Chipaturo 11 — Uthenga wa Mungelo Wachiŵiri
GSAM 171.1“Ndipo mungelo munyake wakamulondezga, wakati, Wawa, wawa Babuloni, msumba ukuru wura, chifukwa wakamweska mitundu yose vinyo la ukali wa uzaghali wake.”1
GSAM 171.2“Penepapo mwenenyumba wakakwiya, wakati kwa muteŵeti wake, Fuma luŵiro uye mu misewu yikuru na yichoko ya msumba, ndipo wize nawo kuno ŵakavu, ŵakudumuka viŵaro, ŵakupunduka, na ŵachibulumutira.”2
GSAM 171.3Fumu, kwizira mu ŵateŵeti ŵake, yikawuska charu na uthenga wakuti, “Ora la cheruzgo chake lafika,”—uthenga uwo ŵanthu wose awo ŵakajichemanga ŵake ŵakate ŵakoleranenge nawo usange ŵakhumbenge. Uku kukaŵa kuchema kwakwamba ku “chakurya cha mise” cha ukwati. Kukapharazgika “ku awo ŵakachemeka.”3 Apo ŵanthu ŵakakana kuchema uku na vifukwa vyakupambanapambana, kuchema kwachiŵiri kukapelekeka, kwakuyana na uthenga wa mungelo wachiŵiri.4 Na kuchema uku Fumu yikapatula ŵanthu kuti ŵarutilire kwenda na ungweru wakukura wa unenesko wake m'paka ku umaliro wa nyengo.
GSAM 171Kuchema Kwachiŵiri ku Chakurya cha Mise cha Ukwati
GSAM 171.4Uthenga wachiŵiri—uwo ukulondezga chemerezgo cha ora la cheruzgo—ukuti, “Wawa, wawa Babuloni, msumba ukuru wura, chifukwa wakamweska mitundu yose vinyo la ukali wa uzaghali wake.” Ndipo kuchema kwachiŵiri ku chakurya cha mise kukuti, “Fumani luŵiro muye mu misewu yikuru na yichoko ya msumba, ndipo mwize nawo kuno ŵakavu, ŵakudumuka viŵaro, ŵakupunduka, na ŵachibulumutira.” Mu malemba ghose ghaŵiri agha, ŵanthu awo ŵakujichema ŵa Fumu ŵakuchemeka “msumba.” Chifukwa cha visambizgo vyawo vyakupindikana na vyakutimbanizga, ŵakuchemeka “Babuloni.” Mu lemba linyake lakuyowoya vya nyengo zaumaliro, tikuwona kuti, pafupi na kwiza kwa Fumu, ŵanthu ŵake ŵakuchemeka kuti ŵafume mu “Babuloni:” “Wawa, wawa Babuloni mukuru, ndipo wazgoka chikaya cha viŵanda, na malo ghakukhalamo mzimu uliwose wakufipirwa, na chithanga cha kayuni kali kose kakufipirwa na kakutinkhika.... Fumani mwa iyo, mwa ŵanthu ŵane, kuti muleke kusangana nayo mu zakwananga zake, ndiposo kuti muleke kupokera vilengo vyake.”5
GSAM 172“Kumbuka Umo Ukapulikira”
GSAM 172.1Mu mazgu agho ghakayowoyeka ku mpingo wa Saradesi tikuŵazga kuti, “Ntheura kumbuka umo ukapokera na kupulikira, ndipo sunga, ung'anamuke mtima. Ntheura usange ulekenge kuŵa maso, nditi nize kwa iwe nga ndi munkhungu, ndipo umanyenge chara ora ilo nditi nize kwa iwe.”6 Mpingo wa Saradesi ukuwoneka kuti ukafuma mu Kunozgaso Mpingo, pamanyuma pa nyengo ya mdima ya mulimo wa “Yezebeli”—mpingo wakugaruka. Mpingo wa Saradesi ukaphalirika kuti ukaŵa mpingo wamoyo; kweni apo ukapulika na kukana chisambizgo cha kwiza kwa Fumu, ukajiŵika apo chakuchitika ichi chikate chiwuwire nga ndi “munkhungu usiku.” Ntheura, nga umo mpositole Paulosi wakulongosolera mu 1 Ŵatesalonika 5:1-5, ndimo ŵazamuŵira awo ŵakuchemerezga kuti, “Mtende na kuvikilirika,” apo kwiza kwa Fumu kuli pafupi. Awo ŵakulondezga ungweru wa unenesko ŵakuchemeka “ŵana ŵa muhanya,” ndipo Fumu yizenge pa iwo nga ndi munkhungu chara.
GSAM 172.2Mu ulongosoli uwu wa uchimi wa mipingo yinkhondi na yiŵiri, tikuwona kuti kuwa kwa mpingo wa Saradesi kukulondezgeka nyengo yeneyiyo na mpingo wa Filadelfiya, panji (nga umo lizgu ili likung'anamulira) kutemwana kwa ŵabali. Ndimo ŵakaŵira nadi ŵakugomezga 50,000 awo, na uthenga wa mungelo wachiŵiri, ŵakafumiskika mu mipingo yose yakupambanapambana, ndipo ŵakakolerana pamoza mu kutemwana kwa ŵabali pa unenesko ukuru wakuzirwa chomene wakuti kwiza kwa Khristu kuli pafupi chomene.
GSAM 173Umo Uthenga Wachiŵiri Ukapharazgikira
GSAM 173.1Mu Chemerezgo cha Pakati pa Usiku cha Seputembala 12, 1844, muli mazgu gha Mulara J. V. Himes ghakuyowoya vya uthenga wa mungelo wachiŵiri, na ivyo vikapangiska kuti uthenga uwu upharazgike. Kalata yake yikalembeka ku McConnelsville, Ohio, Ogasiti 29, 1844, ndipo yikuti:—
GSAM 173.2“Apo tikambanga mulimo pamoza na M'bali Miller mu 1840, iyo wakaŵa kuti wasambizga kwa vyaka vinkhondi na vinayi. Mu nyengo iyo wakaŵa nga wali yekha. Kweni wakalimbikira kwambura kuleka, ndipo milimo yake yikawuska awo ŵakajichemanga ŵachisopa kuti ŵamanye chigomezgo chaunenesko cha ŵanthu ŵa Chiuta, ndiposo kunozgekera kwakukhumbikwa kwa kwiza kwa Fumu; yikawuskaso ŵanthu ŵa mitundu yose awo ŵakaŵa ŵambura kung'anamuka mtima kuti ŵamanye kuti mbakutayika, ndiposo kuti ŵakwenera kung'anamuka mtima nyengo yeneyiyo na kuwelera kwa Chiuta, kuti ŵanozgekere kukumana na Mwenenthengwa mu mtende pakwiza kwake. Ivi ndivyo vikaŵa vilato vikuru vya milimo yake. Wakayezga chara kukopa ŵanthu kuti ŵanjire mu chisopa chinyake panji gulu linyake la chisopa.
GSAM 173.3“Apo tikakhorwa na unenesko wakuti kwiza kuli pafupi, ndipo tikazomera chisambizgo ichi pakweru, tikaŵa na maghanoghano ghamoza agha, ndipo tikachita mwakuyana waka mu visopa vyakupambanapambana, umo, mu ulongozgi wa Chiuta, tikachemekera kukateŵeta. Tikaphalira ŵateŵeti na mipingo kuti kukaŵa chigaŵa cha mulimo withu chara kuŵamwaya, panji kuŵagaŵa na kuŵatimbanizga. Tikaŵa na chilato chimoza chakumanyikwirathu, icho chikaŵa kuchemerezga ‘chemerezgo,’ chenjezgo lakuti cheruzgo chili ‘pa mulyango,’ na kuŵeyelera ŵanyithu kuti ŵanozgekere chakuchitika ichi.... Ŵateŵeti na ŵanthu ŵa mu mipingo awo ŵakapindura na milimo yithu, kweni ŵakazomera chisambizgo ichi na mtima wose chara, ŵakawona kuti ŵakwenera kulondezga chisambizgo ichi, kuchipharazga na kuchichirikizga, panji mu nyengo ya suzgo iyo yikaŵa pafupi nawo, ŵaŵenge na mphindano na ŵakugomezga awo ŵakakhorwa na kukhazikika mtima. Ntheura ŵakakana chisambizgo ichi, ndipo ŵakaghanaghana kuchilekeska, ŵanyake na nthowa iyi ndipo ŵanyake na nthowa yinyake. Ichi chikaŵika ŵabali na ŵadumbu ŵithu awo ŵakaŵa mukati mwawo mu suzgo likuru chomene. Ŵanandi ŵakatemwanga mipingo yawo, ndipo ŵakaghanaghanangako chara vya kuyileka. Kweni apo ŵakasekekanga, kusuzgika, na kuŵapoka mu nthowa zakupambanapambana mwaŵi na chimwemwe icho ŵakaŵa nacho kale, ndiposo apo ŵakaŵanoranga ‘chakurya pa nyengo yakwenelera,’ na sumu yakupusika ya ‘mtende na kuvikilirika’ yikapulikikwanga mu makutu ghawo Sabata na Sabata, mwaluŵiro ŵakaleka kutemwera magulu ghawo, ndipo ŵakawuka na nkhongono zawo zose, ŵakajifumiskira joko, ndipo ŵakakwezga chemerezgo chakuti, ‘Fumani mwa iyo, mwa ŵanthu ŵane.’
GSAM 174Mu Suzgo Likuru
GSAM 174.1“Ivyo vikachitikanga ivi vikatiŵika mu suzgo likuru, (1) Chifukwa tikaŵa kuti tafika pa umaliro wa nyengo yithu ya uchimi, umo tikalindiliranga kuti Fumu yiwunganiskenge ŵanthu ŵake wose kuŵa ŵamoza; ndipo (2) nyengo zose tikapharazganga chisambizgo chinyake; sono pakuti vinthu vikasintha, ŵanthu ŵakate ŵati ndise ŵambura unenesko usange tingakolerana na chemerezgo chakuti ŵanthu ŵapatukane na kumwaya mipingo iyo yikatipokelera pamoza na uthenga withu. Ntheura tikakaŵakaŵa, ndipo tikalutilira kuchita nga umo tikachitiranga pakwamba, m'paka apo mpingo na ŵateŵeti ŵakajumphizga chomene pa nkhani iyi mwakuti, pakopa Chiuta, tikachichizgika kwimilira kuvikilira unenesko na ŵana ŵa Chiuta awo ŵakakandikanga.
GSAM 174Chiyelezgero cha Ŵapositole pa Nthowa Yithu
GSAM 174.2“‘Ndipo wakanjira mu sunagoge, wakayowoya na chikanga kwa myezi yitatu, kudumbirana na ŵanthu na kuŵakhorweska vya ufumu wa Chiuta. Kweni apo ŵanyake ŵakanonopeskeka mitima, ndipo ŵakagomezga chara, kweni ŵakatuka nthowa yira panthazi pa wumba, wakafumako kwa iwo, wakapatula ŵasambiri, kudumbirana nawo zuŵa na zuŵa mu sukulu ya munthu munyake Tirano.’7 Pakajumpha nyengo m'paka apo ‘ŵanyake ŵakanonopeskeka mitima’ ndipo ‘ŵakatuka nthowa yira [kwiza kwa Fumu] panthazi pa wumba,’ ndipo ŵabali ŵithu ŵakachiskika kuti ŵafume na kupatukana na mipingo. Ŵakatondeka kuzizipizga ‘kutuka’ uku kwa ‘ŵateŵeti ŵaheni,’ ndipo mipingo iyo yikarutilira kusuzga na ‘kutuka’ awo ŵakalindiliranga ‘chigomezgo chakutumbikika,’ kwa iwo yikaŵa ŵana ŵanakazi ŵa Babuloni wakuyerezgera. Ŵakayipharazga kuti ndiyo, ndipo ŵakanjira mu wanangwa wa makani ghawemi. Ndipo nanga tingaleka kukolerana tose pa icho ni Babuloni, tikukolerana kuti tipatukane nyengo yeneyiyo na kwamuyirayira na wose awo ŵakususka chisambizgo chakuti kwiza na ufumu wa Chiuta vili pafupi. Tikugomezga kuti iyi ni nkhani ya umoyo na nyifwa. Kukhalilira kukolerana na magulu agho ghakuyowoya mwamuyuyuro panji kususka kwiza kwa Fumu ni nyifwa. Kufuma mu mitheto yose ya ŵanthu, na kwimilira pa mazgu gha Chiuta, na kulindilira zuŵa na zuŵa kuwoneka kwa Fumu ni umoyo. Ntheura sono tikuyowoya kwa wose awo mu nthowa yiliyose ŵakakika mu joko la wuzga kuti, ‘Fumani pakati pawo, ndipo patukanani, yikuti Fumu, ndipo mungakhwaskanga chinthu chakufipirwa chara; ndipo ine nditi nimupokelerani, ndipo nditi niŵe Wiskemwe, ndipo imwe muti muŵenge ŵana ŵane ŵanalume na ŵanakazi, yikuti Fumu Yankhongonozose.’”8
GSAM 175Kususka Kwambura Kupulikikwa
GSAM 175.1Wm. Miller wakuyowoya ntheura vya mphindano iyo yikaŵapo pa nyengo iyo pakati pa mipingo na ŴaAdventist:—
GSAM 175.2“Ntchakuzizwiska chomene ndipo ntchambura kupulikikwa kuti mipingo ya Ŵakhristu yikane chisambizgo ichi na kuchimbizga ŵanthu ŵake chifukwa cha chigomezgo chakutumbikika ichi. Nkhumanya kuti mipingo yinyake ya Ŵabaptisti yikuti yikuŵachimbizga chifukwa cha chipulikano chawo chara, kweni chifukwa cha kurya chakurya cha Fumu pamoza na ŵakugomezga ŵa kwiza kwa Khristu. Ntheura usange nchifukwa cha chipulikano chawo mwa Muponoski uyo wakwiza chara, chifukwa wuli ine nakanizgika kupharazga mu mipingo yawo, apo nindaryepo chakurya cha Fumu pamoza na mpingo uliwose padera pa mpingo wa Ŵabaptisti? Ntchifukwa chautesi. Kweni ichi chingaŵa chifukwa cha Ŵametodisti na Ŵapresibiteriya chara; pakuti iwo ŵakuzomera kurya chakurya cha Fumu pamoza kwa ŵa mipingo yakupambanapambana. Kasi ŵakuŵachimbizga chifukwa cha vichi? Nkhapulika vya ŵanyake awo ŵakachimbizgika chifukwa cha ‘kwimba’ sumu za kwiza kachiŵiri kwa Khristu; ŵanyake chifukwa cha kufuntha, apo ukaboni wose wakuti ŵakafuntha ukaŵa wakuti ŵakalindiliranga Khristu. A Chiuta, ‘ŵagowokerani, pakuti ŵakumanya icho ŵakuchita chara.’”
GSAM 176Storrs Wakuyowoya vya Kakhaliro ka Mipingo
GSAM 176.1George Storrs wakayowoya ntheura vya umo mipingo yikachitiranga na ŴaAdventist:—
GSAM 176.2“Kasi ni mpingo wuli uwo pa nyengo iyi ukuleka kuyowoya kuti, ‘Nkhukhala nga ndi fumukazi’? Ndipo ni mpingo wuli uwo ukuleka kujikondweska na ghanoghano lakuti zuŵa linyake uzamuthereska charu chose, na kuti charu chizamulondezga chipulikano chake? Kasi ni mpingo wuli uwo uzomerenge kuti munthu wakhalilire mukati mwake mu mtende, uyo pakweru na kwambura wofi wakuzomera chipulikano chake chakuti kwiza kuli pa mulyango? Asi dango lakuti mukhalilire mukati mwawo kwambura kusuzgika ndakuti ‘mulekerethu’ kuyowoya pakweru chipulikano chinu cha kwiza kwa Fumu mu chaka chino, kwali mukukhorwa wuli pa nkhani iyi, ndiposo kwali mukuwona kuti ntchakuzirwa wuli kuchemerezga kuti, ‘Mopeni Chiuta, ndipo muchindikani, pakuti ora la cheruzgo chake lafika’?”
GSAM 176Ukaboni wa Mansfield
GSAM 176.3L. D. Mansfield, pakulemba kufuma ku Oneida, N.Y., Malichi 21, 1844, wakupereka ukaboni uwu:—
GSAM 176.4“Chiuta wakukhwaska maghanoghano gha ŵana ŵake ŵakutemweka awo ŵakulindilira Fumu kufuma kuchanya, ndipo wakuŵalongozga kuti ŵapulikire mungelo uyo ‘wali na makani ghawemi ghamuyirayira kuti wapharazge, wakuti, Ora la cheruzgo chake lafika,’ ndiposo kuti ŵapulikire dango ilo likulondezgapo lakuti, ‘Fumani mwa iyo, mwa ŵanthu ŵane!’ Sono nakhorwa chomene kuluska kale kuti magulu gha chisopa gha mazuŵa ghano ni chigaŵa chikuru cha Babuloni uyo wazamuponyeka pasi na nkhongono, na kuleka kusangikaso na pachoko.... Kweni kwa ine kukuwoneka kuti mu magulu ghanyake kuyana na lusengwe luchoko kukuwoneka chomene. Vyakuchitika vinyake vilongosorenge nkhani iyi.
GSAM 176Mzimu wa Chiwawa cha Wumba Ukuwonekera
GSAM 176.5“M'bali munyake uyo wakateŵeta mwakutonda chomene mu chigaŵa chino, pakupharazga kwiza kwa Fumu, wakapangana kuti wakasambizge ku malo ghanyake pa nyengo yakuŵikika. Fumu yikanozga vinthu mwakuti iyo wakaŵa pa mtunda wa mamayilosi khumi na ghankhondi na limoza kufuma ku malo agho wakapangana; kweni muteŵeti wa _____ wakaŵapo, wakulongozga wumba wa ŵachiwawa, na phula na maweya gha viyuni, kuti ŵaphake na kumatizga pa muteŵeti yura wa Chiuta Wapachanya Nkhanira. Muteŵeti mweneyuyu wakamba ungano wa mazuŵa ghanandi pati pajumpha nyengo yichoko waka, kweni vyose vikaŵa vyakuzizima nga ni chiwuvi chakukhoma cha Kumpoto—pakaŵavya munthu wakawuskika panji kung'anamuka mtima. Paumaliro muteŵeti wakati wakugomezga kuti iyo ‘wakwenera kukhala pa mpando wa awo ŵakupenja kung'anamuka mtima.’
GSAM 177.1“Mulongozgi wa gulu mu muzi uwu wakaphalira gulu lake, kufuma apo tambira kuchita maungano kuno, kuti usange munthu waliyose wanganjira mu nyumba yake na kuyowoya kuti wakugomezga kuti Khristu wizenge chaka chino, wamuchimbizgirenge kuwaro.”
GSAM 177Udindo ku Mipingo
GSAM 177.2Apa tiŵikenge ukaboni wakufuma mu mazgu agho ghakalembekera ungano wa ŵakugomezga kwiza kwa Khristu awo ŵakawungana ku Boston, Mass., pa Meyi 31, 1844, ndipo ghakasayinika na Wm. Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale, na J. V. Himes. Iwo ŵakuti:—
GSAM 177.3“Tingayowoyaso mazgu ghachoko pa udindo withu ku mipingo. Apa, nga umo vikuŵira mu vinthu vinandi, tikuwona kuti ngozi yili mu kujumpha mweso ku vigaŵa vyose viŵiri. Mtundu wakwamba wa ngozi iyi nkhuvumela kuti mazaza gha mpingo uwo tili nawo ghatiŵike chete pa nkhani ya udindo wa nga uwu. Tikukayika chara kuti ŵanthu vikwi vinandi ŵajichemera kususkika panthazi pa Chiuta chifukwa cha kupulikira ivyo mipingo yawo yikukhumba pa nkhani iyi, nanga kuti vikukolerana chara na Malemba. Ŵaŵenge kuti ŵakachita mwakukhazikika na mwakugomezgeka, mphanyi sono ŵali mu malo ghakuvikilirika chomene ndipo ŵakovwira chomene, nangauli ŵakatenge ŵachemekeso kusuzgika.
GSAM 177.4“Mtundu wachiŵiri wa ngozi nkhutolera mzimu wakuwezgera nduzga ku mipingo chifukwa cha kutichitira kwambura urunji, na kurwa na mipingo yose ya nga iyi kwambura kupatura. Pa nkhani ya udindo wa ŴaAdventist ku mipingo iyo ŵangaŵa nayo, usange ŵangatipempha kuti tiŵaphalire chakuchita, tingapeleka chara ulongozgi wakuti ungagwira ntchito pa ŵanthu wose. Ŵakwenera kuchita mu kopa Chiuta, kuyana na umo vinthu viliri pa nkhani yawo.
GSAM 178.1“Kweni tikwenera kukhazikika pakuchita udindo withu, pakuchitira ukaboni unenesko pa mipata yose yiwemi na yakwenelera. Ndipo usange pakuchita nthena tikukwiyiska mipingo, ndipo yikuti yitichimbizgenge usange tilekenge kukhala chete (nangauli usange tawona kuti ntchakwenelera kulekana na mpingo mu mtende, iyi yingaŵa nthowa yiwemi chomene), tiyeni tichite udindo withu. Para tachimbizgika, tizizipizge kuchitirwa ubudi, ndipo tiŵe ŵakunozgeka pamoza na Fumu yithu ‘kuluta kuwaro kwa chipata, kuyegha nsoni zake.’”
GSAM 178.2Mu mazgu agha, ghakuyowoya vya umo mipingo yikachitiranga na awo ŵakapelekanga uthenga wa mungelo wachiŵiri, tingawona mwaluŵiro chifukwa icho awo ŵakawunjikika mu chiŵaya chimoza chauzimu ŵakuchemeka kuti ‘ŵakupunduka,’ ‘ŵakulemara,’ na ‘ŵachibulumutira.’ Uku kukaŵa chipambi chakwamba cha kupeleka ntchemo yachiŵiri iyi ya ku ‘chakurya cha mise.’ Mazgu agha ghakulongora chomene nkhaza izo ŵakakumana nazo chifukwa cha ‘kutimbika’ na ‘ŵateŵeti ŵanyawo,’ awo ŵakalekana nawo.
GSAM 178Ŵanthu Ŵapadera Ŵasankhika Kupokera Unenesko Uphya
GSAM 178.3Khumbu la Fumu lingawoneka makora pakufumiska ŵanthu ŵapadera kwizira mu kupharazgika kwa uthenga wa mungelo wachiŵiri—ntchemo yachiŵiri ya ku ‘chakurya cha mise’—na ‘chemerezgo cha pakati pa usiku.’ Unenesko wakuzirwa wa mazuŵa ghaumaliro ukeneranga kusandikika na kupharazgika. Mulimo uwu ukatenge ungachitika chara mu mipingo ‘yakukakika na visambizgo vyakukhazikika,’ nga umo mpingo wa ŵapositole ukatenge ungafiskira chara kupharazga makani ghawemi ku charu chose uku uchali wakukolerana na magulu gha Chiyuda. Chiuta wakachema kuti ŵalekaneko kura,9 Ndipo wakachemaso ŵakugomezga kwiza kwa Khristu kuti ŵalekaneko na awo ŵakatenge ŵayezgenge kuŵasunga mu mphaka za visambizgo vyawo vyakukhazikika.
GSAM 179‘Maupharazgi 6’ gha Storrs
GSAM 179.1Pakati pajumpha nyengo yichoko kufuma apo ŵakafumira mu mipingo iyi, tikuwona kuti ungweru ukiza ku magulu gha ŵakugomezga kwiza kwa Khristu pa nkhani ya chilango cha munthazi. Nkhani iyi yikalongosoreka mu kabuku ka George Storrs, kakuti ‘Maupharazgi 6.’ Kakayowoyanga kuti munthu mu kawiro kake ngwakufwa; kuti ŵakufwa ŵakumanya kanthu chara pakati pa nyifwa na chiwuka; kuti chilango chaumaliro cha ŵanthu ŵambura kopa Chiuta chizamuŵa kumara kotheratu; ndipo kuti kuleka kufwa ntchawanangwa cha Chiuta, icho chikupokereka kwizira mu chipulikano mwa Fumu yithu Yesu Khristu pera.
GSAM 179.2ŴaAdventist vikwi vinandi ŵakapokelera chisambizgo ichi cha kawiro ka munthu, kweni wose chara. Kukana chisambizgo ichi kukapangiska ntimbanizgo chara pakati pawo, pakuti ŵakachiwonanga waka nga nkhani ya chigomezgo, kuti ntchakupimira urunji wa munthu chara. Ntheura kuyezgayezga kwawo pamoza kuchenjezga charu kuti kwiza kwa Khristu kwaneng'enera kukadumuka chara. Kweni chisambizgo ichi chikapangiska kuti mipingo yikwiyire chomene ŵanthu aŵa.
GSAM 179Ŵakatondeka Kususka ‘Maupharazgi 6’
GSAM 179.3Mupharazgi wa mpingo wa Methodist mu tawuni iyo nkhakhalanga, uyo pakwamba wakakolerana nawo pakupharazga chisambizgo cha kwiza kwa Khristu mu 1843, wakapokera kabuku ka ‘Maupharazgi 6,’ wakaŵazga, ndipo wakazomerezga ku ŵanthu ŵa mu mpingo wake kuti wakatondeka kususka chisambizgo ichi. Kweni wakati wawona kuti ŵanandi mu mpingo wake ŵakuchipokelera, wakaphalira ŵanyake kuti ŵangaŵazganga kabuku aka chara, pakuti ‘ŵangagomezga chisambizgo ichi usange ŵangaŵazga.’ Mu mwezi wa Seputembala, 1844, mupharazgi uyu wakati wawerako ku ungano wa pa chaka, wakimilira pa guŵa lake ndipo wakakana chisambizgo cha kwiza kwa Khristu pakweru. Wakapempha mpingo wake mwakujiyuyura kuti umugowokere chifukwa cha kuŵachema ŵasambizgi kuti ŵayowoye mu nyumba yakusoperamo.
GSAM 179Ŵakeruzgika Chifukwa cha Visambizgo Ivyo Ŵakati ni Vyakupuluka
GSAM 179.4Pakati pajumpha nyengo yichoko kufuma apo mupharazgi uyu wakachitira nthena, ŵakayezga kweruzga ŵakugomezga kwiza kwa Khristu chifukwa cha visambizgo ivyo ŵakati ni vyakupuluka. Kweni pakuti ŵakaŵazomerezga kujivikilira na Baibolo, mpingo ukatonda chara. Ŵanji ŵakachimbizgika mu mpingo uwu chifukwa chakuti mendero ghawo ghakakolerana chara na malango gha mpingo. Ŵanyake ŵanandi ŵakafumamo chifukwa cha kuchimbizgika kwa ŵanthu awo chipulikano chawo chikamanyikwa chara kuŵa chakususkana na Malemba. Ntheura chisambizgo cha kwiza kwa Khristu chikajalikira kuwaro kwamuyirayira ku mpingo uwo ŵanthu mahandiredi ghanandi ŵakasangiramo Mponoski ndipo ŵakakondwa mwa Chiuta.
GSAM 180.1Ivyo vikachitika mu tawuni iyo nkhababikiramo vikachitikaso mu mipingo yinyake mahandiredi ghanandi mu charu chose. Awo ŵakachitirwa nthena na ŵabali ŵawo ŵakale ŵakasanga chisangulusko chikuru mu mazgu gha nchimi Yesaya: ‘Pulikani mazgu gha Yehova, imwe mukutenthema na mazgu ghake: Ŵabali ŵinu awo ŵakamutinkhani, awo ŵakamuchimbizgani chifukwa cha zina lane, ŵakati, Yehova wapike uchindami; kweni iyo wawonekenge kuti imwe mukondwe, ndipo iwo ŵakhozgekenge soni.’10
GSAM 180Ukali wa Ŵaheni Wawonekera
GSAM 180.2Apo zuŵa ilo ŵakalindiliranga Fumu likaneng'eneranga, ŵakugomezga ŵakafwilirangapo chomene mu milimo yawo, ndipo ŵaheni ŵakakalipanga na kunyoza chomene. Ivi viwonekenge mu mazgu ghakulondezgapo agho ghakalembeka na mulembi wa nyuzipepara ya Chemerezgo cha Pakati pa Usiku ya Okutobala 31, 1844:—
GSAM 180.3“Umo gulu ili likakhwaskira ŵaheni kukatovwiraso chomene kukhozgeka mu chigomezgo chithu chakuti Chiuta wakaŵa mu gulu ili. Apo ŵana ŵa Chiuta ŵakawungananga pamoza kujikama na kujiyuyura panthazi pake, na kunozgekera kuwoneka kwake, nga umo chikwenelera kwa gulu la ŵakwananga awo ŵangaponoskeka na uchizi pera, ŵaheni ŵakalongoranga thinkho likuru chomene. Apo tikaŵanga tindapharazge vya maungano ghithu kupatulako mu nyuzipepara yithu pera, nesi kuchema ŵanthu ŵakuwaro kuti ŵizepo, ŵana ŵa Beliyali ŵakizangamo mwaunyinji ndipo ŵakatimbanizganga chomene. Mise ya Chisulo, pa 12 mwezi uno [Okutobala 12, 1844], tikaŵavya ungano pa nyumba yakusoperamo, kuti mulaŵiliri [wakupwelelera nyumba] waŵe na mwaŵi wakutoweska nyumba iyi kunozgekera Sabata [zuŵa lakwamba la sabata]. Kweni mzinda wa ŵanthu ŵakutimba chongo ukaswa na kunjira mu nyumba iyi, ndipo ukamukanira nanga ni mwaŵi uwu. Ndipouli, mulara wa tawuni, kwambura kupempheka, wakanjilirapo mwaluŵiro ndipo wakaŵachimbizga.
GSAM 181.1“Pa maungano ghithu gha Sabata yakulondezgapo, nyumba yakusoperamo yikati yazura, mzinda ukuru ukazura mu msewu panthazi pa nyumba iyi. Ŵanandi mwa iwo ŵakakalipa kuti paŵe ŵanthu awo ŵakugomezga kwiza kwa Fumu. Mise, chifukwa cha kutimba chongo kwa ŵanthu ŵa mu tawuni, ungano ukaŵapo chara; kweni mzinda wa ŵakutimba chongo ukazura mu msewu mise yichali kwamba. Kweni mulara wa tawuni na ŵapolisi ŵake ŵaluso ŵakanjilirapo mwaluŵiro, ŵakatora ŵanthu ŵachoko kuluta nawo ku nyumba ya ŵalinda, ndipo ŵakafumyamo ŵanthu mu msewu. Tingayelezgera waka nkharo ya mzinda uwu na ya awo ŵakazingilizga muryango wa Loti, pa mise yakudangira kuparanyika kwa Sodomu.... Nkharo yawo iyi yikamba mwamabuchi, pa nyengo yimoza, ndipo yikathandazgika chomene. Ntheura kuwoneka kwake pa zuŵa lakwamba la mwezi wa chinkhonde na chiŵiri wa Ŵayuda kukatikhozga mu maghanoghano ghithu ghakuti uwu ukwenera kuŵa mwezi uwo.”
GSAM 181Ŵakugoska Ŵakavwara Minjilira Yakukwelera Kuchanya
GSAM 181.2Pa 22 Okutobala, 1844, zuŵa ilo mazuŵa 2300 ghakamalira, ku Paris, Maine, ŵakugomezga ŵakawungana mu nyumba yakusoperamo ndipo ŵakarombanga kwa Chiuta mwakuzika, na kulindilira kuti Fumu yizenge pa zuŵa ilo. Penepapo ŵakugoska na ŵakunyoza ŵakawungana kuzingilizga nyumba iyi, ŵakwimba sumu za chipongwe. Ŵaŵiri mwa ŵanthu ŵachongo aŵa ŵakavwara minjilira yituŵa yitali ndipo ŵakakwera pachanya pa nyumba, ŵakimba sumu na kunyoza awo ŵakaŵa mu nyumba ŵakuromba na kulindilira kwiza kwa Fumu.
GSAM 181.3Panji pa chakuchitika ichi ndipo pakafuma mautesi agho ghakathandazgika ghakuti ŴaAdventist ŵakavwara minjilira yakukwelera kuchanya. Pakuti nangauli manyuzipepara gha kwiza kwa Khristu ghapeleka chilayizgo cha njombe yakufika pa $500 ku uyo wangapeleka ukaboni wakugomezgeka wa munthu yumoza wa Adventist uyo wakavwara munjilira wakukwelera kuchanya mu 1844 na kulindilira kwiza kwa Fumu mwa nthena, palije nanga nkhani yimoza iyo yili kupelekeka.
GSAM 182Mboniwoni ya Nchimi Iyo Hazen Foss Wakapokera, 1844
GSAM 182.1Pa nyengo iyi ku Poland, Maine, kukaŵa munyamata zina lake Hazen Foss, uyo wakagomezganga na mtima wose kuti Fumu yizenge pa zuŵa la khumi la mwezi wa chinkhonde na chiŵiri. Wakaŵa munthu wakuwoneka makora, wakuyowoya makora, ndipo wakasambira ndithu. Masabata ghachoko pambere ‘chemerezgo cha pakati pa usiku’ chindamare, Fumu yikasendelera pafupi ndipo yikamupa mboniwoni ya nchimi. Mu iyo wakalongoreka ulendo wa ŵanthu ŵakugomezga kwiza kwa Khristu wakuluta ku msumba wa Chiuta, pamoza na ngozi zawo. Wakapika mauthenga ghanyake gha chenjezgo agho wakeneranga kupeleka, ndipo wakalongorekaso viyezgo na kutambuzgika ivyo vikatenge vilondezgenge usange waŵenge wakugomezgeka pakulongosora ivyo wakalongoreka. Nga ni a Foy, wakalongoreka masitepe ghatatu agho ŵanthu ŵa Chiuta ŵakeneranga kukwera kuti ŵafike makora pa nthowa yakuluta ku msumba utuŵa. Pakuti wakagomezganga na mtima wose kuti Fumu yizenge ‘kwakhala mazuŵa ghachoko waka’ (nga umo ŵakimbiranga nyengo yira), chigaŵa cha mboniwoni ya nchimi chakuyowoya vya masitepe ghatatu ghakukwelera pa nthowa chikamupulikikwanga chara. Ndipo pakuti mu kawiro kake wakaŵa na mzimu wakujikuzga, wakawopa kuyegha mphinjika ndipo wakakana kuyilongosora. Mboniwoni ya nchimi yikawerezgekaso kachiŵiri, ndipo wakaphalirikaso kuti usange wachali kukana kulongosora ivyo wakalongoreka, mphingo uzamutoleka kwa iyo na kupika kwa yumoza wa ŵana ŵa Fumu ŵakulopwa chomene, uyo wazamulongosora mwakugomezgeka ivyo Chiuta wazamuvumbura. Wakakanaso. Penepapo wakapika mboniwoni ya nchimi yachitatu, ndipo wakaphalirika kuti wafwatulika ku mulimo uwu, ndipo mphingo waŵikika pa yumoza wa ŵakulopwa chomene pakati pa ŵakulopwa, uyo wazamuchita ivyo Fumu yikulangura.
GSAM 182Foss Wakutondeka Kulongosora Mboniwoni Yake ya Nchimi
GSAM 182.2Ivi vikamuchitiska munyamata uyu wofi, ndipo wakasankha kulongosora ivyo wakalongoreka; ntheura wakapharazga nyengo iyo wazamuyowoyera. Ŵanthu ŵakawungana mwaunyinji kuti ŵawone na kupulika. Wakayowoya mwakupwelelera ivyo vikamuchitikira, umo wakakanira kulongosora ivyo Fumu yikamulongora, na ivyo vikatenge vichitikenge chifukwa cha kukana kwake. Wakati, ‘Sono nilongosorenge mboniwoni ya nchimi.’ Kweni, wee! Nyengo yikaŵa yajumpha: wakimilira panthazi pa ŵanthu kwambura kuyowoya, nga ntchikozgo chakuseŵeka, ndipo paumaliro wakati na chitima chikuru chomene, ‘Nkhukumbuka nanga ni lizgu limoza chara la mboniwoni ya nchimi.’ Wakapindikapindika mawoko ghake na kuŵinya mtima, wakati, ‘Chiuta wafiska mazgu ghake. Wandipoka mboniwoni ya nchimi,’ ndipo na chitima chikuru mu mtima wakati, ‘Ndine munthu wakutayika.’ Kufuma pa nyengo iyo wakataya chigomezgo chake mwa Khristu, ndipo wakakhala mu kutaya mtima. Wakaweleraso chara ku ungano wa ŴaAdventist, ndipo wakaŵavya khumbo lake na lake pa vya chisopa. Mu vinthu vinandi, kuyowoya mwakuzika, nkharo yake yaŵa nga nja munthu uyo wapokeka nkhongono zakuzika za Mzimu wa Fumu, munthu uyo ‘walekeka ku nthowa zake, kuti wazuzgike na milimo yake.’ Wakafwa mu 1893 uku wachali na mtima wa nga uwu.
GSAM 183Mboniwoni ya Nchimi Iyo Foss Wakawona Yikulongosoreka na Munthu Munyake
GSAM 183.1Pafupifupi myezi yitatu kufuma pa nyengo iyo wakatondekera kukumbuka mboniwoni yake ya nchimi, wakapulika munthu munyake mu chipinda chapafupi wakulongosora mboniwoni ya nchimi. Ungano uwu ukachitikira mu nyumba yakukhalamo iyo iyo wakaŵamo. Ŵakamuchiska kuti wanjire mu ungano, kweni wakakana kuchita nthena. Wakati mboniwoni ya nchimi iyi yikayananga chomene na iyo wakalongoreka, nga umo ŵanthu ŵaŵiri ŵangalongosolera chinthu chimoza. Ntheura ŵanthu ŵakamanya icho wakawona kweni wakatondeka kukumbuka apo wakayezganga kuchilongosora. Pamanyuma, wakati wawona munthu uyo, wakati, ‘Uyu ndicho chida icho Fumu yaŵikapo mphingo.’
GSAM 183Ŵakakhuŵara na Chitima Chikuru
GSAM 183.2Paumaliro zuŵa la khumi la mwezi wa chinkhonde na chiŵiri, kuyana na kapendekero ka nyengo ka Ŵayuda (Okutobala 22, 1844), likiza. Likasanga ŵanthu vikwi pa vikwi awo ŵakalaŵiskanga pa nyengo iyi kuti vigomezgo vyawo vifiskike. Ŵakanozga kanthu kalikose ka pa charu chapasi chara ka nyengo yakujumpha zuŵa ilo. Ŵakazomerezga chara nanga ni ghanoghano lakuti, ‘usange yindize,’ kweni ŵakanozga vinthu vyawo vya pa charu nga umo ŵakatenge ŵachitirenge usange ŵakulindilira kuti zuŵa ilo liŵenge umaliro wa umoyo wawo wa pa charu. Ŵakachenjezga na kuchiska ŵaheni kuti ŵachimbire ukali uwo ukwiza, ndipo ŵanandi mwa aŵa ŵakawopanga kuti panji uthenga uwu ungaŵa waunenesko. Ŵakapa ulongozgi na kuromba pamoza na ŵabali ŵawo, ndipo ŵakalayirana na awo ŵakaŵa ŵandapeleke mitima yawo kwa Chiuta. Mwakudumura, ŵakalayirana na vinthu vyose vya pa charu, na mtima wakuzika nga wa munthu uyo wakuwona kuti wali pafupi kuwonekera maso na maso panthazi pa Mweruzgi wa charu chose. Ntheura, na kulindilira kwakufika pakutondeka kuthuta, ŵakawungana mu malo ghawo ghakusoperamo, ŵakulindilira nyengo yiliyose kupulika ‘lizgu la mungelo mukuru na mbata ya Chiuta,’ na kuwona machanya ghakuŵala chomene na uchindami wa Themba lawo ilo likwiza.
GSAM 184.1Maora ghakajumphanga pachokopachoko, ndipo paumaliro apo zuŵa likabira kumanjiliro gha dazi, zuŵa la khumi la mwezi wa chinkhonde na chiŵiri wa Ŵayuda likamara. Mdima wa usiku ukatandazgaso chakubenekelera chake chachitima pa charu. Kweni pamoza na mdima uwo, kuŵinya kwa chitima kukiza mu mitima ya ŵakugomezga kwiza kwa Khristu. Mtundu wa chitima ichi ungayelezgereka waka na chitima cha ŵasambiri ŵa Fumu yithu, apo ŵakaweleranga ku nyumba zawo mwachitima usiku wakulondezga kupayikika pa mphinjika na kusungika mu dindi kwa uyo, nyengo yichoko waka kumasinda, ŵakamuperekeza na chimwemwe chikuru pakunjira mu Yerusalemu nga ni Themba lawo.
Notes
- Chivumbuzi 14:8. ↩
- Luka 14:21. ↩
- Luka 14:17. ↩
- Luka 14:21; Chivumbuzi 14:8. ↩
- Chivumbuzi 18:2-4. ↩
- Chivumbuzi 3:3. Kuti musange ulongosoli wakukwana wa mipingo yinkhondi na yiŵiri, wonani buku la Maghanoghano pa Daniyeli na Chivumbuzi. ↩
- Milimo 19:8, 9. ↩
- 2 Ŵakorinte 6:17, 18. ↩
- Milimo 13:46. ↩
- Yesaya 66:5. ↩