŵasambizgi ŵake ŵanandi ŵakasankhika kufuma ku Kholeji ya Battle Creek. Yikajulika mu 1894, ndipo ŵasambiri 90 ŵakalembeska. Pakumara kwa chaka chakwamba cha sukulu, unandi wa ŵasambiri ukaŵa kuti wakwera chomene, mwakuti chikakhumbikwa kusazgirako malo mwa kukuzga nyumba ya sukulu. Sono kholeji iyi yikulaŵilirika na Pulofesa C. H. Hayton.
GSAM 401.1ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chiŵiri ŵakaŵaso na sukulu ya mu muzi (ya masambiro ghakwamba) ku Claremont ya ŵasambiri 70, na sukulu ya mpingo ku Beaconsfield, iyo mu 1894 yikaŵa na ŵasambiri 30 awo ŵakalembeska.
GSAM 401Vyakudumura vya Mulimo wa Masambiro, 1895
GSAM 401.2Mulembi wa masambiro wakapeleka lipoti lakulondezgapo ku Ungano wa Charu Chose mu Febuluwale 1895:—
GSAM 401.3“Malo na nthowa za masambiro za mpingo zingayowoyeka mwakudumura nthena: Pali makholeji 5 mu malo ghakulondezgapo: ku Battle Creek, Michigan; College View, Nebraska; Healdsburg, California; College Place, Washington; na Kenilworth, Afrika Wakumwera. Mu charu chino muli sukulu zapachanya 4, panji sukulu izo zikusambizga masambiro gha msinkhu uwu, ku South Lancaster, Massachusetts; Mt. Vernon, Ohio; Keene, Texas; na Graysville, Tennessee.... Padera pa izi, pali Sukulu ya Baibolo ya ku Australia; sukulu ya ku Mexico yakukolerana na mulimo wa umishonale wa chipatala; sukulu za ŵana ŵa ŵeneko ŵa chirwa cha Pitcairn, na za pa Raiatea, mu gulu la virwa vya Society mu Nyanja ya Pacific ya Kumwera, na za pa Bonacca, mu Virwa vya Bay mu Nyanja ya Caribbean; sukulu za mpingo pafupifupi 15 mu charu chino na mu vyaru vinyake; sukulu za Baibolo ziŵiri za Ungano wa Charu Chose; ndiposo sukulu zinandi za ŵapharazgi ŵa mabuku na za maungano gha mipingo gha mu vigaŵa, izo zindakhazikiskike mwakukwana.”
GSAM 401.4Pakulongosora mwakudumura unandi wa ŵasambiri mu makholeji na sukulu zakukhazikika za mpingo, mulembi wakuti: “Pakupenda mwakuchenjera, sono pali ŵasambiri ŵakujumpha 3,000 ŵa misinkhu yose awo ŵalembeska mu sukulu za ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chiŵiri.”
GSAM 402Vyakudumura vya Mabungwe gha Masambiro, 1903
GSAM 402.1Mulimo na mabungwe gha masambiro pakati pa ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhonde na Chiŵiri vyakura mwakuyana na vigaŵa vinyake vya uthenga. Nga umo Buku la Chaka la Ungano wa Charu Chose la 1904 likulongolera, sono pali makholeji na sukulu zapachanya 9 mu America, na 5 mu vyaru vinyake. Izo zili mu vyaru vinyake zili ku malo agha: ku Avondale, New South Wales; Kenilworth, Claremont, pafupi na Cape Town, Afrika Wakumwera; Holloway, kumpoto kwa London, England; Nyhyttan, Järnboås, Sweden; Friedensau, pafupi na Magdeburg, Germany.
GSAM 402.2Mu America muli sukulu za masambiro ghapakati 14; mu vyaru vinyake, 5. Izo zili mu vyaru vinyake zili ku Copenhagen, Denmark; Honolulu, chigaŵa cha Hawaii; Diamante, Entre Rios, Charu cha Argentina, mu America Wakumwera; Curityba, Brazil, mu America Wakumwera; Brusque, Brazil, mu America Wakumwera.
GSAM 402.3Padera pa mabungwe gha masambiro agho ghazunulika pachanya, pali sukulu 357 za mipingo ya mu vigaŵa izo zikulongozgeka na mpingo. Mwa izi, 317 zili mu Vyaru Vyakukolerana vya America, ndipo 40 zili mu vyaru vinyake. Tiŵenge na viŵerengero vyakukwana vya kufika sono, viŵerengero ivi mphanyi vyakwera chomene. Sukulu zinandi zajulika kufuma pakumara kwa 1902. Mwachiyelezgero, ungano wa mipingo wa Nebraska ukapeleka lipoti lakuti uli na sukulu za mpingo 10. Pa 1 Febuluwale 1904, lipoti lawo likulongora kuti pali “sukulu za mpingo 24,” kusazgikira kwa sukulu 14 mu ungano umoza wa mipingo.
GSAM 402.4Nadi, woko lakulongozga la Fumu lalongozga mwakuzizwiska na kujura nthowa ya mulimo wa masambiro pakati pa ŵanthu aŵa. Mphanyi wapeleka vinjeru kwa awo ŵakuchemekera kulaŵilira chigaŵa ichi cha mulimo wake, kuti sukulu zakupambanapambana zende mwakukolerana na ndondomeko iyo walongosora. Apo ndipo pazamuŵa ŵantchito ŵanandi ŵa Fumu, ŵakwenelera na ŵakukura makora mu vigaŵa vyose, m'malo mwa ŵanalume na ŵanakazi awo ŵakukura “ku chigaŵa chimoza pera” mu masambiro na mu nkharo. “Fumu yikapeleka mazgu,” wakuti mulembi wa Masalimo, ndipo “gulu la awo ŵakaghapharazga likaŵa likuru [ŵasilikari, mu mazgu gha mumphepete].”