Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
27 / 31
27 / 31

Cipaturo 24 — Mauchimi Ghanyake Ghafiskika

John Norton Loughborough

GSAM 376.1“Ghanaghanirani sono kwamba zuŵa ili kuya munthazi, kwamba zuŵa la makumi ghaŵiri na chinayi la mwezi wachinkhondi na chinayi, kwamba zuŵa ilo lufura lwa tempile la Fumu yikaŵikika, ghanaghanirani ichi. Kasi mbewu yichali mu nkhokwe? Enya, mpaka sono mpheska, mkuyu, mukangaza na muolivi vindapambike vipambi; kwamba zuŵa ili nditi nimutumbikani.”1

GSAM 376.2Kuruta panthazi kwambura kuleka kwa uthenga wa mungelo wachitatu kufuma apo ukambira kungayaniskika makora na kutumbikika uko kukaŵa na Zerubabeli kufuma zuŵa ilo wakaŵika libwe la lufura lwa tempile.

GSAM 376Mulimo Wakuwoneka Wakusuzga

GSAM 376.3Ŵayuda ŵakati ŵachemeka kuzenga tempile la Fumu, uku ŵalije ndalama ndipo nkhokwe zawo zilije chakurya, mu maso gha ŵanthu mulimo uwu ukawonekanga wakusuzga chomene. Ŵakati ŵapulikira ntchemo iyi na chipulikano na kwamba mulimo na mtima wakukhumba, woko la Chiuta lakutumbika likawonekera kwa iwo. Para tikulondezga ivyo vikachitika pakwamba kwa uthenga wachitatu uwu, tikuwona woko lakulongozga lili na awo ŵakusankha nthowa yake. Nanga ŵangakumana na visuzgo, awo ŵakumugomezga ŵakuwona nyengo zose kuti Chiuta wakupwelelera ŵanthu ŵake na mulimo wake.

GSAM 376Ukaboni wa Ulongozgi Wakulongora Nkharo

GSAM 376.4Pa Novembala 24, 1862, maungano ghaŵiri ghakachitika pa nyengo yimoza mu nyumba ya William Wilson, wa ku Greenville, Mich., kuti ŵakhazikiske mipingo yiŵiri ya awo ŵakapokera unenesko wa Sabata mu chigaŵa icho. Ungano wa mpingo wa Greenville ukalongozgekanga na Mulara White na muwoli wake mu chipinda chimoza, apo Mulara Byington na ine tikalongozganga ungano wa mpingo wa West Plains mu chipinda chinyake. Apo tikachitanga milimo yakwamba mu chipinda chimoza, tikapulikanga mazgu gha Amai White apo ŵakapelekanga ukaboni wawo wa ulongozgi mu chipinda chinyake. Tikakumana na masuzgo ghanyake mu mulimo withu, ndipo pa nyengo yakwenelera Amai White ŵakajura muryango na kuti, “M'bali Loughborough, apo nkhulaŵiska gulu ili nkhuwona kuti nili na maukaboni gha ulongozgi gha ŵanthu ŵanyake awo ŵali pano. Para mwaŵa ŵakunozgeka, nizamunjira na kuyowoya.” Pakuti yikaŵa nyengo yeneyiyo iyo tikakhumbikwiranga wovwiri, ŵakanjira. Padera pa Mulara Byington na ine, ŵakamanyanga mazina gha ŵanthu ŵatatu pera mu chipinda icho. Ŵanyake ŵakaŵa ŵalendo awo ŵakaŵa kuti ŵandaŵawonepo, kweni ŵakaŵawona waka apo ŵakalongoreka kwa iwo mu mboniwoni ya nchimi.

GSAM 377Umoyo wa A Pratt Wulongosoreka

GSAM 377.1Ŵakati ŵawuka kuti ŵayowoye, ŵakati: “Munigowokere para pakuyowoya ivyo nili navyo nkhulongosora kawonekero kinu, chifukwa nkhughamanya yayi mazina ghinu. Para nkhuwona visko vinu, nkhumbukira ivyo Fumu yikatemwa kunilongora vya imwe. Munthu uyo wali pa ngodya, uyo wali na jiso limoza [munthu munyake wakati, “Zina lake ni Pratt”], wakujilumba chomene kuti wali na chipulikano, ndipo wakujilongora nga ni munthu wakutemwa chomene chisopa, kweni wandang'anamukepo mtima. Mungamupokeranga yayi mu mpingo umo waliri sono, chifukwa iyo ni Mkhristu yayi. Wakumalira nyengo yinandi pa malo gha ŵantchito na mu masitolo kwambura mulimo, wakususka na ŵanthu pa visambizgo vya unenesko, apo muwoli wake ku nyumba wakwenera kutema nkhuni, kupwelelera munda, na vinyake. Para wakupangana na ŵanthu vya malonda, wakulayizga vinthu ivyo wakufiska yayi. Ŵazengezgani ŵake ŵakugomezga yayi para wakuti wali na chipulikano. Pa umo waliri sono, vingaŵa makora ku chisopa para wangayowoya kalikose yayi vya icho.”

GSAM 378M'bali Barr Wakondweskeka

GSAM 378.1Ŵakalutilira kuti, “M'bali muchekuru uyu [apo ŵakamulongoranga na munwe, munthu munyake wakati, “M'bali Barr”] nkhamulongoreka kuti ngwakupambana chomene na munthu munyake yura. Umoyo wake ntchiyelezgero chiwemi chomene, wakupwelelera kufiska vyose ivyo wakulayizga, ndipo wakupwelelera makora mbumba yake. Wakuchita chikanga yayi kuyowoya vya unenesko ku ŵazengezgani ŵake, pakopa kuti wangatondeska mulimo na kuwunanga. Wakupulikiska yayi umo Fumu yingaŵira yalusungu chomene mwakuti yingamugowokera zakwananga zake, ndipo wakughanaghana kuti wakwenelera yayi nanga nkhuŵa wa mu mpingo.” Penepapo ŵakati kwa iyo, “M'bali Barr, Fumu yanituma kuti nimuphalirani kuti mukazomera zakwananga zose izo mukazimanyanga, ndipo yikamugowokerani zakwananga zinu kale chomene, usange mungagomezga waka.” Chitima icho chikawonekanga pa chisko cha m'bali uyu chikamara luŵiro. Wakawuska maso uku wakumwemwetera, ndipo na mtima wake wambura upusikizgi wakati, “Kasi yanigowokera?” “Enya,” ŵakazgora Amai White, “ndipo nkhatumika kuti nimuphalirani kuti, ‘Zaninge, na kuŵa yumoza na mpingo; ndipo para mwasanga mpata, yowoyani mazgu ghakukhozgera unenesko; ghazamovwira, chifukwa ŵazengezgani ŵinu ŵakumugomezgani.’” Wakazgora kuti, “Nizamuchita ntheura.”

GSAM 378.2Penepapo ŵakati, “Usange A Pratt ŵangakhala kwa nyengo yichoko na kaghanaghaniro kakuyana na ako M'bali Barr wakaŵa nako, vingaŵawovwira.”

GSAM 378.3Ntheura chimoza mwa ivyo vikatisuzganga pakukhazikiska mpingo chikamara. Pambere ŵandapeleke ukaboni wawo wa ulongozgi, tikatondeka kukopa A Barr kuti ŵazomere kunjira mu mpingo; apo ku chigaŵa chinyake, tikasanga kuti pafupifupi waliyose wakakananga kupokera A Pratt; kweni pakaŵavya uyo wakaŵa wakufwatuka kuyowoya chifukwa icho wakakaniranga.

GSAM 378Sanji mu Mbumba Yamara

GSAM 378.4Pamanyuma ŵakayowoya na mwanalume wa chikumba chituŵa chakusazgikana na uswesi, uyo wakakhala ku chigaŵa chimoza cha chipinda; ndipo ŵakalongora na munwe mwanakazi wa chisko chakuwonda uyo wakakhala kutali ku chigaŵa chinyake, na kuyowoya nawo nga ni mfumu na muwoli. Ŵakalongosora vinthu vinyake ivyo vikachitika mu umoyo wawo wakale, pambere waliyose wa iwo wandazomere unenesko. Ŵakati Satana wakakuruzga vinthu ivi mu maghanoghano gha mwanakazi uyu mpaka wakafuntha navyo. “Nkhawona,” ŵakati Amai White, “kuti mwanakazi uyu wakakhala chaka chimoza mu chipatala cha ŵanthu ŵakufuntha; kweni kufuma apo mahara ghake ghakawelera, wazomerezga kuti sanji yeneiyi yisuzgengeso maghanoghano ghake. Ichi chikuŵachitiska chitima chikuru ŵafumu ŵake, awo ŵachita vyose ivyo ŵangafiska kulongora muwoli wawo kuti mbakugomezgeka kwa iyo, ndiposo kuti walije chifukwa cha kuŵakanizgira kusendelera kwa iyo umo wakuchitira.”

GSAM 379.1Nyengo yeneyiyo muwoli wakachimbira kuya ku chigaŵa chinyake cha chipinda, ndipo wakajikama na kuŵeyelera mfumu wake kuti wamugowokere. Ŵanthu aŵa ŵakaŵa pafupifupi ŵalendo mu chigaŵa icho cha charu, ndipo ivyo vikaŵachitikira kale vikamanyikwanga yayi. Kweni awo ŵakaŵamanyanga makora ŵakamanyanga kuti pakati pawo pakaŵa kulekana mu mtima, nangauli ŵakamanyanga yayi chifukwa chake.

GSAM 379Vyakuyana na vya Elisha na Hazayeli

GSAM 379.2Amai White ŵakati ŵapeleka ukaboni wawo wa ulongozgi, mulimo wakukhazikiska mpingo ukamara luŵiro. A Barr ŵakanjira mu ndondomeko ya mpingo na mtima wose, apo A Pratt ŵakalekeka kuwaro. Ungano ukati wamara waka, A Pratt ŵakayowoya mwaukali chomene kuti, “Nkhumuphalirani, kuyezga kwenda na ŵanthu aŵa uku ukuchita upusikizgi nkhwambura ntchito; ungafiska yayi.”

GSAM 379.3Kulongosora nkharo, nga umo vyachitikira mu nkhani iyi, kukutikumbuska chomene nkhani yakuyana nayo iyo yili kulembeka mu mazuŵa gha nchimi Elisha:2 Benihadadi, Themba la Siriya, wakatuma muteŵeti wake Hazayeli kwa Elisha kuti wakafumbe usange wachirenge ku nthenda yake. Elisha wakaŵa kuti wawona vya Hazayeli mu mboniwoni ya nchimi, ndipo munthu uyu wakati wafika pamaso pake, Elisha wakamulaŵiska ku chisko, ndipo vyose vikiza mwakuwoneka makora mu maghanoghano ghake.

GSAM 379Mulara White Ŵalwara Nthenda Yakufwa Viŵaro

GSAM 379.4Pa Chitatu, Ogasiti 16, 1865, Mulara White ŵakalwara mwamabuchi nthenda yakufwa viŵaro chifukwa cha kugwira ntchito chomene na kusoŵa tulo. Pakuti mabungwe gha umoyo ghakaŵa kuti ghandakhazikiskike pakati pa ŵanthu ŵithu, ŵakatolekera ku Dansville, N.Y., ku bungwe la umoyo lakuchemeka kuti, “Nyumba Yithu pa Mtenje wa Phiri.” Muwoli wawo na ine mulembi tikaŵa nawo kwenekuko kufuma pa Seputembala 14 mpaka Disembala 7. Pakuti nthowa za kuchizga izo ŵakagwiliskiranga ntchito pa bungwe ilo zikaŵawovwira pachoko waka, tikaluta ku nyumba ya Bradley Lamson, ku Lake View, Rochester, New York, uko ŵakatipokelera makora ndipo tikakhala pafupifupi masabata ghatatu. Kuno tikakondwa kukumana na Mulara J. N. Andrews, awo ŵakaŵa kuti ŵawelera waka mu msumba uwu ŵati ŵakhala myezi yinandi ku Maine.

GSAM 380Kulombera Mulara White

GSAM 380.1Mbumba za Mulara Andrews na A Orton zikakumananga nase muhanya wuliwose para dazi lajumpha pakati pa nyengo yakulombera pamoza na Mulara White ndiposo kuŵalombera. Ichi chikalutilira mpaka Disembala 25. Apo ŵanthu ŵa kuwaro ŵakazura na kusekelera na maphwando pa zuŵa la Khisimasi ilo, mpingo wa ku Rochester ukalisunga nga ni zuŵa lakufunga na kulombera Mulara White. Tikaŵa na maungano mulenji na muhanya wuwo, mu nyumba ya Mulara Andrews, pa msewu wa New Main, ndipo namise awo ŵakalomberanga pamoza na Mulara White kumanyuma uku ŵakakumanaso nawo mu nyumba ya A Lamson.

GSAM 380Mboniwoni ya Nchimi Yapelekeka pa Usiku wa Khisimasi

GSAM 380.2Ungano wa mise yira ukaŵa wankhongono. Mulara White ŵakatumbikika chomene, ndipo Amai White ŵakapokera mboniwoni ya nchimi yakuzizwiska, umo ŵakalongoreka vinthu vinandi. Vinyake mwa vinthu ivi vikaŵa ulongozgi kwa Mulara White wa umo ŵangachitira kuti ŵachitenge kwakuyana na chipulikano chawo mwa Chiuta, uyo wakalongora pakweru kuti watambazura woko lake kuti waŵawovwire kuchiraso.

GSAM 380Kuwukira kwa Satana Kwayowoyekerathu

GSAM 380.3Amai White ŵakati kwa awo ŵakalomberanga Mulara White:

GSAM 380.3“Chilato cha Satana chikaŵa kuparanya mfumu wane na kumukhizgira ku dindi. Kwizira mu malurombo ghakufumira pasi pa mtima agha, nkhongono zake zathyoka. Nalongoreka kuti Satana wakalipira gulu ili ilo lalutilira masabata ghatatu kulombera muteŵeti wa Chiuta uyu na mtima wose, ndipo sono watsimikizga kuti waliwukirenge na nkhongono zikuru. Nkhatumika kuti nimuphalirani kuti, ‘Khalani pafupi chomene na Chiuta, mwakuti muŵe ŵakunozgeka ku ivyo vingamuwirani.’”

GSAM 381J. T. Orton Ŵakachenjezgeka mu Mtima

GSAM 381.1Pa zuŵa lakwamba la Janyuwale, 1866, Mulara White na mbumba yawo ŵakanyamuka pa sitima kuluta ku Battle Creek, Michigan. Ine nkhakhalilira kumanjiliro gha dazi kwa New York nyengo yose ya chiwuvi iyo yikakhalako. Kwambira mise yeneyiyo iyo mboniwoni ya nchimi yikapelekeka, A J. T. Orton ŵakaŵa na maghanoghano ghakuti umoyo wawo uli pangozi, kweni ŵakamanyanga yayi uko ngozi iyo yingafuma. Ŵakayowoya maghanoghano agha ku ŵanthu ŵanandi. Mise ya zuŵa lakwamba la sabata, Malichi 4, ŵakawelera ku Rochester kufuma ku Parma, uko ŵakaluta ku ungano wa mazuŵa ghaŵiri, pamoza na A E. B. Sanders (awo sono, mu 1905, ŵakukhala ku San Jose, Cal.). Ŵakaŵapempha kuti ŵendenge mu msewu uwo ukaŵa na ungweru unandi chomene apo ŵakendanga mu msumba, “chifukwa,” ŵakati, “nyengo yose nkhujipulika nga kuti munthu munyake wayezgenge kunikoma.” Kweni ŵakawonekanga nga ŵalije maghanoghano gha uyo wakakhumbanga kuŵakoma.

GSAM 381.2Nkhawelera ku Rochester kufuma ku Parma pa Malichi 7, ndipo nkhafikira kwa A Lamson, mkwe wa A Orton. Pa zuŵa la 8, iwo na Amai Orton ŵakiza kuzakatichezgera, ndipo tikapangana kuti mulenji wakulondezgapo tilute pa sitima ku Lancaster, mu chigaŵa cha Erie, uko nkhakeneranga kuchitiska mwambo wa nthengwa ya mwana wawo wa mwanalume yumoza pera. Tikamara zuŵa makora, kweni likaŵa zuŵa lakughanaghanirapo chomene.

GSAM 381Kukomeka kwa J. T. Orton

GSAM 381.3Ŵakafumako kwa A Lamson pa 5 koloko mise, ndipo pa 7:30 mise thenga likiza, kutiphalira kuti A Orton ŵawukilika mwankhaza na munthu wambura kumanyikwa, mu khola lawo, apo ŵakapweleleranga mahachi ghawo. Tikachimbilira kwenekuko, ndipo tikasanga kuti ŵatimbika mwankhaza ku mutu na khuni la pa ngolo lakukoleka na chisulo, ndipo ŵakaŵavya mahara. Ŵakafwa pa 12:35 usiku weneuwo. Mpaka lero, uyo wakachita nkhaza izi wakumanyikwa yayi. Ichi chikachitikira ndalama yayi nadi, chifukwa wotchi yawo ya mu thumba yikatoreka yayi, nesi kathumba kawo ka ndalama, ako mukaŵa $45. Ichi chikaŵa chakupweteka chomene kwa Amai Orton, ndipo ŵakachira yayi ku vyakufumapo vyake. Umoyo wawo wa thupi ukalopwa luŵiro, ndipo ŵakakhala nyengo yitali yayi pamanyuma pa mfumu wawo.

GSAM 382Ivyo Vikayowoyekerathu pa Khisimasi Yira Vyafiskika

GSAM 382.1Pakati pajumpha myezi yichoko kufuma pa mise ya Khisimasi yakukumbukika yira, ŵanthu ŵankhondi na yumoza mwa ŵankhondi na ŵanayi awo ŵakalomba mu masabata ghatatu ghara ŵakaŵa mu madindi ghawo. Ntheura chinyakeso icho chikayowoyekerathu chikafiskika mwakuwoneka chomene.

GSAM 382Wovwiri kwa Awo Ŵataya Chigomezgo

GSAM 382.2Namulenji chomene pa Disembala 12, 1866, Elias Stiles, wa ku North Liberty, Ind., wakiza ku nyumba yane, kunipempha kuti nilute nayo kwenekuko kukawovwira, usange chingachitika, James Harvey, uyo wakataya chigomezgo ndipo wakajipulikanga kuti kwa iyo kulije chigomezgo chilichose. Pakumanya kuti Amai White ŵakaŵa kuti ŵalongoreka vinthu vinandi chomene mu mboniwoni ya nchimi yaumaliro iyo ŵakapokera, ndiposo kuti nkhani za ŵanthu ŵanandi zikalongoreka kwa iwo kwizira mu uchimi, nkhati kwa iyo, “Panyake Mudumbu White ŵawona kanthu kanyake ka nkhani yake, ndipo usange ni nthena, ndipo ŵangalemba, chizamuŵa na nkhongono kuluska chilichose icho ine ningayowoya kwa iyo.”

GSAM 382.3Nyengo yeneyiyo tikaluta kuŵawona, ndipo kwambura kuŵaphalira mazgu ghalighose gha umo A Harvey ŵakaŵira, nkhafumba kuti, “Mudumbu White, kasi muli kupokera ungweru uliwose mu mboniwoni za nchimi izo muli kupokera, wakukhwaskana na nkhani ya M'bali James Harvey?” “Enya,” ŵakati, “nili kupokera, ndipo mazuŵa ghachoko agha nkhujipulika nga kuti nkhwenera kulemba na kuŵatumizgira.” Penepapo ŵakamba kutiphalira ivyo ŵakawona. Nkhati, “Nilutenge kuŵawona namachero mulenji, ndipo usange mulembengeso ivyo muli kulongoreka, niŵatolerenge.” Tikati tapulikana ntheura, tikaŵaleka, ndipo namise tikalutaso kuŵawona. Ŵakaŵa kuti ŵamara kulemba, ndipo ŵakatichitira lusungu kutiyowoyera ivyo ŵakalemba mwa kuŵazga mwakukwezga mazgu.

GSAM 383Ukaboni wa ulongozgi kwa James Harvey Uyo Wakataya Chigomezgo

GSAM 383.1Ukaboni wa ulongozgi ukalongosora pakweru kuti a Harvey ŵazamuŵa na umoyo wakulopwa, ndiposo kuti Satana wazamuyezga kuŵakankhira mu kutaya chigomezgo, na kuŵapangiska kughanaghana kuti palije lusungu kwa iwo nesi chigomezgo pa nkhani yawo. Kweni iyo wakawona kuti ŵakachita vyose ivyo ŵakafiska kuti ŵanyolore maubudi gha umoyo wawo wakale, ndiposo kuti Chiuta wakaŵagowokera. Kweniso, para ŵazamuyezgeka kujikoma, wakalongoreka kuti ŵangelo ŵa Chiuta ŵakaŵa pafupi nawo na kuŵalongozgera ku chigomezgo mwa Chiuta na kuchanya. Mu ukaboni wa ulongozgi uwu mukaŵa mazgu ghanandi ghakupembuzga na kukhozga gha mtundu uwu.

GSAM 383.2Nili na kalata iyi, mulenji wakulondezgapo tikaluta ku North Liberty. Mu nthowa, a Stiles ŵakaniphalira kuti a Harvey ŵakakhumbanga kuniwona, kweni ŵakatenge ine niŵavyenge mazgu gha chigomezgo ghakuŵaphalira. Ŵakatenge para nakumana nawo, nizomerezgenge nawo kuti pa nkhani yawo palije chigomezgo, kuti iwo mbakuzgeŵa. Ndipo nga ni Eli wa kale, uyo wakati wapulika kuti likasa la Chiuta latoleka, ŵawirenge chagada na kufwa.

GSAM 383.3Tikafika ku nyumba ya a Harvey pafupifupi 3 koloko muhanya. Nkhati nakumana nawo, nkhaŵafumba kuti, “M'bali Harvey, muli wuli?” Na mazgu ghachitima chomene ŵakazgora kuti, “Nataika! Nataika!! NATAIKA!!!” Ine nkhati, “Yayi! Mundataike. Pa nkhani yinu pali chigomezgo!” Ŵakati ŵawona kuti nkhuzgora nthena, ŵakayowoya na mazgu ghakuzika kuti, “Kwa masabata ghatatu naghanaghananga kuti palije chigomezgo kwa ine, na kuti nataika. Ndipo muhanya uno, apo nkhizanga mu tawuni kufuma ku munda na kujumpha pa buliji la pa chiziŵa cha mphero, chinthu chinyake chikaŵa nga chikuyowoya kwa ine kuti, ‘Wataika! Palije chigomezgo kwa iwe! Dumphira mu chiziŵa cha mphero ujibizge!’ Nkhaghanaghana kuti kuchita ichi kungatukiska mulimo wa Khristu, ndipo nkhakanizgika kujikoma.”

GSAM 384Chiwombolero Chikiza Luŵiro

GSAM 384.1Nkhati, “Enya, M'bali Harvey, mundataike! Nili nawo pano ukaboni wa ulongozgi wakufuma kuchanya, wakuyowoya kuti mundataike!” Ŵakazgora kuti, “Usange ni nthena, niwupulike.” Ndipo nkhaŵaŵazgira ukaboni wa ulongozgi, nditadankha kuyowoya kuti palije nanga ni lizgu limoza ilo likaŵikika mu mawoko ghane. Nkhati namara kuŵazga, chisko chawo chikang'anamuka na kumwemwetera apo ŵakatenge, “Ipo pa nkhani yane pali chigomezgo. Nkhugomezga nadi mwa Fumu.”

GSAM 384.2Tikati tamara kuŵazga, tikaŵa na nyengo ya lurombo, ndipo ŵakati ŵawuka ŵakaŵa munthu wakusintha na wakukondwa. Ŵakatiphalira kuti kalata yira yikalongosora maghanoghano gha mu mtima wawo gha masabata ghatatu ghakujumpha makora kuluska umo iwo ŵekha ŵakate ŵafiskirenge kughalongosora. Ntheura chitemwa cha Chiuta chikawoneka pakuwuska m'bali uyu mu kutaya chigomezgo kwizira mu nthowa iyi.

GSAM 384Malo gha Mulimo Ghakasazgikira

GSAM 384.3Kufika mu chaka cha 1868, malo gha mulimo wa ŴaAdventist ŵa Zuŵa la Chinkhondi na Chiŵiri ghakaŵa mu United States pera, ndipo mu chigaŵa chake pera cha kumpoto kwa mphaka ya kumwera ya Missouri na kumafumiro gha dazi kwa Mlonga wa Missouri. Pa ungano wakudumbiskana vya malo gha mulimo na kugaŵa ŵantchito, panyengo ya ungano wa Ungano wa Charu Chose (General Conference) uwo ukachitikira ku Battle Creek, Michigan, pa 28 Meyi, pakazomerezgeka kutuma ŵantchito ŵaŵiri na hema la utali wa mapazi 60 ku California. Mulara D. T. Bourdeau na ine mlembi tikafika ku San Francisco pa 18 Julayi wa chaka chenechicho.

GSAM 384Kwamba kwa Mulimo wa Umishonale ku California

GSAM 384.4Pali chinthu chimoza icho nkhukhumba kuzunura chakukhwaskana na kwamba kwa mulimo wa umishonale ku California, icho chikulongora makora umo chawanangwa cha uchimi chikovwilira pakuchita mulimo. Paulosi, pakuyowoya vya vyawanangwa vya mzimu, kusazgapo chawanangwa cha uchimi, wakuti ni “kuti ŵatuŵa ŵafiskike, kuti mulimo wa uteŵeti uchitike, kuti thupi la Khristu lizengeke.”3 Nadi, nthowa yiwemi chomene yakufiskira ŵatuŵa nkhuŵalongora maubudi ghawo, kuti ŵaghaleke na kusambiskika ku zakwananga zawo mu ndopa zakuzirwa za Fumu yithu Yesu Khristu. Kuti ichi chichitike, wovwiri wa chawanangwa cha uchimi mu mulimo wa uteŵeti walutilira kuwoneka mu mulimo wa unenesko wa sono, pakulongora ŵateŵeti ŵa Fumu ivyo vikupereŵera mu kachitiro kawo ka mulimo, ndiposo umo, pakuchita mu nthowa yinyake, ŵangaŵira na nkhongono zinandi pakung'anamura ŵanthu.

GSAM 385Ukaboni wa ulongozgi wa Umo Ŵangachitira Mulimo ku California

GSAM 385.1Pakati pajumpha nyengo yichoko waka tati tafika ku California, tikapokera kalata yakufuma kwa Amai White. Mu kalata iyi ŵakalongosora mboniwoni ya nchimi iyo ŵakapika ku Battle Creek pa mise pa Chinkhondi, 12 Juni—zuŵa ilo tikakhala ku Lancaster, N. Y., pambere tindanyamuke kuluta ku California. Ŵakaŵa ŵandafikepo ku California, ndipo ŵakamanyanga yayi ŵekha nkharo ya ŵanthu ŵakwenekura. Nakuti pa nyengo yira ŵakaŵa ŵandalutepo kumanjiliro gha dazi kwa Mlonga wa Missouri. Chilichose icho ŵakamanyanga chakukhwaskana na vinthu vya kwenekura chikafuma mu ivyo Fumu yikatemwa kuŵavumbulira.

GSAM 385.2Mu ulongozgi wa mu kalata yawo, ŵakalongosora nkharo ya ŵanthu ŵa ku California yakupa mwawanangwa, na icho chingachitika usange mulimo pakati pawo ungachitika mwakufyenyekezga, na ndondomeko ya kupwelelera “nanga ni kakobiri kalikose.” Pakupharazgira ŵanthu ŵa ku California, ŵeneranga kufikirika na mzimu wakupa mwawanangwa wakuyana na uwo ŵakuchitira milimo yawo, kweni kwambura kusakaza chuma.

GSAM 385Kutonda Uko Kukayowoyekerathu Kukiza

GSAM 385.3Sono para nkhulaŵiska kumanyuma pa vyaka 37 ivyo vyajumpha kufuma apo mulimo ukambikira ku California, na kughanaghanira umo vinthu vikaŵira nyengo yira, umo ŵanthu ŵakaŵira, na umo tikate tichitirenge mulimo withu kuŵavyenge ukaboni wa ulongozgi uwo tikapokera, ndiposo para nkhuwona vipambi vya kulondezga ulongozgi uwo ukapika, ningayowoya kuti mulimo withu ukaluta panthazi chomene mu myezi yitatu kuluska umo ukate uchitirenge mu chaka chimoza kuŵavyenge wovwiri “mu mulimo wa uteŵeti” wa ulongozgi uwo tikapokera kwizira mu chawanangwa cha uchimi. Kufika mu nyengo ya kuphukira kwa vyakumera mu 1871, mipingo yinkhondi ya ŵasungi ŵa Sabata yikaŵa yambika chifukwa cha kulimbikira kwa mulimo mu chigaŵa cha Sonoma.

GSAM 386Ungano Wakwamba wa mu Mahema ku San Francisco

GSAM 386.1Mu Juni wa chaka chenechicho, tikajintha hema lithu kakwamba ku San Francisco. Pakuti Mulara Bourdeau ŵakawelera ku mafumiro gha dazi, wantchito munyake wakufuma ku Michigan wakatumika kuti wanjire mu malo ghawo. Wakafika pa 17 Juni, ndipo nyengo yeneyiyo wakakolerana nane mu mulimo mu msumba. Tikati tachita mulimo masabata ghachoko waka mu hema, tikalutilira na maungano ghithu mu maholo ghakuchita lendi kufika pa 1 Disembala, 1871. Chifukwa cha mulimo uwu, ŵanthu ŵakujumpha 50 ŵakapokera uthenga ku San Francisco.

GSAM 386Viyezgo vya Mukati ku California

GSAM 386.2Kufika pa nyengo iyi, viyezgo vithu ku California vikafumanga chomene ku ŵakususka ŵakuwaro. Kweni sono pakaŵa chiyezgo cha chipulikano cha mtundu unyake icho ŵanthu ŵithu ŵakachilindizganga yayi. Wantchito munyithu wakalutilira kuchita vinthu ivyo nkhagomezga kuti vingatukiska iyo na mulimo. Tikaŵa na ŵalwani ŵankhaza mu msumba, awo ŵakawoneleranga vyose ivyo tikachitanga, ndipo ŵakaŵa ŵakunozgeka kugwiliskira ntchito chilichose chambura mahara kuti ŵatipweteke. Ntheura chikaŵa chakukhumbikwa chomene kupulikira chenjezgo la mpositole lakuti “mugege kawonekero kose ka uheni.”

GSAM 386Kujiyimira Kwekha Kwakofya

GSAM 386.3Nkhanenanga yayi kuti m'bali wakachita kwananga kweneko mu kachitiro kake ka vinthu, kweni nkhaghanaghananga kuti ŵalwani ŵithu ŵangasangirapo mwaŵi pa ivyo iyo wakatenge ni vyambura mulandu. Iyo wakakosera pa fundo yakuti wali na wanangwa wa “kuchita umo wakhumbira” pa nkhani iyi, chomenechomene pakuti tikazomerezga kuti ivyo wakachitanga vikaŵa vyambura kwananga. Vinthu vikalutilira nthena kufika pa 23 Janyuwale, 1872, apo nkhafuma mu chigaŵa cha Sonoma kuluta ku San Francisco kuti nkhawone icho chingachitika kuti vinthu vileke kulutilira nthena kwenekura.

GSAM 387.1Pa nyengo iyi ŵalwani ŵithu ŵakagwiliskiranga ntchito kachitiro kake nga umo nkhawopiranga, ndipo iyo wakakoseranga kuti “nkhani iyi nja iwo yayi,” kuti waŵalongorenge kuti wali na maghanoghano ghake, ndipo wangenda mu misewu umo wakhumbira na munthu uyo wakhumba, kwambura kuzomera mazgu ghawo ghakumususkira. Nkhayezga, pakuyowoya nayo payekha, kumulongora kuti kachitiro aka kangawovwira yayi, ndiposo kuti mzimu wakujiyimira wekha wanthena uzamumara mu uheni. Wakaŵa na ŵabwezi awo ŵakamulwiranga chomene; ŵanyake ŵa iwo ŵakamba kuyimilira pa fundo iyo yikate yipangiskenge kuti ŵamuchenye chomene kuluska kale. Ŵanandi mu mpingo ŵakawona uheni wa mtima wake wakugaluka, ndipo ŵakaŵa ŵakunozgeka kukhozgera ivyo nkhayezganga kuchita kuti mulimo uleke kutukika.

GSAM 387Ungano Wakusanda Nkhani Ukatemeka

GSAM 387.2Vinthu vikaŵa nthena pa Sabata, 27 Janyuwale, apo tikazomerezgana kuti nkhani iyi yisandike, ndiposo kuti mpingo uchitepo kanthu mwakudumura, kuti uleke kutukika chifukwa cha mzimu wakugaluka uwu. Ungano ukatemeka kuti wambe pa zuŵa lakwamba la sabata, 28 Janyuwale, pa 9 koloko mulenji, kuti tidumbiskane umo vinthu vikaŵira na udindo withu nga ni mpingo pa nkhani iyi. Kuyana na umo vinthu vikawonekeranga, pakaŵavya nthowa yakukanizgira kuti mpingo uleke kugaŵikana. Nkhakhala nyengo yinandi usiku wura pakulomba Chiuta kuti watichitirepo kanthu.

GSAM 387Kuzomera Mulandu mu Kalata

GSAM 387.3Mulenji wa pa 28, apo nkhanyamukanga kuluta ku ungano, nkhakumana na wantchito munyane pa nthowa ya ŵakwenda pasi, pafupi na nyumba iyo nkhagonangamo. Wakaliranga. Wakati, “M'bali Loughborough, ine nkhuyako yayi ku ungano muhanya uno.”

GSAM 387.4Ine nkhati, “Ukuyako yayi ku ungano? Ungano uwu ngwakukhwaskana na nkhani yako.”

GSAM 388.1Wakati, “Nkhumanya ichi, kweni ine ndine nabuda pa vyose. Imwe muli ŵakuneneska pa fundo iyo mwayimilira yakukhwaskana na ine. Kalata iyi ndayilembera mpingo kuzomera mulandu wane; mutore mukaŵaŵazgire. Chiŵenge chiwemi kwa imwe, ndiposo chiwemi kwa awo ŵangakhumba kuniŵikira kumanyuma, usange ine nili kwenekura yayi.”

GSAM 388.2Nkhamufumba kuti, “Ntchivichi chapangiska kusintha kukuru uku mwa iwe kufuma mayiro?”

GSAM 388Mboniwoni ya Nchimi Yakuzizwiska Yikapokereka

GSAM 388.3Wakazgora kuti, “Mayiro usiku, Sabata yati yamara, nkhaluta ku posita, ndipo nkhapokera kalata yakufuma kwa Mudumbu White ku Battle Creek, Michigan. Ni ukaboni wa ulongozgi uwo ŵanilembera.” Pakunipa kalata iyi, wakati, “Ŵazgani iyi, ndipo muwonenge umo Fumu yikuwonera nkhani yane.”

GSAM 388.4Wakanipempha kuti niphalire mpingo kuti wapokera ukaboni wa ulongozgi wakufuma kwa Mudumbu White, wakumuchenya chifukwa cha nkharo yake, ndipo kuti wawuzomera, pakuti ukaŵa unenesko.

GSAM 388Mboniwoni ya Nchimi Yikakhorweska Ŵanthu

GSAM 388.5Ichi chikaŵa chigaŵa cha mboniwoni ya nchimi iyo yikapika kwa Amai White ku Bordoville, Vt., pa 10 Disembala, 1871. Ŵakamba kulemba chigaŵa chakukhwaskana na nkhani ya m'bali uyu pa 27 Disembala, 1871, kweni pa chifukwa chinyake kumalizga kalata iyi kukachedwa kufika pa 18 Janyuwale, 1872, apo yikamalizgika na kutumizgika kufuma ku Battle Creek. Mu mazuŵa ghara makalata ghakendanga pa mtunda kwa mazuŵa pafupifupi ghankhondi na ghanayi kufuma ku Michigan kufika ku California.

GSAM 388.6Mu mboniwoni ya nchimi ŵakulongoreka vinthu vinandi mwa uchimi. Ndimo vikaŵiraso pa nkhani iyi. Pa nyengo ya mboniwoni pakaŵa waka chimanyikwiro chichoko cha ivyo vikachitika nadi apo ukaboni wa ulongozgi ukafikanga ku San Francisco. Para tingayaniska madeti, tiwonenge kuti nkhani ya ku San Francisco yikafika paheni chomene pamanyuma pakuti ukaboni wa ulongozgi wakulembeka wafumako ku Battle Creek. Ŵabali ŵithu ku San Francisco ŵakawona nyengo yeneyiyo kuti pakaŵavya munthu uyo wakate walembere ku Battle Creek na kuphalira Amai White vinthu ivi mu nyengo yakuti ŵafiske kulemba kalata iyi, pakuti vinthu vikaŵa vindafike pa msinkhu uwu.

GSAM 389.1Fundo iyi yikaŵa yakuzirwa chomene kwa ŵabali ŵakwenekura, ndipo yikaŵakhorweska kuti mu mboniwoni yira mukaŵa nkhongono za Chiuta. Ine nkhaŵa nindalembe nanga ni mzere umoza kwa Mulara White panji muwoli wawo wakukhwaskana na umo vinthu vikaŵira ku San Francisco, ndipo wantchito munyane wakayowoya kuti nayo wakalembapo kalikose yayi. Ndipo ŵabali ŵakati, “Nanga waŵenge kuti wakalemba, wakate walongosore yayi vinthu ivyo vikavumbulika vyakukhwaskana na iyo mwene.”

GSAM 389Umo Mboniwoni ya Nchimi Yikalembekera

GSAM 389.2Pamanyuma, tikati tapulika kufuma ku ŵanthu ŵa ku malo uko kalata yikafuma vya kulembeka na kutumizgika kwa ukaboni wa ulongozgi, chikawoneka makora chomene kuti Fumu iyo yikapeleka mboniwoni ya nchimi yikapweleleraso nyengo yakuti ulembekere na kutumizgika uko ukalutanga, kuti ukafike pa nyengo yakwenelera nadi.

GSAM 389.3Mulenji chomene wa pa 18 Janyuwale, 1872, Amai White ŵakawuskika mu tulo, ukaboni wa ulongozgi uwo wazunulika pachanya ukuwoneka makora chomene mu maghanoghano ghawo. Mazgu agha ghakaŵa ghakupulikikwa makora mu mtima wawo nga kuti ghayowoyeka na lizgu lakupulikikwa: “Lembani nyengo yeneyino ukaboni wa ulongozgi wura wa ku California, ndipo muwuŵike mu makalata ghakwamba agho ghatumikenge; ukukhumbikwa.” Mazgu agha ghakati ghawerezgekaso kachiŵiri, ŵakawuka, ŵakavwara luŵiro, ndipo ŵakamalizga kulemba. Pambere ŵandarye chakurya cha mulenji, ŵakapeleka kalata kwa mwana wawo Willie, na kuti, “Utore kalata iyi uye nayo ku posita, kweni ungaŵikanga mu bokosi la makalata yayi. Upeleke mu mawoko gha mulara wa posita, ndipo umuphalire kuti wawoneseske kuti wayiŵika mu thumba la makalata agho ghakunyamuka mulenji uno.” Pamanyuma mwana wawo wakati wakawona kuti ulongozgi uwu ukaŵa wachilendo pachoko, kweni wakafumba kalikose yayi, ndipo wakachita umo wakatumikira, na “kuwona kalata yikuŵikika mu thumba la makalata.”

GSAM 389Ukaboni Wakuti Chiuta Wakalongozga

GSAM 389.4Pakumanya umo vinthu vikaŵira kwa ise ku San Francisco pa nyengo yira, muwonenge luŵiro kuzirwa kwa kuŵika kalata iyi mu makalata ghenegaghara. Mu mazuŵa ghara makalata ghakendanga pa mtunda kamoza pera pa zuŵa. Kalata yiŵenge kuti yikafika usiku wa zuŵa lakwamba la sabata, pa 28, m'malo mwa usiku wa Sabata, pa 27, kwambura kukayika mu mpingo mukate muŵe kugaŵikana kwakuchitiska chitima. Yiŵenge kuti yikafika masabata ghanandi kale, nanga nkhuti mboniwoni ya nchimi yati yapika waka, mpingo ukate uwone luŵiro nthena yayi nkhongono yake.

GSAM 390.1Apa pakaŵa ukaboni wa ulongozgi uwo ukaŵa na vimanyikwiro vyakuwoneka makora vya woko la Fumu. Ukafika pa nyengo yakwenelera kuti unyorore mwankhongono maubudi agho ghakaŵapo; kweniso, pakuti m'bali wakawuzomera mwakujiyuyura na kuchita kuyana na uwo, ukaŵa na nkhongono yikuru yakwiziska umoza na kukhazikika mu mpingo uphya wura.

GSAM 390Nthowa Yakulembera Mboniwoni za Nchimi

GSAM 390.2Nkhani iyi yikulongoraso ivyo iwo ŵenecho ŵakayowoya vyakukhwaskana na nthowa yakulembera ivyo ŵawona. Pa nkhani iyi ŵakuti: “Nawuskikapo mu tulo, nkhani izo zikalongoreka kale mu maghanoghano ghane zikuŵa zakuwoneka makora chomene; ndipo pakati pa usiku nalembapo makalata agho ghajumpha kontinenti, na kufika pa nyengo ya suzgo likuru, ndipo ghavikilira mulimo ku soka likuru.”4

Notes

  1. Hagayi 2:18, 19. ↩
  2. 2 Mathemba 8:7-15. ↩
  3. Ŵaefeso 4:12. ↩
  4. Ukaboni ku Mpingo (Testimonies for the Church), Buku 5, peji 671. ↩

Note

Back