Cipaturo 12 — Kukhuŵara — Buku Lakuŵaŵa
GSAM 185.1“Nkhatora kabuku mu woko la mungelo, ndipo nkhakalya; mu mulomo wane kakaŵa kakunowa nga ni uchi; kweni nati nakalya waka, nthumbo yane yikaŵa yakuŵaŵa. Ndipo wakati kwa ine, Ukwenera kuchimaso pamaso pa ŵanthu ŵanandi, na mitundu, na malulimi, na mathemba. Ndipo nkhapika thete lakuyanako na ndodo; ndipo mungelo wakimilira, wakati, Wuka, upime tempile la Chiuta, na jotchero, na awo ŵakusopa mwenemumo.”1
GSAM 185.2Mu kayowoyero ka Malemba, “kurya” buku kukwimira kupokera unenesko kuti tiphalireko ŵanyithu, nga umo tikuwonera mwa Ezekiyeli, apo nchimi yikulongoreka “mpukutu wa buku,” ndipo yikuphalirika kuti, “Urye mpukutu uwu, ndipo ulute ukayowoye ku nyumba ya Israyeli.” Wakati warya mpukutu, wakuti, “Penepapo nkharya; ndipo mu mulomo wane ukaŵa wakunowa nga ni uchi.”2
GSAM 185.3Nchimi Yeremiya nayo yikugwiliskira ntchito chithuzithuzi ichi: “Mazgu ghinu ghakasangika, ndipo nkhagharya; ndipo mazgu ghinu ghakaŵa chimwemwe na kusekelera kwa mtima wane.”3 Mu mazgu agha tikusambira kuti “kunowa” kwa buku apo ŵakulirya kukwimira chimwemwe na kukhorwa uko ŵakuŵa nako awo ŵakurya mazgu gha Fumu mu nthowa iyi.
GSAM 185Buku Lakunowa, Pamanyuma Lakuŵaŵa
GSAM 185.4Buku ilo likuzunurika mu Chivumbuzi 10, ilo likuti kwa uyo wakaliryanga likaŵa lakunowa nga ni uchi, kweni wakati walirya waka likaŵa “lakuŵaŵa” (panji, nga umo ŵanyake ŵakung'anamulira, “likati lasungunuka waka mu nthumbo yane, likaŵa pikira”4), ndilo buku ilo mungelo wakatoleramo mazgu agho wakapharazga, mu mazaza gha uyo wakalenga kuchanya, charu na nyanja, kuti, “Nyengo yiŵengeso chara.” Ntheura kurya buku ili kukwenera kwimira kupokelera mwachimwemwe chipharazgo cha nyengo. Kuŵaŵa kwamabuchi kwa chakurya ichi ku awo ŵakachirya kukwenera kwimira kusintha kwakuchitiska chitima mu ivyo vikaŵachitikira pamanyuma pakuti nyengo ya mu buku yajumpha, ndipo ŵasanga kuti ivyo ŵakalindiliranga vyaŵakhuŵazga chomene.
GSAM 186Chipharazgo cha Nyengo Chikaŵa Chakurya Chakunowa
GSAM 186.1Chipharazgo cha nyengo mu 1844 chikaŵa nadi nkhani yakukondweska ku awo ŵakagomezga, awo kwambura kukayika ŵakalindiliranga kuti ŵathaskikenge sonosono apa kwamuyirayira ku viheni vyose, masuzgo na vitima vya charu chakwananga ichi. Kughanaghana kuti para pajumpha masabata ghachoko waka ŵapikenge uchindami, ŵaŵenge ŵambura kufwa, ndipo ŵaŵenge mu msumba wa golide wa Chiuta pamoza na Themba lawo, kukaŵakhozga chomene mu mtima. Nga umo wakayowoyera yumoza uyo wakawonapo ivi, “Awo ŵakutemwa Yesu na mtima wose ŵangapulikiska umo ŵakajipulikiranga awo ŵakalindiliranga kwiza kwa Mponoski wawo na mtima wakukhumbisiska chomene.... Tikafikiranga ora ili na mtima wakuzika na wakuchindika Chiuta. Ŵakugomezga ŵanadi ŵakapumulanga mu ubwezi wakunozga na Chiuta, uwo ukaŵa chimanyikwiro chakudanga cha mtende uwo ŵazamupokera mu umoyo wamunthazi wakuwala. Awo ŵakaŵa na chigomezgo na kugomezga uku ŵangaluwa yayi maora ghakuzirwa ghakulindilira agho.”
GSAM 186.2Suzgo lapadera la awo, pa zuŵa la khumi na limoza la mwezi wa chinkhonde na chiŵiri, ŵakasanga kuti ŵachali mu charu chamdima ichi cha masuzgo na viyezgo, umo ŵakeneranga kukumana na kuyuyulika, kusekeka na kugoskeka na awo maora ghachoko waka kumasinda ŵakaŵachiskanga kuti ŵanozgekere kukumana na Fumu yawo, likulongoreka makora mu ivyo vikachitikira Mariya apo “wakimilira kuwaro kwa dindi wakulira”; ndipo ŵangelo ŵakati ŵamufumba kuti, “Wamwanakazi iwe, ukulirachi?” wakaŵaphalira kuti, “Chifukwa ŵatora Fumu yane, ndipo nkhumanya chara uko ŵayiŵika.”5
GSAM 187Ŵakakhuŵara, Kweni Ŵakathika Lusoko Chara
GSAM 187.1Awo ŵakajumpha mu chiyezgo ichi ŵakayowoya vya icho kuti:
GSAM 187.1“Tikazizikika na kukhuŵara, kweni tikaleka chara chipulikano chithu. Tikajipulikanga kuti tachita mulimo withu; tikakhalanga mwakuyana na chipulikano chithu chakuzirwa; tikakhuŵara, kweni tikathika lusoko chara. Tikakhumbikwiranga kuzizipizga kwambura mphaka, chifukwa ŵakugoska ŵakaŵa ŵanandi. Kanandi ŵakatitawuzganga na mazgu ghakuyuyura ghakukumbuska kukhuŵara kwithu kwakale. Ŵanthu ŵa charu awo tikaŵamanyanga, kweniso ŵanyake awo ŵakajichemeranga Ŵakhristu, awo ŵakapokeranga Baibolo kweni ŵakatondeka kusambira unenesko wake ukuru na wakuzirwa, kanandi ŵakatiyowoyeranga mwachipongwe kuti, ‘Muchali mundakwere; kasi mukughanaghana kuti mukwerenge pawuli?’ na mazgu ghanyake ghakuyana nagho. Tikachali ŵanthu ŵakufwa; vyakufumapo vya nthembo vikaŵa palipose apo tikaŵa. Chikaŵa chakusuzga kwambiraso kwendera vyakwenjerweska vya umoyo ivyo tikaghanaghananga kuti tavileka kwamuyirayira.”
GSAM 187Kuŵayaniska na Ŵasambiri Awo Ŵakakhuŵara
GSAM 187.2Umo ŵanthu aŵa ŵakajipulikiranga, pakuyaniska na chimwemwe chawo na kusekelera kwawo maora ghachoko waka kumasinda, kukwenera kuti kukaŵa kwa iwo nga nkhuŵaŵa kukuru kwa pikira. Ŵanthu ŵa charu awo ŵakaŵazingilizga ŵakaghanaghananga, nga umo kwambura kukayika mizinda yikachitira pamanyuma pa kupayikika kwa Khristu pa mphinjika, kuti sono ŵakugomezga ŵalekenge chipulikano chawo na kukolerana nawo pakugoska uchindere wawo uwo ŵakaghanaghananga kuti ŵakachita. Kweni mwaluŵiro ŵakazizwa kusanga kuti chikaŵa chakusuzga kufumya kutemwa kuwonekera kwa Fumu mu mitima ya awo ŵakajipatulira nadi kwa Chiuta.
GSAM 187“Nkhakhala Chara na Ŵakugoska”
GSAM 187.3Nthowa iyo ŵanthu ŵakujipeleka aŵa ŵakalondezga, na umo ŵakajipulikiranga, vikulongosoreka makora na mazgu gha nchimi Yeremiya, apo yikuti,
GSAM 187.3“Mazgu ghinu ghakasangika, ndipo nkhagharya; ndipo mazgu ghinu ghakaŵa chimwemwe na kusekelera kwa mtima wane; pakuti nkhuchemeka na zina linu, A Fumu Chiuta wa mawumba. Nkhakhala chara mu ungano wa ŵakugoska, nesi kusekelera; nkhakhala nekha chifukwa cha woko linu, pakuti mwandizuzga na ukali. Chifukwa wuli vyakuŵinya vyane vikukhalilira, na chilonda chane nchambura kuchizgika, icho chikukana kuchira? Kasi muŵenge kwa ine nadi nga ni mutesi, na nga ni maji agho ghakukamuka?”6
GSAM 188James White pa Nkhani ya Kukhuŵara
GSAM 188.1Mazgu ghachoko ghakufuma kwa ŵanyake awo ŵakakhuŵara kweni ŵakaŵa na chigomezgo ghatovwirenge kupulikiska makora umo vinthu vikaŵira. Ghakwamba ghakufuma kwa Mulara James White, uyo wakachita mulimo wake na vyakufumapo viwemi chomene mu 1843 na 1844. Wakuti:—
GSAM 188.2“Kukhuŵara uko kukachitika nyengo yikati yajumpha kukaŵa kwakuŵaŵa. Ŵakugomezga ŵanadi ŵakaŵa ŵavileka vyose chifukwa cha Khristu, ndipo ŵakaŵa ŵakupulika kuŵapo kwake kuluska kale. Nga umo ŵakaghanaghaniranga, ŵakaŵa ŵapeleka chenjezgo lawo lakumalira ku charu, ndipo ŵakaŵa ŵajipatura, ŵanyake chomene ŵanyake pachoko, ku mzinda wambura kugomezga na wakugoska. Ndipo pakuti thumbiko la Chiuta likaŵa pa iwo, ŵakakhumbanga chomene kuŵa pamoza na Fumu yawo iyo ŵakalindiliranga kuti yizenge sonosono, kweniso na ŵangelo ŵatuŵa, kuluska kuŵa na awo ŵakajipaturako. Chitemwa cha Yesu chikazuzga umoyo wawo na kuŵala pa chisko chilichose, ndipo na khumbo lambura kuyowoyeka ŵakalombanga kuti, ‘Zaninge, Fumu Yesu, zaninge luŵiro,’ kweni wakiza chara.
GSAM 188.3“Kweni Chiuta wakaŵasida chara ŵanthu ŵake.... Ndipo na nkhongono zapadera na chisangulusko, malemba nga ni agha ghakalembekera Ŵahebere ghakanjira mu maghanoghano na mitima ya awo ŵakayezgekanga uku ŵakulindilira: ‘Ntheura mungataya chigomezgo chinu chara, icho chili na mphotho yikuru. Pakuti mukukhumbikwira kuzizipizga, mwakuti para mwachita khumbo la Chiuta, mupokere icho chalayizgika. Pakuti kwakhala kanyengo kachoko waka, ndipo uyo wakwiza wizenge, ndipo wachedwenge chara. Sono murunji waŵenge wamoyo na chipulikano; kweni usange munthu wakuwelera nyuma, mzimu wane ukondwenge nayo chara. Kweni ise tili ŵa awo ŵakuwelera nyuma kuya ku pharanyiko chara, kweni ŵa awo ŵakugomezga kuti umoyo uponoskeke.’7 Fundo zakuzirwa mu chigaŵa ichi cha Malemba ni izi:—
GSAM 188.4“1. Awo ŵakuphalirika mazgu agha ŵali pangozi ya kutaya chigomezgo chawo mu icho ŵakachita makora.
GSAM 189.1“2. Ŵakaŵa ŵachita khumbo la Chiuta, ndipo ŵakafikiskika mu chiyezgo umo kuzizipizga kukaŵa kwakukhumbikwa.
GSAM 189.2“3. Ŵarunji pa nyengo iyi ŵakeneranga kuŵa ŵamoyo na chipulikano, mwa kukayika chara usange ŵakachita khumbo la Chiuta, kweni na chipulikano mu icho ŵakachitiramo khumbo la Chiuta.
GSAM 189.3“4. Awo ŵangatondeka kuzizipizga kuyezgeka kwa chipulikano, kweni ŵangataya chigomezgo chawo mu mulimo uwo ŵakachitiramo khumbo la Chiuta, na kuwelera nyuma, ŵangatora nthowa yakulunjika ku pharanyiko.”8
GSAM 189Kufuma kwa N. Southard, Mulembi Mukuru wa Chemerezgo cha Pakati pa Usiku
GSAM 189.4Mu Chemerezgo cha Pakati pa Usiku cha pa 31 Okutobala, 1844, pafupifupi mazuŵa khumi pamanyuma pa kumara kwa mazuŵa 2300, ghakasindikizgika mazgu agha ghakulembeka na mulembi mukuru:—
GSAM 189.5“Para tikuwona vyose ivyo vikachitika pamoza na gulu ili, vyakufumapo vyakutumbikika ivyo lapangiska mu maghanoghano gha ŵana ŵa Chiuta, kweniso thinkho na uheni ivyo ŵalwani ŵake ŵalongora, tikwenera kuliwona kuti ndilo ‘chemerezgo cha pakati pa usiku’ chanadi. Ndipo usange tili na mazuŵa ghachoko gha kuyezgera chipulikano chithu, ichi chichali chakuyana na ntharika ya ŵamwali khumi; pakuti ŵakati ŵawuka wose na kunozga nyali zawo, pakaŵa pachali nyengo yakuti nyali za ŵamwali ŵazeleza ziyambe kuzimwa. Ichi chikate chichitikenge yayi pambere zuŵa la khumi lindajumphe; pakuti mpaka nyengo iyo nyali zawo zikate zilutilirenge kuŵala. Ntheura zuŵa ilo likwenera kujumpha, kuti ŵazeleza ŵaleke chipulikano chawo, nga umo 1843 wakeneranga kujumphira kuti nyengo yakulindilira yiŵepo. Kuchedwa kuchoko ntheura ntchifukwa chakukhuŵalira chara, kweni kukulongora umo Chiuta wakufiskira mazgu ghake mwandendende. Ntheura tiyeni tikoleske chizomerezgo cha chipulikano chithu kwambura kusunkhunyika; pakuti uyo walayizga ngwakugomezgeka.”
GSAM 189Kufuma kwa Joseph Marsh, Mulembi Mukuru wa Lizgu la Unenesko
GSAM 189.6Mu Lizgu la Unenesko la pa 7 Novembala, 1844, tikuŵazga kuti:—
GSAM 189.7“Tikuzomera na mtima wakukondwa kuti tikabudiska pa mtundu wa chakuchitika icho tikalindiliranga kuti chichitikenge pa zuŵa la khumi la mwezi wa chinkhonde na chiŵiri; kweni tichali tingazomera chara kuti Wasembe withu Mukuru wakatondeka pa zuŵa ilo kufiska vyose ivyo chithuzithuzi chikatipa chifukwa chakulindilira. Sono tikugomezga kuti wakavifiska.”
GSAM 190.1ŴaAdventist ŵakalindiliranga kuti pa zuŵa la khumi la mwezi wa chinkhonde na chiŵiri, 1844, mazuŵa 2300 ghamarenge, ndipo kuti pa zuŵa ilo Khristu wamalizgenge mulimo wake wa usembe na kwiza pa charu chapasi kuzakatumbika ŵanthu ŵake. Kusanda uko kukachitika pamanyuma kwalongora kuti icho chikachitika pa zuŵa ilo nkhwamba kwa mulimo wake wa kutoweska kwa chihema chakupatulika cha kuchanya, kuti nkhumalizga mulimo wake nga ni wasembe chara.9 M'malo mwa kuwona kutoweska kwa chihema chakupatulika nga ntchigaŵa cha mulimo wa Khristu nga ni wasembe, ŵakayowoyanga kuti kutoweska kwa chihema chakupatulika kukaŵa kuzamutoweska charu chapasi na moto pa kwiza kwa Khristu. Usange ntcharu chose chara, kweni charu cha Kenani ndicho chikate chitoweskekenge pa nyengo iyo.
GSAM 190Ŵakagomezganga Kuti Chihema Chakupatulika Ntcharu Chapasi
GSAM 190.2Ghanoghano ili likulongoreka mu nkhani yakulembeka na Geo. Storrs, mu Chemerezgo cha Pakati pa Usiku cha pa 25 Epulero, 1844. Wakufumba kuti, “Kasi chihema chakupatulika icho chikwenera kutoweskeka ntchivichi? Maghanoghano ghane ghakwamba ghakaŵa ghakuti ntcharu chose chapasi. Nkhuchali kugomezga kuti ntchigaŵa cha charu chapasi. Kweni kasi ntchigaŵa nichi? Ili ndilo fumbo ilo niyezgenge kuzgora.”
GSAM 190.3Wakuzunura layizgo kwa Abrahamu, kukhozgeka kwa layizgo lenelili kwa Yisake, na kuwerezgekaso kwake kwa Yakobe, ndipo wakuzunura sumu ya Mozesi, iyo yikapekeka na Miriyamu ŵakati ŵajumpha Nyanja Yiswesi, umo ŵakimba kuti: “Muŵanjizgenge na kuŵapanda mu phiri la chiharo chinu, mu malo, A Fumu, agho mwajinozgera kukhalamo, mu chihema chakupatulika, A Fumu, icho mawoko ghinu ghakhozga.”10
GSAM 190.4Usange muŵazgi wangayaniska mwakupwelelera lemba la pachanya ili na nkhani ya kufiskika kwake iyo yili kulembeka na wamasalimo, wawonenge kuti likuyowoya chara kuti nanga ntcharu cha Palestina ndicho chihema chakupatulika. Davide, pakuyowoya vya Fumu kulongozga ŵana ŵa Israyeli, wakuti: “Wakaŵafikiska ku mphaka ya chihema chake chakupatulika, ku phiri lenelili, ilo woko lake lamalyero likagura.”11 Mu sumu ya pa Nyanja Yiswesi pakuyowoyeka vya charu cha Kenani, kuti chikaŵa malo agho wakanozga kuti “wakhalemo, mu chihema chakupatulika.” Ntheura mu mazgu agha ghakufuma mu Masalimo, Phiri la Moriya, uko chihema chakupatulika chikazengeka, likuchemeka waka “mphaka ya chihema chake chakupatulika.” Kweni mu salimo lenelili mukuti, “Wakasora fuko la Yuda, Phiri la Ziyoni ilo wakalitemwa. Ndipo wakazenga chihema chake chakupatulika nga ni nyumba za mathemba za pachanya, nga ntcharu chapasi icho wachikhozga kwamuyirayira.”12
GSAM 191Kutoŵeska kwa Chihema Chakupatulika Kukaghanikanga Kuti Nkhutoŵeska Charu
GSAM 191.1Mu nkhani iyo yazunulika pachanya apa, wakati wazunura ivyo vikaghanikanga kuti mbukaboni wakuti charu, panji charu cha Palestina pera, ndicho chikaŵa chihema chakupatulika, mulara wakalutilira kufumba kuti, “Kasi chihema chakupatulika chizamutoŵeskeka wuli?” Wakazgora na mazgu gha nchimi Mikeya kuti, “Pakuti, wonani, Fumu yikufuma mu malo ghake, ndipo yikhilirenge na kukandapo pa malo ghapachanya gha charu. Mapiri ghazamusungunuka pasi pake, ndipo madambo ghazamupasuka, nga ni phula panthazi pa moto, ndiposo nga ni maji agho ghakuthikira pa malo ghakukhira chomene.”13
GSAM 191.2Pakuti pa nyengo yira ŵanthu ŵanandi ŵakazomeranga fundo yakuti charu ndicho chikaŵa chihema chakupatulika, muŵazgi wangapulikiska luŵiro chifukwa icho ŵakaghanikiranga kwambura kukayika kuti, para mazuŵa 2300 ghamara, Fumu yizenge na kutoŵeska charu umo Mikeya wakayowoyera. Pa kususka kose uko kukaŵapo kwimikana na ŵaAdventist, pakaŵavya wakususka nanga njumoza uyo wakayowoyapo nanga pachoko kuti kutoŵeska charu na moto kukaŵa yayi chakuchitika icho chikeneranga kuchitika nga nkhutoŵeska kwa chihema chakupatulika, paumaliro wa mazuŵa 2300.
GSAM 191Ŵapositole Ŵakakhuŵara, Kweni Ŵakafiska Malemba
GSAM 191.3Iyi ndiyo nyengo yimoza pera yayi apo ŵanthu ŵachita khumbo la Fumu, kufiska Malemba, kweni ŵakhuŵara mu ivyo ŵakalindizganga chifukwa chakuti ŵakapulikiska yayi mtundu wa chakuchitika icho chikaŵa pafupi kuchitika. Ndimo vikaŵira na ŵapositole ŵa Khristu. Apo wakakhala pa mwana wa mbunda, kunjira mu Yerusalemu, ŵakachemerezga apo ŵakakumbuka mazgu gha nchimi:14 “Chemerezga, iwe mwana mwanakazi wa Yerusalemu: wona, Fumu yako yikwiza kwa iwe; njakunyoroka, ndipo yili na chiponosko; njakujiyuyura, yakwera pa mbunda, pa mwana wa mbunda.”15 Pakaŵa pakukhumbikwa chomene kuti pa nyengo yira paŵe kuchemerezga, mwakuti ŵaŵenge chete, malibwe agho ghatenge ghachemerezgenge.16 Ŵasambiri ŵakaghanikanga kuti Khristu, pa malo ghara na pa nyengo yira, wakaŵa pafupi kukwera pa chitengo cha Davide nga ni fumu ya pa charu (“tikagomezganga kuti ndiyo wakenera kuwombora Israyeli”17), ntheura ŵakachemerezga kuti, “Ngwakutumbikika ufumu wa dada withu Davide, uwo ukwiza mu zina la Fumu.”18 Kasi mphanyi kukaŵa kuchemerezga kwakuti wuli pa nyengo yira ŵaŵenge kuti ŵakapulikiska kuti pambere sabata yindamare Khristu waŵenge wakufwa mu dindi la Yosefe, lakuzingilizgika na ŵalinda ŵa Ŵaroma? Kasi mphanyi pakaŵa kupeleka “uchindami” kwa Chiuta na kujipatulira kwa iyo kwakuti wuli pakati pa ŵaAdventist mu 1844, ŵaŵenge kuti ŵakapulikiska kuti kutoŵeska kwa chihema chakupatulika paumaliro wa nyengo yose ya uchimi kukeneranga kutora vyaka vinandi pambere Fumu yindize?
GSAM 192Pakaŵavya Kubuda pa Kupenda Mazuŵa 2300
GSAM 192.1Apo ŵanthu aŵa ŵakasandaso mwakupwelelera umo ŵakapendera nyengo iyi, ŵakasanga kabudi kalikose yayi; kweni Fumu yikiza yayi, ndipo charu nacho chikatoŵeskeka na moto yayi. Kasi ichi chikang'anamurangachi? Ŵakamanyanga nadi kuti Fumu yikaŵa nawo mu gulu likuru lira; kweni sono ŵakaŵa ŵakulindilira kwambura kumanya icho chichitikenge. Chigomezgo chawo mwa Fumu chikasunkhunyika yayi. Ŵakamanyanga kuti yiŵasidenge yayi. Ungweru wizenge kufuma kunyake. Fumbo lakusuzga ilo likaŵa panthazi pawo likulongosoreka mu mazgu gha Yeremiya agho ghazunulikapo kale kuti, “Kasi muŵenge kwa ine nga ni mutesi, ndiposo nga ni maji agho ghakuphwa?” Chipulikano chikakoleska kukayika uku yayi, chifukwa mazgu gha Fumu kwizira mwa nchimi Habakuku ghakukhwaskana na mboniwoni ya nchimi ghakiza mu maghanoghano ghawo kuti, “Paumaliro yiyowoyenge, ndipo yitetenge yayi.”19 Mazgu agho ghazunulikapo kale gha mulembi wa Lizgu la Unenesko ghakulongora makora apo ŵakayimilira: “Tingazomera yayi pasono kuti Wasembe withu Mukuru chomene wakatondeka pa zuŵa lenelira kufiska vyose ivyo tikaŵa na chifukwa chakulindizga kuyana na icho chikimiranga mulimo wake.”
GSAM 193Ungweru Wakukhwaskana na Chihema Chakupatulika Ukasangika
GSAM 193.1Hiram Edson, wa ku Port Gibson, N.Y., wakaniphalira kuti zuŵa lakulondezgapo pa kujumpha kwa nyengo mu 1844, apo wakalombanga kuseri kwa viwundo vya vingoma mu munda, Mzimu wa Chiuta ukiza pa iyo na nkhongono zikuru chomene mwakuti wakaŵa pafupi kuwiskika pasi; ndipo pamoza na ichi wakakhwaskika mu mtima na fundo yakuti, “Chihema chakupatulika icho chikwenera kutoŵeskeka chili kuchanya.” Wakaphalira O. R. L. Crosier maghanoghano agha, ndipo wose pamoza ŵakasanda nkhani iyi mwakupwelelera. Kukwambilira kwa 1846, nkhani yakulongosora mwakukwana fundo ya chihema chakupatulika kuyana na Baibolo, yakulembeka na a Crosier, yikasindikizgika mu Nyenyezi ya Mulenji, nyuzipepara iyo pa nyengo yira yikafumanga ku Cincinnati, Ohio. Mu nkhani yitali yira ŵakalongora kuti mulimo wa kutoŵeska kwa chihema chakupatulika ukaŵa mulimo wakumalizga wa Khristu nga ni wasembe withu mukuru, uwo ukamba mu 1844 ndipo uzamumara pambere wandize nadi kachiŵiri mu mabingu gha kuchanya nga ni Themba la mathemba na Fumu ya mafumu.
GSAM 193Mipingo Yikapenjanga Ŵamembala Awo Yikaŵataya
GSAM 193.2Zuŵa la chikhumi la mwezi wa chinkhonde na chiŵiri likaŵa kuti lajumpha, ndipo mipingo yikaghanikanga kuti yiŵenge na nyengo yipusu kuwezgeramo ŵamembala awo yikaŵataya, awo ŵakafumamo chifukwa cha “chemerezgo cha pakati pa usiku” na uthenga wa mungelo wachiŵiri; kweni pa ichi yikakhuŵara chomene, nga umo likulongolera zgoro lakulondezgapo ili ku kuŵeyelera kwakuti ŵawelere ku mabungwe ghawo ghakale, ilo likalembeka mu Chemerezgo cha Pakati pa Usiku la Disembala 26, 1844:—
GSAM 193.3“Kweni kasi unenesko ngwakuti wuli? Ŵakumanya makora kuti mu mipingo yinandi iyi nkhani zikuru ni izi: ‘Kung'anamuka kwa charu chose,’ ‘nyengo ya vyaka chikwi,’ na ‘kuwelera kwa Ŵayuda ku Palestina,’ pambere Mponoski mwenecho wandize. Awo ŵakuwelera kuti ŵakakhale pasi pa sumu zakugonezga za visambizgo vyambura kukolerana na Malemba na vya mahara yayi ivi, ŵakuchita nthena maso ghawo ghakujulika; ndipo kachitiro kantheura kaŵenge ‘kuwelera nyuma’ nadi.
GSAM 194.1“Pakuti ŵazgoka ‘ŵanangwa’ kuyana na ng'anamuro la Malemba, nchakuvikilirika chomene ‘kulutilira kunthazi’ kuluska ‘kuwelera nyuma’ panji ‘kududuzgira nyuma,’ chomenechomene pa nyengo iyi, apo mphumphu ya uchindami yili pafupi chomene kupelekeka ku ŵakugomezgeka mwa Khristu Yesu.”
GSAM 194.2Kachitiro ka mipingo ka kuŵika kunthazi kwiza kwa Fumu mwa kukhozgera visambizgo vyakuzunulika pachanya apa vyambura kukolerana na Malemba, kakakumbuska ŵaAdventist mazgu agha gha nchimi Ezekiyeli: “Mwana wa munthu, wona, ŵa nyumba ya Israyeli ŵakuti, Mboniwoni ya nchimi iyo wakuwona njakukhwaskana na mazuŵa ghanandi ghakunthazi, ndipo wakuchima vya nyengo zakutali.” Mu nkhani yeneyiyi mukusangika zgoro ilo ŵaAdventist ŵakaligwiliskiranga ntchito kuti, “Ntheura uŵaphalire kuti, Fumu Chiuta yikuti ntheura: Palije lizgu lane nanga ndimoza ilo lizamusidwikaso kunthazi, kweni lizgu ilo nayowoya lizamufiskika, ndimo yayowoyera Fumu Chiuta.”20
GSAM 194“Ukwenera Kuchimaso”
GSAM 194.3Awo ‘ŵakarya’ buku na kupharazga vya ‘nyengo’ ŵakaghanikanga kuti mulimo wawo ku charu ukaŵa wamara; ntheura pakaŵa mazgu ghakuti ŵakwenera kusambizgaso mitundu, malulimi na mafumu. Chigaŵa chinyake cha mulimo, icho chikawonekanga yayi kufikira pa nyengo iyi, sono chikeneranga kufiskika,—icho ntchalongosolera ŵanthu umo tempile la Chiuta kuchanya liliri nadi, na uteŵeti wa pa jotchero lake. Dango lakuti tempile lipimike (21) ndakukhumbikwa kuti ŵamanye mtundu wa chakuchitika icho chikwenera kuchitika paumaliro wa nyengo ya uchimi, ndipo ntheura mazgu agha ghalongosoreke: “Penepapo chihema chakupatulika chizamutoŵeskeka.”
GSAM 194.4Wonani kuti mungelo wa chipharazgo cha nyengo ichi wakafuma kuchanya, ndipo pambere mulimo wake undamare wakupeleka languro lakuti ŵanthu ŵasambizgikeso. Ntheura uthenga uwo ukwenera kulongosora nkhani ya chihema chakupatulika, kukhozga chigomezgo cha ŵakukhuŵara, ndiposo pa nyengo yeneyiyo kuŵapa ‘thete,’ panji ‘ndodo,’ panji chakupimira, icho ŵanthu ŵa Chiuta ŵangapimira umo ŵakuchitira panthazi pake, ukwenera kuŵa na vimanyikwiro vyakuwoneka makora vyakuti ngwakufuma kuchanya, ndipo kuti ngwakufuma ku ŵanthu yayi.
GSAM 195Kutemwera Kukaŵajandizganga Kufikira Ŵanthu
GSAM 195.1Kutemwera uko kukaŵapo kwimikana na chisambizgo cha kwiza kwa Khristu chikaŵa chakujandizga icho chikaŵa chakusuzga chomene kujumpa pakufikira ŵanthu; ndipo kuyezga kuŵasambizgaso kwambura ungweru wakupulikikwa makora na wakusimikizga chifukwa cha kukhuŵara, mphanyi kukaŵa kwambura chandulo. Ŵakugomezga ŵaAdventist ŵeneko ŵakakhumbikwiranga kuti mitima yawo yiwuskikemweso na languro lakufuma kuchanya, pambere ŵanthu ŵandasambizgike makora; ndipo kasi ichi chikatenge chifiskikenge wuli? Kasi chikatenge chichitike na vinjeru vya ŵanthu pera? Panji kasi awo ŵakawona mulimo wakukhora wa Mzimu wa Chiuta mu gulu ilo likaŵapo sonosono, ŵatenge ŵakhorwenge na kughanaghana kwa ŵanthu pera? Palije icho chikatenge chiŵafumiske mu kutimbanizgika kwawo, kweni mulimo wakuyana na wa “uthenga wa mungelo wachitatu”22 pera; ndipo uwu, pachoko na pachoko, kuyana na umo ŵakakwaniranga kuupokelera, ukambika pa nyengo yake, uku uli na maukaboni ghakukhorweska chomene ghakuti ukafuma kuchanya.
GSAM 195Nga ni Mberere Zambura Muliska
GSAM 195.2Apa gulu likuru la ŵakulindilira kwiza kwa Khristu likaŵa, mu nthowa yinyake, nga ni mberere zambura muliska. Ŵanthu ŵanandi ŵakukwana vikwi pakati pawo, masabata ghachoko waka ghakumasinda, ŵakajipatura ku mipingo yose na visambizgo vyawo vyakugomezga, ndipo pakaŵavya bungwe la ŵanthu ilo likapweleleranga umoyo wawo wauzimu. Ŵakaŵavya ŵakuŵapa ulongozgi pa charu awo ŵakatenge ŵaŵagomezgenge; chigomezgo chawo chikaŵa mwa Chiuta pera.
GSAM 195.3Kweni ŵakaŵa ŵakusimikizga za chinthu chimoza, ndipo ichi chikaŵa kwa iwo nga ni nangula,—chipharazgo cha nyengo chikaŵa chakwenelera.23 Kweni nga ni gulu la ŵanthu ŵakaŵa pa malo apo, kwambura kuti Chiuta waŵalongozge na kuŵasunga, ŵakatenge ŵangapokelera malongosolelo ghautesi, panji ŵakatayenge ‘kuzizipizga’ na kuleka chipulikano mu ivyo ŵakajumphamo kumasinda. Ŵanyake ŵakachita ichi; peneapo ŵanyake, na jiso la chipulikano lakulaŵiska pa uyo mitima yawo yikamutemwa, ŵakafumba na mtima wose kuti, “Mulinda, kasi usiku wuli wuli? Mulinda, kasi usiku wuli wuli? Mulinda wakati, Mulenji ukwiza, ndiposo usiku: usange mukukhumba kufumba, fumbani: welerani, zani.”24
GSAM 196J. N. Andrews pa Nkhani ya Kukhuŵara
GSAM 196.1Mulara J. N. Andrews, uyo wakajumpha mu vyakuchitika ivi mu 1844, wakuyowoya vya kukhuŵara uku kuti:—
GSAM 196.2“Awo ŵakalindizganga Fumu mu 1843 na mu 1844 ŵakakhuŵara. Ku ŵanthu ŵanandi, fundo iyi njakukwana kuti ŵakane ukaboni wose wa nkhani iyi. Tikuzomera kuti pakaŵa kukhuŵara, kweni tingazomera yayi kuti ichi ntchifukwa chakwenelera cha kukana kuti woko la Chiuta likaŵa mu mulimo uwu. Mpingo wa Ŵayuda ukakhuŵara apo, paumaliro wa mulimo wa Yohane Mubapatizi, Yesu wakajilongora nga ni Mesiya wakulayizgika. Ndipo ŵasambiri ŵakugomezga ŵakakhuŵara na chitima chikuru chomene apo uyo ŵakalindizganga kuti wathaskenge Israyeli wakakoleka na kukomeka na mawoko gha ŵaheni. Ndipo wakati wawuka ku ŵakufwa, apo ŵakalindizganga kuti wawezgerengeso ufumu kwa Israyeli, ŵakatondeka yayi kukhuŵara ŵakati ŵapulikiska kuti wakaŵa pafupi kuluta kwa Ŵawiske, ndipo kuti iwo ŵakhalenge kwa nyengo yitali mu suzgo na vyakuŵinya. Kweni kukhuŵara kukulongora yayi kuti Chiuta walije woko pakulongozga ŵanthu ŵake. Kukwenera kuŵalongozgera kunozga ivyo ŵabuda, kweni kukwenera yayi kuŵalongozgera kutaya chigomezgo chawo mwa Chiuta. Chifukwa chakuti ŵana ŵa Israyeli ŵakakhuŵara mu mapopa, ŵakakana kanandi waka kuti Chiuta wakaŵalongozganga. Ŵaŵikika nga ntchenjezgo kwa ise, kuti tileke kuwa pakulondezga chiyelezgero chenechicho cha kuleka kugomezga.”25
GSAM 196Unenesko Ukubapatizika mu Kuleka Kutemweka na Ŵanthu
GSAM 196.3Vikuwoneka kuti ni ndondomeko ya Fumu kuŵika unenesko wakuzirwa mu nthowa iyo ŵanthu ŵanandi ŵakuyitemwa yayi, mwakuti kuwupokelera na kuwupulikira kuŵe kunyamura mphinjika26 Ichi ntchaunenesko chomene mu mazuŵa ghaumaliro agha. Petrosi, pakuyowoya vya nyengo iyo umaliro wa vinthu vyose uŵenge ‘pafupi,’ ndipo ‘cheruzgo’ ‘chizamukwambira pa nyumba ya Chiuta,’ wakuti, “Ŵakutemweka, lekani kuzizwa na chiyezgo chakugolera icho chikwiza kuzamuyezga imwe, nga kuti chinthu chachilendo chamuchitikirani: kweni sekelerani, pakuti mukusangana na Khristu mu masuzgo ghake; mwakuti para uchindami wake wavumbulika, namweso musekelere na chimwemwe chikuru chomene. Usange mukutukika chifukwa cha zina la Khristu, muli ŵakutumbikika; pakuti Mzimu wa uchindami na wa Chiuta ukukhala pa imwe: ku chigaŵa chawo wakuyowoyeka uheni, kweni ku chigaŵa chinu wakuchindikika.”27
GSAM 197.1Para unenesko wapokera ubapatizo wake wa kuleka kutemweka na ŵanthu, kuwupokelera kukukhumbikwira uchizi unandi kuluska kulondezga waka chipulikano cha ŵanthu ŵanandi. Awo ŵakujilongora nga mbakugomezga uku mbapusikizgi ŵakuwona palije chakukopa chikuru chakuti ŵapokelere unenesko uwo ukukhumba kuchitapo kanthu, nga nkhuŵeya bwato kulazga uko mlonga ukufuma ‘kwimikana na mphepo na mayiŵa.’ Ntheura unenesko ukuzgoka chiyezgo ku ŵakugomezgeka, ŵa mtima waunenesko, ŵambura upusikizgi, na awo ŵakupulikira njuŵi zawo.
GSAM 197.2Talongora kale kuti uchimi wa gulu la kwiza kwa Khristu ukukhumba kuti paŵe kukhuŵara. Kukiza; ndipo ntheura, mu udangiliri wa Chiuta, kupokelera uthenga wura kukaŵa na mphinjika yake.
Notes
- Chivumbuzi 10:10, 11; 11:1. ↩
- Ezekiyeli 3:1-3. ↩
- Yeremiya 15:16. ↩
- Pikira—munkhwala wakuŵaŵa chomene na wambura kunozga, wakupangika na moŵa, alowe na utomoni wa mure. ↩
- Yohane 20:13. ↩
- Yeremiya 15:16-18. ↩
- Ŵahebere 10:35-39. ↩
- Nkhani za Umoyo wa Ellen G. White, mapeji 107-109. ↩
- Pa nyengo iyo pakaŵavya uyo wakaghanaghananga vya chihema chakupatulika kuchanya. ↩
- Ekisodo 15:17. ↩
- Masalimo 78:54. ↩
- Masalimo 78:68, 69. ↩
- Mikeya 1:3, 4. ↩
- Yohane 12:16. ↩
- Zekariya 9:9. ↩
- Luka 19:40. ↩
- Luka 24:21. ↩
- Mariko 11:10. ↩
- Habakuku 2:3. ↩
- Ezekiyeli 12:27, 28. ↩
- Pa kupima uko palije manambara agho ghakupelekeka nga ntchandulo chake, icho chikukhwaskika ni umo chinthu chiliri, kuti nkhukura kwake yayi. ↩
- Chivumbuzi 14:9-12. ↩
- Apo ŵakasandaso mwakupwelelera chomene umo ŵakapendera mazuŵa 2300, ŵakasanga kabudi kalikose yayi, ndipo nasono palije ako kangasangika. ↩
- Yesaya 21:11, 12. ↩
- Mauthenga Ghatatu gha Chivumbuzi 14:6-12, peji 33. ↩
- Mateyu 16:24. ↩
- 1 Petrosi 4:7, 17, 12-14. ↩